210413 Concept Verslag extra Raadsvergadering.docx

Nr. 5

Extra zitting van dinsdag 13 april 2021 Voorzitter: mevrouw R.W.J. Melissant-Briene, burgemeester. Aanwezig zijn de leden: de heren B.C.S. Bahlmann, F.M.T. Barth, R.J.J. van Breemen en H. Chaaby, mevrouw E.L. Dansen, de heer M.A. Hachhouch, mevrouw E.W.H. Hamann, de heren M.S. Hassouna, E.A. Koçak en G.J. van der Lee, de dames A.P. van Maaren, A. Mager en M.J. Molengraaf-Vullers, de heren H.J. van Mourik, L.A. Onvlee en J.C. Oostrum, de dames J. van Oversteeg en L.P.W. Pellikaan, de heren J.M. Roeland, N. van Santen en P.C.J. Schefferlie, mevrouw D. Stevens en de heren I. Tekir, C.J.J. Wientjes en C. van Willigen. Griffier: de heer H. Sepers. Tevens aanwezig: de wethouders de heren R.P. van Doesburg, J.P. van der Geest, E.C.M. Kraaijeveld en D. van Zanten, alsmede de directeur gemeente Gorinchem mevrouw P. FillekesBrand.

* 0. Vaststellen presentie voor digitale raadsvergadering.................................................................................................1 1. Opening. .....................................................................................................................................................................1 2. Mededelingen.............................................................................................................................................................1 3. Vaststellen agenda......................................................................................................................................................2 4. Vaststellen notulen voorgaande parallelsessies. ........................................................................................................2 5. Gezamenlijke besluitvorming RES 1.0 met Molenlanden.........................................................................................2 6. Sluiting. ....................................................................................................................................................................57

0. Vaststellen presentie voor digitale raadsvergadering.

De presentie van de aanwezigen wordt vastgesteld conform bovenstaande presentielijst. 1. Opening.

De voorzitter: Hartelijk welkom, dames en heren, leden van de raad, in deze extra raadsvergadering in het kader van de Regionale Energiestrategie. 2. Mededelingen.

De voorzitter: Eén lid van de raad heeft laten weten mogelijk iets later ter vergadering te zullen komen, en dat is mevrouw Van Maaren van de fractie Van Maaren.

E-1

Vanavond staat, zoals gezegd, de Regionale Energiestrategie op de agenda. Op hetzelfde tijdstip als waarop wij vergaderen wordt in de gemeente Molenlanden vergaderd over hetzelfde stuk. 3. Vaststellen agenda.

De heer Wientjes: Voorzitter. Een opmerking over de orde. Ik vraag mij af hoe het zit met de democratische inbedding van het geheel, waarbij wij gelijktijdig hier en in de andere gemeente die de RES met ons deelt vergaderen. Hoe zit dat in elkaar? Kunt u daar misschien wat licht op laten schijnen? De voorzitter: Kunt u misschien uw vraag iets beter duiden? Hoe bedoelt u dat precies? De heer Wientjes: Wij hebben hier een voorstel en zij hebben daar een voorstel. Wellicht zullen wij, of zij, een amendement indienen en aanvaarden, of wij keuren het voorstel goed en zij niet, of omgekeerd, en dat zou potentieel met elkaar kunnen gaan strijden. Ik begrijp niet hoe we dat democratisch gaan doen. De vraag is: zou het niet beter zijn om gezamenlijk te vergaderen? Daarop wil ik graag een reflectie, om te kijken of ik het dan beter snap. De voorzitter: Uw idee om gezamenlijk te vergaderen zou niet eens zo slecht zijn, ware het niet dat daar niet voor is gekozen. Ik weet wel dat de portefeuillehouders van Molenlanden en van Gorinchem die over de RES gaan over dit scenario hebben gesproken en dat er ook heel veel afstemming is geweest. Er is voor gekozen om de zaken uiteindelijk tegelijkertijd in stemming te brengen. Mocht het zo zijn dat er zaken zijn die echt haaks op elkaar staan, dan zullen de portefeuillehouders bij elkaar gaan zitten en zich daarop beraden.

Het kan zo zijn dat we er dan op enig moment nog in de raad op terug moeten komen. Het kan ook zijn dat er zaken worden aangenomen die wel verenigbaar zijn met elkaar en dan hoeft dat niet. We handelen dus naar bevind van zaken. De agenda wordt hierop ongewijzigd vastgesteld. 4. Vaststellen notulen voorgaande parallelsessies.

De verslagen van de parallelsessies 210324 B&A - RES 1.0 van de regio Alblasserwaard en 210304 I&O - Windprojecten RES worden zonder beraadslaging en zonder hoofdelijke stemming ongewijzigd vastgesteld. 5. Gezamenlijke besluitvorming RES 1.0 met Molenlanden.

De voorzitter: Dames en heren. Vanavond liggen twee zaken ter besluitvorming voor: 1. het bepalen van het ambitieniveau en het verankeren van de in de RES 1.0 opgenomen zoekgebieden en aandachtsgebieden voor opwek van grootschalige windenergie in het omgevingsbeleid; 2. na vaststelling van de RES 1.0 terug te komen met een uitvoeringsagenda alsook de inzet van de reserve duurzaamheid. E-2

Er hebben zich de nodige fracties aangemeld die hierover het woord willen voeren. Ik zal hen het woord geven in volgorde van binnenkomst, met uitzondering van de fracties die moties en/of amendementen hebben ingediend, want die zetten we altijd vooraan, opdat andere fracties daarop eventueel kunnen reageren. Het woord is allereerst aan de heer Van Santen van de VVD. De heer Van Santen: Dank u, voorzitter. De RES 1.0. Geopteerd wordt 60 ha aan daken te vullen met zonnepanelen. Ter vergelijking: dat zijn meer dan 100 voetbalvelden. Als zaalvoetballer is deze opmerking uit een van de gezamenlijke sessies met Molenlanden mij bij gebleven. De VVD heeft actief als teamspeler bijgedragen aan de totstandkoming van de RES, op een positief-kritische manier. Wij zijn voorstander van mogelijkheden voor zonne-energie en windenergie, als er draagvlak is. Daarom hebben we eind vorig jaar een motie omtrent draagvlak en innovatie ingediend, die raadsbreed is opgepakt. In deze RES gaan we zaken verankeren. Wat betekent dat dan? In het geval van Gorinchem hebben we het niet over doelen of doelgebieden, maar over zoekgebieden en in Molenlanden nog over aandachtsgebieden. Dus we gaan zoekgebieden en aandachtsgebieden verankeren en door dat verankeren maken we eigenlijk onze regio nog kleiner. Een soort inzoomen dus.

En als ik dan specifiek inzoom op de zoekgebieden, dan gaat het om een zoekgebied langs de lijn van de A15 en een zoekgebied bij Avelingen. Wij vernemen dat inmiddels ook WOB-verzoeken zijn ingediend vanuit bedrijven op Avelingen. In hoeverre is daar sprake van draagvlak onder de bedrijven? Vraag aan de wethouder: wat kunt u ons vertellen omtrent ingediende WOB-verzoeken? Beide zoekgebieden in Gorinchem zijn bedoeld voor in totaal zeven tot tien grote windmolens, met nadruk op ‘grote’, want we kunnen gerust denken aan circa 200 meter hoog. Ter illustratie: daar staat er nog maar één van in Nederland. We leggen de lat dus erg hoog en profileren ons ook erg diep in de voorhoede. Sterker: de provincie ZuidHolland heeft ons al bestempeld als het meest concrete zoekgebied in geheel ZuidHolland voor de realisatie van deze windmolens, en dan in het bijzonder Avelingen. Laat ik vooropstellen dat de VVD het klimaat hoog in het vaandel heeft staan en dat wij zeker voorstander zijn van de transitie, maar Nederland is één land en dan moet je kijken waar je de zaak efficiënt kunt inzetten en wat nodig is. Het gaat om het totaal en die combinatie. Dat is het meest efficiënt en kansrijk. Windenergie past wellicht beter op zee. Ik heb dat eerder ook een aantal collega’s horen zeggen. Onze netwerken moeten energievoorziening aan kunnen en die gaat straks waterstof [..0:14:36..] opslaan.

Daar hebben we het al vaker over gehad en al veel over gesproken. Maar Gorinchem is een kleine stad in het midden van het land met een beperkte oppervlakte en relatief veel inwoners per vierkante kilometer als je het vergelijkt met de regio. Dus ga je daar dan tien grote windmolens neerzetten? De VVD vindt dat geen goed idee. En ja, ik snap ook dat, als je een hoog bod doet, wat onze opstelling nu is, er ook best wel iets uit kan vallen, maar dat is hetzelfde als tien wisselspelers meenemen als je er maar drie kunt opstellen. Dat is slecht voor het verwachtingsmanagement en het roept in het geval van windmolens veel onnodige weerstand op, zoals we de laatste dagen ook hebben gezien. De vraag aan de wethouder is: wordt ons totaalbod ook daadwerkelijk gezien als een overbod op de minimale eis, of blijkt dat we onszelf straks ook volledig hieraan committeren?

E-3

Dan de volksgezondheid. Het gaat om geluid en ook om zaken als bijvoorbeeld biodiversiteit, landelijke inpassing en slagschaduw. Je zal maar om de vijfenhalve seconde een schaduw door je woonkamer voorbij zien komen. We vinden het in ieder geval belangrijk dat inwoners in onze zoekgebieden niet de dupe worden van onze overkill aan ambities. Laten we eerlijk zijn, het eerlijke verhaal vertellen, en dat is naar onze mening dat het best haalbaar kan zijn om misschien één, twee of misschien zelfs drie windmolens in Gorinchem te plaatsen als het echt nodig is en we met zonne-energie niet uitkomen en als we in Nederland anders geen betere verdeling hebben. Dat zou kunnen, maar de vraag aan de wethouder is: in hoeverre beschouwt de wethouder de breed aangenomen motie omtrent draagvlak bij direct omwonenden nou uitgevoerd? Een uitslag van 10-0, oftewel tien grote windmolens in Gorinchem, is niet haalbaar, ook zeker niet wenselijk. Je komt met die aantallen ook al snel op minder dan 500 meter van onze inwoners, en laat dat nu net schadelijk zijn voor de gezondheid. In Amsterdam hebben meer dan honderd artsen zich onlangs hierover uitgesproken, vandaar ook een motie om te waarborgen dat op minder dan 500 meter van direct omwonenden hemelsbreed geen windmolens worden geplaatst. Wij doen dat, kan ik met veel plezier zeggen, samen met de fracties van D66, Stadsbelang en Gorcum Actief.

Het is de motie ‘Windmolen-vrij dichtbij’, die luidt als volgt: Motie M1: Windmolen-vrij dichtbij De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 13 april 2021, behandelend het agendapunt ‘Gezamenlijke besluitvorming RES 1.0 met Molenlanden’; overwegende dat: - we volgens de RES uit moeten gaan van 7-10 grote windmolens in RES Alblasserwaard. - er uit wetenschappelijke studies is gebleken dat windmolens gezondheidsklachten geeft voor mens en dier. Geluidsoverlast is daarbij een grote oorzaak; - bij plaatsing van een dergelijk aantal een aantal direct omwonenden in een nabij gebied komen te wonen; - we niet enkel uit moeten gaan van geluidsafstanden en normen, maar ook van andere mogelijke schadelijke factoren zoals slagschaduw, landschappelijke inpassing in het rivierenlandschap en een afname van de biodiversiteit; - wij de (nationale doelstellingen van de) RES onderschrijven en er mogelijk alternatieven zijn in onze regio om de energieopbrengst van windmolens te compenseren, door extra energiebesparing, zonnepanelen op daken of (lokale) innovatieve alternatieven zoals aquathermie en geothermie; roept het college op: 1. om niet alleen een geluidsnorm, maar ook een minimale afstandsnorm tussen woongebieden en dergelijke windmolens te hanteren. Dergelijke grote windmolens niet te plaatsen in een nabije omgeving hemelsbreed van 500 meter van inwoners van Gorinchem; 2.

om het advies van het RIVM over te nemen en een strengere geluidsnorm te hanteren dan de wettelijke norm van 47 dB; 3. bij plaatsing allereerst een effectenstudie te laten plaatsvinden, waarbij de uitkomst daarvan leidend is voor eventuele plaatsing. Daarbij rekening houdend met de nabijgelegen natuurgebieden; 4. alternatieven ter compensatie van de energieopbrengst van 10 windmolens te onderzoeken; 5. de omliggende gemeenten goed mee te nemen in de ontwikkelingen (onze oplossingen moeten niet het probleem worden van een ander). Bron(nen): https://www.parool.nl/amsterdam/artsen-uit-noord-en-ijburg-windmolens-dicht-bijwoongebied-wel-degelijk-riskant~b2f95b17/ https://www.nwea.nl/kb/minimumafstand-tussen-windturbines-en-woningen/ Niels van Santen, VVD Martijn Hassouna, D66

E-4

Jacques Roeland, Stadsbelang Everdien Hamann, Gorcum Actief.

In Gorinchem past ons inziens zonne-energie het beste. Gaan we daar als RES onze minimale doelstelling mee halen? Ja. Er is dus nog honderd voetbalvelden aan bedrijfsdaken onbenut. Laten we dus zoveel mogelijk gaan voor zonne-energie. We willen graag ook de daad bij het woord voegen. Ook in Gorinchem zijn veel gebouwen waar dit mogelijk is, en laat nou een aantal van die gebouwen ook in bezit van de gemeente zijn, zoals scholen en sportzalen. Scholen zijn veelal gebouwen en terreinen die ook gewoon verder kunnen worden vergroend, ook om de lokale hitte te tackelen. Waar we al veel natuurinclusieve speeltuinen hebben in Gorinchem, zijn veel schoolpleinen nog compleet betegeld. Er is dus nog veel te scoren. We hebben daarom ook hierover een motie opgesteld, die als volgt luidt: Motie M2: Duurzame scholen De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 13 april 2021, behandelend het agendapunt ‘Gezamenlijke besluitvorming RES 1.0 met Molenlanden’; overwegende dat: - in het kader van de RES de inzet van zonne-energie gewenst is; - veel scholen meer groenvoorziening en natuurinclusieve speelgelegenheden wenselijk achten; - dit ook in het kader van het lokale hitteplan bijdraagt aan verkoeling en verduurzaming op de scholen en schoolpleinen; roept het college op: 1. de scholen in Gorinchem zoveel mogelijk te voorzien van zonnepanelen voor een duurzame schoolomgeving; 2.

-in samenspraak met de scholen de mogelijkheden in kaart te brengen voor vergroening van de scholen, met name op het schoolplein; 3. de financiële gevolgen hiervan te verwerken in de programmabegroting voor 2022 en in de eerstvolgende meerjarenbegroting. Enkele bronnen: https://www.natuurvoorelkaar.nl/project/4/groene-schoolpleinen https://www.hsleiden.nl/natuur-en-ontwikkeling-kind/onderzoek/groeneschoolpleinen/belang-van-groene-schoolpleinen https://schoolpleinenbrabant.nl/waterklimaat/ Niels van Santen Fractie VVD-Gorinchem

Resumé. Wat zijn onze belangrijkste punten hierin? Blijf zoeken naar draagvlak, communiceer helder en transparant naar onze inwoners en bedrijven, zet zoveel mogelijk in op zonne-energie, zorg dat je realistisch bent als het gaat om de verwachtingen met windenergie en ga niet uit van tien grote windmolens in Gorinchem, blijf scherp uitkijken naar nieuwe kansen/innovaties en behaal onze eerste winst bij scholen. Tot zover, voorzitter. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan mevrouw Hamann, Gorcum Actief. Mevrouw Hamann: Dank u wel, voorzitter. Het was bij de start van het hele proces bij het Wellantcollege in Otterlo drie jaar geleden, toen we vroegen: wat is de rol van de provincie? Nee, wij mochten binnen onze RES zelf plannen maken en invulling geven aan de energietransitie. Met z’n allen gingen we voortvarend aan het werk. Vorig jaar, bij de vaststelling van het concept 1.0, was het bod al twee keer hoger dan het Rijk van ons vroeg. Dat is mooi, want bij de uitvoering zal blijken dat er ook heel veel niét kan, of E-5

misschien niet doorgaat, of misschien helemaal niet lukt, en dan zijn er dus voldoende ideeën om uit te putten. En we zijn ook nog eens afhankelijk van subsidies, dus het zal zo’n vaart allemaal niet lopen. Dat was toen de opvatting. Nu staan we op het punt om het bod RES 1.0 vast te stellen en het loopt ineens wel in een grote vaart. Gorinchem steekt haar nek uit met onder meer een warmtenet, zonne- en windenergie en er is sprake van een grote opgave op het gebied van woning- en bedrijfsisolatie. Maar in de regio is niet duidelijk wat het beleid voor bijvoorbeeld Het Groene Hart wordt en de Rijksoverheid heeft ook nog geen enkel gebaar gedaan voor een Rijksbijdrage aan deze projecten. Zo kunnen we straks helemaal niet verder met onze ambities. We hebben daarom samen met de Partij van de Arbeid een motie voor een lobby richting provincie en richting Rijk voor zowel financiële middelen als ruimtelijke mogelijkheden. Als ik het goed heb, wordt deze motie vanavond ook bij de gemeente Molenlanden behandeld. De motie luidt: Motie M3: Lobby-ambities RES 1.0 De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op dinsdag 13 april 2021. Ondergetekenden verzoeken het college om: 1.

namens de gemeenteraad van Gorinchem een lobbybrief te sturen naar de Rijksoverheid, gericht op het verkrijgen van aanvullende financiële middelen; hierbij benadrukken dat om de RES 1.0 te kunnen uitvoeren gemeenten, provincies en waterschappen via het Rijk voldoende financiële middelen moeten ontvangen, zoals voor de begeleiding van de projecten en het inrichten van de participatieprocessen; 2. namens de gemeenteraad van Gorinchem een lobbybrief te sturen naar het provinciaal bestuur, gericht op het verkrijgen van duidelijkheid over de aanpassing van het omgevingsbeleid om de grootschalige opwek in de RES-regio's mogelijk te maken. Everdien Hamann, Gorcum Actief Jack Oostrum, PvdA Björn Bahlmann, Stadsbelang Marjo Molengraaf, ChristenUnie/SGP.

In deze gemeenteraad gaan wij eigenlijk alleen over Gorinchem. Voor wat betreft windenergie zijn we uitgegaan van zoekgebieden in de corridors van de Rijkssnelwegen A15 en A27, een open gebied dus, zoals bij knooppunt Deil, en niet, zoals nu in de onderliggende stukken is aangegeven, tien grote windmolens op Avelingen, in de Lingewijk en in Gorinchem-Oost. Zo wordt het niet vesting Gorinchem, of knooppunt Gorinchem, maar windpark Gorinchem! En kijk, er ligt ook nog een heel aardig klein stadje met een kerktorentje tussen de windmolens! Voorzitter, dat kan toch helemaal niet de bedoeling zijn. Het schaadt onze reputatie een het is ook nog eens slecht voor het vestigingsklimaat. Zo’n beeld mag het niet worden. De vestingstad wordt op deze manier geweld aangedaan, ook voor wat betreft beschermd stadsgezicht, Unesco Werelderfgoed, Jubileumjaar Oude Hollandse Waterlinie. We kunnen het eigenlijk allemaal wel schrappen dan. Maar het ergste is de impact voor inwoners en natuur. De insprekers en anderen hebben het er ook al over gehad. Het grondgebied van de gemeente Gorinchem is eigenlijk simpelweg te klein voor zulke grote windmolens. De stad schurkt aan alle kanten tegen haar grenzen aan.

Daar passen die molens van 200 meter hoogte helemaal niet in, en later, in verband met rentabiliteit moeten ze dan misschien toch weer groter worden omdat hier zoveel bebouwing is en een brug, en nog veel meer. Om omwonenden en natuurgebieden enigszins te beschermen, dienen we daarom samen met de VVD, D66 en Stadsbelang de motie ‘Windmolens-vrij dichtbij’ in. De heer Van Santen heeft die

E-6

motie net toegelicht. Het doel ervan is om windmolens niet te dicht bij de bebouwde kom of natuur te plaatsen. Voorzitter. Ik blijf nog eventjes bij de windmolens, het bod en draagvlak. Ons bod gaat over een heel pakket aan maatregelen, maar de discussie in de stad gaat nu alleen nog maar over windmolens. Dat is wel erg jammer, want daardoor dreigen we elk draagvlak te verliezen, ook voor bijvoorbeeld warmtenet, zonne-energie of isolatie van woningen en bedrijven. Het gedeelte windenergie, ongeveer de helft van het hele pakket, kunnen we probleemloos even parkeren en uitstellen tot er voldoende onderzoek en participatie is geweest. Het bod is immers twee keer de opdracht. Er blijft dus voldoende over om aan de vraag van het Rijk te voldoen. We kopen op die manier tijd voor onderzoek en debat met de raad, en dat wordt nu node gemist. Dat hebben we ook begrepen uit de reacties van de insprekers. Onze inwoners zijn overvallen door de plaatjes van de stad tussen de windmolens. Wij vinden het verstandig om eerst met de inwoners te praten over windenergie en dan pas de plaatjes te gaan maken. Dat gebeurt nu dus omgekeerd. Wij dienen hiervoor de volgende motie in: Motie M4: Mogelijkheid tot publiek debat en inspraak windmolens Gorinchem De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op dinsdag 13 april 2021.

constaterende dat:  er in Gorinchem nu een discussie losbarst over windmolens zonder dat er concrete plannen, capaciteitsberekeningen noch een behoefte/mogelijkheden-onderzoek beschikbaar zijn;  de geografische eigenschappen van Gorinchem niet bij uitstek geschikt zijn voor windturbines;  windmolens dicht bij woonwijken in strijd zijn met o.a. de doelstellingen ‘Wonen en werken in een aantrekkelijke leefomgeving’ zoals gesteld in Visie van de Stad Go32;  uit onderzoek blijkt dat windmolens dicht bij bebouwde kom schadelijk zijn voor de gezondheid van omwonenden.  de RES 1.0 een opwekkingsprestatie aanbiedt, die uitgaat van twee keer de door de staat gevraagde opwekkingscapaciteit;  er voor de grote windmolens (meer dan 200 meter hoog) in de stedelijke omgeving van Gorinchem nog onvoldoende onderzoek is gedaan naar mogelijkheden om zinvolle conclusies te kunnen trekken door de gemeenteraad en een zinvol debat te kunnen voeren met de stad; stelt aan het college voor:  de overcapaciteit in ons bod RES 1.0 te reserveren voor mogelijke inzet van extra windmolens;  besluitvorming hierover uit te stellen tot een moment waarop voldoende informatie beschikbaar is over de windmolens om een zinvolle discussie met de inwoners te kunnen voeren;  met kracht te gaan werken aan de andere opwekkingsmethoden voor duurzame energie om de door de staat gevraagde vermogens te leveren.

Everdien Hamann, Gorcum Actief.

In dit verband willen we graag een klip-en-klaar antwoord van de wethouder in hoeverre het bod nu bindend is voor onze gemeente, oftewel: als ons bod twee keer de gevraagde hoeveelheid duurzame energie is, is het dan een Wet van Meden en Perzen, oftewel, worden we er dan in de toekomst aan gehouden om dat ook echt te gaan leveren? Dat willen we graag weten. Ik laat het voor nu even hierbij. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Roeland van Stadsbelang.

E-7

De heer Roeland: Dank u wel, voorzitter. Even een klein aanloopje naar de mensen die de streaming volgen: Nederland heeft het Klimaatakkoord van 2019 ondertekend, wat betekent dat we in 2030 49% minder CO2 moeten uitstoten dan in 1990 het geval was. In 2050 moet Nederland nagenoeg CO2-neutraal zijn. De Regionale Energiestrategie (RES) is een belangrijk onderdeel van het Klimaatakkoord. Voor de rest is Nederland onderverdeeld in 30 regio’s, waarbij iedere regio een bijdrage moet leveren om de doelstelling te halen. Met deze opzet wil de overheid dat er draagvlak komt voor dit transitiebeleid bij burgers, bedrijven, netbeheerders én milieupartijen. Gorinchem en Molenlanden hebben een lange reeks bijeenkomsten georganiseerd voor raadsleden, ambtenaren, inwoners, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven, om tot deze RES Alblasserwaard 1.0 te komen. Hiermee wordt ingezet op een ambitieuze, realistische, regionale invulling van de CO2- en duurzame-energiedoelen. Met de aangenomen motie over draagvlak en innovatie van 18 juni 2020 is het college opgeroepen om bij de ontwikkelingen van de RES te blijven benadrukken dat het uitwerken van concrete oplossingen en locaties op zoveel mogelijk draagvlak van direct betrokkenen berust, dus omwonenden, bedrijven in de directe omgeving en organisaties.

Wat Stadsbelang betreft zijn en blijven participatie en communicatie de belangrijkste onderdelen in de RES, om de omgeving continu en op verschillende manieren te betrekken. Voor de grootschalige opwekking van duurzame energie waren in de concept-RES zoekgebieden aangegeven langs de A15 en de A27. In deze RES 1.0 komen de Avelingen en de A15-oost als eerste zoekgebieden in aanmerking voor verder onderzoek en worden de andere zoekgebieden getransformeerd tot aandachtsgebieden. En hier wringt de schoen. Dit zou dan betekenen dat het opwekken van energie door middel van naar schatting tien enorme windturbines louter geconcentreerd gaat worden langs Gorinchem, nabij het natuurgebied Avelingen en vlak bij de woonwijken Laag- en Hoog-Dalem, alsmede de Lingewijk en de te ontwikkelen Lingeoevers. Voor Stadsbelang moeilijk te verteren, mede met in het achterhoofd de taferelen die zich in IJburg hebben afgespeeld. Windmolens nabij woonwijken kunnen ernstige fysieke en psychische gezondheidsklachten geven als het gaat om het niet in acht nemen van geluids- en afstandsnormeringen. Hiervoor dienen wij in goede onderlinge samenwerking met de indieners de motie in. Stadsbelang vindt het opwekken van duurzame energie ook belangrijk, maar het mag niet ten koste gaan van natuur, het woongenot en de gezondheid van onze inwoners.

Wat ons betreft zou de focus nog meer moeten liggen op het stimuleren van zonnepanelen op zoveel mogelijk daken, en zeker op die van nieuwe bedrijfspanden. Verder kan de CO2reductie plaatsvinden door veel meer aanplant van bomen, niet alleen in Gorinchem, maar ook in de regio, in het kader van landschapsontwikkeling. Graag vernemen wij hoe de wethouder tegen dit laatste aankijkt. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Onvlee, CDA. De heer Onvlee: Dank u wel, voorzitter. De voorliggende RES 1.0 is een plan om in de toekomst gesteld te staan voor de energiebehoefte in onze stad. Het bod in terawattuur per uur is ruim voldoende om aan de geprognosticeerde capaciteit te kunnen voldoen; een E-8

soort van overprogrammering. Dat is ook altijd handig, omdat projecten ook wel eens van de haak vallen. Dus op zichzelf is het een positief punt dat er ook overprogrammering in zit. Ik heb ook niet de illusie dat dit allemaal wordt uitgevoerd en dat alle projecten bijvoorbeeld de MER-procedures door komen, maar wel de hoop en de verwachting dat we dadelijk de ambitie halen om in ieder geval, zoals mijn voorganger zei, in 2050 energieneutraal te zijn. Deze RES is in regionaal verband tot stand gekomen, waarbij een breed participatietraject is gevolgd en de opgave-input ook is verwerkt. Daarvoor waardering, ook richting de wethouder. Maar toch hebben we ook enkele opmerkingen. De gekozen oplossing met windmolens en zonnepanelen hebben beide aspecten van ruimtelijke inpassing die je ziet. En, zoals al gezegd is, windmolens hebben in ieder geval ook het imago van een neveneffect. Er is heel veel discussie over de vraag of daar nou ziekteverschijnselen uitkomen of niet, en over de uitstraling. Wat ons betreft moeten we goed naar alternatieven kijken, om een dergelijke aantasting zoveel mogelijk te beperken. We gaan er ook van uit dat binnen de MER zal worden meegenomen dat in ieder geval de aantasting in de leefomgeving zo minimaal mogelijk is. Daarnaast heeft de CDA-fractie meermalen aandacht gevraagd voor innovatie en technologieën zoals aquathermie en geothermie.

Het is wel beschreven als een optie, maar niet echt progressief opgenomen om te onderzoeken en zo mogelijk onvoorwaardelijk toe te passen, teneinde zo min mogelijk schade te berokkenen aan die leefomgeving. Een leefomgeving waarbij toepassing van windmolens grenzend is aan de bebouwde kom moet je beperken. We zouden het mooi vinden als de wethouder een plek wil geven aan die alternatieven, die innovatie van bijvoorbeeld aquathermie. Alleen op die manier, in de combinatie daarvan, gaan we op weg naar een zoekgebied. Als ik de moties hoor, voel ik er enerzijds sympathie voor, aan de andere kant rijzen er ook nog wel wat vragen, die de wethouder misschien tegelijkertijd mee kan nemen, met name als het gaat om die 100 hectaren met zonnepanelen, waardoor er, zoals de heer Van Santen aangaf, eigenlijk helemaal geen windmolen meer nodig zou zijn. Ik ben benieuwd of dat zo is, en áls dat zo is, dan ben ik vooral benieuwd of de heer Van Santen ook zegt van “ik wil eigenlijk gewoon het voorstel amenderen, het zoekgebied windmolens eruit, en we kunnen gewoon vol gaan voor die 100 hectaren aan zonnepanelen”. Want die strategische keuze ligt vandaag voor, dus ik ben er vooral benieuwd naar of we die strategische keuze moeten wijzigen, of niet.

En dan neem ik ook een beetje een voorschot op de vraag rondom de scholen: is dat dan niet te minimalistisch, als we kijken naar die hele opgave? Misschien kan de wethouder daar ook wat meer duiding op geven. Daarnaast vind ik het ingewikkeld in de ene motie te lezen, zoals mevrouw Hamann het zei: ik wil niet zozeer dat die windmolens binnen 500 meter komen…. De voorzitter: Een interruptie van de heer Van Santen. De heer Van Santen: Dank u, voorzitter. Het is meer een aanvulling, omdat de heer Onvlee daar een verduidelijkingsvraag over heeft. Het is niet zo dat wij zeggen “het is het één of het ander”. Wij hebben gezegd: ga nou asjeblieft eerst kijken naar waar de goede mogelijkheden zijn voor Gorinchem, en dat is bij ons de richting van zonne-energie, om daar eerst de stappen te maken. Dus daar is met name op gedoeld. Ik hoop dat dat iets verduidelijkt. E-9

De heer Onvlee: Ja, dat geeft al een beetje duiding, al had ik wel gehoopt dat er misschien nog iets meer scherpte zou komen over wat u dan echt wilt, want dit voelt tegelijkertijd nog wel heel vrijblijvend. Maar goed, wat ik net aangaf: misschien is het goed om de wethouder daarop zijn duiding te laten geven, in hoeverre dat ook haalbaar en realistisch is. Mevrouw Hamann gaf aan dat ze windmolens binnen 500 meter ingewikkeld vindt en noemde windmolens sowieso lastig, maar toch komt er een lobbybrief dat we geld moeten vragen. Ik ben benieuwd of mevrouw Hamann daarop in tweede termijn nog een extra toelichting kan geven van: ik wil het eigenlijk niet, maar we willen wel geld. De voorzitter: Interruptie mevrouw Hamann. Mevrouw Hamann: Ik kan er meteen wel duidelijkheid over geven. Zoals ik in mijn verhaal ook vertelde: de RES 1.0 gaat over een heel pakket aan maatregelen, bijvoorbeeld het hele warmtenet zit erin, we moeten woningen isoleren, we willen ook zonnepanelen, en dan die aqua- en andere thermie-onderzoeken. Er is dus nogal wat te doen. Wat wij hebben aangegeven, is dat wij het eigenlijk super-jammer vinden dat de discussie in de stad nu alleen maar gaat over die windmolens, terwijl er ook een heleboel andere zaken zijn waar we ook draagvlak voor willen hebben.

De motie over de lobby naar de provincie heeft te maken met ruimtelijke aspecten, om dingen mogelijk te maken… De voorzitter: Interrupties zijn bedoeld om even kort en puntig uw punt te maken. Mevrouw Hamann: Ja, die motie, ruimtelijk, gaat ook over het mogelijk maken van projecten in de regio en naar het Rijk toe gaat het puur over subsidies. Anders gaan we niks van de grond krijgen per 1 juli. De voorzitter: Dank u wel. De heer Onvlee. De heer Onvlee: Ja, het geeft al een beetje duiding, maar het is misschien goed om er inderdaad, zoals ik zei, in tweede termijn nog wat nadere duiding op te geven. Ik vind het wel fijn om deze toelichting te hebben, maar het vraagt nog wel wat meer. Voorzitter, ik rond af. Wij zien een goede basis voor ons om ook in de toekomst energieneutraal te zijn en we hopen dan ook dat we hiermee door kunnen voor een duurzame toekomst. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Hassouna, D66. De heer Hassouna: Dank u, voorzitter, goedenavond. Wij als D66 ondersteunen de ambities van het Klimaatakkoord van harte, dat beschrijft dat we in 2030 driekwart van onze elektriciteitsbehoefte uit zon en wind moeten halen, zeven keer zoveel zon- en windenergie als nu, en ook ruim een kwart van de huizen is dan duurzaam verwarmd, zonder aardgas. Een ambitieuze doelstelling dus.

Het feit dat er afgelopen Tweede Paasdag een recordproductie aan groene stroom was, 60% van de behoefte, bewijst dat we op de goede weg zijn. D66 beaamt dat onze toekomstige energiemix al deze elementen moet bevatten. We denken echter dat er meer is, zeker als we lokaal een bijdrage willen leveren. Denk aan aquathermie, riothermie, geothermie, allemaal mooie, toekomstige E - 10

alternatieven voor zon en wind. We maken als gemeente flinke stappen met aardgasvrije, nieuwe woningen en ook het warmtenet in de Gildenwijk. Ook ligt er voor wat betreft zonne-energie een goed bod in de RES op tafel, waar we goed op inzetten. Bottom up zie je ook steeds meer dat mensen besparingsmaatregelen treffen: vloerverwarming, isolatie, zonnepanelen op het dak, al dan niet in combinatie met groene daken en warmtepompen om energie te besparen. De gemeente zou hierin een aanjager moeten zijn, om draagvlak te creëren en mensen hierin mee te krijgen, want hier valt de grootste winst te behalen. Mensen meekrijgen in de energietransitie is voor velen nog een ver-van-mijn-bed-show, maar de transitie zou een feestje moeten zijn waar we ons allen hard voor moeten maken, ook door goede afspraken met POORT6 te maken en gemeentelijke gebouwen onderhanden te nemen. In de Alblasserwaard heeft bijvoorbeeld slechts 10% van onze scholen de maximale capaciteit aan zonnepanelen op het dak. Kortom, er is een hoop te doen waar je als gemeente het verschil kan maken en ook flexibel blijft ten aanzien van allerlei scenario’s. Tot zover de iets minder omstreden energievormen. We gaan het nu hebben over windenergie. Over smaak valt niet te twisten en de smaken over windmolens lopen nogal uiteen.

De één vindt het vreselijk, de ander geeft het een goed gevoel doordat het zichtbaar maakt dat we schone energie opwekken. Hoe dan ook, windenergie op land en op zee is volgens Milieu Centraal en vele andere organisaties de schoonste en best te besparen optie voor het verminderen van de CO2-uitstoot en een onmisbare pijler in onze toekomstige energiemix. Daarom is ook D66 een warm voorstander van zoveel mogelijk windmolenparken op zee. Waarom daar? Op zee is er genoeg ruimte voor grote windparken, zodat we heel veel duurzame energie kunnen opwekken. Bovendien waait het op zee vaker en harder dan op land. Windmolens op zee leveren dus veel meer op, op zee gemiddeld 10 Megawatt, dat is bijna twee keer zoveel als op land. Windmolenparken op zee worden ver uit de kust geplaatst en zijn niet of nauwelijks zichtbaar. Toch ontkomen we niet aan windmolens op land. Ik heb er mij zeer over verbaasd, en volgens mij mag ik dat wel zeggen als vers geïnstalleerd raadslid, dat Nederland is opgedeeld in 30 energieregio’s langs discutabele lijnen.

Wij snappen het wel vanuit een oogpunt van participatie, maar een eigenaardig neveneffect is dat je vaak ziet dat energieregio’s en gemeenten windmolens net op de erfgrens zetten met de buren, volgens het ‘not in my backyard’-principe, dus zo ver mogelijk af van de bewoonde wereld, en daar doen wij eigenlijk ook een beetje aan mee, maar ook dat van iedere energieregio een ambitieus bod wordt verwacht qua zon en wind, wat de wenkbrauwen soms doet fronsen. Zo had de gemeente Zutphen het voor elkaar gekregen om drie windmolens op het Nationaal Park de Veluwe in te tekenen, terwijl dat juridisch niet eens mag, maar zich tot een dergelijke keuze gedwongen voelde vanuit de provincie en het Rijk vanwege de indeling in energieregio’s, om toch te voldoen aan het gevraagde bod. Maar dus ook de gemeente Gorinchem, die, ondanks dat het nog geen [..0:41:00..] besluit is, om windmolens in te tekenen in het natuurgebied op Avelingen, ofwel heel erg dicht bij bestaande bebouwing. We zijn nu eenmaal qua oppervlakte een hele kleine en dichtbevolkte gemeente, en dan heb je ook nog eens de gemeente Molenwaard, die duidelijk minder ambities heeft dan Gorinchem, maar wij hebben hen wel hard nodig. Maar zij spelen hierbij vaak de Groene Hartkaart. De meeste mensen snappen de ingetekende windmolens bij de Groote Haar wel, immers op gepaste afstand van E - 11

bebouwing, maar er ontstaat een natuurlijk verzet van bewoners als ze bedenken wat de daadwerkelijke plannen zijn voor de andere ingetekende locaties. En er ontstaan dilemma’s. We moeten keuzes maken die we eigenlijk niet willen maken. In de vorige I&O voelde het alsof we moesten kiezen tussen de natuur op Avelingen en een windmolen. Volgens ons is dat een keuze die we niet hoeven te maken. Er zijn immers zoveel alternatieven. We hebben dubbel ingetekend qua bod. De alternatieven leer je kennen als je je urenlang inleest en met veel experts spreekt om je deze complexe, technische materie eigen te maken. Ik vind het daarom bij uitstek iets wat landelijk beter geregeld had moeten worden met betere sturing en aanwijzingen, omdat de ene regio de andere niet is. De focus zou volgens ons veel meer moeten liggen op energiebesparing, zonne-energie op daken, innovatieve energievormen en uiteraard windenergie, maar dan voornamelijk op zee. En als we dan toch op land gaan plaatsen, laten we het dan op een plaats intekenen waar het common sense maakt en er draagvlak is. Windmolens bij knooppunt Deil of in de Flevopolder zijn bijvoorbeeld te verantwoorden. Voor Gorinchem is de Groote Haar een locatie waar twee windmolens komen. Iedere regio verdient maatwerk en voor sommige zal zonne-energie duidelijk de overhand hebben, voor andere windenergie.

Als we dan teruggaan naar de cijfers van het Klimaatakkoord: 500 nieuwe windmolens op land tot 2030 is de doelstelling. Als je dat afzet tegen het faire share wat Gorinchem zou moeten leveren ten opzichte van de Nederlandse bevolking, dan zou Gorinchem één windmolen extra op haar grondgebied moeten hebben in 2030. Wij als D66 zouden er uiteraard meer steunen, maar we hebben nog even de tijd en die tijd kunnen we gebruiken om beter in te zetten op burgerparticipatie, onderzoek naar windmolens dicht bij bebouwing en het effect daarvan op de gezondheid van mens en dier en de eventuele overlast, waarbij we niet enkel uit moeten gaan van de bestaande wettelijke geluidsnormen, zoals het advies ook luidt van het RIVM, maar daar strenger in zijn, en ook van de andere mogelijke schadelijke factoren, zoals slagschaduw, landschappelijke inpassing in het Rivierenlandschap en een afname van de biodiversiteit. Wij als D66 worden weleens liefkozend als klimaatdrammers getypeerd en ik kan bevestigen dat wij dat ook zijn. Daarom geloven wij dat de energietransitie een feestje moet zijn. Kortom, wij onderschrijven de doelstellingen van het Klimaatakkoord.

Ook de RES biedt een tomeloze ambitie, maar waarom de weg van de meeste weerstand kiezen? Wij pleiten voor onderzoek naar alternatieven in onze regio, om de energieopbrengst van windmolens te compenseren, de focus op besparing, zonnepanelen en innovaties dus en maatwerk per energieregio in omliggende gemeenten, ook om dergelijke grote windmolens niet te plaatsen in de nabije omgeving van niet minder dan 500 meter hemelsbreed van woongebieden en bij plaatsing allereerst een effectenstudie plaats te laten vinden op de locatie en daarbij rekening te houden met nabij gelegen natuurgebieden, waarbij de uitkomst daarvan leidend is voor eventuele plaatsing, of aanleiding geeft tot heroverweging. De motie, toegelicht door de heer Van Santen, hebben wij samen met VVD, Gorcum Actief en Stadsbelang ingediend. Tot zover, voorzitter. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Oostrum, PvdA. De heer Oostrum: Dank u wel, voorzitter. Zowel bij de vaststelling van de concept-RES in 2020 als in de afgelopen I&O- en B&A-sessies hebben mijn fractiegenoten en ik onze E - 12

complimenten uitgesproken voor deze ambitieuze Regionale Energiestrategie. Een voorbeeld van hoe buurgemeenten samen in duurzame, toekomstige energievoorziening voor inwoners en bedrijven kunnen voorzien, zeker omdat in het traject om tot dit ambitieuze plan te komen ook tijdig en uitvoerig ruimte is geboden voor participatie door inwoners, bedrijven en andere organisaties. Daarbij denk ik met waardering terug aan de start in het Fortestheater, in 2019 was dat al, met Diederik Samsom, waar ook de samenwerking met POORT6 en HVC voor het onderzoek naar de mogelijkheid van een warmtenet in de Gildenwijk is vastgelegd. Maar ik denk zeker ook aan de toen nog fysieke bijeenkomsten op diverse locaties in Gorinchem en Molenlanden, waar uitvoerig suggesties en ideeën konden worden aangedragen om tot een eerste concept-RES te komen, die in 2020 dan ook door beide gemeenteraden is vastgesteld. In het voorbije halfjaar heeft een aantal digitale sessies met deskundigen plaatsgehad over wind en warmte, en die waren ook toegankelijk voor belangstellenden. De sessies werden zelfs vanuit Altena, West Betuwe en Vijfheerenlanden gevolgd, terwijl ze voor Gorinchem en Molenlanden bedoeld waren, en waarvoor in de nazit vanuit die regio zeer terecht complimenten werden ontvangen van de deelnemers.

En in maart, voorzitter, zijn er digitale dialoogtafels gehouden over windenergie en over warmte in Gorinchem, waar belangstellenden en belanghebbenden met elkaar en met deskundigen in gesprek konden over de uitgangspunten en de mogelijkheden op het gebied van wind en warmte. Zowel de aankondigingen als het verslag van de betreffende gebeurtenissen hebben niet alleen via de gemeentelijke media, maar zeker ook via de regionale en plaatselijke pers aandacht gekregen, al was dat minder prominent dan vanochtend in AD Rivierenland en de Stad Gorinchem. Voorzitter. Ons uitgangspunt blijft ongewijzigd, ook nu toch vrij plotseling, hoewel we het hadden kunnen verwachten, weerstand zichtbaar wordt tegen de plaatsing van windmolens langs de skyline van Gorinchem. Waarom konden we deze weerstand, ondanks alle voorbereidingen, dan toch verwachten? Omdat het nu eenmaal zo menselijk is om in het geweer te komen naar mate de ontwikkelingen in tijd en plaats dichterbij komen en beter zichtbaar worden. In dat opzicht is het dan ook zeker zaak… De voorzitter: Mevrouw Hamann, interruptie. Mevrouw Hamann: Ja, mevrouw Hamann verbaast zich een beetje over de verbazing van de heer Oostrum over het feit dat de mensen in één keer zoveel weerstand hebben.

Ik denk dat de mensen er nu pas kennis van nemen! De heer Oostrum: Ik zei niet dat ik verbaasd was, ik zei juist dat we niet verbaasd hadden hoeven zijn. Mevrouw Hamann: Als we hadden geweten dat de mensen het niet wisten? De heer Oostrum: Nee, nee. Wij wisten dat er al twee jaar lang informatie verstrekt wordt, zowel via de gemeentelijke media als via de pers, en desondanks hadden we kunnen verwachten dat die weerstand zou komen. Het is dus niet onverwacht. Mevrouw Hamann: Maar ik denk dat de informatie die verstrekt is niet geland is bij de mensen. E - 13

De voorzitter: Uw punt is gemaakt. De heer Oostrum: Naar mate het dichterbij komt en zichtbaarder wordt, is het logisch dat mensen gaan reageren op wat ze zien gebeuren. Het is dan ook zaak om het proces nu verder nog zorgvuldiger te begeleiden met goede communicatie en participatie, en dat staat ook zeer terecht in uw eigen raadsvoorstel. Laten we helder zijn: het is nog geen muurvast, dichtgetimmerd plan om tien windmolens te plaatsen op de aangegeven plekken. Het eerlijke verhaal – dat zeg ik dan wel, terwijl de VVD er misschien even langs kijkt – is wel dat dit het uitgangspunt is voor het vervolg, namelijk onderzoeken wat de mogelijkheden en de bezwaren zijn, zowel in de formele wettelijke zin, de wet- en regelgeving, als in maatschappelijk opzicht, en dan de afweging maken waar het wel en waar het niet kan. In uw voorstel staat dan ook terecht aangegeven dat zoekgebieden nog kunnen afvallen. Dit is gelijk een oproep aan alle voor- en tegenstanders om met de gemeente en met elkaar in gesprek te gaan en te blijven over de mogelijkheden en de onmogelijkheden. En er zal aandacht van de gemeente moeten zijn voor nog betere communicatie en nog meer mogelijkheden voor inwoners en bedrijven om in de vervolgstappen mee te doen. Daar komt dan ook mede de motivatie… De heer Van Santen: Voorzitter! De voorzitter: Ja, meneer Van Santen.

De heer Van Santen: Ik begrijp even niet wat de heer Oostrum hier zegt. Waar zou de VVD langs kijken? Kan hij dat nog één keer toelichten? De heer Oostrum: Het eerlijke verhaal. U had het over het eerlijke verhaal en het eerlijke verhaal is dat dit uitgangspunt is voor het verdere onderzoek, terwijl ik begreep dat úw eerlijke verhaal is dat we dat beter niet kunnen doen. De heer Van Santen: Volgens mij praten we dan langs elkaar heen, want wij brengen het eerlijke verhaal door in ieder geval de inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken, niet onze ogen daarvoor dicht te doen en niet de schuld bij de inwoners te leggen als het gaat erom van “ze weten er niks van en het is menselijk, zeg maar, dat naar mate de ontwikkelingen dichterbij komen, er dan weerstand ontstaat”. Nee, het kan ook goed zijn dat wij gewoon niet goed genoeg gecommuniceerd hebben daarover en dat we dat zo vroeg mogelijk moeten doen. Dat is wat wij zeggen. De heer Oostrum: Dat kan allemaal, ik heb het u horen zeggen, maar ik stel daartegenover dat er vanaf 2019 uitvoerig gecommuniceerd is op de gemeentelijke media en ook via de pers. De voorbeelden daarvan heb ik niet verzameld, ik ben geen knipper en plakker, maar er is uitvoerig gecommuniceerd via de pers over de Regionale Energiestrategie en de mogelijkheden om mee te doen, en op de gemeentelijke website staat het ook.

De voorzitter: De heer Roeland wil ook een interruptie plaatsen. De heer Roeland: Dank u wel, voorzitter. Ik sluit me aan bij de heer Van Santen. Pas nu wordt duidelijk om wat voor soort windmolens of windturbines het gaat. Het idee alleen

E - 14

al om een windmolen van 200 meter neer te gaan zetten dicht bij een woonwijk is wat Stadsbelang betreft onacceptabel. In de visualisatie van de heer Pellikaan is nu duidelijk geworden om wat voor soort windmolens het gaat, en in de krant. Dus wat dat betreft was de bevolking daarvan niet op de hoogte. De heer Oostrum: Misschien heeft u dan ook iets gemist, want het is wel degelijk aan de orde geweest in de sessies die ik zojuist genoemd heb. Maar u bevestigt daarmee alleen maar dat het zaak is om nog beter en nog meer de communicatie te zoeken met voor- en tegenstanders, om in het gesprek duidelijk te maken wat wel en niet kan. Ik was gebleven bij de motivatie voor de mede door ons ingediende motie van Gorcum Actief, ChristenUnie/SGP en Stadsbelang om in ieder geval richting Rijk en provincie duidelijkheid te vragen over financiële middelen en over de onmogelijkheden, of de mogelijkheden van grootschalige energieopwekking in het omgevingsbeleid. Ik kom aan het einde, voorzitter. De RES blijft voor ons een ambitieuze visie en ambitie met hoge energieopbrengst uit zon- en windenergie, maar ook de warmteopgave blijft daarnaast heel interessant. En er blijft, zoals vastgelegd in de eerder aangenomen motie, aandacht voor alternatieve duurzame energiebronnen en technieken, om deze mee te nemen in de planvorming. Daarbij valt te denken aan Theo en Thea, Creatief met warmte uit water.

Thermische energie uit oppervlaktewater en uit afvalwater en zeker ook waterstof bieden interessante ontwikkelingskansen, zowel als opslagmedium voor opgewekte elektriciteit, maar ook als brandstof voor mobiliteit. Concluderend, voorzitter: blijven werken aan communicatie en participatie om het draagvlak te vergroten voor het uiteindelijk gefaseerd te realiseren programma, met oog voor nieuwe ontwikkelingen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van Breemen, GroenLinks. De heer Van Breemen: Dank u wel, voorzitter. Aangezien aan de ambities en het bod eigenlijk niets veranderd is ten opzichte van de vorige RES, kan GroenLinks zich vanzelfsprekend vinden in de nu voorgestelde RES 1.0. Wij zijn blij dat we als regio nog steeds ambitieus willen zijn en een substantiële bijdrage willen leveren aan de energietransitie en de energierevolutie, die moet leiden tot een duurzaam, klimaatneutraal en dus toekomstbestendig Nederland, en daarbij ook Gorinchem en de Alblasserwaard. En zoals men in de jaren ’80 al zei: een beter milieu begint bij jezelf, dus ook bescheiden regio’s als de onze staan voor de taak om echt werk te gaan maken van die energietransitie. En gelukkig wordt, of misschien ‘werd’, dat breed gedragen in beide raden.

Natuurlijk zijn er altijd kritische noten te kraken in zo’n verhaal, en ook GroenLinks zal dat zeker niet nalaten, maar daarvoor is het goed te benoemen dat we blij zijn met de hoge ambities, met de inzet op zon en wind, met het warmtenet en met de aandacht voor innovatieve technologieën. Maar, en wie het debat volgt heeft het al gehoord: het grote discussiepunt in dezen, maar vermoedelijk in elke energiestrategie, is windenergie. Er zijn allerlei discussies over windmolens te bedenken, en ik heb ze vanavond bijna allemaal gehoord: het nut van windenergie op land, CO2-uitstoot van de productie van een windmolen, of een windmolen eigenlijk mooi is, en ga zo maar door. Voor GroenLinks staat in ieder geval E - 15

als een paal boven water dat, wil je echt werk maken van de energietransitie, je daar ook windmolens bij nodig hebt. Wij zijn dan ook absoluut voorstander van het realiseren van grote windmolens, om grote stappen te maken in het opwekken van energie. Het is echter op z’n minst opmerkelijk te noemen dat de windmolens in de voorliggende RES 1.0 toevallig allemaal op Gorinchems grondgebied worden gezocht. Het lijkt bijna alsof de wethouder niet zo goed onderhandeld heeft en alsof Molenlanden deze hete aardappel zich heel graag laat afnemen door Gorinchem. En nogmaals, voorzitter: GroenLinks is zeker niet tegen windmolens, maar wij kunnen niet geloven dat die twee zoekgebieden net tegen het meest volgebouwde en bevolkingsdichte gebied van deze regio echt de enige twee zoekgebieden met potentie zijn. Daar zit toch ook een beetje onwil van onze buren achter? In eerdere sessies heeft de wethouder erop gehamerd, namens het college, dat het slechts zoekgebieden zijn en dat roept bij GroenLinks een vraag naar de toekomst op.

Wat gebeurt er nu, als blijkt dat het allemaal niet lukt op die beoogde plekken? Gaan we dan onze ambities naar beneden bijstellen – wat GroenLinks betreft is dat geen optie –, of we gaan we dan opnieuw kijken waar elders windmolens zouden kunnen komen en wordt dan ook het grondgebied van Molenlanden bijvoorbeeld weer een optie? Langs de Lek heb je veel mooie plekken waar een windmolen past. GroenLinks is ook niet onverdeeld gelukkig met de zoeklocatie in de Avelingen. We zijn er zeker niet per definitie tegen, maar het gaat daar wel om een van de weinige stukken natuur in onze gemeente. Het vraagt daarom wat ons betreft een goed en gedegen vooronderzoek naar de schade, als het gaat om bijvoorbeeld trek- en weidevogels, maar überhaupt naar schade aan de natuur in het algemeen. Harde voorwaarden die Gorinchem wat GroenLinks zou moeten stellen zijn natuurcompensatie en focus op het industriële gebied in het zoekgebied Avelingen. Natuurcompensatie moet plaatsvinden in of nabij de Avelingen, of op z’n minst de rivier, want juist die oevernatuur is een belangrijk ecosysteem en dat compenseer je niet door een natuurstrook langs de A15. De nadruk op het industriële gebied hangt daarmee samen. Hoe minder je de natuur aantast, hoe beter. Wij zijn benieuwd hoe de wethouder, of het college, daartegenover staat.

Als het gaat om de warmtetransitievisie blijkt maar weer dat Gorinchem achter de feiten aanhobbelt. Als het college gewoon het huiswerk eerder had gedaan in plaats van wachten tot vlak voor de deadline, hadden we nu een complete RES gehad waarin ook naar warmteopwekking en warmtebesparing gekeken kon worden. Dat is wat GroenLinks betreft een gemiste kans. We hebben het slechts vijf keer gevraagd! Nogmaals – een ander punt dat een gemiste kans is – wil onze fractie hameren op het belang van besparing. Net als in de vorige editie van de RES komt dit onderwerp er weer erg bekaaid vanaf: één bladzijde aan algemeenheden en open deuren, maar geen enkel concreet plan, terwijl juist de energiebesparing een onmisbaar onderdeel is van een gehele energietransitie. GroenLinks verwacht dat dit in de uitvoeringsagenda eindelijk eens echt en concreet uitgewerkt wordt. Het wordt door het college nu weer vooruit geschoven voor latere uitwerking. GroenLinks verwacht dan ook dat bij die uitwerking een ronkend stuk over energiebesparing gevoegd wordt. Voorzitter. Ik had een vraag als het gaat om de amendementen die ik langs heb zien komen van de gemeente Molenlanden, maar daar heeft de wethouder al het een en ander

E - 16

over gezegd. Ik kan u zeggen dat, als die van de VVD daar wordt aangenomen, ik daar ongelukkig van word, maar dat is dus nog spannend hoe dat in de toekomst gaat lopen. Rest mij af te sluiten met te stellen dat GroenLinks de volledige gestelde ambities uit de RES 1.0 ondersteunt, maar nog wel wat kritische kanttekeningen heeft bij met name de zoekgebieden voor windenergie. Wij hopen dat het college daarover vanavond nog duidelijkheid kan verschaffen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Stevens, SP. Mevrouw Stevens: Dank u wel, voorzitter. In deze raadsvergadering staan we voor een van de meest essentiële keuzes die we kunnen maken voor de toekomst. De planeet is uiteindelijk het belangrijkste dat we hebben en de mens is er een grootverbruiker van. Stukje bij beetje komen we er mondjesmaat achter dat we ons eigen nest eigenlijk al heel lang aan het bevuilen zijn, en dat is best wel dom. Wereldwijd worden klimaatdoelen bedacht en vandaag houden we ons bezig met de Regionale Energiestrategie, een beetje onder het mom van “iedereen houdt z’n eigen straatje schoon”. Het klinkt perfect, een schone aarde en een schone lucht, maar het is niet te ontkennen dat we achter de feiten aanlopen, of eigenlijk achter ons eigen vuil aan, en dat zie je aan onze ambitieuze plannen, onze rigoureuze plannen, onze gehaaste plannen. Een van de grootste problemen is CO2.

Natuurlijk: we kunnen allemaal onze adem héél lang in blijven houden, maar het stoppen van vervuilende brandstoffen is een minder gevaarlijk plan. Daarnaast hebben we een eeuwenlange relatie met de bomen, die ademen wat wij uitblazen. Ik zou bijna zeggen: één van de weinige soorten tegenpolen die een relatie wel kunnen uithouden. Een goede reden om daar veel liefde aan te geven. Maar zoals ik eerder zei: er is haast. We moeten cold turkey van onze verslaving van fossiele brandstoffen af, maar zoeken naarstig naar CO2-pleisters voor onze kick. De mens wil namelijk niet minderen in verbruik, maar veranderen, en dat laatste moet echt. We bouwen grote molens die ons energie geven en dat is naast noodzakelijk ook prachtig: ze zijn schoon, zonder uitstoot. Maar ergens lijkt het alsof we onze relatie met de bomen, of beter gezegd: de complete natuur, dan even vergeten. Wat in heel Nederland gebeurt, gebeurt ook in onze regio, en ook in Gorinchem. We committeren ons zonder twijfel aan zoveel mogelijk metalen vleugels, en in het geval van natuur en windmolens zou ik zeggen: dit zou eigenlijk wel een fantastische poly-amoureuze relatie kunnen zijn. Doe zonne-energie erbij en waterkracht, en dan kan het misschien wel een mooie LAT-relatie worden.

Maar als ik het zo zie, is een relatie met windmolens een heel dominante relatie die ten koste wil gaan van onze eeuwenoude relatie met de natuur, niet in Gorinchem, maar in heel Nederland. Als we ze niet in een natuurgebied plaatsen, omringen we de natuurgebieden wel, als mechanische heksenkringen. We zien mogelijk door de windmolens het bos niet meer. Laat de SP duidelijk zijn. Waarom moeten we kiezen tussen natuur of windmolens? We hebben ze allebei heel hard nodig. Natuurlijk kan hierop gezegd worden “we onderzoeken de locaties alleen”, maar waarom sowieso bedenken? Want het zal niet de eerste keer zijn dat deze plannen achteraf worden geschrapt omdat het juridisch eigenlijk ook niet eens mag. En wat gebeurt er als we die zeven tot tien windmolens toch geen plek kunnen geven? Nogmaals, de SP begrijpt de noodzaak en de haast heel goed. Oké, windmolens E - 17

óp het industrieterrein van de Avelingen zijn misschien niet ideaal, omdat ze toch wel dicht bij het natuurgebied liggen, maar ze kósten tenminste geen natuur, en ook geen omliggende natuur, want die dingen moeten natuurlijk ook gebouwd worden. De beste locaties voor windmolens zijn immers op agrarisch land, rond snelwegen die niet tegen natuurgebieden aan liggen en in een industriegebied. Dus we kunnen ons wel vinden in het plan om het Avelingen-industrieterrein te gebruiken. Alleen zijn dat er dus zeker geen zes. Het zal overigens ook niet de eerste keer zijn dat beleid zo gemaakt is dat het uiteindelijk de doelen maar nét behaalt. Heeft de wethouder een alternatief voor als die zeven tot tien windmolens niét gaan lukken? Een overcapaciteit is natuurlijk wel mooi, en dat is ook heel noodzakelijk, laten we dan niet op die rand zitten. Terwijl er al tekeningen zijn van windmolens, is er nog veel onduidelijk over zonneenergie, bedrijven stimuleren. Heeft de wethouder daar misschien ook al iets meer over te zeggen? Wij denken bijvoorbeeld al snel aan een plattedakenparadijs zoals de Spijksepoort, maar natuurlijk ook aan ons eigen stadhuis, of aan scholen. Ook las ik maar een heel klein stukje over de postcoderoosregeling, die tegenwoordig de pakkende naam ‘subsidieregeling coöperatieve energieopwekking’ draagt.

Dit kan natuurlijk veel breder worden ingezet dan alleen op schuurdaken in de omliggende dorpen. Hoe kijkt de wethouder ertegenaan om dit te stimuleren in de stad? Misschien is er wel een interessante samenwerking te bedenken tussen bedrijven, ondernemers en inwoners. Ik zag dat Gorinchem een duurzaamheidsfonds heeft. Wordt dit optimaal benut? Ook is de SP nog altijd benieuwd hoe de mensen in Gorinchem met lage inkomens bereikt worden. Kan de wethouder hier wat over zeggen? Daarbij borrelt ook meteen de vraag op hoe groot eigenlijk de rol is van het isoleren van oude woningen in deze huidige energiestrategie. Volgens een man die zondag wel eens op tv kwam is dat zelfs een beter plan dan van het gas af. En om af te sluiten met een laatste punt: de SP wil nog maar eens heel goed benadrukken dat we nog steeds geen heil zien in iedere bestaande vorm van kernenergie, ook niet in de toekomst en ook niet als mogelijk idee. Voor thorium geldt: minder afval is nog steeds afval en de zoutwinning is ook niet zo onomstreden als het lijkt. Naar aanleiding van de Zeepkist wil ik de wethouder graag nog wat meegeven, want uit de Zeepkist bleek maar weer opnieuw dat een stuk als de RES moeilijk te doorgronden is. Ik hoop dat dit een goed moment is om erbij stil te staan dat raadsbeleid toegankelijk moet zijn voor iedereen. Dit was het voor nu.

We kijken uit naar de beantwoording van de wethouder. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Zijn er nog anderen die het woord wensen te voeren? Mevrouw Molengraaf-Vullers: Kort graag, voorzitter. De voorzitter: Mevrouw Molengraaf, ChristenUnie/SGP. Mevrouw Molengraaf-Vullers: Dank u wel. Kort, omdat we in alle sessies al uitentreuren over dit ingewikkelde plan, want dat is het, hebben gesproken en ook over het ingewikkelde proces. Ik kan me voorstellen dat de wethouder er best wel eens wakker van heeft gelegen hoe dit allemaal moet, zeker met twee raden die parallel het proces

E - 18

lopen. Ik wil nog even kort een aantal dingen aanstippen die ik ook in de sessies heb aangestipt, om die de wethouder nog even nadrukkelijk mee te geven. Uiteindelijk – dat heb ik ook andere sprekers horen zeggen – zou je eigenlijk moeten beginnen met de beste strategie, waar ook niemand op tegen kan zijn, en dat is besparen. Inderdaad, daar zou veel concreter werk van gemaakt kunnen worden. Er ligt volgens mij echt een kans om heel wat winst te behalen die je dan niet hoeft te doen in natuurgebieden, of waar dan ook, gewoon door te besparen, woningen te verduurzamen. Daar mag echt wel een concreter plan voor komen. Desalniettemin is voor mijn fractie de noodzaak van de RES helder. Wij hebben in alle sessies benadrukt: ga vooral aan de slag met het voor de hand liggende, dus naast besparingen ook de daken vol leggen met zonnepanelen. Dat geldt niet alleen voor Gorinchem, daar is ook in Molenlanden winst te behalen. Als je het landschap niet aan wilt tasten met windmolens, zijn zonnepanelen eigenlijk een hele goede optie. Toch beseffen wij dat we waarschijnlijk niet aan windmolens zullen ontkomen. Of het er zoveel moeten zijn, vind ik de vraag – dat is het onderzoek dat moet plaatsvinden –, maar we zullen er niet aan ontkomen, omdat wellicht ook andere dingen niet gaan lukken en je wel zo dicht mogelijk bij het ambitieniveau wilt uitkomen dat deze RES heeft.