08 08 Bijlage 1 Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle.pdf

Beheerstrategie Onderhoud Onder onderhoud wordt verstaan het herstellen van incidentele schades en defecte onderdelen, schoonmaken, schouwen en het schilderen van masten. Het schilderen van (stalen) masten wordt op basis van inspectie uitgevoerd. Het onderhoud, projectmatige vervanging en nieuwbouw wordt met een raamovereenkomst door een aannemer uitgevoerd. De gemeente voert zelf de regie over de OVL. Dit operationeel beheer bestaat uit storingsmanagement, areaalmutaties, kostencontrole, toezicht en directievoering op het dagelijks onderhoud van de onderhoudsaannemer. Vervanging Naast het uitvoeren van het regulier onderhoud, zullen elk jaar een aantal lichtmasten en armaturen moeten worden vervangen omdat ze de maximale levensduur hebben bereikt. Het aantal masten en/of armaturen dat moet worden vervangen, verschilt sterk per jaar. Dit komt omdat veel masten zijn geplaatst bij het woonrijp maken van woonwijken die in de loop der jaren zijn gebouwd en deze masten hierdoor tegelijk zijn afgeschreven. Dit zelfde geldt voor masten die bij inbreidingsplannen of reconstructies zijn geplaatst. Het planmatig vervangen van masten en armaturen wordt uitgewerkt in een (her)verlichtingsplan. De afschrijftermijnen voor stalen masten is 40 jaar, aluminium masten 25 jaar en voor armaturen 25 jaar.

Bij het werkelijke vervangen van de materialen wordt er ook gekeken naar storingsintensiteit, energieverbruik en of het object aan de richtlijn voldoet, het zogenaamde risico-gestuurd assetbeheer. Bij vervanging worden uitsluitend stalen masten toegepast. Er wordt geen groepsremplace uitgevoerd. Projectmatige vervanging en nieuwbouw wordt met een raamovereenkomst door een aannemer uitgevoerd. Monitoring Schouwen is het periodiek controleren van het functioneren van lampen. Het schouwen wordt uitgevoerd door de gemeente. Defecten worden genoteerd, op een later tijdstip gerepareerd en geregistreerd in het beheersysteem. Er worden geen periodieke controles en inspecties (elektroen lichttechnisch) uitgevoerd. Storingen en schade Deze werkzaamheden rondom storingen en schade worden conform bestek door derden uitgevoerd. Defecten die gemeld worden via Fixi komen terecht bij de aannemer (Konings). De gemeente heeft een contract afgesloten met NODR voor het verhalen van schade.

Blad 60 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Beheeruitgangspunten De volgende beheeruitgangspunten zijn van toepassing: Bij nieuw te plaatsen OVL (uitbreiding en vervanging) wordt standaard dimbare ledverlichting met dimregime 2A toegepast; Nieuwe OVL wordt op basis van de NPR ontworpen. In bestaande situaties en bij vervanging kan de gemeente maximaal 10% afwijken van de NPR; De gemeentelijke wegcategorisering conform het verkeersstructuurplan en de functies van de weg (verkeer of verblijf), zijn leidend voor de verlichtingsklasse van de OVL; De gemeente streeft energiebesparing na. De doelstellingen vanuit het Energieakkoord worden als ambitie opgenomen. Er wordt ledverlichting in witte lichtkleur (4000K) voorgeschreven voor alle wegcategorieën met als uitzondering de dorpscentra; De gemeente koopt collectief met gemeente Tilburg voor 100% groene stroom in; De gemeente verlicht alleen waar en wanneer dat nodig is. De gemeente probeert lichtvervuiling, strooilicht en lichthinder te voorkomen; De gemeente verlicht vrij liggende voet- en fietspaden alléén indien er geen verlichte alternatieve route beschikbaar is.

Indien bij deze paden tóch verlichting aangebracht wordt, zal bij het lichtontwerp rekening gehouden worden met het voorkomen van schijnveiligheid; De gemeente kiest voor standaard mastmateriaal en armaturen; De armaturen worden in 25 jaar afgeschreven, stalen masten in 40 jaar, aluminium masten in 25 jaar; Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en hebben een CE-keurmerk; De OVL-installatie dient wat betreft installatietechnische veiligheid te voldoen aan de NEN 1010 en NEN 3140.

Financiën Beschikbaar budget De gemeente Goirle heeft jaarlijks een beschikbaar budget vastgesteld voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting en kabels binnen de gemeente. In de onderstaande tabel zijn deze beschikbare budgetten weergegeven: Budget 243.963 141.450 147.000 532.413

Klein- en verzorgend onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal Beschikbaar budget

Blad 61 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Actieplan De volgende acties staan op de planning: Beleidsplan OVL definitief maken; Met betrekking tot donkergebieden stellen we een beleidsplan ‘donker’ op; Actualiseren van MJOP voor het vervangen van masten; De gemeente Goirle heeft de installatieverantwoordelijkheid nog niet georganiseerd en zal dit in de komende periode verder vormgeven; Uitvoeren schilderwerkzaamheden.

Blad 62 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Afbakening Dit productblad is gericht op het beheer en onderhoud van het openbaar groen en bomen in de gemeente Goirle. Hieronder vallen de bossen, bomen, cultuurlijke en natuurlijke beplantingen, hagen, gazons, natuurlijk groen en overige beplanting en grassen. Sportvelden zijn in dit productblad ook meegenomen. Bergingsvijvers vallen ook binnen de scope van dit productblad.

Areaal In Goirle zijn in totaal ruim 19.000 bomen in beheer bij de gemeente. Daarnaast bezit gemeente Goirle meer dan 1 miljoen vierkante meter aan grassen, 291 duizend vierkante meter aan gazons en 264 duizend vierkante meter aan landschappelijke beplanting. Daarnaast is er zo’n 245.000 vierkante meter aan (bergings)vijvers aanwezig binnen de gemeente. Object Bodembedekkende heesters Boomspiegel Bosplantsoen Broekbos Dierenweide Gazon en stinsegazon Heesters Grassportveld Hagen en blokhagen Heide Kunststofsportveld Landschappelijke beplanting (incl. Bos) Oevers Rietlandschap Grassen Sloot Speelterrein Struikrozen Trapveld Vaste planten (Bergings) vijver Wadi Wisselperken Bomen Eindtotaal

Areaal 69.050 2.374 144.417 13.603 1.668 291.274 42.895 98.609 21.093 954 40.290 263.935 213.152 43.507 1.042.388 140.305 5.703 8.767 12.270 4.114 244.774 8.101 25 19.259 2.713.269

Bron: Beheersysteem Goirle (Peildatum: december 2022)

Blad 63 van 80

Eenheid m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 Stuks m2

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Huidige kwaliteit In de afgelopen planperiode zijn ervaringen opgedaan waarbij groen onbedoeld verdwenen is. De volgende aandachtspunten zijn te benoemen: Het openbaar groen heeft te lijden gehad onder de klimaatveranderingen (met name aanhoudende droogte). Er is uitval en de gezondheid van met name bomen gaat achteruit; Er is een achterstand aanwezig met betrekking tot de herplantplicht van bomen, ter compensatie van de bomen die gekapt zijn. De komende periode is geld beschikbaar gesteld om de achterstand in te halen; Groen op particulier terrein is moeilijk in stand te houden; Groen maakt in de openbare ruimte soms plaats voor andere functies als parkeren of waterberging. Soms gaat dat goed samen, soms niet; Bij nieuwbouwontwikkelingen wordt bestaand groen te gemakkelijk vervangen; Groenbeheer wordt door verschillende inwoners zeer wisselend ervaren en leidt soms tot klachten; Het onderhoud van landschappelijke beplantingen en bosgebieden heeft een achterstand opgelopen. De komende jaren moet een inhaalslag gemaakt worden om dat groen weer gezond en veilig te maken. Fixi-meldingen In 2022 zijn er in Goirle 882 meldingen met betrekking tot het openbaar groen binnengekomen. Met 25% gaat het grootste deel van de meldingen, 216 stuks, over het snoeien van het groen. 141 meldingen (16%) betreft stormschade en afvallen/losse takken.

Daarnaast zijn in 2022 62 meldingen binnengekomen over bladoverlast, waarvan bijna 80% (48 meldingen) in de maanden oktober en november.

Categorisatie meldingen Plantsoenen en bomen 5% 16%

30%

4% 7% 7%

6% 25%

Fixi-meldingen gemeente Goirle 2022

Blad 64 van 80

Aanplant en inboet/renovatie Afgevallen/losse tak en stormschade Bermen, sloten en gazons Bladoverlast Onkruid Snoeien Ziekten en plagen Overig/leeg

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Beeldkwaliteit In 2022 is een kwaliteitsmeting uitgevoerd gebaseerd op basis van de beeldsystematiek van het CROW. Hierbij is onderscheid gemaakt in beplanting, bomen en gras. Beplanting en gras voldoen met het dagelijks onderhoud en technische staat aan het gewenste ambitieniveau van Bkwaliteit. Alleen de bomen voldoen met het dagelijks onderhoud niet aan het gewenste ambitieniveau van Goirle. Bij bomen scoort bij het dagelijks onderhoud 19,3% van de metingen lager dan het gewenst B-niveau. Er is sprake van waterlot en achterstallig onderhoud. Binnen het groen zijn grote verschillen zichtbaar. In totaal scoort ‘onkruiden in beplanting’ voor 20% onder het ambitieniveau van Goirle. Gazons laten gedurende het jaar bij 24% van de meetlocaties een te hoge graslengte zien.

Bron: Beeldkwaliteit gemeente Goirle Jaarrapportage 2022

Beleidskader en koppeling Omgevingsvisie Vanuit de Omgevingsvisie Goirle is een viertal lagen benoemd welke kwaliteiten we als gemeente willen behouden en welke ontwikkelingen de ruimte krijgen. Het openbaar groen in Goirle draagt op de volgende manieren bij aan de lagen van de omgevingsvisie: Kwaliteitslaag: o We beheren het landschap vanuit het gebruik en zetten in op een sterke verbinding en overgang tussen het landschap en de dorpskernen: o In deze gebieden is speciale aandacht voor de typen en soorten groen die worden geplant. Bij aanplanting van nieuwe bomen hebben we aandacht voor een groene overgang tussen de groene landschapszijden en de toegang tot het dorp. o We streven naar open corridors vanuit het buitengebied naar de woonwijken om te zorgen voor luchtuitwisseling met de omgeving. o We versterken boomstructuren en beschermen oude en monumentale bomen om cultuurhistorische elementen zoveel mogelijk te behouden en te versterken: o Waar mogelijk zetten we verharding rondom (grote) bomen om in groene bermen. o Bij nieuwe aanplant en vervanging zoeken we naar meer variatie in soorten, passend bij de omgeving.

Blad 65 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

o o o o o

o

o o

o We brengen oude en monumentale bomen in beeld in het beheersysteem. We houden bestaand groen door snoeien en onderhoud zoveel mogelijk in stand. Voor nieuwbouwprojecten wordt een programma van eisen met soortenlijst opgesteld. We hebben aandacht voor de fauna in de buitengebieden en gaan experimenteren met donkergebieden en het afsluiten van gebieden voor recreatie in de avonduren. We werken aan het verbeteren van de bodemkwaliteit: we verminderen de stikstofuitstoot, verbeteren het bodemleven en zorgen voor meer humus in de bodem door middel van compost en eventueel dierlijk mest. Cultuurhistorische elementen willen we behouden en de beleving daarvan wordt mogelijk versterkt. Bij noodzakelijk onderhoud en vervangingen wordt gekeken hoe de groenstructuur zo goed mogelijk blijft aansluiten bij het karakter van de wijk; Nieuwe (woningbouw)ontwikkelingen gaan uit van behoud en versterking van de groenstructuur om een ‘dorps karakter’ uit te stralen; Bestaand groen wordt zoveel mogelijk beschermd: o Op speciale plekken behoudt of krijgt het groen een extra accent door kleur, variatie of bijzondere vormen en soorten. Bijvoorbeeld in de dorpscentra, nabij winkelcentra of speciale gebouwen en ontmoetingsplekken.

Gebruikerslaag: o We maken inwoners bewust van de positieve effecten van meer groen. Dit doen we door regelmatig te communiceren naar inwoners en ondernemers. o We stellen een participatiebeleid op. Hierin gaan we aan de slag met kaders en uitgangspunten voor beheer van het groen door bewoners. Uitgangspunt is dat kapitaalvernietiging wordt voorkomen, participatie is niet vrijblijvend en voor groot onderhoud als snoeiwerkzaamheden bij bomen blijft de gemeente verantwoordelijk. o De gemeente werkt met een diversiteit in kwaliteitsniveaus voor onderhoud en beheer: de gemeente levert de door de gemeente vastgestelde basiskwaliteit (CROW) en bewoners een plus wanneer ze dat willen. o In het participatiebeleid stellen we contracten en kaders op voor deze vorm van gezamenlijk beheren. o We bieden ruimte aan wijkinitiatieven: verminderen regeldruk initiatieven die bijdragen aan aantrekkelijk maken van de buurt: ontmoeting, vergroenen, moestuinen. o Bedrijventerreinen worden een aantrekkelijke en klimaatadaptieve werkomgeving met onder andere sterke groenstructuren. o Particulieren en ondernemers worden gestimuleerd om bij te dragen aan biodiversiteitsherstel en klimaatadaptatie. o Bestaand openbaar groen wordt niet meer verkocht tenzij de gemeente daar zelf argumenten voor heeft.

Bestaand openbaar groen wordt in principe ook niet verhuurd aan particulieren, tenzij er zwaarwegende argumenten voor zijn. o We zetten in op de transformatie van bossen. Het omzetten van naaldhoutbossen naar loofhoutbossen is beter voor de biodiversiteit en het vasthouden van water. Waar mogelijk richten we bermen biodivers in door het inzaaien met kruidenrijke mengsels en/of ander maaibeheer. o We passen het maaibeleid aan, bijvoorbeeld door te kijken naar verschillende seizoenen en mozaïek- of sinusmaaien.

Blad 66 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

o

o o

o We zorgen voor meer variëteit met gebiedseigen soorten. We verbeteren de verblijfskwaliteit van de dorpscentra van Goirle en Riel en woonwijken door het vergroenen van de openbare ruimte. We geven meer ruimte aan groene ontmoetingsplekken in woonwijken en rustpunten. Zo versterken we de groenstructuur en leefbaarheid in en rond woonkernen voor onze bewoners, verminderen hittestress en wateroverlast en bevorderen de biodiversiteit. o We bevorderen de verblijftijd in de openbare ruimte van de woonwijken door gebiedsgericht te werken en de invloed van groen op een bepaalde plek te beschouwen. Bij de aanleg van nieuw groen kijken we bijvoorbeeld welke maatschappelijke functie(s) hieraan toegekend kan worden (ontmoetingsplek/ biodiversiteit/ rustplek/ stiltegebied etc.). Aan de hand van het beoogde doel gaan we kijken naar de precieze inrichting en typologie van het groen. Zo schermen we bijvoorbeeld een speelplaats langs een rijbaan af met een haag of struiken i.v.m. veiligheid, maar hebben we ook oog voor de beschikbaarheid van groene ruimte waar kinderen vrij kunnen spelen. o Bij ontmoetingsplekken (bankjes/ picknicksets) zorgen we voor beschutting in de vorm van groen met een brede en dichte kroon, zodat inwoners ook op warme dagen comfortabel zijn en gebruik kunnen maken van het meubilair. We kijken naar de mogelijkheden voor aangenaam geurende beplanting.

o We zetten in op vergroening van verhard oppervlak in de woonwijken en dorpscentra (horizontaal en verticaal) en zoeken actief naar kansen om dit te doen, bijvoorbeeld het vergroenen van elektriciteitshuisjes of groene daken op abri’s. We vergroenen waar mogelijk boomspiegels. Ook gaan we kijken hoe we snippergroen kunnen vervangen door aaneengesloten groenvlakken. o Bij herontwikkeling van een gebied vervangen we zoveel mogelijk bestaande verharding door groen. o We hebben bij de plaatsing van nieuw groen aandacht voor een goede standplaats i.r.t. groei, beleving voor inwoners en bijdrage aan hittestress (droogtebestendige beplanting). We kijken bijvoorbeeld in het centrum naar typen groen waarvoor weinig mensen allergisch zijn en die weinig overlast veroorzaken. o We brengen de hittegevoelige plekken in beeld en maken een hitteplan om deze plekken aangenamer te maken. Kwaliteit is belangrijker dan kwantiteit bij de aanplant van bomen, heesters en planten. Pleinen, parken en plantsoenen dragen bij aan de vermindering van hittestress en worden zoveel mogelijk ingezet voor wateropvang en droogtebestrijding.

Milieulaag: o We zetten in op groene, gezonde en toekomstbestendige wijken voor jong en oud. Vergroening draagt bij aan klimaatbestendigheid en het vergroten van de biodiversiteit.

Blad 67 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Beheerstrategie Verzorgend onderhoud De activiteiten die tot het verzorgend onderhoud voor het groenbeheer behoren zijn onder andere maaien, snoeien en onkruidbestrijding. Ook het opnieuw aanbrengen van enkele vierkante meters beplanting of een enkele boom die door schade hersteld moet worden, evenals het toezicht en het reageren op klachten en meldingen vallen onder verzorgend onderhoud. Kenmerken van verzorgend onderhoud zijn redelijk frequent herhalende werkzaamheden die jaarlijks of meerdere malen per jaar terugkomen en die ten laste van de exploitatie worden gebracht. Overzicht van het onderhoud aan groen: Bomen: snoeien, dunnen, ziektebestrijding, inboeten. Gras: maaien, afvoeren maaisel, schoonhouden*, verwijderen overgroei, egaliseren en inzaaien, beregenen, bemesten. Beplanting: verwijderen overgroei of wortelopslag, schoonhouden*, snoeien/dunnen, bemesten, inboeten. Water: maaien en herstellen talud, uitmaaien sloot, verwerken maaisel, schoonhouden*. * Betreft verwijderen van blad, onkruid en zwerfafval. Bij beplanting vinden pilots plaats om blad in beplanting te laten liggen. Bij gras wordt een proef gedaan met het mulchen van blad. Gemeente Goirle heeft geen eigen buitendienst. Het verzorgend onderhoud aan het openbaar groen, inclusief sportvelden, wordt uitbesteed aan het werkvoorzieningsschap.

Werkzaamheden die machinaal uitgevoerd worden, en hierdoor niet worden gedaan door het werkvoorzieningsschap, zijn ondergebracht bij aannemers. Het ruimen van zwerfafval op de sportvelden wordt tegen een vergoeding door de verenigingen zelf gedaan. Technisch onderhoud Onder technisch onderhoud vallen grotere, planmatige maatregelen met als doel de structurele achteruitgang van een object te vertragen en/of weer aan de gewenste richtlijnen te laten voldoen. De werkzaamheden zijn ingrijpend van aard en periodiek. Onder technisch onderhoud valt bijvoorbeeld een grootschalige snoeibeurt aan bomen. Technisch onderhoud wordt uitgevoerd door aannemers. Vervangingen Vervanging wordt pas toegepast als (technisch) onderhoud niet meer toereikend of niet meer efficiënt is. Bijvoorbeeld het verwijderen van een boom en herplanten met een nieuwe boom. Bij vervanging wordt het groen met nieuw groen vervangen waarbij de inrichting niet verandert. Bij beplanting en gras wordt een vervangingstermijn van 10 à 15 jaar aangehouden. Bij bomen geldt een globale vervangingstermijn van 40 à 50 jaar. Er kan van de vervangingstermijnen worden afgeweken als dit wenselijk is.

Blad 68 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Monitoring Er worden maandelijks op willekeurige plaatsen metingen uitgevoerd door Beheeraccent. Hierbij wordt gemonitord op B-niveau. Tevens wordt 2-jaarlijks gerapporteerd welke maatregelen zijn uitgevoerd. Die stand van zaken wordt gekoppeld aan de bestuursrapportage (BURAP). Halverwege de looptijd van dit beleid, dat is na 5 jaar, wordt er een tussenevaluatie gedaan. De raad wordt daarover geïnformeerd. Op dat moment wordt beslist of we op zelfde weg doorgaan, of bijsturing nodig is of dat prioriteiten worden bijgesteld.

Financiën Beschikbaar budget De gemeente Goirle heeft jaarlijks een beschikbaar budget vastgesteld voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen in de gemeente. In de onderstaande tabel zijn de beschikbare budgetten uit de begroting 2023 weergegeven: Budget Verzorgend onderhoud Technisch onderhoud Groot onderhoud Totaal

82.438 831.085 568.258 1.481.781

Beschikbaar budget

De beschikbare budgetten zijn exclusief onderhoud aan sportvelden, straatreiniging en evenementen. Vervangingsinvesteringen worden momenteel betaald vanuit de exploitatie onderhoud budgetten. Berekend benodigd budget Aan de hand van de eerdergenoemde arealen en de GBI-kennisbank van Antea Group is er berekend welke kosten nodig zijn om het openbaar groen in Goirle te onderhouden. In de onderstaande tabel is een overzicht gegeven van deze benodigde jaarlijkse gemiddelde onderhouds- en vervangingsbudgetten om het huidig areaal op het gestelde kwaliteitsniveau te beheren (exclusief sportvelden, straatreiniging en evenementen). De berekende budgetten zijn exclusief BTW. Budget 479.000 1.005.000 555.000 2.039.000

Verzorgend onderhoud Technisch onderhoud Vervangen Totaal Berekend benodigd budget

In totaal is er jaarlijks 1.484.000 nodig voor het uitvoeren van het verzorgend en technisch onderhoud van het openbaar groen in Goirle. Daarnaast is er jaarlijks 555.000 nodig voor het vervangen van openbaar groen en bomen. De daadwerkelijke vervangingskosten zijn afhankelijk van inspecties en de staat van het openbaar groen.

Blad 69 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Als aandachtspunt moet hierbij worden meegegeven dat het onderhoud wordt uitgevoerd door Groen Xtra. Groen Xtra maakt gebruik van personeel met een afstand van de arbeidsmarkt. De meerkosten tussen het berekend benodigd budget en beschikbaar budget kan worden toegerekend aan de waarde voor de social return die ontstaat door deze personen in te zetten. Deze personen zullen immers het werk minder efficiënt uitvoeren dan een reguliere marktpartij. Conclusie Op basis van de berekening van het benodigd gemiddeld jaarlijks onderhoudsbudget van 1.484.000 is het beschikbare budget van zo’n 1.481.800 (exclusief onderhoud sportvelden, straatreiniging en evenementen) net niet toereikend. Voor vervangingen is jaarlijks een gemiddeld budget benodigd van 555.000 om het openbaar groen te vervangen. In de begroting 2023 staan geen vervangingsinvesteringen opgenomen, deze worden betaald vanuit de exploitatie onderhoud budgetten.

Actieplan De volgende acties staan op de planning: Beheerplannen verder uitwerken naar een meer ecologische, biodiverse en klimaatbestendige openbare ruimte (duurzaamheidsdoelstellingen); Aandacht voor inzet Groen Xtra in de toekomst, gezien er steeds minder personeel inzetbaar is; Achterstand van de herplantplicht voor bomen inhalen, ter compensatie van de bomen die gekapt zijn; Van Integraal (beelddoelstellingen) naar bouwteamovereenkomsten; Burgerparticipatie verder ontwikkelen; Contractmanagement op orde; Kapbeleid vereenvoudigen; Inzichtelijk maken locaties Aziatische duizendknoop en andere invasieve exoten (zowel flora als fauna); Opstellen uitvoeringsagenda groen; Aanpak opstellen voor herstel van biodiversiteit; - Voor het product sportvoorzieningen wordt de komende periode een apart productblad opgesteld; Pilots doen voor (nieuwe) manieren van onderhoud die zorgen voor bodemverbetering en biodiversiteit, zoals beperkt bladruimen, werken met sluitende beplanting, niet meer schoffelen, etc.

Blad 70 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Afbakening De scope van dit productblad betreft enkel de formele speelvoorzieningen binnen de bebouwde kom. De bedrijventerreinen zijn buiten beschouwing gelaten omdat hier nadrukkelijk een andere bestemming dan wonen van toepassing is. Formele speelvoorzieningen betreffen speelplaatsen met een of meer speeltoestellen. Ook balspeelvelden met een voorziening als doelen of basketbalpalen behoren tot de formele speelplaatsen. Sportvelden vallen buiten de scope van dit productblad, deze zijn door middel van een sportbestek opgenomen in het productblad openbaar groen. Speelvelden zonder voorzieningen worden beschouwd als informele speelruimte. Deze zijn wel een waardevolle aanvulling op het totale speelareaal, maar zijn niet allemaal in de areaalgegevens opgenomen.

Areaal De gemeente Goirle beheert binnen het product speelvoorzieningen haar speeltoestellen, spelaanleidingen en ondergronden. Dit speelareaal is opgenomen in het gemeentelijk beheersysteem. De volgende objecten zijn in beheer bij de gemeente: Object Areaal Eenheid Klimrek 8 Stuks Duikelrek 15 Stuks Bokspringpaal 1 Stuks Kruipbuis 1 Stuks Balans-element 14 Stuks Stap-elementen 13 Stuks Spelpaneel 1 Stuks Zandbak 4 Stuks Speelhuis 2 Stuks Schommel 16 Stuks Glijbaan 7 Stuks Kabelbaan 2 Stuks Draaitoestel 15 Stuks Wiptoestel 53 Stuks Speeltoestel combinatie 33 Stuks Parcours 1 Stuks Skatevoorziening 4 Stuks Training toestel 3 Stuks Sporttoestel 1 Stuks Basket 5 Stuks Doel 34 Stuks Pannaveld 1 Stuks Tafeltennistafel 6 Stuks Zitelement 2 Stuks Diverse/anders 24 Stuks Veiligheidsondergronden 5.700 m2 Bron: Gemeente Goirle - Objecten speeltoestellen (Peildatum: april 2023)

Blad 71 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Huidige kwaliteit De speelvoorzieningen in Goirle worden over het algemeen goed gewaardeerd. In de burgerpeiling (december 2021) blijkt dat 72% van de ondervraagden (zeer) tevreden is over de speelvoorzieningen, en 16% niet tevreden/ niet ontevreden is. Gemeente Goirle scoort hiermee hoger dan andere gemeenten, waar 66% (zeer) tevreden is. Het aantal meldingen over speeltoestellen die via Fixi gedaan zijn betreft in totaal 29 meldingen in 2022. Het gaat dan vooral om meldingen over vandalisme of gebreken aan toestellen.

Beleidskader en koppeling Omgevingsvisie Vanuit de Omgevingsvisie Goirle is een viertal lagen benoemd welke kwaliteiten we als gemeente willen behouden en welke ontwikkelingen de ruimte krijgen. De speelvoorzieningen in Goirle dragen op de volgende manieren bij aan de volgende lagen van de omgevingsvisie: Netwerklaag: o In huidig bebouwd gebied leggen we prioriteit bij onder andere groen, water en spelen. Dit kan ten koste gaan van ruimte voor de auto. Waar mogelijk vergroenen we verhard oppervlak en koppelen dit aan de mogelijkheid tot spelen en bewegen. o We zorgen dat speelvoorzieningen goed en veilig bereikbaar zijn en hebben hiervoor aandacht bij herontwikkeling en aanleg. We leggen (in)formele speelplekken niet aan naast een drukke verkeersader en zorgen dat de plek ook vanaf een afstand goed zichtbaar is voor automobilisten. Gebruikerslaag: o Bij de aanleg of wijziging van speelplaatsen worden omwonenden, en met name kinderen, actief betrokken bij de inrichting en keuzes voor de speelplaats. We inventariseren de huidige beleving bij de aanleg of vervanging en bieden bewoners ruimte om waar mogelijk mee te denken. Daarbij staat veiligheid en kwaliteit van de speelvoorzieningen wel altijd voorop, en heeft de gemeente als verantwoordelijke partij de beslissende stem.

o Waar mogelijk krijgen bewoners een actieve rol in de communicatie met omwonenden, de sociale controle en het schoonhouden van de speelplaatsen. o Kinderen spelen overal, niet alleen op de formele speelplaatsen maar ook op straat. De formele speelplekken worden door kinderen en jongeren vaak gebruikt als ontmoetingsplek en uitvalsbasis als ze elders niet terecht kunnen. We houden daarom rekening met multifunctionele (speel)ruimtes voor bewegen bij herinrichtingen en aanleg van nieuwe woonwijken. o We willen het spelen in een groene omgeving bevorderen. We gaan niet alle gazons rondom de speeltuinen jaarrond strak maaien maar zetten in op gedifferentieerd maaibeheer. Gedifferentieerd maaibeheer heeft daarnaast een positieve impact op de biodiversiteit. o We zetten in op inclusief spelen, de speelplaatsen zijn toegankelijk voor kinderen met een beperking en ouderen.

Blad 72 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

o

o

o

o

o

Bij de inrichting, het beheer en het onderhoud van speelvoorzieningen houdt de gemeente zich aan het “Warenwetbesluit Attractie- en speeltoestellen” en de wettelijke normen EN/NEN 1176 & 1177. We houden drie keer per jaar een functionele inspectie waarbij we controleren op functionaliteit en stabiliteit het toestel en gesteldheid van de ondergrond. Ook hier besteden we aandacht aan bodemvrijheid, oppervlakte-afwerking, blootliggende funderingen, scherpe randen, ontbrekende onderdelen en overmatige slijtage van bewegende onderdelen. Daarnaast houden we een jaarlijkse hoofdinspectie om het veiligheidsniveau van de speelvoorziening vast te stellen. We kijken bij de aanleg van speelvoorzieningen naar het type wijk (woonerven/ hofjes, jaren ‘80 wijken, nieuwbouw etc.) en beschouwen vanuit de ruimtelijke indeling wat er mogelijk is voor spelen. Zo zijn er bij hofjes vaak onoverzichtelijke en bochtige straten en helpt het om een plek te maken waar parkeren wordt uitgesloten en plek is voor een speeltoestellen en zitmeubilair. We zetten in op inrichten naar gebruik. Kinderen zijn verschillende typen buitenspelers, afhankelijk van de leeftijd en ontwikkeling. We zetten in op multifunctionele speelruimtes waarin we een hoeveelheid aan spelsoorten samenbrengen.

Dit zijn bijvoorbeeld bewegingsspellen (rennen, klimmen, glijden, springen, fietsen etc.), constructiespellen (bouwen met zand, hout (hutten), blokken, stenen etc.), rollenspellen (huisjes en grotere open ruimtes), wedstrijden en ruimte voor rust/ ontmoeten. Bij speeltuinen kijken we waar het nodig is om aanvullende faciliteiten zoals een zitbankje of afvalbak bij te plaatsen. Bij speelvoorzieningen voor jonge kinderen is het gewenst om zitmeubilair te integreren bij de speeltuin.

Beheerstrategie Verzorgend onderhoud Verzorgend onderhoud is gericht op de instandhouding van de (beeld)kwaliteitsambitie voor de speelvoorzieningen en betreft maatregelen als het schoonhouden, ruimen van zwerfafval, papierprikken en bladblazen/-harken. Ook kleine (niet specialistische) reparaties vallen onder verzorgend onderhoud. Verzorgend onderhoud wordt uitgevoerd door het werkvoorzieningsschap of door de aannemer die de inspecties uitvoert. Technisch onderhoud Technisch onderhoud betreft maatregelen die de levensduur van de speelvoorzieningen verlengt. Dit zijn maatregelen als visuele, technische en functionele controles en het herstellen van toestellen en ondergronden. Vervanging Naast het verzorgend en technisch onderhoud, waarbij onder meer de meest urgente gebreken worden opgelost, bestaat beheer ook uit vervanging van versleten toestellen. Zo is er een overzicht waarin per jaar is aangegeven welke toestellen moeten worden vervangen omdat ze het einde van hun levensduur hebben bereikt (afgeschreven). Daarnaast volgt uit de inspectie de veiligheid van toestellen (heel en veilig) en de urgentie van de gebreken. De afschrijftermijn in combinatie met de daadwerkelijke staat van het toestel bepaalt of het moet worden verwijderd dan wel vervangen.

Blad 73 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Door het ontbreken van een structureel vervangingsbudget, kunnen we afgeschreven toestellen in de toekomst niet vervangen. Sommige toestellen zijn langer behouden door toepassen van groot onderhoud (vervangen onderdelen). Hierdoor kon de levensduur worden verlengd. Monitoring Alle speelplaatsen worden vier keer per jaar door een onafhankelijke instantie geïnspecteerd op veiligheid en onderhoudsstaat. Hiermee is er ook inzicht in de kwaliteit van de speelplaatsen. Deze gegevens worden gebruikt voor het beheer van de speelplaatsen en toestellen.

Financiën Beschikbaar budget Budget 30.000 30.000

Onderhoud Totaal Beschikbaar budget speelvoorzieningen

Voor het onderhoud van speelvoorzieningen is jaarlijks 30.000 beschikbaar. Het berekend benodigd onderhoudsbudget voor de toestellen en veiligheidsondergronden betreft 141.100 per jaar. Het huidig beschikbaar onderhoudsbudget is hiermee ontoereikend. Berekend benodigd budget In onderstaand tabel is een overzicht gegeven van de jaarlijkse gemiddelde berekende onderhoudskosten. Voor de vervangingskosten is het gemiddelde genomen van de totale vervangingswaarde over de periode 2023-2041. De vervangingskosten voor de speeltoestellen komen uit Playmapping. Voor de veiligheidsondergronden is gebruik gemaakt van de GBIkennisbank. De daadwerkelijke vervangingskosten zijn afhankelijk van inspecties en de staat van de toestellen en veiligheidsondergronden. Prijzen zijn gebaseerd op een onderhoudsambitie van beeldkwaliteit B, exclusief BTW en geïndexeerd naar prijspeil juli 2022. Budget Klein- en verzorgend onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal

46.500 78.000 69.700 194.200

Berekend benodigd budget toestellen

Budget Klein- en verzorgend onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal

300 16.300 8.200 24.800

Berekend benodigd budget veiligheidsondergronden per jaar (cyclisch)

Blad 74 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Actieplan De komende planperiode gaat de gemeente Goirle: In 2024 wordt het Speelbeleid geactualiseerd. In het Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP) wordt inzichtelijk gemaakt wat er structureel nodig is voor de vervanging van speeltoestellen; We kijken naar mogelijkheden met betrekking tot spelroutes met QR-code of smarttechnologie; Vervanging, onderhoud en certificering van natuurlijke spelaanleidingen worden komende periode in beeld gebracht; Het in kaart brengen van actuele demografische gegevens (verdeling van leeftijdsgroepen over de gemeente); Voor het product sportvoorzieningen wordt de komende periode een apart productblad opgesteld; Het areaal speelvoorzieningen wordt verder op orde gebracht.

Blad 75 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Afbakening De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling en transport van stedelijk water. Het productblad riolering en water omvat de rioleringen, persleidingen en gemalen in gemeente Goirle, inclusief bijbehorende randvoorzieningen.

Areaal Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Goirle over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 156 km en 13 rioolgemalen. Om er voor te zorgen dat tijdens extreme neerslag geen wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riool overstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale rioolvoorzieningen (bijvoorbeeld bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld en verpompt via 36 km aan persleidingen. Object Gemengde riolering Vuilwater riolering Hemelwater riolering Persleidingen Hoofdgemalen Drukriolering Randvoorzieningen Kolken

Areaal 88 22 39 36 13 95 5 10.055

Eenheid km km km km stuks stuks stuks stuks

Bron: Programma Water en Riolering 2021-2025

De duikers en uitstroomvoorzieningen zijn niet opgenomen in het bovenstaande overzicht. Deze objecten worden de komende beheerperiode geïnventariseerd.

Huidige kwaliteit In de periode 2015-2019 verkeerde het vrijvervalriool in een goede toestand. Er is geen riolering in de gemeente Goirle die 60 jaar of ouder is. Daarnaast gaan in de komende periode de wijken met de oudste vrijvervalriolering op de schop. In 2019 is een klimaatstresstest uitgevoerd die de kwetsbaarheid van de gemeente Goirle voor extreme neerslag in beeld brengt. Resultaten uit de klimaatstresstest laten zien dat een aantal locaties in de gemeente gevoelig zijn voor wateroverlast. Verbetermaatregelen om de wateroverlast te verminderen worden opgenomen in het uitvoeringsprogramma van het GRP (Gemeentelijke Rioleringsplan). Fixi-meldingen In 2022 zijn er 270 meldingen over riolering binnengekomen bij de gemeente. Het grootste deel hiervan betrof met 65 meldingen een verstopte kolk. Daarnaast zijn 60 meldingen

Blad 76 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

binnengekomen over de huisaansluiting, en nog eens 55 meldingen over put- of kolkmankementen. In onderstaande grafiek is de verdeling van meldingen weergegeven.

Categorisatie meldingen Riolering 17%

22% Huisaansluiting Put- of kolkmankement

6%

Stankoverlast Storing drukrioolgemaal Verstopping kolk 20%

24%

Wateroverlast Overig/leeg

6%

5%

Fixi-meldingen gemeente Goirle 2022

Beleidskader en koppeling Omgevingsvisie Vanuit de Omgevingsvisie Goirle is een viertal lagen benoemd welke kwaliteiten we als gemeente willen behouden en welke ontwikkelingen de ruimte krijgen. De riolering in Goirle draagt op de volgende manieren bij aan de lagen van de omgevingsvisie: Kwaliteitslaag: o We verbeteren de sponswerking van de bodem, met name in Buitengebied West ligt een opgave. We doen dit samen met agrariërs. We stimuleren agrariërs ook om natuurbeheer op te nemen in de bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door watergangen te realiseren. o In het buitengebied west willen we meer waterberging faciliteren. Samen met ondernemers en natuur-/ landschapsorganisaties verkennen we de mogelijkheden hiervoor. o We verhogen de waterbeleving van dorpswateren. Het natuurlijke watersysteem geldt als ordeningskader en is van landschappelijk belang in de dorpen. o We zorgen voor de bergings- en ontwateringsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater. o Bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichting stellen we eisen voor waterberging. Netwerklaag: o Water op straat als gevolg van klimaatverandering komt vaker voor en zal geaccepteerd moeten worden. o We zetten waar mogelijk pleinen, parken of plantsoenen in voor (tijdelijke) wateropvang. Gebruikerslaag: o We streven naar een openbare ruimte die schoon, heel, veilig en toegankelijk is.

Bij (her)inrichting, renovatie en onderhoud van de openbare ruimte houden we de kwaliteit

Blad 77 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

o o o

van riolering op peil en verlengen we de (rest)levensduur. Dit doen we kostenefficiënt. Daarbij zijn duurzaamheid, klimaatrobuustheid en biodiversiteit speerpunten, maar is ook een belangrijke rol weggelegd voor burgerparticipatie (op basis van de Omgevingsdialoog), communicatie en veiligheid. Bij grote herinrichting bevorderen we participatie en betrekken we bewoners. De gemeente faciliteert het proces, begeleidt de dialoog en bewaakt de randvoorwaarden. Inwoners van de gemeente Goirle zijn zich bewust van klimaatverandering en richten hun tuinen klimaatbestendig in. Natte voeten behoren hiermee tot de verleden tijd. We kijken hoe we wadi’s multifunctioneel in kunnen zetten. Bijvoorbeeld door deze op het moment dat waterberging niet nodig is te gebruiken als speelveldje of buurttuin. Daarvoor maken we heldere afspraken bij de buurt en proberen we deze klimaatbestendig in te richten.

Milieulaag: o We zetten in op een multifunctioneel en levenscyclusgericht rioleringssysteem: gescheiden inzamelen hemelwater en stedelijk water. We zorgen voor een doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater, voorkomen ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving. o We zorgen voor een doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater, beperken van het risico op wateroverlast, en dragen bij aan klimaatadaptatie. In combinatie met de reguliere onderhouds- en vervangingsmaatregelen streven we ernaar om het rioleringssysteem en de bijbehorende openbare ruimte zoveel mogelijk klimaatbestendig in te richten. o In het verlengde van energie hub (een gebied waar op grote schaal duurzame energie wordt opgewekt) de Baars ligt de kans voor een mix van energiebronnen in combinatie met waterberging.

Beheerstrategie Verzorgend onderhoud Onder het verzorgend onderhoud behoren maatregelen als het reinigen, inspecteren en onderhouden van de riolering, (pers)leidingen, kolken, gemalen en randvoorzieningen. Reparatie vindt met name plaats op basis van inspectieresultaten en op basis van klachten. Bij de riolering, gemalen en randvoorzieningen wordt gebruik gemaakt van een ontzorgingscontract voor 15 jaar. De verantwoordelijke aannemer stuurt alles zelf aan, doet de reiniging, vervanging en meldingen vanuit inwoners. Bij het kolkenonderhoud wordt er de komende tijd gewerkt richting een ontzorgingscontract. Vervanging Voor de vervanging van de riolering worden de volgende factoren afgewogen: inspecties, leeftijd, verloren berging en slechte afstroming en klimaatbestendigheid. Het vervangen van riolering valt binnen het ontzorgingscontract met de aannemer en wordt zoveel mogelijk samen met andere beheerdisciplines opgepakt.

Blad 78 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Inspectie en monitoring Met inspecties ontstaat er grip op de kwaliteit en worden onvolkomenheden tijdig waargenomen, zodat reparaties tijdig uit te voeren zijn. Hiermee wordt schade aan bovenliggende infrastructuur voorkomen. De werkzaamheden vallen binnen het ontzorgingscontract en worden door de aannemer opgepakt. Beheeruitgangspunten De volgende beheeruitgangspunten zijn van toepassing: We streven ernaar om het hemelwater zoveel als mogelijk bovengronds en zichtbaar te verwerken; We zamelen in principe het stedelijk afval- en hemelwater gescheiden in en scheiden zo de (schone en vuile) waterstromen; We betrekken de kenmerken en knelpunten van zowel het regionale (stroomgebiedsbenadering) als het stedelijke watersysteem in de omgang met hemelwater. We streven naar watersysteemherstel; Voor grondwaterbeschermingsgebieden volgen we het provinciaal beleid conform de gebiedsdossiers. We voldoen aan alle geldende wetten en beleidskaders, zoals de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW), de Waterwet, de Wet milieubeheer, de Gemeentewet en de Algemene lozingenbesluiten; We weren de lozing van hemelwater afkomstig van inrichtingen op vuilwater riolering; We wentelen water- en waterbergingsopgaven niet af naar andere locaties/gebieden, tenzij dit doelmatig is; We hanteren de voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren voor de omgang met hemelwater: 1.

Vasthouden: doorlatende goten, groene daken, infiltratie in terreinverlagingen in groen, enz.; 2. Bergen: overtollig hemelwater bergen we eerst in het stedelijk watersysteem; 3. Afvoeren: pas bij volledige benutting van de berging voeren we het overtollige hemelwater af naar het regionale watersysteem; We kiezen voor robuuste (zo min mogelijk onderhoudsgevoelige) oplossingen; We gaan doelmatig en maatschappelijk kostenbewust om met de aanleg en het toekomstig beheer en onderhoud van het watersysteem; We streven naar meer centrale, robuuste en goed te beheren rioolvoorzieningen; We streven naar grootschalige goed beheersbare infiltratievoorzieningen in openbaar gebied. Kleinschalige infiltratievoorzieningen worden na het einde van de levensduur niet hersteld.

Financiën Beschikbaar budget De gemeente Goirle heeft jaarlijks een beschikbaar budget vastgesteld voor het beheer en onderhoud aan riolering en water. In de onderstaande tabel zijn deze beschikbare budgetten weergegeven:

Blad 79 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Budget 454.476 192.139 1.400.000 2.046.615

Klein- en verzorgend onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal Beschikbaar budget

Actieplan De komende planperiode gaat de gemeente Goirle: De gegevensoutput van onder andere het grondwatermeetnet en inspecties verbeteren, zodat een betrouwbaardere analyse verricht kan worden; Het areaal duikers en uitstroomvoorzieningen wordt geïnventariseerd en geactualiseerd; Op basis van een geactualiseerd areaal wordt er een nieuwe beheerkostenberekening uitgevoerd; De beheerdata wordt GWSW conform vastgelegd binnen het beheersysteem; Up to date houden van de desbetreffende beheerdata; Actualiseren en opstellen MJOP; Uitvoering proces rondom het opstellen van beheerparagraaf en watertoets m.b.t. nieuwbouw projecten.

Blad 80 van 80

De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden is niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Beneluxweg 125 4904 SJ OOSTERHOUT Postbus 40 4900 AA OOSTERHOUT E. ruud.vanhoek@anteagroup.com

www.anteagroup.nl

Copyright © 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.