08 08 Bijlage 1 Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle.pdf

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle

projectnummer 0481001.100 definitief 1.1 17 januari 2024

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle

projectnummer 0481001.100 definitief 1.1 17 januari 2024

Opdrachtgever Gemeente Goirle Oranjeplein 1 5051 LT GOIRLE

Gecontroleerd: T. Bulk

datum 17 januari 2024

beschrijving definitief 1.1

vrijgave R. van Hoek

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Belang van de openbare ruimte in Goirle Aanleiding en doel Scope Leeswijzer

1 1 2 2

2

Het IMBK Goirle: een koersdocument

4

2.1 2.2 2.3

Gedachtegang Integraal Maatschappelijk Beheerkader Het proces: de Basis op Orde Het vervolg: Verdiepingsslagen en doorontwikkeling IMBK Goirle

4 5 7

3

Huidige situatie

10

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Terugblik afgelopen beheerperiode Aard en omvang van de beheerarealen Huidige kwaliteit Resultaten onderzoek openbare ruimte 2023 Huidige budgetten Berekende budgetten

10 10 11 13 16 17

4

Kaders en ontwikkelingen

19

4.1 4.2 4.3

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen

19 20 21

5

Koppeling Omgevingsvisie en Beheer

25

5.1 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.3

Centrale waarden Omgevingsvisie Lagen van de Omgevingsvisie Kwaliteitslaag Netwerklaag Gebruikerslaag Milieulaag Beleving van de fysieke leefomgeving

25 26 27 29 30 34 35

6

Het vervolg

38

6.1 6.2 6.3

Verdiepingsslagen productbladen Dashboard Fysieke Leefomgeving Doorvertaling naar het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving

39 39 40

Bijlage 1: Productbladen

INLEIDING

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

1

Inleiding De gemeente Goirle heeft de wettelijke taak om te zorgen voor het beheer van de openbare ruimte. Deze openbare ruimte is zeer belangrijk als duurzame leefomgeving voor de inwoners en bezoekers van de gemeente Goirle. Jaarlijks besteedt de gemeente een aanzienlijk bedrag om deze openbare ruimte veilig, schoon en leefbaar te houden zodat het bijzonder goed toeven is in ‘Gool’.

1.1

Belang van de openbare ruimte in Goirle De gemeente Goirle is dagelijks druk aan de slag met de openbare ruimte. Door middel van goed en efficiënt beheer en onderhoud en de juiste inrichtingskeuzes zorgt de gemeente dat de openbare ruimte schoon, heel en veilig is voor al haar inwoners en bezoekers. Het is goed toeven in de gemeente Goirle. De gemeente heeft ‘doenerige dorpen’ en een ‘prachtlandschap van de toekomst’. Dat wil zij zo houden en versterken. De gemeente werkt met inwoners en partners samen om het goede te doen en hebben daarbij oog voor de wensen van inwoners, bedrijven en organisaties. Gemeente Goirle staat bekend om haar groene karakter. De afgelopen jaren is de discussie over onze openbare ruimte veranderd. Iedereen heeft er een mening over en die meningen zijn vaak heel verschillend! De gemeente Goirle ziet het beheer als meer dan alleen het onderhouden en in standhouden van de openbare ruimte. Beheer is ook het bijdragen aan maatschappelijke opgaven zoals klimaatopgaven, biodiversiteit en gezondheid van onze inwoners. Het beheer van de openbare ruimte draagt bij aan een goede omgevingskwaliteit door onderhoud, herinrichten, inrichten, communicatie en stimuleren en reguleren van het gebruik van de openbare ruimte. Samenwerking en integraliteit bevorderen tussen deze verschillende disciplines en domeinen is daarom essentieel.

Ook is een belangrijke ‘stem’ weggelegd voor de verschillende stakeholders, zoals inwoners, ondernemers en organisaties. Inwoners kunnen meedenken en er vindt burgerparticipatie plaats.

1.2

Aanleiding en doel De aanleiding voor een nieuw Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) is tweeledig. Het bestaande Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) is verlopen én we hebben de wens om de verbinding te leggen tussen fysiek en sociaal domein bij het beheer van de openbare ruimte. Dit beheerplan streeft naar een integrale benadering van de complete openbare ruimte met als voornaamste doelen: vergroten efficiëntie, kostenbesparend werken, beperken overlast inwoners en tegengaan versnippering van beleid en beheer. Het IMBK fungeert daarbij als koersdocument voor de benodigde kaders, vervangingsinvesteringen en jaarlijkse beheerbudgetten. Het IMBK stelt de gemeente in staat de komende jaren proactief, integraal en planmatig te investeren in de openbare ruimte, met als doel kosten te besparen en overlast tot het minimum te beperken.

Blad 1 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

1.3

Scope Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte richt zich op de vrij toegankelijke ruimte, die de gemeente onderhoudt. In dit IMBK gaat het om de volgende beheerdomeinen: Verhardingen Straatmeubilair Civiele kunstwerken Openbare verlichting Openbaar groen Speelvoorzieningen Riolering en water Beheer, onderhoud en vervanging Het integraal beheerkader richt zich op het beheer, onderhoud en vervanging van de beheerobjecten in de leefomgeving: Beheer: Het plannen, budgetteren, voorbereiden en uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn een object blijvend zijn functie te laten vervullen; Onderhoud: Uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud; Vervanging (renovatie): Maatregel om de kwaliteit van een object weer op het gestelde kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de (economische) gebruiksduur, indien groot- en klein onderhoud niet meer toereikend is waardoor een nieuw object ontstaat. Verbetering van beheerobjecten in de openbare ruimte met betrekking tot maatschappelijke opgaven als klimaatadaptatie, duurzaamheid of beleving valt buiten de scope van dit IMBK.

De verbetering van beheerobjecten in de leefomgeving wordt opgepakt in een vervolgstap en wordt in hoofdstuk 6 nader beschreven. Het IMBK geeft tevens handreikingen voor nieuw aan te leggen openbare ruimte, zodat deze na aanleg goed te beheren is. Ook dit wordt in toekomstige vervolgstappen richting het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving verder vormgegeven.

1.4

Leeswijzer Hoofdstuk 2: Het IMBK Goirle: een koersdocument beschrijft de gedachtegang en het IMBKproces in Goirle; Hoofdstuk 3: Huidige situatie beschrijft de huidige situatie en kwaliteit van de beheerobjecten. Daarnaast worden de aard en omvang van de beheerobjecten kort en bondig weergegeven; Hoofdstuk 4: Kaders en ontwikkelingen beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders. Daarnaast worden de trends en ontwikkelingen weergegeven in dit hoofdstuk; Hoofdstuk 5: Koppeling Omgevingsvisie en Beheer beschrijft de vier lagen uit de Omgevingsvisie en legt de koppeling met het beheer van de leefomgeving in Goirle; Hoofdstuk 6: Het vervolg beschrijft het vervolgproces en de te nemen acties.

Blad 2 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

IMBK GOIRLE: EEN KOERSDOCUMENT

Blad 3 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

2

Het IMBK Goirle: een koersdocument In november 2022 is de gemeente Goirle samen met Antea Group gestart met het proces om te komen tot het IMBK 2023. Deze fungeert als koersdocument voor de aanwezige kaders, koppeling met maatschappelijke opgaven, vervangingsinvesteringen en jaarlijkse beheerbudgetten. Het stelt de gemeente in staat de komende jaren proactief, integraal en planmatig te investeren in de openbare ruimte. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe dit proces eruit ziet.

2.1

Gedachtegang Integraal Maatschappelijk Beheerkader Voorliggend Integraal Maatschappelijk Beheerkader is tot stand gekomen dankzij het doorlopen van verschillende stappen en acties. Het IMBK is in die zin ook meer een koersdocument dan een los en opzichzelfstaand document. Zonder een doorlopend proces, geen IMBK. Startpunt van het proces De manier waarop beheer wordt uitgevoerd in Goirle is momenteel vastgelegd in een aantal, voornamelijk sectorale beleidsdocumenten en beheer- en uitvoeringsplannen. De focus van deze sectorale plannen ligt voornamelijk op het voldoen aan de (wettelijke) verplichtingen en de normen en richtlijnen van het beheer van de desbetreffende producten. Bestaande plannen geven inzicht in het technisch beheer en onderhoud om te voldoen aan de wettelijke kaders, gemeentelijke beleidskaders en beschikbare budgetten.

Figuur 1 Koppeling maatschappelijke opgaven met de fysieke leefomgeving (de veranderende rol van de beheerder).

In het Integraal Maatschappelijk Beheerkader wordt de koppeling tussen de maatschappelijke opgaven en het beheer van onze fysieke leefomgeving gelegd. Deze maatschappelijke opgaven zijn opgaven zoals duurzaamheid, de energietransitie, klimaatadaptatie en gezondheid (figuur 1). Opgaven waar elk product op een bepaalde manier mee te maken heeft en aan kan bijdragen. De beheerder moet steeds vaker antwoord geven op deze maatschappelijke opgaven en heeft de belangrijke taak om de koppeling tussen het product en opgaven te zoeken.

Blad 4 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

2.2

Het proces: de Basis op Orde In dit plan is voor de producten verhardingen, straatmeubilair, civiele kunstwerken, openbare verlichting, openbaar groen, spelen en riolering en water de basis op orde gebracht. Door middel van een themasessie, walkshop en bestaande bouwstenen zoals bijvoorbeeld de sectorale beheer- en beleidsplannen en de gemeentelijke Omgevingsvisie van Goirle, zijn de beheer- en beleidskaders vastgelegd. Daarnaast is de koppeling gemaakt tussen de producten en de maatschappelijke opgaven vanuit de Omgevingsvisie. Dit proces is samen te vatten in de volgende activiteiten: Analyseren Omgevingsvisie Goirle Vaststellen thema’s IMBK Integrale themasessie Walkshop beleving Inwonerpanel Uitwerken Productbladen

Figuur 2 Proces IMBK Goirle

Analyseren Omgevingsvisie Goirle en koppeling met het IMBK De gemeenteraad van Goirle heeft in december 2021 de Omgevingsvisie Goirle vastgesteld. De omgevingsvisie geeft enerzijds aan welke kwaliteiten we als gemeente willen behouden en anderzijds welke ontwikkelingen de ruimte krijgen. Aan de hand van deze lagen wordt in dit IMBK de koppeling gelegd met de maatschappelijke opgaven en uitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Goirle. Met een analyse van de in de Omgevingsvisie genoemde lagen is er een tal ruimtelijke opgaven, belangrijke onderwerpen en opgaven geformuleerd die gebruikt zijn in de integrale themasessie en de walkshop. De vier lagen uit de Omgevingsvisie zijn: 1. Kwaliteitslaag 2. Netwerklaag 3. Gebruikerslaag 4. Milieulaag Daarnaast wordt in de Omgevingsvisie ook de koppeling gemaakt met een aantal Sustainable Development Goals, ofwel duurzame ontwikkelingsdoelen. De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn 17 doelen om de wereld een betere plek te maken en dienen als kompas voor mondiale uitdagingen. In de Omgevingsvisie wordt de koppeling gelegd met onder andere Leven op het Land (SDG 15) en Goede gezondheid en welzijn (SDG 3).

Blad 5 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Figuur 3 Sustainable Development Goals (SDG's)

Integrale themasessie Op basis van de Omgevingsvisie zijn tijdens een integrale themasessie met de projectgroep van Goirle (beheer)uitgangspunten naar voren gekomen. Deze uitgangspunten laten zien waarmee we met het beheer van de bestaande producten een bijdrage kunnen leveren aan de bovengenoemde Omgevingsvisie lagen die als thema’s zijn gebruikt in de sessies. Hiermee wordt integraal met beheerders en beleidsmedewerkers van de verschillende producten de koppeling gelegd tussen het beheer en de ambities die in de Omgevingsvisie vermeld staan. De uitwerking van deze themasessie is verder beschreven in hoofdstuk 5 van dit IMBK. Walkshop beleving Het beheer en onderhoud voeren we uit voor de gebruiker van de openbare ruimte, zoals de inwoners en bezoekers van Goirle. De walkshop had als doel om de projectgroep vanuit de gemeente mee te nemen in de keuzes die worden gemaakt in het beheer en welke effecten het beheer heeft op bijvoorbeeld beleving en welke wensen inwoners hebben. Tijdens de walkshop is er met de projectgroep een route afgelegd door het centrum van Goirle en deels langs de nieuwbouwwijk aan de Kerkstraat. Tijdens deze route is er onderling gesproken over een aantal onderwerpen vanuit de Omgevingsvisie en het IMBK en hoe deze ambities en opgaven zich kunnen vertalen naar de fysieke leefomgeving.

Zo is er besproken welke keuzes er zijn gemaakt bij (nieuwe) inrichtingen, welke impact beheer en onderhoud heeft op de openbare ruimte en welke burgerparticipatieprojecten er bijvoorbeeld plaatsvinden in Goirle. De uitwerking van deze walkshop is beschreven in hoofdstuk 5 “Koppeling Omgevingsvisie en Beheer”. Inwonerpanel Er is een vragenlijst naar het inwonerpanel van Goirle verstuurd met vragen met betrekking tot het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Goirle. De resultaten hiervan worden uitgewerkt en meegenomen in dit IMBK. Uitwerken productbladen In de productbladen is in een gedetailleerde weergave per product inzichtelijk gemaakt wat de arealen, kwaliteit van het areaal, de (financiële)kaders en (beheer)strategieën van de betreffende producten zijn.

Blad 6 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Voor de producten openbaar groen, speelvoorzieningen en straatmeubilair is er op basis van de actuele arealen een beheerkostenberekening uitgevoerd conform kwaliteitsniveau B, de kwaliteitsambitie van de gemeente Goirle. De producten verharding en riolering beschikken al over actuele beheerkostenberekeningen uit recent opgestelde sectorale beheerplannen (2022). Voor deze producten zijn de bekende kaders samengevat in de desbetreffende productbladen. Hiermee is de huidige manier van het uitvoeren van het beheer en onderhoud in Goirle vastgelegd en dus de eerste stap in het proces gezet: de Basis op Orde. Notitie Kwaliteitsimpuls achterstallig onderhoud van de openbare ruimte Goirle Parellel aan dit IMBK proces is er de notitie Kwaliteitsimpuls opgesteld. In deze notitie is de kwaliteit van de openbare ruimte in Goirle samengevat weergegeven. Dit inzicht wordt gebruikt om een eerste aanzet te geven voor potentiële kwaliteitsimpulsen in de openbare ruimte. De kwaliteitsimpuls is nodig om eventueel geconstateerde achterstallig onderhoud in de openbare ruimte op te lossen en hiermee de basis op orde te krijgen. Met deze basis op orde kan een consistent, gedegen en regulier planmatig onderhoudsprogramma worden uitgevoerd waarmee de totale openbare ruimte effectief en efficiënt op gemeentelijk ambitieniveau kan worden onderhouden.

Hiermee blijft de openbare ruimte voor de inwoners en bezoekers van Goirle schoon, heel en veilig en is de kans op kapitaalvernietiging beperkt.

2.3

Het vervolg: Verdiepingsslagen en doorontwikkeling IMBK Goirle Door de basis op orde te brengen worden vervolgacties inzichtelijk. Denk hierbij aan knelpunten in het beheer en onderhoud, actualisatieslagen in beheersystemen of het uitzetten van nieuwe (raam)contracten. Deze actiepunten zijn in de desbetreffende productbladen verder beschreven en worden opgepakt in de volgende stap van het proces: de Verdiepingsslagen. Met deze Verdiepingsslagen wordt de Basis op Orde verder uitgewerkt. Het proces wat samen met Goirle is ingezet kenmerkt zich als een levend proces. Aan de hand van onderstaand groeipad wordt het voorliggende IMBK de komende jaren verder uitgewerkt en doorontwikkeld.

Blad 7 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Figuur 4 Groeipad naar het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving.

Het voorliggend IMBK dient als bouwsteen en onderdeel voor het uiteindelijke Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving. In het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving komen het beheer, de inrichting en de beleving van de openbare ruimte samen. De vorm van dit uiteindelijke Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving staat niet vast. Het proces om te komen tot dit Omgevingsprogramma wordt daarom samen met de gemeente op een later moment verder bepaald. Daarnaast heeft de gemeente Goirle heeft de wens om een Dashboard Fysieke Leefomgeving op te zetten en verder te gaan met de actualisatie en doorontwikkeling van voorliggend IMBK. Hoe dit vervolgproces eruit gaat zien wordt beschreven in hoofdstuk 6 ”Het vervolg”.

Blad 8 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

HUIDIGE SITUATIE

Blad 9 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

3

Huidige situatie Om uitspraken te kunnen doen over het beheer van de openbare ruimte is het allereerst van belang om inzicht te hebben in de huidige situatie. Wat hebben we? Welke kwaliteit heeft het areaal op dit moment en wat zijn de beschikbare budgetten? Deze vragen worden in dit hoofdstuk beantwoord.

3.1

Terugblik afgelopen beheerperiode De gemeente constateert dat ze met het reguliere onderhoud en de vervangingen niet overal op hun huidige ambitieniveau zit en dat er in deze raadsperiode behoefte is aan discussie over de kwaliteitsniveaus van de Goirlese openbare ruimte. Er zijn bijvoorbeeld achterstanden op het gebied van elementverhardingen, bomen beheer, herplanting, het kappen van (risico)bomen, het inboeten van plantsoenen en het terugplaatsen van inrichtingselementen binnen de openbare ruimte zoals banken, prullenbakken, straat- en parkmeubilair etc.

3.2

Aard en omvang van de beheerarealen Het beheer van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente Goirle. De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte binnen de gemeentegrenzen. De arealen in onderstaand overzicht zijn op basis van de vulling en inrichting van het beheersysteem van Goirle. Binnen de gemeentegrenzen liggen globaal de volgende producten en objecten: Product Verhardingen

Straatmeubilair

Civiele kunstwerken

Object Betonstraatsteen Klinkers Tegels Deklaag Slijtlaag On- en halfverhard Overige verhardingen Bankjes Afvalbakken Hondenpoepbakken Overig straatmeubilair Bruggen Duikers Tunnels Bewegingsobjecten Damwand

Blad 10 van 80

Aantal 460.812 253.420 333.164 309.362 90.484 188.178 99.676 243 257 116 4 27 2 1 40 250

Eenheid m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks m2

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Product Openbare verlichting

Openbaar groen

Speelvoorzieningen

Riolering en Water

Object Lichtmasten Armaturen Lampen Bomen Bos en bosplantsoen Landschappelijke beplanting Cultuurlijke beplanting Grassen (Stinse) gazon Speel- en sportvelden (Blok) hagen Oevers (Bergings) vijvers Sloten Overig openbaar groen Speeltoestel combinatie Wiptoestel Draaitoestel Duikelrek Doel Overige toestellen Veiligheidsondergronden Vrijvervalriolering Persleidingen Drukriolering Hoofdgemalen Randvoorzieningen Kolken

Aantal 5.977 6.193 6.197 19.259 158.020 263.935 127.225 1.042.358 291.274 144.602 21.093 213.152 244.774 140.305 66.530 33 53 15 15 34 116 5.700 148 36 95 13 5 10.055

Eenheid Stuks Stuks Stuks Stuks m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks m2 km km Stuks Stuks Stuks Stuks

Tabel 1: Omvang beheerarealen (bron: gemeentelijk beheersysteem en actuele beheerplannen).

Bovenstaand overzicht geeft een globaal beeld van het te beheren areaal. In Bijlage 1: is per product een gedetailleerder beeld opgenomen van het te beheren areaal.

3.3

Huidige kwaliteit Een belangrijk onderdeel van het beheerproces (Plan, Do, Check, Act) is het monitoren van de kwaliteit van de leefomgeving. De monitoring van de kwaliteit van de openbare ruimte wordt op verschillende manieren uitgevoerd. Zowel de technische- als de beeldkwaliteit wordt hierbij gemonitord. De technische kwaliteit van beheerobjecten wordt geïnspecteerd middels inspecties, zoals bijvoorbeeld riool- en weginspecties. Daarnaast wordt ook de beeldkwaliteit van de leefomgeving gemonitord. Dit betreft de verzorging van de openbare ruimte, zoals bijvoorbeeld de aanwezigheid van zwerfafval en onkruid. De monitoring van de beeldkwaliteit gebeurt op basis van de CROW beeldkwaliteitsmethodiek.

Blad 11 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Het inspecteren van de leefomgeving op zowel de technische- als beeldkwaliteit geeft de beheerder inzicht in de huidige kwaliteit en de mogelijkheid om het beheer indien nodig bij te sturen. In de Omgevingsvisie van Goirle is beschreven dat de visie is om onderhoudskwaliteit B vast te houden voor woonwijken en bedrijventerreinen en onderhoudskwaliteit A (hoog) voor het centrum, afhankelijk van de beschikbare middelen. Voor nu is er in voorliggend IMBK vastgehouden aan de beheerstrategie waarbij de gehele openbare ruimte wordt onderhouden op B kwaliteit. In de bijgevoegde productsheets is per product een actiepunt opgenomen om in het vervolgproces de (financiële)consequenties van de kwaliteitsdifferentiatie zoals deze is beschreven in de Omgevingsvisie per product verder inzichtelijk te maken. In deze paragraaf wordt de huidige kwaliteit van de volgende producten beschreven: verhardingen, straatmeubilair, civiele kunstwerken, openbare verlichting, openbaar groen, speelvoorzieningen en riolering. Hierbij zijn ook de Fixi-meldingen meegenomen. Fixi-meldingen zijn geen kwaliteitsmeetlatten en zeggen niets over de technische kwaliteit of levensduur, maar geven een goed beeld van de beleving van de inwoners. In Bijlage 1: Productbladen is een gedetailleerder beeld van de kwaliteit per specifiek product opgenomen.

Verhardingen De geïnspecteerde verharding in de gemeente Goirle heeft gemiddeld een goede kwaliteit, namelijk een B-kwaliteit of hoger. Alle betonnen verharding ligt op een basiskwaliteit B of hoger en slechts 2% van het asfalt ligt onder B-niveau. De lagere kwaliteiten C en vooral D zijn voornamelijk terug te vinden in elementenverharding. De geconstateerde schadebeelden zijn over het algemeen ernstig en worden vertaald naar een D beeldkwaliteit. Met 15% C- en Dkwaliteit valt de opgave precies binnen de voorgestelde planningsruimte van 15%. De kwaliteit van de verharding in Goirle is, in vergelijking met andere gemeenten, gemiddeld relatief goed te noemen. In 2022 zijn er 627 meldingen binnengekomen over verhardingen in Goirle. Meer dan de helft hiervan, 349 stuks, betreft meldingen over de elementverharding. Straatmeubilair Er zijn geen recente inspectiegegevens van de technische staat van het straatmeubilair in Goirle beschikbaar. Wel is er inzicht in het aantal Fixi-meldingen. In 2022 zijn er via Fixi 434 meldingen binnengekomen over het straatmeubilair in Goirle. Het grootste aantal meldingen betreft afvalbakken (76 stuks), paaltjes (77 stuks) en verkeersborden (75 stuks). Civiele kunstwerken In 2020 is een deel van de kunstwerken in Goirle geïnspecteerd.

Geconcludeerd kan worden dat de geïnspecteerde kunstwerken zich over het algemeen in een redelijke tot goede staat van onderhoud bevinden. Een veel voorkomende schade is corrosie aan het leuningwerk. Verder zijn er vier objecten waar herstel aan het metselwerk moet plaatsvinden. Eén brug is gerepareerd, één brug gaat mee in het bestemmingsplan van de Proeftuin. In 2023 zijn alle civiele kunstwerken geïnventariseerd. De inspectie van deze inventarisatie moet nog uitgevoerd worden. Openbare verlichting De doelstelling om achterstallig onderhoud weg te werken is grotendeels gerealiseerd. Circa 60%

Blad 12 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

van de openbare verlichting (OVL) voldoet aan de NPR (Nederlandse Praktijkrichtlijn). Wel blijkt dat ca. 4% van de masten de afschrijvingstermijn hebben overschreden. Voor armaturen geldt dat ca. 10% de afschrijvingstermijn heeft overschreden. Via Fixi zijn er in 2022 333 meldingen binnengekomen met betrekking tot het OVL in Goirle. Met 203 meldingen betreft het grootste deel van deze meldingen kapotte lampen. Openbaar groen Groenbeheer wordt door verschillende inwoners zeer wisselend ervaren en leidt soms tot klachten. Het openbaar groen heeft daarnaast te lijden onder de klimaatveranderingen. Er is uitval en de gezondheid van met name bomen gaat achteruit. Het onderhoud van landschappelijke beplantingen en bosgebieden heeft een achterstand opgelopen. In 2022 zijn er via Fixi 882 meldingen binnengekomen over het groen in Goirle. Met 25% van de meldingen gaat het grootste deel van de meldingen over het snoeien van het groen. Meldingen over stormschade en afgevallen/losse takken is goed voor 16% van alle meldingen. Speelvoorzieningen Er zijn geen monitoringsgegevens van de beeldkwaliteit van de speelvoorzieningen in Goirle. Wel worden de toestellen meerdere keren per jaar geïnspecteerd op veiligheid. Het aantal klachten of meldingen over speelplaatsen is in 2022 beperkt tot zo'n 30 stuks. Het gaat dan vooral om meldingen over vandalisme of gebreken aan toestellen.

De speelvoorzieningen in Goirle worden over het algemeen goed gewaardeerd. In de burgerpeiling (december 2021) blijkt dat 72% van de ondervraagden (zeer) tevreden is over de speelvoorzieningen, en 16% niet tevreden/ niet ontevreden is. Gemeente Goirle scoort hiermee hoger dan andere gemeenten. Riolering en water In de periode 2015-2019 verkeerde het vrijvervalriool in een goede toestand. Er is geen riolering in de gemeente Goirle dat 60 jaar of ouder is. Daarnaast gaan in de komende planperiode de wijken met de oudste vrijvervalriolering op de schop. Resultaten uit de klimaatstresstest laten zien dat een aantal locaties in de gemeente gevoelig zijn voor wateroverlast. Verbetermaatregelen om de wateroverlast te verminderen worden opgenomen in het uitvoeringsprogramma van het GRP. In 2022 zijn er 270 meldingen met Fixi binnengekomen betreffende de riolering in Goirle. Het grootste deel van de meldingen betreft verstopping van kolken, put- of kolkmankementen en meldingen met betrekking tot huisaansluitingen. Deze 3 categorieën zijn samen goed voor 66% van het totaal aantal meldingen met betrekking tot riolering in Goirle.

3.4

Resultaten onderzoek openbare ruimte 2023 Om de juiste keuzes te maken met het beheer en onderhoud van de openbare ruimte heeft de gemeente inwoners gevraagd naar hun mening over deze openbare ruimte. De vragen gaan over de tevredenheid over de openbare ruimte en wat inwoners belangrijk vinden in de openbare ruimte. Ook is gevraagd waar nog verbetering mogelijk is als het gaat over de openbare ruimte. In totaal hebben 454 inwoners meegewerkt aan het onderzoek. In deze paragraaf worden de resultaten van dit onderzoek kort beschreven.

Blad 13 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Mening over de openbare ruimte Als gevraagd wordt welke thema’s voor de respondenten het meest belangrijk zijn voor de openbare ruimte in de buurt waar zij wonen geeft bijna de helft van de respondenten aan de aanwezigheid van gras en bomen het meest belangrijk (48%) te vinden. Ruim een derde vindt veilige verkeerssituaties belangrijk (36%) en 32% vindt goed onderhouden straten en wegen het meest belangrijk.

Figuur 5 Belangrijkste thema's voor de openbare ruimte in de buurt

Als gekeken wordt naar de openbare ruimte in de hele gemeente Goirle geeft vier op de vijf respondenten (79%) aan dat er voldoende verlichting aanwezig is als zij ‘s avonds buiten zijn. Ruim twee derde van de respondenten (69%) is het (helemaal) eens met de stelling dat er in de gemeente geschikte speelplekken voor hun (klein)kinderen zijn. Ruim de helft vindt dat er voldoende afvalbakken in de openbare ruimte zijn (53%) en dat er voldoende zitplekken aanwezig zijn (52%). Tot slot is 44% het (helemaal) oneens met de stelling dat de gemeente straatverlichting de hele nacht moet laten branden.

Figuur 6 Stellingen over de openbare ruimte in de hele gemeente

Mening over het onderhoud van de openbare ruimte Naast de mening over de openbare ruimte is aan respondenten gevraagd in hoeverre ze tevreden zijn over het onderhoud van de openbare ruimte. De meeste inwoners (85%) vinden het goed dat de gemeente door bijvoorbeeld andere manieren van onderhoud aandacht heeft voor meer

Blad 14 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

verschillende soorten dieren/insecten en planten en een gezondere bodem. De meerderheid van de inwoners (70%) is tegen het gebruik van chemische middelen bij het onderhoud van de openbare ruimte. De respondenten zijn het meest (zeer) tevreden over het onderhoud van: straatverlichting (75%) bruggen (65%) straten en wegen (64%) fietspaden (63%) wandelpaden (62%) centrumgebieden (62%) bomen (62%) De grootste ontevredenheid voor wat betreft onderhoud bestaat over stoepen (29% (zeer) ontevreden) en over planten (26% (zeer) ontevreden). Over de stelling dat inwoners bereid zijn om meer belasting te betalen zodat de gemeente de openbare ruimte beter kan onderhouden, zijn de meningen sterk verdeeld. Hetzelfde geldt over de stelling dat de gemeente het basisonderhoud moet doen en als het er mooier uit moet zien, dat bewoners dat moeten doen door zelf de handen uit de mouwen te steken.

Figuur 7 Stellingen over het onderhoud van de openbare ruimte

Aandacht van de gemeente in de openbare ruimte Inwoners geven verschillende verbeterpunten in de openbare ruimte aan. Door de meeste mensen genoemde verbeterpunten: Meer ruimte voor bomen, struiken, gras en bloemen (41%) Veiligere oversteekplaatsen (35%) Minder zwerfafval op straat (33%) Geen uitstekende boomwortels (30%) Minder hondenpoep (30%) Beter onderhoud van bomen, struiken, gras en bloemen (29%)

Blad 15 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

3.5

Huidige budgetten In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de huidige beschikbare budgetten voor onderhoud en vervangen per product. Riolering heeft een eigen kostendekkingssysteem en werkt met een ontzorgingscontract, waarbij het totaalbeheer aan de riolering wordt uitbesteed aan een derde partij. In Bijlage 1: Productbladen is een gedetailleerder beeld van de huidige budgetten per specifiek product opgenomen. Onderhoud In onderstaande tabel zijn de beschikbare onderhoudsbudgetten van de verschillende producten weergegeven. Het onderhoud betreft verzorgend, klein en groot onderhoud. Product Verhardingen* Straatmeubilair Civiele kunstwerken Openbare verlichting Openbaar groen ** Speelvoorzieningen *** Riolering en water Totaal

Huidig budget 1.062.500 85.000 55.330 385.400 1.481.800 30.000 646.600 3.746.630

Tabel 2: Beschikbare onderhoudsbudgetten Goirle * Inclusief gladheidsbestrijding en borstelen van de verharding ** Exclusief sportvelden onderhoud *** Exclusief veiligheidsondergronden

Onderhoud

364

per huishouden per jaar

Beschikbaar onderhoudsbudget per huishouden Uit de bovenstaande tabel blijkt dat het beschikbare onderhoudsbudget jaarlijks zo’n 3.750.000 is om de openbare ruimte (inclusief riolering en water) te onderhouden. Uitgaande van een totaal van circa 10.300 huishoudens (CBS, 2022) in gemeente Goirle komt het beschikbare onderhoudsbudget neer op circa 364 per huishouden per jaar. Vervangingen In onderstaande tabel zijn de beschikbare jaarlijkse vervangingsinvesteringen weergegeven. Product Verhardingen Straatmeubilair Civiele kunstwerken Openbare verlichting Openbaar groen * Speelvoorzieningen ** Riolering en water Totaal

Huidig budget 1.273.000 147.000 60.000 1.400.000 2 2.880.000

Tabel 3: Beschikbare vervangingsbudgetten Goirle

* Vervangingsinvesteringen worden betaald vanuit het onderhoudsbudget ** Exclusief veiligheidsondergronden

Blad 16 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

3.6

Berekende budgetten Op basis van beschikbare areaalgegevens (zowel kwalitatief als kwantitatief) zijn er berekeningen uitgevoerd voor de theoretische beheer en onderhoudskosten en de cyclische vervangingskosten. Deze berekende budgetten zijn in de desbetreffende productbladen weergegeven. Het uitgangspunt voor deze eerste berekening is een onderhoudsniveau die conform is aan de CROW beeldkwaliteit B (basis). Hiermee ontstaat er inzicht in de benodigde kosten die minimaal nodig zijn om aan het basisniveau te voldoen. Met dit inzicht op basisniveau kan er vervolgens berekend worden wat de (financiële) consequenties zijn als er een kwaliteitsdifferentiatie in beheerniveaus wordt toegepast conform de gemeentelijke ambitie zoals beschreven in de Omgevingsvisie (centrum A-niveau, overige structuurelementen Bniveau). Deze differentiatie en bijbehorende doorrekening wordt na de ‘Basis op orde’ verwerkt bij de verdere implementatie van het groeipad (zie ook hoofdstuk 6). Deze berekeningen zijn uitgevoerd op basis van huidige aangeleverde inzichten. Hierbij is geconcludeerd dat voor een aantal producten eerst een actualisatie van de data in het beheersysteem dient plaats te vinden om vervolgens op basis van deze geactualiseerde inzichten een nieuwe theoretische berekening te maken.

Hiermee ontstaat er vervolgens een actueel onderbouwd inzicht voor de theoretische benodigde beheerkosten per product. Om deze stap verder vorm te geven zijn er in de desbetreffende productbladen actiepunten opgenomen. Deze actiepunten worden in het beschreven groeiproces verder uitgewerkt en vastgelegd.

Blad 17 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

KADERS & ONTWIKKELINGEN Blad 18 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

4

Kaders en ontwikkelingen Er bestaat geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de leefomgeving is vastgelegd. Beheerders hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn hierbij wel gebonden aan een aantal wettelijke en gemeentelijke kaders. Deze kaders worden in dit hoofdstuk verder beschreven.

4.1

Wettelijke kaders Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. Zorgplicht Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek heeft de gemeente Goirle een zorgplicht voor het handhaven en bevorderen van veiligheid in de openbare ruimte, aantoonbaar gemaakt door inspecties en onderhoud. Omgevingswet voor integrale ambities Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet verandert het juridische kader voor de openbare ruimte. Ambities worden steeds meer integraal opgepakt, meer verplichtend en minder vrijblijvend. Met méér ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op (vroegtijdige) participatie. Wettelijke kaders per beheerobject Onderstaand wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste wet- en regelgeving voor enkele afzonderlijke beheerobjecten die van toepassing zijn. De verantwoordelijkheden van de gemeente als wegbeheerder zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet. In de Wegenwet is de onderhoudsplicht voor de wegen geregeld en die eist van de beheerder goed 'rentmeesterschap' en de verplichting haar wegen en civieltechnische kunstwerken 'in goede staat' te houden, voor de veiligheid van de weggebruiker en voor het borgen van de functionaliteit.

Aanleg en beheer van riolering is een gemeentelijke taak op basis van de Wet milieubeheer en de Waterwet. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel dat het water in een 'goede toestand verkeert'. Verder zijn in het Nationaal bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 onder andere te voldoen aan een water robuuste en klimaatbestendige inrichting. De zorgplicht voor het openbaar groen heeft onder andere betrekking op de verplichting tot het beoordelen van schade door bomen. Voor ruimtelijke ingrepen in het openbaar gebied, zoals bestendig beheer en ruimtelijke ontwikkelingen, geldt de Wet natuurbescherming. Deze wet regelt onder andere de bescherming van Nederlandse

Blad 19 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

natuurgebieden en planten- en diersoorten. Door zorgvuldig met het groen om te gaan wordt voorkomen dat met het beheer wetten worden overtreden. De zorgplicht is ook van toepassing voor de bestrijding van invasieve exoten die moeten worden bestreden en beheerst. Onkruidbestrijding mag, behalve enkele uitzonderingen, niet meer met chemische middelen. De veiligheid van Speeltoestellen is geregeld in het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS) en de wettelijke normen EN/NEN 1176 & 1177.

4.2

Gemeentelijke kaders Omgevingsvisie Goirle De Omgevingsvisie van Goirle toont welke waarden in Goirle we willen behouden en welke ambities we als gemeente hebben. Het bevat ook thema’s waarmee we in de nabije toekomst rekening moeten houden. De Omgevingsvisie is opgesteld samen met inwoners, ondernemers, de gemeente en overige stakeholders en geeft richting aan de complexe vraagstukken die op ons afkomen. Brabantse Omgevingsvisie De Brabantse Omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving in NoordBrabant. Deze Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. De Omgevingsvisie geeft ook aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan. Regionale Omgevingsagenda Hart van Brabant De Regionale Omgevingsagenda (ROA) is een samenwerkingsprogramma van de regio Hart van Brabant voor vraagstukken in de fysieke leefomgeving. Hierin wordt bepaald met welke acties de ambities uit de omgevingsvisie tot uitvoering gebracht gaan worden. Hierdoor wordt integraliteit bevorderd en wordt er effectiever en doelgerichter gewerkt. Regionale Energie- en Klimaatstrategie In de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes, in Goirle betreft dit de regio Hart van Brabant.

In de REKS wordt in kaart gebracht hoe en waar energie kan worden bespaard en duurzaam opgewekt kan worden. Ook staat erin welke mogelijkheden er zijn voor het duurzaam verwarmen van gebouwen en hoe de gemeente en haar inwoners de omgeving kunnen aanpassen aan het veranderende klimaat. (Omgevings)programma’s De gemeente Goirle beschikt al over een aantal (Omgevings)programma’s waarin de visies en plannen van verschillende producten in Goirle zijn beschreven. Het Programma Groen is een uitwerking van de Omgevingsvisie, waarin de ambities voor groen zijn vastgelegd. In het programma wordt concreet aangegeven wat er moet gebeuren om deze ambities te realiseren, en wordt gebruikt als richtlijn voor het onderhoud van het openbaar groen. Het Programma Groen heeft veel raakvlakken met het Programma Water en Riolering. In het Programma Water en Riolering wordt invulling gegeven aan de gemeentelijke watertaken en de koers wordt uitgezet om ambities te realiseren. Ten slotte is er ook nog het Programma Mobiliteit. In de Omgevingsvisie zijn ook ambities voor mobiliteit vastgelegd. Het Programma Mobiliteit geeft

Blad 20 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

invulling aan deze ambities en wordt gebruikt als toetsingskader en richtlijn voor de inrichting van (een deel van) de openbare ruimte. Goirle Glanst Goirle Glanst is de visie van Goirle voor het sociaal domein. De visie sluit aan op de Omgevingsvisie. Voor het sociaal domein worden waarden uit de Omgevingsvisie vertaald naar een gemeente waar jeugd gezond en veilig opgroeit en volwassenen fysiek en mentaal gezond ouder worden in een gezonde en veilige leefomgeving met toegankelijke voorzieningen in een toegankelijke openbare ruimte.

4.3

Trends & ontwikkelingen Deze paragraaf schetst een beeld van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving in Nederland, en hiermee ook voor Goirle. Er wordt een aantal trends uitgelicht. Het zijn ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke leefomgeving waarin we wonen, werken, ons verplaatsen en recreëren. Het zijn maatschappelijk opgaven waar we allemaal mee te maken krijgen. Energie- en warmtetransitie Er is een transitie gaande waarbij we steeds meer nieuwe en duurzame energiebronnen gebruiken voor onze behoefte aan energie en warmte. Het gebruik van fossiele brandstoffen zoals gas wordt tegelijkertijd verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord van de Nederlandse overheid. Duurzaamheid De laatste jaren is duurzaamheid een steeds belangrijker onderwerp geworden op allerlei vlakken in de maatschappij. Deze ontwikkeling sluit aan op de behoefte en welvaart van het heden, zonder de welvaart en behoeften van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door op een duurzamere manier om te gaan met de leefomgeving wordt er minder druk op het milieu uitgeoefend. Klimaatadaptatie Door steeds extremere weersomstandigheden worden hitte, droogte, overstroming en wateroverlast in Nederland belangrijke thema’s.

Vergroenen van de bebouwde omgeving is net als het bovengronds afvoeren van water een belangrijke ontwikkeling. Bomen, planten en water geven sfeer en zorgen ook voor verkoeling van de bebouwde omgeving en kunnen daarnaast bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit in stedelijke gebieden.

Figuur 8 Gevolgen van klimaatverandering

Blad 21 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Circulaire economie Overheden en bedrijven werken samen aan een duurzame circulaire economie. Het gebruik van afval als grondstof en terugwinnen van energie zijn belangrijke thema’s in de bedrijfsvoering. In de openbare ruimte wordt gezocht naar het toepassen en hergebruiken van vrijkomende (organische) bouwstoffen. Biodiversiteits(herstel) De diversiteit van soorten planten en dieren in Nederland neemt af. Het verdwijnen van deze biodiversiteit heeft een indirecte invloed op zowel de mens als de natuur in onze fysieke leefomgeving. Het is daarom van belang dat het biodiversiteitsverlies wordt omgebogen naar een biodiversiteitsherstel. De gemeente Goirle houdt bij de soortkeuze van bijvoorbeeld (nieuw) groen bij (inrichtings)projecten rekening met deze ontwikkeling en kijkt kritisch naar bestaande groene kwaliteit die waarde heeft voor dieren. Participatie en individualisering De steden, dorpen en buurten worden niet meer alleen vanuit het gemeentehuis bestuurd. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nemen in toenemende mate zelfverantwoordelijkheid en initiatieven voor een betere samenleving. Bewoners worden betrokken bij ontwerp en (her)inrichting van de openbare ruimte, of nemen zelf het initiatief. De gemeente neemt hierbij een rol als regisseur in. Tegelijkertijd is er sprake van individualisering, de vrijheid van het individu wordt steeds belangrijker.

Mensen komen steeds meer als individu in plaats van als groep in de samenleving te staan. De sociale samenhang kan hiermee onder druk komen te staan en afnemen. Ook vergrijst de Nederlandse bevolking. Huishoudens worden kleiner en mensen wonen langer zelfstandig. De behoefte aan ‘wonen zonder zorgen’, in een levendige omgeving met voorzieningen onder handbereik, neemt toe. Dit vraagt aandacht in de bestaande woonomgeving wat betreft voorzieningen, sociale cohesie (eenzaamheid) en toegankelijkheid. Gezondheid Gezondheid staat steeds meer in de belangstelling. Bij mensen zelf, die zich steeds bewuster worden van het belang van een gezonde leefstijl, maar zeker ook bij de overheid, die steeds meer middelen en mogelijkheden inzet om de gezondheid positief te beïnvloeden. Een gevarieerde groene openbare ruimte draagt bij aan het psychisch en fysiek welbevinden van de inwoners en nodigt uit tot meer beweging, wat een gezonde leefstijl bevordert. Vervangingsopgave Komende decennia staat een forse vervangingsopgave van de openbare ruimte te wachten. Openbare ruimte die bijvoorbeeld rond de jaren 60 van de vorige eeuw is aangelegd nadert het einde van de (technische) levensduur. Wanneer de kapitaalgoederen in de openbare ruimte in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig.

Dit is een ongewenste situatie, daarom is een belangrijke uitdaging hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten sterk stijgen. Overige ontwikkelingen De vervangingsopgave is ook het moment om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken door bij vervanging en herinrichting van de openbare ruimte de kansen van bewonerswensen en

Blad 22 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

thema’s als klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsvraagstukken actief bij het proces te betrekken. Grip op de fysieke beheerobjecten De posten voor het beheer en de vervanging van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte omvatten een aanzienlijk deel van de begroting. Als goed rentmeester zorgt de beheerorganisatie ervoor dat deze veilig, duurzaam en toekomstbestendig worden onderhouden, voor de huidige en toekomstige generaties. Steeds vaker blijkt dat beheer meer is dan een optelsom van objecten die we schoon, heel en veilig willen houden. Aan beheerorganisaties om de (maatschappelijke) opgaven te verbinden en te realiseren, waarbij grip en sturing essentieel is. Dit vraagt wel om planmatig en doelmatig te werken. Om op het goede moment de juiste stappen te zetten op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Hierin ligt een nieuwe sleutelrol voor de beheerder. VNG: opgaven voor gemeenten De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een aantal grote opgaven voor de openbare ruimte op een rij gezet. Het gaat daarbij vooral om klimaat, energie en bouwen, herstructurering en bereikbaarheid. In de fysieke leefomgeving verwacht de VNG forse investeringen voor mobiliteit, woningbouw en wateropgaven. Bij andere opgaven is aandacht voor het sociale domein, zoals gezondheid, financiën en participatie.

Daarnaast spelen er ook andere ontwikkelingen binnen de leefomgeving van Goirle. Denk hierbij aan prijsstijgingen door hogere grondstofkosten, gebrek aan personeel bij de aannemers en de overheid die het beheer en onderhoud uitvoeren maar ook de druk op de openbare ruimte door bijvoorbeeld de uitrol van glasvezel en voorzieningen voor het elektrisch rijden. Dit zijn allemaal ontwikkelingen en spanningsvelden waarbinnen de beheerder van Goirle zijn werkzaamheden zo effectief en efficiënt moet uitvoeren.

Blad 23 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

KOPPELING OMGEVINGSVISIE EN BEHEER Blad 24 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

5

Koppeling Omgevingsvisie en Beheer Goirle beschikt over een omgevingsvisie waarin drie centrale waarden het overkoepelende kader vormen. De omgevingsvisie is opgebouwd in vier lagen, namelijk de kwaliteitslaag, netwerklaag, gebruikerslaag en de milieulaag. Aan de hand van deze lagen wordt in dit hoofdstuk de koppeling gelegd met uitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

5.1

Centrale waarden Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie van Goirle zijn drie centrale waarden benoemd. De waarden vormen samen het overkoepelende kader voor de omgevingsvisie. Deze komen voort uit de krachten en aandachtspunten van de gemeente. De drie waarden zijn:

‘Doenerig dorp’ Doenerig dorp staat voor het ondernemende karakter van Goirle. Zowel op economisch als sociaal-cultureel vlak. We zetten deze waarde centraal om ruimte te bieden aan initiatieven uit de samenleving met ondersteuning vanuit de gemeente. Dit moet wel passen bij het dorpse karakter: de sociale samenhang tussen inwoners en de vele vrijwilligers. Het gaat ook om toekomstbestendigheid van de samenleving en zorgen dat ontwikkelingen passen bij de maat en schaal van de omgeving. ‘Prachtlandschap van de Toekomst’ Groen en natuur zijn belangrijk voor Goirle. Het landschap van beekdalen, bossen, heide en natuurgebieden van internationaal belang (Natura-2000) worden gekoesterd. Er komen echter grote veranderingen aan die invloed hebben op het landschap. Neem bijvoorbeeld klimaatverandering, de landschappelijke inpassing van de energietransitie, toenemende druk van recreatie, afname van de biodiversiteit en de stikstofproblematiek. ‘Goed toeven’ Goed toeven staat voor een hoge kwaliteit van leven in Goirle. Dat draait enerzijds om een gezonde en veilige woonomgeving met voldoende en goed toegankelijke voorzieningen. Anderzijds draait het om sociale samenhang bij bewoners en de ruimte om elkaar te ontmoeten. Zo zorgen we voor een leefomgeving waarin iedereen kan en mag meedoen, en die bijdraagt aan duurzaamheid en gezondheid van de inwoners.

Dat doen we door effectief beheer van de openbare ruimte: schoon, heel, veilig en toegankelijk.

Blad 25 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

5.2

Lagen van de Omgevingsvisie De omgevingsvisie geeft enerzijds aan welke kwaliteiten we als gemeente willen behouden en anderzijds welke ontwikkelingen de ruimte krijgen. Om de keuzes die hierbij gemaakt worden inzichtelijk te maken is de omgevingsvisie in vier lagen opgebouwd. Deze vier lagen staan hieronder kort omschreven: Kwaliteitslaag De kwaliteitslaag bevat de waardevolle elementen die we ook in de toekomst willen behouden en waar niet aan getornd wordt. Het zijn belangrijke zaken als bodem- en waterkwaliteit en landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische kwaliteiten. Netwerklaag De netwerklaag bevat de infrastructurele verbinden die gebruikt kunnen worden voor praktische afwegingen. Dit zijn zaken als capaciteit op het elektriciteitsnetwerk en bereikbaarheid. Gebruikerslaag In de gebruikerslaag wordt beschreven welke ontwikkelingen en activiteiten de ruimte zullen krijgen. Hierbij gaat het over onderwerpen als woningbouw, water en duurzame energie. Ook thema’s als levendigheid, vitaliteit en toekomstbestendigheid spelen hierbij een rol. Milieulaag De milieulaag is de kader stellende laag en bevat de grenzen voor de kwaliteit van de leefomgeving. Het gaat hierbij om harde normen en doelstellingen op het gebied van de leefomgeving. Hierbij kan gedacht worden aan veiligheid en gezondheid, waarbij luchtkwaliteit, waterkwaliteit en geluidshinder een rol spelen.

Figuur 9 Lagen van de Omgevingsvisie

Blad 26 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Tijdens een themasessie, Walkshop en diverse afstemmingsmomenten met gemeentelijke medewerkers is verkend hoe de koppeling gelegd kan worden tussen het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en de vier lagen uit de omgevingsvisie. In dit hoofdstuk is deze doorvertaling van de omgevingsvisie, diverse afstemmingsmomenten en themasessie naar concrete uitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte nader uitgewerkt. Tevens is er met verschillende medewerkers vanuit verschillende disciplines binnen de gemeente een Walkshop gehouden. De Walkshop verbindt de deelnemers met de plek waar wordt gewandeld, creëert het gesprek en laat verschillende perspectieven voor de omgeving zien. De input met betrekking tot de beleving van de openbare ruimte in Goirle die tijdens de Walkshop naar voren is gekomen staan per laag kort uiteengezet. In de productbladen in bijlage 1 zijn de beheeruitgangspunten en bijdragen aan de verschillende lagen per beheerdiscipline apart beschreven.

5.2.1

Kwaliteitslaag De kwaliteitslaag is de laag die de minimale kwalitatieve kaders bepaalt om het landschap duurzaam en robuust in te richten. Dit is van belang om het veranderende landschap en uitdagingen in gebruik goed in te kunnen passen. Het waarborgen van de kenmerkende (cultuurhistorische) kwaliteiten van de gemeente is hierin een belangrijk aspect. De volgende onderdelen zijn van belang bij de kwaliteitslaag: Bodem en Watersysteem Waardevolle Landschapstypologieën Meer aandacht voor cultuurhistorie Doelen Op basis van de zojuist genoemde onderdelen is een aantal doelen opgesteld waar de gemeente aan wil werken. Een deel van deze doelen heeft raakvlak met het beheer van de fysieke leefomgeving. Hieronder staan de doelen weergegeven die per onderdeel van de kwaliteitslaag staan weergegeven in de omgevingsvisie van Goirle en die raakvlak hebben met het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving.

Bodem en watersysteem: Sponswerking bodem verbeteren Versterken en behouden beekdalsysteem Werken aan de bodemkwaliteit Borgen bodemkwaliteit Bescherming bodemwaterkwaliteit in grondwaterbeschermingsgebieden Toekomstbestendige waterberging in kernen Waardevolle landschapstypologieën: Landschaps- en natuurinclusief denken en doen centraal zetten We beschermen de beekdalen, bossen en heidegebieden We beheren het landschap vanuit het gebruik We zetten in op de verbinding landschap-dorpskernen

Blad 27 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

Meer aandacht voor cultuurhistorie: We willen het dorpse karakter behouden We ontwikkelen vanuit de kenmerken van de plek Versterking van de beleving van cultuurhistorische kwaliteiten Ruimte voor het culturele leven Beschermen archeologische erfgoed Uitgangspunten voor het beheer van de Fysieke Leefomgeving Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Goirle in relatie tot de kwaliteitslaag gelden de volgende uitgangspunten: We zorgen voor het landschap met aandacht voor duurzaamheid en ecologie: o We beheren de (nieuwe) natuur op een zo duurzaam mogelijke manier: Bestaand groen en boomstructuren houden we gezond in stand door juist onderhoud en snoeien waar nodig; Landschappelijke structuren behouden we; We transformeren de naaldhoutbossen naar loofhoutbossen, dit bevordert de biodiversiteit en deze zijn beter bestand tegen klimaatverandering; We werken aan het verbeteren van de bodemkwaliteit: we verminderen de stikstofuitstoot, verbeteren het bodemleven en zorgen voor meer humus in de bodem door middel van compost en eventueel dierlijk mest. o Bestaand groen wordt zoveel mogelijk behouden en beschermd. Bij nieuwbouwprojecten wordt een programma van eisen met soortenlijst opgesteld voor de nieuwe beplanting.

We hebben aandacht voor waterberging in het landschap: o We versterken het beekdalsysteem en hebben aandacht voor de aanwezige flora en fauna; o De sponswerking van de bodem draagt positief bij aan het opvangen van extreme neerslag en wordt waar mogelijk verbeterd; o De bodemkwaliteit in grondwaterbeschermingsgebieden wordt beschermd; o In de kernen wordt toekomstbestendige waterberging toegepast en we stimuleren inwoners om ook bij te dragen aan de wateropvang. Recreatie is van belang, maar staat niet voorop bij het landschapsbeheer: o We hebben aandacht voor flora en fauna, het is mogelijk gebieden af te sluiten voor recreatie ten behoeve van natuur; o De verbinding tussen het landschap en dorpskernen krijgt meer aandacht.

Blad 28 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

5.2.2

Netwerklaag De netwerklaag bestaat uit de infrastructurele routes binnen gemeente Goirle. Het zijn de routes en knooppunten die belangrijk zijn voor het gebruik en verplaatsen door de openbare ruimte. Er wordt voortgebouwd op bestaande netwerken, die een ordeningsprincipe vormen. Ook het energienetwerk is hier onderdeel van. De volgende onderdelen spelen een rol bij de netwerklaag: Inzetten op duurzame mobiliteit Faciliteren van energienetwerk Klimaat robuuste infrastructuur en een goede openbare ruimte Doelen Op basis van de zojuist genoemde onderdelen is een aantal doelen opgesteld waar de gemeente aan wil werken. Een deel van deze doelen heeft raakvlak met het beheer van de fysieke leefomgeving. Hieronder staan de doelen weergegeven die per onderdeel van de netwerklaag staan weergegeven in de omgevingsvisie van Goirle en die raakvlak hebben met het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving.

Inzetten op duurzame mobiliteit: Duurzame mobiliteit stimuleren Optimale fietsinfrastructuur Waardevolle recreatieve routes Inclusieve openbare ruimte Optimale auto-infrastructuur Veilig verkeer Faciliteren van energienetwerk: Trias Energetica hanteren Efficiënt en betaalbaar energienetwerk faciliteren Alternatieve warmtebronnen Klimaat robuuste infrastructuur en een goede openbare ruimte: Effectief beheer stedelijk afvalwater: We zorgen voor een doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater, voorkomen ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving. Effectief beheer hemelwater: We zorgen voor een doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater, beperken van het risico op wateroverlast, en dragen bij aan klimaatadaptatie. In combinatie met de reguliere onderhouds- en vervangingsmaatregelen streven we ernaar om het rioleringssysteem en de bijbehorende openbare ruimte zoveel mogelijk klimaatbestendig in te richten. Effectief beheer oppervlaktewater: We zorgen voor de bergings- en ontwateringsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater en dragen bij aan verhogen van de waterbeleving van dorpswateren. Effectief beheer openbare ruimte:

Blad 29 van 80

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Goirle Gemeente Goirle projectnummer 0481001.100 17 januari 2024 Gemeente Goirle

We streven we naar een openbare ruimte die schoon, heel, veilig en toegankelijk is. Bij (her)inrichting, renovatie en onderhoud van de openbare ruimte houden we de kwaliteit op peil en verlengen we de (rest)levensduur. Dit doen we kostenefficiënt. Daarbij zijn duurzaamheid, klimaatrobuustheid en biodiversiteit speerpunten, maar is ook een belangrijke rol weggelegd voor burgerparticipatie (op basis van de Omgevingsdialoog), communicatie en veiligheid. Uitgangspunten voor het beheer van de Fysieke Leefomgeving Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Goirle in relatie tot de netwerklaag gelden de volgende uitgangspunten: We stimuleren duurzame mobiliteit: o Voetgangers en fietsers krijgen waar mogelijk prioriteit in de openbare ruimte; o Waar mogelijk wordt grijs vervangen door meer groen. We hebben aandacht voor een inclusieve openbare ruimte waarin iedereen mee kan doen: o We zetten in op goed toegankelijke en comfortabele routes en voorzieningen voor kinderen, ouderen en mindervaliden. Verhardingen moeten effectief zijn, waar mogelijk wordt grijs vervangen door groen. Waar het wenselijk is worden trottoirs wel zo breed mogelijk gehouden, zodat ze toegankelijk zijn voor mensen met een beperking en bespeelbaar voor kinderen.

5.2.3

Gebruikerslaag De gebruikerslaag bestaat uit bestaande en nieuwe activiteiten en functies. Dit is van belang voor de aantrekkelijkheid voor inwoners, bezoekers en ondernemers. De laag toont de activiteiten en functies die de ruimte zullen krijgen. De volgende onderdelen spelen een rol bij de gebruikerslaag: Realiseren van een robuust groen- en natuurnetwerk Verstedelijking Levendig centrum en florerende detailhandel Groene, gezonde en toekomstbestendige wijken Iedereen vitaal Vitale, innovatieve en duurzame bedrijventerreinen Mix van recreatie, landbouw- en energietransitie met het landschap als kader Doelen Op basis van de zojuist genoemde onderdelen is een aantal doelen opgesteld waar de gemeente aan wil werken. Een deel van deze doelen heeft raakvlak met het beheer van de fysieke leefomgeving. Hieronder staan de doelen weergegeven die per onderdeel van de gebruikerslaag in de omgevingsvisie zijn opgenomen en die raakvlak hebben met het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving.