05 Bijlage 2 Zuidrand goirle, locatie land van anna_bijlagen 1-13 bij toelichting.pdf

1. 4. In het verlengde daarvan zijn twee nadere onderzoeken opgesteld; een onderzoek naar de cultuurhistorie door BAAC en een quickscan landschap-ecologie en water door Antea Group in 2. samenwerking met Kruit-Kok. 5. 1. De resultaten van deze onderzoeken zijn vervolgens verwerkt in een uitwerking van de conceptvisie voor de Zuidrand Goirle. De onderzoeksresultaten en de uitgewerkte visie zijn besproken met de gemeente Goirle en de ‘klankbordgroep Zuidrand’. Tevens zijn er gedachtewisselingen geweest met het Monumentenhuis. Op basis hiervan is gevraagd een verdere verdiepingsslag te maken ten aanzien van cultuurhistorie en ten aanzien van water en ecologie, als nadere onderbouwing van de in de visie gemaakte keuzes. 1. 6. Het bouwtechnisch onderzoek naar cultuurhistorie en de verdieping rondom water-landschap en ecologie zijn afgerond en de hoofdlijnen/conclusies daarvan zijn verwerkt in deze visie. Daarnaast heeft nader overleg en afstemming met het 2. Waterschap plaats gevonden. 7. 1. De visie is vervolgens verder uitgewerkt tot het document dat nu voor u ligt. Na voorlopige 2. besluitvorming door B&W zal consultatie van de gemeenteraad plaats vinden en in het verlengde daarvan ook communicatie met omwonenden en belanghebbenden.

11

2

INLEIDING

PLANGEBIED 2.1 VAN VERLEDEN NAAR TOEKOMST

12

De ontwikkeling van Goirle is onlosmakelijk verbonden met de Oude en Nieuwe Leij. Het dorp is ooit ontstaan als een hoog gelegen dorpslint langs de drassige beekdal van deze twee gegraven waterlopen. Van oudsher vormen zij de belangrijke levensaders van het dorp. In de periode dat Goirle nog vooral een agrarisch dorp was, verschaften de beide Leijen het water, gras en hooi voor het vee. Later vormden deze waterlopen de water- en energievoorziening voor de textielindustrie. In de smalle, hooggelegen strook tussen het beekdal en het oude dorpslint ontwikkelden zich stap voor stap de grote textielfabrieken, die zo’n belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van het huidige dorp Goirle en het omliggende landschap. Vanaf het oude dorpslint rondom de Kerkstraat en Sint Jans kerk heeft Goirle zich vooral uitgebreid naar de noordwestzijde, richting Tilburg. Het regelmatig overstromende beekdal van de Oude en Nieuwe Leij vormde een natuurlijke barrière en heeft het dorp haar karakteristieke asymmetrische opbouw gegeven. Het dorpshart en landschap liggen nog steeds vlak bij elkaar. De textielindustrie is tegenwoordig grotendeels verdwenen en veel van de historische fabriekscomplexen staan leeg. Goirle is daarmee gevoelsmatig een beetje met de rug naar het beekdal komen te staan en heeft haar innige contact met de Leijen en het beekdal verloren.

Goirle heeft er ondertussen wel weer een nieuwe identiteit bij gekregen; als aantrekkelijk woondorp in Hart van Brabant. En in de ontwikkeling van die nieuwe identiteit kan het beekdal van de Oude en Nieuwe Leij wederom van grote betekenis worden; als afwisselend natuurgebied en recreatief uitloopgebied en als prachtige plek om aan te wonen.

13

kaart ca. 1905

Van Puijenbroek

Van Besouw

2.2 DYNAMISCH LANDSCHAP DIENSTBAAR AAN HET DORP Constante verandering is de enige constante Vanaf het begin heeft de Zuidrand en de overgang tussen dorp en beekdal een prominente rol gespeeld in de ontwikkeling van Goirle. Het is zeker geen statisch geheel geweest aan de rand van het dorp. De Zuidrand en het beekdal vormen van oudsher juist een zeer dynamisch gebied, waar water en landschap altijd een onlosmakelijk onderdeel zijn geweest van het leven, wonen en werken en dienstbaar zijn geweest aan de welvaartsontwikkeling van het dorp.

14

• • • • • •

een moleneiland met watermolen, een (nog aanwezig) molenwiel, twee nu verdwenen sluiswielen en bovenstrooms daarvan een laag gebied met kaden om in de winter water te kunnen opslaan voor de zomer (Het Vloed). Het Vloed is nog steeds een periodiek overstromende laagte en functioneerde lange tijd ook als schaatsbaan. De verdwenen sluiswielen zijn nu nog te herkennen als bomenclusters langs de Watermolenstraat.

De inrichting van het landschap, de loop en het profiel van de Nieuwe Leij en de bebouwing in het gebied zijn, als dat zo uit kwam, dan ook talloze keren aangepast aan de wensen en behoeften van dat moment.

•

Met de komst van de textielfabrieken is de Nieuwe Leij vervolgens weer meerdere keren vergraven in het gebied van Het Vloed en ook ten zuiden van Van Besouw recht getrokken. Als dat praktisch was, werd de waterloop verplaatst of aangepast.

Waterlopen en landschap beekdal Deze aanpassingen zijn al begonnen in de 14e/15e eeuw bij het graven van Oude en Nieuwe Leij, om de waterhuishouding in dit drassige gebied te verbeteren voor de landbouw en later voor de textielindustrie. In de loop van de tijd is met name de Nieuwe Leij meerdere keren vergraven en verplaatst:

•

Aan de overzijde van het beekdal ontwikkelde de familie Van Puijenbroek het landgoed Gorp & Roovert. Vanuit dit landgoed werd via een systeem van aquaducten en buizen onder de Leijen door schoon water naar de fabrieken geleid. Het vuile water werd op de Leijen geloosd.

•

In de 20ste eeuw vindt er vervolgens verdere schaalvergroting plaats in de landbouw en verdwijnen de vele houtwallen weer in het beekdal.

•

Recent nog is de Nieuwe Leij vergraven en aangepast in het kader van natuurontwikkeling en piekretentie. In het gebied van De Weerden, ten zuiden van Van Besouw en ten oosten van de Beeksedijk zijn lage kaden, waterplassen en een meer meanderende Nieuwe Leij gegraven en is wederom een meer besloten landschap van natte natuur en opgaand groen aangelegd (broekbos). Bij piekafvoer in de Nieuwe Leij overstroomt dit gebied en wordt het overtollige water vastgehouden, om vervolgens geleidelijk via de lager gelegen Oude Leij te worden afgevoerd.

•

In het verlengde van de turfwinning en bodemdaling in dit gebied in de 14e en 15e eeuw is de Oude Leij gegraven om het zure water van de omliggende hogere gronden op te vangen.

•

In de 16e eeuw is door verdere bodemdaling ook de Nieuwe Leij gegraven, aan de andere zijde van het beekdal. Dit maakte het beekdal van de Leijen beter geschikt voor agrarische activiteiten/veeteelt. Om die reden ontstaat in het beekdal in de loop van de tijd een kleinschalig landschap van veldjes, gescheiden door houtwallen.

•

Bij de Watermolenstraat is (achter in de huidige tuin van Huize Anna) vervolgens een ingenieus systeem van energieopwekking ontwikkeld, met

• • •

termolen

Het vloed en de watermolen

Uitzicht op het plangebied omstreeks 1950 (Regionaal Archief 2014)

15 Het vloed en de watermolen

atermolen Energiekringlopen oud en nieuw

a

vergraven van de beek(dal)

ew

nd de

loe

tv He

Energiestromen door het jaar heen in Goirle De watermolen functioneerde van 1 -10 tot half maart, dan was er voldoende water. De windmolen, opgericht in 1651, nam het in de zomer over. Vier generaties de Visscher zijn molenaar geweest op zowel de watermolen als de windmolen (nu de Visscher genoemd).

Kerkstraat

Huoize Anna aan de Bergstraat

Dorpslint Ook het historisch dorpslint langs Kerkstraat en Bergstraat is het resultaat van een constante transformatie van functies en in het verlengde daarvan bebouwing en openbare ruimte. Het is nu een aaneenschakeling van oude en nieuwe panden en in de loop van de eeuwen verkleurd van agrarisch, naar industrieel, naar nu weer wonen. Het lint is ter plaatse van de HaVePfabriek zelfs helemaal verplaatst. De historische route liep in het verlengde van de Besterdstraat rechtdoor, ten zuiden van de fabriek door naar de Watermolenstraat en boog ter plaatse van de tuin van Huize Anna weer af richting de Bergstraat. De groei van de textielfabriek maakte een omlegging noodzakelijk.

Bergstraat

Zelfs de Sint Janskerk is als blikvanger het resultaat van verschillende rigoureuze vernieuwingen, al eens afgebroken en 90 graden gedraaid. De tuinen en akkers tussen het dorpslint en de Nieuwe Leij zijn in deze constante transformatie mee verkleurd. In eerste instantie hadden deze overwegend een agrarische functie. Met de groei van de textielindustrie in de 19e en 20e eeuw zijn hier de vele aanbouwen en uitbreidingen van de fabrieken terecht gekomen. De Oude fabriek van Van Enschot is vervolgens met het verdwijnen van de textielindustrie weer getransformeerd naar een rustig woonbuurtje met tuinen. In de tuin van Huize Anna heeft Van Puijenbroek een statige villa en grote tuin laten aanleggen, waarin het moleneiland werd opgenomen, het molenwiel een vijver werd en de oude watermolen nog jarenlang als schuur heeft dienst gedaan. Rond de kerk en de latere pastorie is in de loop van de tijd een klooster en kloostertuin aangelegd. Hier is ook de zorgfunctie begonnen die later in het huidige gebouw verder is geprofessionaliseerd en nu een groot gedeelte van het gebied rondom het Kerklaantje in beslag neemt.

16

Thebe

De textielfabrieken Het verhaal van de constante verandering is nog het meest zichtbaar in de textielfabrieken van Van Besouw en HaVeP. Tijdens de onstuimige groei van de textielindustrie in Goirle hebben deze zich steeds aangepast aan de nieuwste productiemethoden en vragen vanuit de markt. De gebouwen die er nu staan, zijn het resultaat van een constante uitbreiding en verbouwing. De oudste delen van de fabriek zijn nog wel te herkennen, maar er zijn weinig volledig originele en gave gebouwdelen meer te vinden. Het verhaal van de ontwikkeling van de fabrieken en vooral de ontwikkeling van de textielindustrie is er echter wel mooi uit af te lezen.

In beide fabriekscomplexen zijn veel panden in slechte staat, na jarenlange leegstand en de vele verbouwingen.

t aa str

rk Ke

t aa str

ks

rgs tra

De nieuwste delen van beide fabrieken liggen logischerwijs het verst af van het historische hart van de fabrieken/de fabrieksstraten. Deze delen worden in beide fabrieken nog (tijdelijk) gebruikt en hebben de minste historische betekenis.

rie

Be

De fabriekstraat van Van Besouw ligt loodrecht op de Kerkstraat, in het verlengde van de Groeneweg. De oudste delen van de Van Besouw fabriek liggen langs de Kerkstraat. Van hieruit is de fabriek stapsgewijs uitgebreid naar het zuiden en oosten. Rondom de fabrieksstraat zijn ook verschillende onderdelen van de textielproductie nog afleesbaar in de bebouwing (kantoor, accu- en pomphuis, schoorsteen). De oude weverij-hal is echter geheel opgeslokt in de latere uitbreiding en verbouwingen en alleen binnen in de fabriek nog als zodanig herkenbaar.

fab

fabriek Van Puijenbroek

t Watermole aa n str

at

De oudste delen van de fabrieken liggen rondom de fabriekstraten. Voor HaVep ligt deze parallel aan de Bergstraat en loodrecht op de Watermolenstraat. In die hoek langs de Watermolenstraat liggen ketelhuis, ververij, weverij en kantoorgebouw allemaal bij elkaar. Het feit dat hier ook Huize Anna en de omliggende tuin en het moleneiland liggen is logisch, dit hoorde allemaal bij het compacte begin van de ontwikkeling van deze fabriek. Vanuit deze ‘pit’ is de fabriek gestaag uitgegroeid tot de huidige omvang met nieuwe hallen richting het westen en zuiden. Interessant is dat in het oudste deel feitelijk alle verschillende elementen van de textielindustrie al

aanwezig waren en ook nog zichtbaar zijn. In de oudste delen is echter over het algemeen ook het meeste verbouwd, als dat voor de textielproductie praktisch was. De technische staat en gaafheid van de oudere panden is daardoor vaak slecht.

fabriek Van Besouw

17

2.3 DE BELANGRIJKE WAARDEN In het gebied zijn verschillende belangrijke waarden te identificeren die als kapstok in het verleden hebben gediend en idealiter ook als leidraad voor de toekomst worden genomen. Water: De Oude en met name Nieuwe Leij zijn zelf vaak aangepast en verplaatst als dat praktisch was, met name bij de textielfabrieken en het moleneiland. Maar wat in al die jaren niet is veranderd is dat deze waterlopen als drager functioneren van de landschap- en dorpsontwikkeling in de Zuidrand. Stedelijke transformaties in de Zuidrand of landschappelijke ontwikkelingen in het beekdal gaan altijd samen met het optimaliseren van het watersysteem van de Leijen. En water is van oudsher de aanjager voor nieuwe ontwikkelingen in het dorp en in het buitengebied. De Nieuwe Leij is ondanks de diverse verplaatsingen de vanzelfsprekende overgang tussen het buitengebied en het dorp.

18

Landschap: • Het landschap van het beekdal is altijd dienstbaar geweest aan het dorp en de gemeenschap (mens, plant en dier). De vorm van het landschap past zich daar bij aan. Het landschap is niet statisch, maar een levend en dynamisch ding. •

Het landschap van de Zuidrand van Goirle en het beekdal kent enorme afwisselingen en diversiteit, door de subtiele hoogteverschillen in het gebied, de afwisseling in waterafvoer en stroomsnelheden en het diverse menselijk gebruik. Het gebied heeft daardoor veel potentie voor ecologie. Het landschap is géén ‘grand design’, maar een organisch groeiend gebied.

Het landschap van de Zuidrand kent vier karakteristieke gebieden: 1. De tuin van Huize Anna is het grote groen-element ten noorden van de Nieuwe Leij. In de tuin liggen nog onderdelen van het oude moleneiland. Het is niet openbaar toegankelijk en aan groot onderhoud toe, maar door de monumentale bomen een belangrijke kwaliteit in het gebied.

2. 3. 4. 2. 5. Het Vloed; het drassige, vrij open overstroomgebied ten zuiden van de HaVeP-fabriek, omringd door kaden. 3. 6. Het meer cultuurrijke/agrarische gebied tussen Molendijk en De Vosserijten, waar de tuin van Huize Anna via het beekdal gevoelsmatig over loopt in landgoed Gorp & Roovert. 7. De Weerden; het recent aangelegde natuurge4. bied ten zuidoosten van de Van Besouwfabriek, dat tevens dienst doet als piekretentie. Cultuurhistorie: • Met name de verhalen van de textielproductie zijn waardevol in dit gebied, aangezien deze een belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van Goirle. De verschillende onderdelen van het productieproces, de opeenvolgende technologische ontwikkelingsfasen en de innige relatie met Nieuwe Leij en landschap. Ook de maatschappelijke betekenis die Van Besouw heeft gehad voor de emancipatie van de arbeiders is interessant. •

• •

•

•

Bij de HaVeP-fabriek is de historische relatie met het landschap van Leij, moleneiland en het Vloed dat tot de verbeelding spreekt. In combinatie met het historisch ensemble van de fabriek en de naastgelegen tuin van Huize Anna is hier een mooi overzicht van de verschillende aspecten van de textielindustrie die kenmerkend zijn voor Goirle. Interessante bouwdelen zijn het oude kantoor, de ververij-hal daarachter, het ketelhuis en de monumentale schoorsteen (Rijksmonument). Ook het historische en opvallende kantoorpand aan de Bergstraat is een blikvanger en nog redelijk gaaf. Daarnaast is het zichtbaar houden van de techniek binnen dit ensemble waardevol, in de vorm van een oude stoommachine, ketelhuis en schoorsteen en het historisch ‘energiesysteem’ van het moleneiland. In het oude ketelhuis is recent een houtgestookte energie-installatie gerealiseerd voor de fabriek. Van Puijenbroek heeft aangegeven deze installatie als biomassacentrale te willen behouden en integreren binnen toekomstige planontwikkeling.

19

19

y Le we u ie

N

Tuin Huize Anna

De Weerden

ser

s Vo

ey eL

d Ou

n

ijte

ijk end

Mol

y Le we u ie

N

Het Vloed

diversiteit zuidrand in korrel en functie

•

In de nadere uitwerking van deze visie zal precies onderzocht moeten worden op welke manier dit handen en voeten kan krijgen, waarbij specifiek de milieubelemmeringen zorgvuldig bekeken zullen worden.

•

Bij Van Besouw vertelt de fabrieksstraat een interessant verhaal met als blikvangers de kop van het kantoor en de schoorsteen. Ook het poortgebouwtje en het oude accu- en pompstation hebben waarde. De oude hal van de weverij ligt ‘verborgen’ in de vele aan- en uitbouwen van de fabriek, maar is nog redelijk authentiek en heeft enkele waardevolle elementen. Het vertelt samen met de andere panden het verhaal van de textielproductie op deze locatie. In het opvallende kantoorgebouw op de hoek liggen bovendien kansen om het sociaal-maatschappelijk belang van Van Besouw, eventueel gecombineerd met wonen, naar voren te laten komen.

•

Een ander interessant thema dat ter inspiratie kan dienen voor de toekomstige transformatie is ‘religie en zorg’. Dit zou logischerwijs handen en voeten kunnen krijgen rond de St. Janskerk en de Maria-grot in het kleine parkje ten zuiden van de huisvesting Thebe Elisabeth.

•

Ten slotte zijn ook de historische lange lijnen belangrijk om te behouden en een grotere betekenis te geven voor het dorp.

20

Recreatie: • Het landschap van de Zuidrand heeft nu al recreatieve waarde voor Goirle, als uitloopgebied voor het dorp. Er lopen een aantal historische routes het dorp uit, met ieder een karakteristieke uitstraling en eigen historisch verhaal. Deze routes en het beekdal liggen echter wel een beetje verborgen en de overgang tussen dorp en beekdal is rommelig. Wonen: • Het gebied van de Zuidrand van Goirle is altijd een gewilde plek geweest om te wonen en ondanks de grootschalige bedrijvigheid/ leegstaande en verouderde fabrieken die er nu staan, is het nog steeds één van de ’gouden randjes’ van Goirle. Op een steenworp afstand van de voorzieningen in het centrum en het buitengebied is dit ook een zeer interessante plek.

•

•

Zo divers als het gebied zelf is, zoveel afwisseling is er in woonvormen; van grotere zorgcomplexen, tot kleine, historische arbeiderswoningen en moderne villa’s met royale tuinen.

Raamwerk: De Zuidrand en het beekdal van de Leijen behouden ondanks die enorme diversiteit en dynamiek hun samenhang door een stevig raamwerk van herkenbare lange lijnen: • Het historische dorpslint van Kerkstraat en Bergstraat, met de afwisseling van kleinschalige historische pandjes en nieuwere woningen met tuin. Het dorpse bebouwingslint wordt onderbroken met grotere bebouwing ter plaatse van de kerk en woonzorgcentrum Thebe Elisabeth en de beide textielfabrieken. • Het lager gelegen beekdal doorsneden door Oude en Nieuwe Leij, met de afwisseling aan landschappen en doorsneden door recreatieve wandel- en fietsroutes. • Een serie ‘lopers naar het landschap’. Historische, verhoogd gelegen routes tussen dorp en buitengebied, met allemaal een eigen gezicht en verhaal: De Vloeidijk; een open, niet verharde route van af de Bergstraat kaarsrecht het landschap in. De Watermolenstraat/Molendijk; een slin gerende, historische wandel- en fietsrou te naar het landgoed, begeleid door bomen en met een hoger en lager gelegen pad. Het Kerklaantje/De Vosserijten; een smal wan dellaantje met Valse Acacia’s, lopend van af de Tilburgseweg, langs de kerk het buiten gebied in. Het volgt de oude stoomtramlijn tussen Goirle en Hilvarenbeek. De Beeksedijk, de auto- en fietsroute tussen Goirle en Hilvarenbeek.

Overigens schuilt de echte kracht van de Zuidrand Goirle niet in de individuele waarden, maar juist in de samenhang ervan in een compact gebied en de innige samenwerking tussen mensen, water, landschap en historie. Niet één aspect is dominant geworden in de lange ontwikkeling van het gebied. Steeds is met de voeten op de grond gebruik gemaakt van de potenties van het gebied om nieuwe ontwikkelingen in Goirle van de grond te krijgen en de welvaart in het dorp te vergroten. Die insteek is ook het meest kansrijk voor de toekomst.

De

s Vo

en rijt

se

at

jk sedi Beek

tje n aa

ijk end

Mol

N

y Le we u ie

N rk l Ke

t raa

ey eL

d Ou

at tra rks Ke

y Le we u ie

Watermolen st

Ber gstr a

21

Vlo

eid

ijk

waardevolle groene structuren

2.4

DE OPGAVEN

De Zuidrand kent veel waardevolle elementen en heeft grote potenties, maar is ook een gebied waar heel dringend een krachtige impuls nodig is. Er zijn verschillende grote opgaven in het gebied: 1. Van werken naar wonen De textielindustrie heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van Goirle, maar is ondertussen voor een groot gedeelte verdwenen. Er is daarom veel leegstand en het gebied van de Zuidrand begint te verloederen door gebrek aan nieuwe investeringen. Op deze prominente plek, bij het centrum en in de overgang naar het buitengebied is dat natuurlijk niet gewenst. Dit heeft een negatieve invloed op de omgeving en op het gehele dorp.

22

Er zijn nieuwe ontwikkelingen nodig om de dynamiek en uitstraling van het gebied te behouden en de verhalen uit het verleden te kunnen blijven vertellen. Zoals reeds in de uitgangspuntennotitie is meegegeven zijn wonen en zorg de meest voor de hand liggende nieuwe functies in dit gebied. Daarnaast liggen er kansen voor kleinschalige bedrijvigheid en groenerecreatieve functies. Het toevoegen van nieuwe functies en dynamiek maakt dat het gebied van een ‘achterkant’ weer een volwaardige ‘voorkant’ wordt. Het biedt bovendien investeringsmogelijkheden om allerhande belangrijke opgaven in het gebied handen en voeten te geven. Behouden door verder te ontwikkelen is hoe het gebied altijd al heeft gefunctioneerd. Ook kan met het toevoegen van woningen een nieuwe impuls worden gegeven aan de voorzieningen in het centrum en kunnen met het amoveren van de grootschalige bedrijvigheid de bestaande woonstraatjes worden ontlast van vrachtverkeer. De Zuidrand ligt tussen voorzieningen en beekdal in. Hier liggen mogelijkheden voor een grote diversiteit aan soorten woningen en prijscategorieën. Voor jonge mensen, maar ook voor senioren. 2. Opruimen vervuiling De locaties van de beide textielfabrieken zijn behoorlijk vervuild en dienen gesaneerd te worden. Sloop en nieuwbouw zijn daarvoor noodzakelijk.

3. Verbeteren huisvesting van zorg Met de transformatie van de textielfabriek Van Puijenbroek zal ook de tuin van Huize Anna een kwaliteitsimpuls krijgen. Voor het zorgcomplex Thebe ontstaan hierdoor kansen om deze kwaliteitsingrepen positief te benutten bij haar toekomstige (her) ontwikkeling. Uitgangspunt is op dit moment om vervangende nieuwbouw gefaseerd te realiseren op het eigen terrein. In de toekomst zal bekeken worden in hoeverre een toevoeging van een concept met service en zorg in de eigen woning wenselijk is. Hiermee kan het woon-zorgcomplex zich ontwikkelen tot een buitengewoon aantrekkelijk woonmilieu dicht bij het centrum en dicht bij het buitengebied. 4. Cultuurhistorie op zoek naar nieuwe betekenis Door de verloedering en leegstand dreigen ook de historische verhalen te verdwijnen. De fabriekscomplexen zijn ernstig verouderd en door de vele verbouwingen in slechte staat. De kloostertuin is helemaal verdwenen onder de bebouwing van Thebe Elisabeth en de tuin van Huize Anna is verrommeld en een groot deel van de randen is dichtgemetseld (tegen inkijk) met willekeurig groen. Het voormalige moleneiland is daarbij onzichtbaar geworden en de monumentale bomen staan elkaar soms in de weg. Nieuwe ontwikkelingen zijn de enige mogelijkheid om de belangrijke verhalen op een duurzame manier te kunnen blijven vertellen in het gebied.

Daarbij moet Goirle vooral haar eigen, unieke verhaal vertellen. De regio heeft bijvoorbeeld geen behoefte aan een nieuw textielmuseum en zo’n functie is ook niet realistisch op deze plek en met deze fabriekscomplexen. In plaats daarvan moet Goirle in de Zuidrand de ontwikkelingsstappen van de textielindustrie beleefbaar houden, door delen van de fabriekscomplexen te hergebruiken als dat financieel en markttechnisch mogelijk is en bij nieuwbouw nadrukkelijk inspiratie te zoeken in het verleden van de textielfabrieken. Niet alleen om het historisch verhaal te kunnen vertellen, maar ook omdat dit de nieuwe woonbuurten een unieke en boeiende eigen gezicht en identiteit kan geven. Niet de gehele fabriekscomplexen zijn in dat verband waardevol. De interessantste delen bevinden zich rondom het historische hart van de fabrieken.

23

De latere uitbreidingen zijn minder waardevol en bieden ruimte voor sloop en nieuwbouw. Belangrijke elementen zijn het eerder benoemde fabrieks-ensemble HaVeP, de tuin van Huize Anna en het moleneiland, de fabrieksstraat Van Besouw. Het handhaven van bebouwing zonder functie is geen duurzame optie en leidt onvermijdelijk tot verdere verloedering. Om de verhalen voor de toekomst tastbaar te houden is het belangrijk dat deze worden vastgelegd in gebouwen en openbare ruimtes die daadwerkelijk worden gebruikt. De fabriekscomplexen zijn specifiek gebouwd en verbouwd voor de textielindustrie. Een functieverandering naar wonen betekent automatisch een aanzienlijke transformatie en het is niet mogelijk integraal alles te hergebruiken, ook niet binnen het historisch hart van de fabrieken. De bouwtechnische staat van grote delen is bovendien slecht. Hergebruik met een andere functie dan waar een gebouw of plek voor gemaakt is betekent immers vaak aanzienlijke aanpassingen, zeker in gebouwen die al veel zijn verbouwd en aangepast.

Een functieverandering en een aanzienlijke verbouwing komt de authenticiteit en waarde van gebouwen daarom niet altijd ten goede. In bepaalde gevallen is sloop en nieuwbouw de meest verstandige keuze. Het gaat immers om het op een overtuigende manier kunnen blijven vertellen van het verhaal van deze plek. Dat kan met hergebruik en renovatie van waardevolle gebouwen, maar zeker ook met nieuwbouw en herinrichting, mits de architectuur van deze nieuwbouw een goede verwijzing is naar de historische functie en betekenis. En ook in verband met de te saneren vervuiling onder beide fabriekscomplexen is sloop en nieuw op sommige plekken onvermijdelijk. Er zal bij de transformatie daarom steeds een zorgvuldige afweging plaatsvinden waar hergebruik en renovatie kansrijk en wenselijk is en waar nieuwbouw geïnspireerd op verleden beter is om het verhaal naar de toekomst te brengen.

5. Regenwater afkoppelen en vasthouden De fabrieksterreinen zijn nu bijna geheel verhard en hebben grote dakoppervlakten. Daardoor is er vanuit het gebied bij stevige regen relatief veel druk op het gemengd riool van Goirle. Herontwikkeling van de (voormalige) fabrieksterreinen biedt de kans om de afvoer van hemelwater in dit gebied te verbeteren en het gemengd riool te ontlasten door afkoppeling en natuurlijke afvoer uit het gebied. Opgaven zijn het verminderen van het verharde oppervlakte en het langer vasthouden van regenwater in het gebied. Daarnaast zijn er in het gebied twee overloopbassins voor vuil water, waar bij hevige regenval het gemengd riool kan overlopen in een systeem van kunststof zakken die in een vijver liggen. Er bevindt zich zo’n bassin aan de Vloeidijk en een ander aan de Hoogen Dries. Beide bassins functioneren naar behoren en er vindt nu onderzoek plaats door de gemeente of deze in de komende jaren niet aan vernieuwing toe zijn, of dat een alternatieve vorm mogelijk beter is. Daarbij kan tevens gekeken worden of een andere plek voor deze voorziening een mogelijkheid is.

24

6. Watersysteem Nieuwe Leij verbeteren Door de klimaatverandering is de verwachting dat er de komende jaren zwaardere regenbuien zullen vallen, afgewisseld met periodes van grotere droogte. Dit betekent dat het watersysteem van de Leijen te maken zal krijgen met een grotere dynamiek; meer piekafvoer en meer periodes met zeer weinig water. Ook nu al ontstaan er door de afwisselingen in de wateraanvoer in de Leijen relatief grote pieken en dalen in het waterpeil. Het deel van de Zuidrand vormt een belangrijke schakel in het watersysteem van de Leij, als overgang tussen Nieuwe Leij, Rovertse Leij en Oude Leij. Met name in het deel ten zuiden van de Tuin van Huize Anna en de HaVeP-fabriek zijn de oevers bovendien steil en ligt het profiel strak ingebed. Extra waterafvoer resulteert dan snel in grote schommelingen in het waterpeil. Langs de gehele Leij is het Waterschap bezig met ingrepen om meer ruimte te maken in het beekprofiel en meer mogelijkheden voor piekretentie. Het verbeteren van de afvoercapaciteit en waterretentie van de Nieuwe Leij ter plaatse van de Zuidrand zou daar goed in passen.

Het huidige steile profiel heeft weinig opvangcapaciteit en bovendien weinig ecologische waarde. Het creëren van een asymmetrisch beekprofiel met flauwe oevers heeft de voorkeur. Een dergelijk profiel kan in de winter meer afvoer bewerkstelligen, maar behoudt in de zomer ook voldoende stroomsnelheid. Het biedt samen met enige meandering van de beek bovendien bijzondere kansen voor ecologie en recreatie. Daarnaast is er in dit gebied behoefte aan meer piekretentie, in de vorm van inundatie-gebieden. Water is van oudsher één van de aanjagers van nieuwe ontwikkelingen in het gebied en in Goirle. Ook in de toekomst kan het verbeteren van het water in de Zuidrand helpen om bestaande waarden en kansen te laten ontkiemen. 7. Vergroten ecologische waarden Een andere belangrijke actuele opgave is het vergroten van de ecologische waarden, specifiek binnen de Ecologische Hoofd Structuur (EHS). Het beekdal van de Leijen is onderdeel van de EHS, maar delen daarvan moeten nog als zodanig worden ingericht. De EHS-verbinding over het beekdal is nu een soort ‘gatenkaas’ en juist bij de Zuidrand niet overal ingericht en ter plaatse van de Watermolenstraat/Molendijk bovendien erg smal. De beoogde verbeteringen aan het watersysteem zijn een mooie kans om parallel de ecologie in het gebied impuls te geven.

Een nieuw basis-profiel voor de Nieuwe Leij biedt kansen voor water-gerelateerde ecologie en bijzondere oevervegetatie, samen met terugbrengen van enige meandering. Het inrichten van de ontbrekende ‘gaten in de EHS’ kan deze bovendien veel robuuster maken. Tenslotte biedt juist de overgang van groene dorpsrand naar open landschap en de hoogteverschillen die daar voorkomen interessante plekken voor flora en fauna. 8. Recreatief uitloopgebied voor Goirle In toenemende mate is niet meer de plek waar je werkt de belangrijkste reden om ergens te gaan wonen, maar de kwaliteit van de woonomgeving. Goirle is een groen en aantrekkelijk woondorp in Midden-Brabant en kent relatief veel forenzen. Het beekdal is bovendien een recreatief uitloopgebied van formaat voor Goirle, met wandelen, spelen, fietsen en natuurbeleving.

25

Met de eerder beschreven opgaven rondom water en ecologie wordt dit alleen maar aantrekkelijker. Het beter toegankelijk maken van het landschap aan de zuidkant van het dorp is een belangrijke kans om de kwaliteit van leven in heel Goirle verder te verbeteren. De opgave ligt vooral in het aantrekkelijk maken van de wandelroutes tussen dorp en buitengebied. Daarnaast zal de tuin van Huize Anna worden opgeknapt en gedeeltelijk toegankelijk worden gemaakt. De transformatie van de fabrieksterreinen en ontwikkelingen in de Zuidrand bieden een unieke kans om de relatie tussen Goirle en het beekdal te herstellen en versterken. Op die manier profiteert Goirle in de toekomst veel beter van haar prachtige groengebieden.

9. Dorpsrand vormgeven De ontwikkelingen in de Zuidrand en het beekdal worden aangegrepen om de dorpsrand van Goirle een vanzelfsprekende en aantrekkelijke afronding te gaven aan deze zijde. Op die manier kan een duidelijke grens worden gecreëerd tussen dorp en beekdal en krijgt Goirle een heldere, groene afronding naar het landschap. Ook ecologisch liggen er interessante mogelijkheden in de overgang tussen ‘hoog en laag’ en tussen ‘besloten dorp en open landschap’.

2.5

UITGANGSPUNTEN

De gemeente Goirle heeft als vertrekpunt voor de visie de belangrijke uitgangspunten en randvoorwaarden meegegeven. In de bijlage is deze door B&W vastgestelde notitie opgenomen. De hoofdpunten daarvan zijn: •

•

•

26

•

•

• •

De woonvisie 2011 geldt als vertrekpunt. Insteek is een gevarieerd programma en extra aandacht voor starters en senioren. Waarbij ‘Bouwen naar behoefte’ een belangrijk uitgangspunt is. De locaties van HaVeP, Thebe en Van Besouw zijn aangemerkt als prioriteitslocatie voor woningbouw in de periode 2016 tot en met 2021, samen met een aantal andere belangrijke ontwikkelingslocaties in Goirle. Voor de locatie HaVeP is een theoretische woningcapaciteit opgenomen van 150 tot 180 woningen. Voor de Van Besouw locatie is dit 146 tot 176 woningen. Bij de locatie van Thebe zal in eerste instantie gekeken worden naar extramuralisatie van bestaande capaciteit. Naar de toekomst toe wordt echter toevoeging van een beperkt aantal reguliere woningen niet uitgesloten.

•

• •

Gebruik cultuurhistorie als inspiratie en identiteit voor het nieuwe woongebied.

•

Een groen woonmilieu is het uitgangspunt.

•

De waterloop De Leij dient de harde begrenzing te blijven vormen tussen dorp en land, (‘niet bouwen over De Leij’). Een eventuele verplaatsing van een deel van de De Leij is in ruimtelijke zin te verantwoorden als daar vanuit het landschap en/ of cultuurhistorie aanleiding voor gevonden kan worden.

•

Uitgangspunt is een dorpse bebouwingsstructuur. Daarbij dient gedacht te worden aan deelgebieden met een eigen identiteit, variatie in functies, differentiatie in woningtypen, variatie in beeld.

•

Er dient rekening gehouden te worden met de waterkerende en waterbergende functies in het buitengebied. In principe zijn alleen ingrepen toegestaan die bijdragen aan een verbetering van de waterhuishoudkundige situatie.

•

Aandacht voor de hoge grondwaterstanden, riool overstorten, het hoofdriool en de berging- en bezinkfaciliteiten in en om het gebied.

Het daadwerkelijke woningbouwprogramma voor de Zuidrand zal steeds bepaald worden door de regionale afspraken over woningcontingenten en de ontwikkeling van de andere geprioriteerde ontwikkelingen. De ontwikkelende partijen nemen het voortouw in de visievorming. De gemeente denkt mee en faciliteert. De visie wordt uiteindelijk door de gemeente vastgesteld.

• •

Er wordt aandacht gevraagd voor de aanleg van zogenaamde “blauwe aders”, ten behoeve van de doorvoer van regenwater uit het iets hoger gelegen deel van Goirle.

•

De nieuwe ontwikkelingen in de zuidrand dienen gebaseerd te zijn op een neutrale saldo tussen het buitengebied en het te bebouwen ontwikkelingsgebied. Indien buitengebied/groen verloren gaat, dan dient dit gecompenseerd te worden binnen de ontwikkeling.

Er wordt belang gehecht aan het meenemen van relevante partijen en belanghebbenden in het proces van de visie.

• •

De nieuwe woningen dienen zoveel mogelijk levensloopbestendig te zijn.

•

Naast wonen worden mogelijkheden open gelaten voor kleinschalige bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen. De locatie van HaVeP biedt daarnaast mogelijkheden voor leisure.

Insteek is een gefaseerde ontwikkeling van het gebied, binnen een stevig groen-blauw raamwerk. Iedere ontwikkelingsstap geeft een duidelijk afgerond geheel.

27

•

De nieuwe woongebieden dienen een goede verkeersontsluiting te krijgen en voldoende parkeerplaatsen voor te realiseren programma. De CROW is daarin maatgevend.

•

• •

Omdat is vastgesteld dat in het gebied veel historische waarden aanwezig zijn, moet een cultuurhistorische verkenning onderdeel uitmaken van de Visie Zuidrand.

• •

Zowel op de locatie van Van Besouw als op de locatie HaVeP is deels bodemverontreiniging aanwezig. Beide locaties dienen te worden gesaneerd

•

Groen en water moeten belangrijke dragers van de stedenbouwkundige structuur zijn. Er dient een goede overgang tussen dorp en landschap te worden gecreëerd en goede verbindingen tussen centrum en buitengebied. Per saldo mag geen buitengebied verloren gaan.

•

•

Er moet een visie komen op exploitatie en financiële uitvoerbaarheid. Uitgangspunt is dat de financiële uitvoerbaarheid van de verschillende deelgebieden (HaVeP, Thebe en Van Besouw) onafhankelijk van elkaar is, om te voorkomen dat de ene ontwikkeling niet zonder de andere kan worden gerealiseerd. De locaties zijn in de Notitie prioritering woningbouwlocaties opgenomen voor de periode 20162021. Met een uitloop naar de volgende periode. De locaties kunnen wat de gemeente betreft in de toekomst los van elkaar worden ontwikkeld, mits de ontwikkeling programmatisch voldoet en voldoet aan de vastgestelde visie.

3

INLEIDING

VISIE 3.1 OUDE VERHALEN NIEUW LEVEN INBLAZEN

28

Het vertrekpunt is om geen krimpfolie over het gebied te leggen, maar juist inspiratie uit het verleden te halen en de kwaliteiten van de Zuidrand verder te blijven ontwikkelen. Alleen op die manier kunnen de bestaande waarden duurzaam behouden worden en de potenties verzilverd worden. Daarbij dienen uiteraard praktische aspecten als financiële haalbaarheid en de vraag uit de markt ook nadrukkelijk een rol te spelen. De ontwikkeling van de Zuidrand bouwt daarom voort op oude fundamenten en nieuwe ontwikkelingen helpen om de belangrijke verhalen van deze plek te kunnen vertellen: De verschillende facetten van de textielproductie Een belangrijke plek voor het verhaal van de textielindustrie wordt de Watermolenstraat. De verschillende facetten van de textielproductie komen allemaal mooi terug in het oudste ensemble van de fabriek; het kantoor, het ketelhuis, de monumentale schoorsteen en het oudste deel van de ververij. Deze blijven dan ook behouden en krijgen nieuwe functies die waar mogelijk recht doen aan de historische betekenis; een biomassacentrale in het ketelhuis, met de monumentale schoorsteen, kleinschalige bedrijvigheid in het kantoor aan de Bergstraat. Ook de oude stoommachine krijgt een nieuwe betekenis. Op die manier wordt het ensemble van belangrijke gebouwen nieuw leven ingeblazen.

Aan dit ensemble van te hergebruiken historische panden worden nieuwe woongebouwen en

openbare ruimtes toegevoegd, die in hun architectuur en inrichting verwijzen naar de verschillende facetten van de textielproductie (kantoor, energieproductie, ververij, weverij). Op die manier ontstaat rondom het historisch hart van de fabriek een compositie van oude en nieuwe gebouwen, die op een inspirerende manier verwijzen naar de textielfabriek en het verhaal van de textielproductie vertellen. In dit ensemble is ruimte voor kleinschalig werken, educatie, wonen en mogelijk zorg en kleinschalige horeca. Het hergebruiken van de fabriekshal van de weverij is na onderzoek niet realistisch gebleken (bouwkundige constructie, marktmogelijkheden, financieeleconomische haalbaarheid). Bij de uitwerking zal dit zorgvuldig onderbouwd worden. Dit onderdeel van de voormalige textielfabriek komt in de visie daarom terug in de vorm van een binnenplein, waar in de bestrating en een stalen pergola-constructie met verwijzing naar het sheddak het verhaal van de weverij verteld zal worden. Tussen dit vernieuwde ‘fabrieksensemble’ en de Watermolenstraat komt een levendig voorplein, dat de spil gaat vormen tussen het fabrieksensemble, de tuin van Huize Anna en het moleneiland. Vanaf dit voorplein zijn dadelijk in één oogopslag alle aspecten van de textielproductie zichtbaar in de oude en nieuwe gebouwen.

De naastgelegen tuin van Huize Anna wordt om die reden ook gedeeltelijk openbaar en vormt een mooie aanvulling op dit verhaal.

29

Ruimtelijke visie Zuidrand

Op de locatie van Van Besouw worden de verschillende facetten van de textielproductie zichtbaar rond de fabrieksstraat, die als route behouden blijft. De blikvangers langs de fabrieksstraat (hoofdkantoor op de hoek en schoorsteen) blijven in ieder geval behouden en het kantoor krijgt een nieuwe sociaalmaatschappelijke functie, eventueel gecombineerd met wonen, die het verhaal zal vertellen van de sociaal-maatschappelijke betekenis die Van Besouw heeft gehad voor de emancipatie van de arbeiders. Voor het entreegebouwtje en het accu- en pompgebouw zullen in de uitwerking nieuwe functies worden gezocht. Indien functieverandering en renovatie niet realistisch blijkt, dan zullen deze gebouwen (hun uitstraling) in de nieuwbouw rondom de fabrieksstraat nadrukkelijk terugkomen.

30

Fabrieksstraat Van Besouw

Fabrieksstraat Van Puijenbroek

Ook op andere plekken rondom de fabrieksstraat komen, in aanvulling op de te hergebruiken gebouwen, nieuwe woongebouwen, die nadrukkelijk verwijzen naar het ensemble van de fabriek en in architectuur en inrichting openbare ruimte het verhaal van de textielproductie op deze plek op een intrigerende manier vertellen. De oude weverij is om technische reden niet te renoveren en her te gebruiken voor woningbouw of een andere marktconforme functie. Bij de uitwerking zal dit zorgvuldig onderbouwd worden. Refereren naar deze hal kan in de vorm van een nieuw binnenplein met woningen er omheen. Waarbij ook de karakteristieke gietijzeren kolommen opgenomen kunnen worden in de architectuur of inrichting van de openbare ruimte. In het ensemble van oude en nieuwe gebouwen rond de fabrieksstraat is de identiteit van de textielindustrie van Van Besouw dadelijk prominent zichtbaar en blijft de identiteit van deze plek behouden. De exacte invulling daarvan wordt in de vervolgstappen (stedenbouwkundig plan en het architectonische ontwerp) nog uitgewerkt. Techniek, water en energie Het verhaal van de technologische ontwikkeling van de textielindustrie gaat een plek krijgen rond de Watermolenstraat en het fabrieksensemble van de HaVeP-fabriek.

Dit is een voor de hand liggende plek, met de biomassacentrale in het ketelhuis, de rokende monumentale schoorsteen, de oude stoommachine en het naastgelegen moleneiland. sfeerbeelden Fabrieksemsemble

31

Impressie Fabrieksstraat bij Van Besouw

verkenning Fabrieksemsemble Van Puijenbroek

Het moleneiland wordt daarom weer zichtbaar gemaakt (daarover verderop meer) en de stoommachinekamer krijgt een meer openbare functie. Vanaf het voorplein zijn daarmee op deze locatie ook de verschillende belangrijke ontwikkelingsstadia van de textielindustrie in Goirle mooi ervaarbaar: Het moleneiland wordt daarom weer zichtbaar gemaakt (daarover verderop meer) en de stoommachinekamer krijgt een meer openbare functie. Vanaf het voorplein zijn daarmee op deze locatie ook de verschillende belangrijke ontwikkelingsstadia van de textielindustrie in Goirle mooi ervaarbaar: • De allereerste tekenen van de industrialisatie in de vorm van de energieopwekking rond het moleneiland. • De overgang van thuiswevers naar fabriekswevers, in de vorm van het fabrieksensemble (kantoor, deel ververij, ketelhuis/schoorsteen, • weverij). • De verdere industrialisatie van het weefproces, in de vorm van de stoommachine en de opkomst van de industriëlen (Huize Anna en tuin).

32

Religie en zorg Bij de toekomstige (her)ontwikkeling van de locatie Thebe kan inspiratie gevonden worden bij de voormalige functie en inrichting van dit gebied: de klooster(tuin). Ruimtelijk betekent dit clustering van een compact bebouwingscomplex aan de Bergstraat in aansluiting op de bestaande bebouwing aan de zuidzijde. De eventuele vernieuwing en/of renovatie van Thebe Elisabeth in het zuidelijke deel van het terrein zal met aandacht voor de parkachtige sfeer en goede aansluiting aan de tuin van Huize Anna zorgvuldig ingepast worden. Insteek is hier het toevoegen van een tweetal compacte, lagere bebouwingsobjecten in de tuin. Historische routes Belangrijke historische routes zoals het Kerklaantje/ de Vosserijten en de Watermolenstraat/Molendijk krijgen een functie als groene lopers tussen dorp en buitengebied. Hun karakteristieke, historische uitstraling is daarbij vertrekpunt voor een eventuele herinrichting. Deze sfeer wordt waar mogelijk tot aan de Kerkstraat en Bergstraat doorgetrokken. Langs de routes wordt op subtiele manier in de inrichting het verhaal van deze oude wegen verteld.

Impressie beeklandschap

3.2 VERKNOPEN VAN DORP EN LANDSCHAP De herontwikkeling van de beide textielfabrieken en de locatie van Thebe Elisabeth biedt de unieke kans om het nu wat verborgen landschap van het beekdal voelbaar te maken langs de Bergstraat en de Kerkstraat door het groen naar binnen te brengen. Op die manier vormen zich mooie groen-blauwe lopers vanuit het dorp naar het beekdal. Vergroening in het gebied biedt bovendien de kans om regenwater langer in het gebied vast te houden. Op slimme plekken ‘vouwt het landschap zich naar binnen’ en ontstaan groene lobben die aansluiten op de bestaande structuur van Goirle: 1. In verlengde van de Dr. Ariensstraat, zodat vanaf de St Jansstraat een brede groene loper ontstaat tot aan Het Vloed. 2. 1. Met transformatie van Thebe Elisabeth naar een meer compacte bebouwingscluster kan het smalle Kerklaantje als groene loper worden doorgetrokken tot aan de Tilburgseweg en loopt men dadelijk vanuit het centrum door het groen het prachtige beekdal in. 34

3. 1. In verlengde van de Groeneweg en de fabrieksstraat, zodat een mooie loper ontstaat vanaf de molen, via de fabrieksstraat, langs hoofdkantoor en schoorsteen naar de Nieuwe Leij. 4. 1. Met transformatie van locatie Van Besouw kan het profiel van de Beeksedijk een ruimere groene begeleiding krijgen dan nu het geval is, waarmee tevens ruimte ontstaat om een bijdrage te leveren aan de wateropgave in deze hoek. Met deze nieuwe lopers komen de blikvangers in gebied (St Janskerk, tuin van Huize Anna en de fabrieksensembles) ook veel prominenter in het dorp te liggen.

sfeerbeelden routes naar het landschap

4. 3. 2.

1.

1. principe profiel groene lob bij Van Puijenbroek

35

2. principe profiel Kerklaantje

3. principe profiel fabrieksstraat Van Besouw

4. principe profiel Beeksedijk

fabrieksstraat- groene lob

3.3 MEER RUIMTE VOOR DE NIEUWE LEIJ Het watersysteem van de Nieuwe Leij wordt verbeterd door ruimte te maken voor een breder beekprofiel. Overal wordt ingezet op het asymmetrisch beek¬profiel met flauwe oevers en lichte meandering. Ten zuiden van locatie van Van Besouw is dit recent reeds aan de zuidoever gedaan met de herinrichting van het gebied De Weerden. Met de herontwikkeling van het fabrieksterrein ontstaat nu ook aan de noordzijde de mogelijkheid een flauwe oever te maken. Deze vormt een mooie groene overgang tussen de nieuwe woonbuurt en de beek. In Het Vloed wordt de Nieuwe Leij terug verplaatst richting het dorp, naar globaal de historische route van 1836. Daardoor ontstaan meer mogelijkheden voor het inpassen van het gewenste brede beekprofiel en kan de historische meandering worden hersteld. Dit is goed voor de ecologische waarden en recreatieve mogelijkheden.

36

Ten zuiden van de tuin van Huize Anna is het profiel van de Nieuwe Leij het lastigste te verbreden. Een breder profiel en flauwe oevers zal daar ten kosten gaan van veel waardevolle monumentale bomen aan weerszijden van de beek. Historisch gezien liep de beek hier ook iets zuidelijker. Voorstel is om de loop van de Nieuwe Leij om de bestaande monumentale bomen heen te leggen, het profiel van de beek te verbreden en op die manier ook gelijk het oude moleneiland te herstellen.

doorsnede beek ten hoogte Van Besouw

Het historische molenwiel in de tuin van Huize Anna kan een aansluiting krijgen op het beeksysteem en af en toe doorgespoeld worden. Dit herstelde watersysteem kan tevens dienst doen als opvang voor regenwater. Met het toegankelijk maken van een deel van de Tuin van Huize Anna wordt zo ook weer een onderdeel van het historisch verhaal van de Zuidrand ervaarbaar. Hier komt een verwijzing naar de oude watermolen, in de vorm van een ‘watermolen-huis’ of in inrichting van de openbare ruimte.