04 Bijlage 3 Regionaal Risicoprofiel.pdf

Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Concept v0.95 20230119

1 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Disclaimer

Dit Regionaal Risicoprofiel is opgesteld volgens, in overeenstemming met artikel 15 Wet veiligheidsregio’s, en bestaat uit: ▪ ▪ ▪

Een overzicht van de risicovolle situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden, Een overzicht van de soorten branden, rampen en crises die zich in de veiligheidsregio kunnen voordoen, en Een analyse waarin de weging en inschatting van de gevolgen van de soorten branden, rampen en crises zijn opgenomen.

Het Regionaal Risicoprofiel is gelijktijdig met het Beleidsplan (artikel 14 Wvr) opgesteld en door het Algemeen Bestuur vastgesteld. Om te voldoen aan artikel 15 lid 1, heeft de Veiligheidsregio procesmatig georganiseerd dat (tussentijdse) resultaten uit deze analyse zijn meegenomen in het Beleidsplan 2023-2027. Aan dit document en de informatie kunnen geen rechten worden ontleend. (Beleids)keuzes op basis van de risicoanalyse zijn opgenomen in het Regionaal Beleidsplan en bestuurlijk vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Het Regionaal Risicoprofiel beschrijft een breed palet aan regionale risico's die kunnen leiden tot branden, ongevallen, rampen en crises. Het beschrijven van deze risico's betekent niet dat de Veiligheidsregio per definitie een (prominente) rol heeft in de aanpak van deze risico's. Dit Risicoprofiel is tot stand gekomen met de medewerking, inzichten en ondersteunende documenten van onder andere: • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Diverse afdelingen en programma’s van Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Alle gemeenten in de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant GHOR Brabant Midden-West-Noord Politie Eenheid Zeeland-West-Brabant Waterschap Aa en Maas Waterschap Rivierenland Waterschap Brabantse Delta Rijkswaterstaat Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Ministerie van Defensie Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Ministerie van Justitie en Veiligheid Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Analistennetwerk Nationale Veiligheid Nederlands Instituut Publieke Veiligheid Dienst Noodplanning Provincie Antwerpen Alle andere partners die hebben deelgenomen aan de bijeenkomsten over de Strategische Omgevingsanalyse en het Regionaal Risicoprofiel.

2 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Inhoudsopgave 1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 5 1.1 Doel van het regionaal risicoprofiel ................................................................................................................................. 5 1.2 Scope van het regionaal risicoprofiel............................................................................................................................... 5 1.3 Relatie met andere risicoprofiel(en) ................................................................................................................................ 6 1.4 Ligging en typering Midden- en West-Brabant ................................................................................................................ 6 1.4.1 Gebiedskenmerken .................................................................................................................................................. 6 1.4.2 Risicokenmerken...................................................................................................................................................... 7 2.

Methode ........................................................................................................................................................................ 8 2.1 Risico-inventarisatie ........................................................................................................................................................ 8 2.2 Risicocategorieën ............................................................................................................................................................ 8 2.2.1 Maatschappelijke thema’s ....................................................................................................................................... 8 2.3 Beeld operationele inzetten brandweer .......................................................................................................................... 9 2.3.1 Trendlijn totaal aantal incidenten ............................................................................................................................ 9 2.3.1 Alarm .....................................................................................................................................................................

10 2.3.2 Brand ..................................................................................................................................................................... 10 2.3.3 Dienstverlening ambulancezorg ............................................................................................................................ 12 2.3.4 Dienstverlening dieren........................................................................................................................................... 13 2.3.5 Gezondheid ............................................................................................................................................................ 14 2.3.6 Leefmilieu .............................................................................................................................................................. 15 2.3.7 Ongeval .................................................................................................................................................................. 15 2.4 Terugblik GRIP-incidenten 2012-2022 ........................................................................................................................... 16 3. Risicoanalyse ...............................................................................................................................................................

18 3.1 Deskundigenoordeel...................................................................................................................................................... 18 3.2 De risicomatrix ............................................................................................................................................................... 18 3.3 Risicobeoordeling .......................................................................................................................................................... 18 3.4 Prioritaire risico’s ........................................................................................................................................................... 19 3.4.1 Top-5 Prioritaire risico’s ......................................................................................................................................... 19 3.4.2 Top-5 Waarschijnlijkheid ....................................................................................................................................... 20 3.4.3 Top-5 Impact.......................................................................................................................................................... 20 4.

Regionale risico’s ......................................................................................................................................................... 21 4.1 De risico’s in beeld ......................................................................................................................................................... 21 4.2 De risicocategorieën ...................................................................................................................................................... 21 NATUURLIJKE OMGEVING .................................................................................................................................................... 21 4.2.1 Natuurbrand .......................................................................................................................................................... 21 4.2.2 Extreem Weer ........................................................................................................................................................ 24 4.2.3 Overstroming ......................................................................................................................................................... 24 4.2.4 Verontreiniging oppervlaktewater ........................................................................................................................

28 4.2.5 Aardbeving ............................................................................................................................................................. 29 GEBOUWDE OMGEVING ...................................................................................................................................................... 30

3 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

4.2.5 Brand gebouwde omgeving ................................................................................................................................... 30 4.2.6 Instorting ............................................................................................................................................................... 31 TECHNOLOGISCHE OMGEVING .............................................................................................................................................. 32 4.2.7 Radiologisch/nucleair incident............................................................................................................................... 32 4.2.8 Incident met brandbare of explosieve stof ............................................................................................................ 33 4.2.9 Incident met chemische of giftige stof................................................................................................................... 35 VITALE INFRASTRUCTUUR EN VOORZIENINGEN ....................................................................................................................... 36 4.2.10 (Digitale) verstoring vitale infrastructuur ............................................................................................................

36 VERKEER EN VERVOER ......................................................................................................................................................... 38 4.2.11 Luchtvaart ............................................................................................................................................................ 38 4.2.12 Wegvervoer ......................................................................................................................................................... 40 4.2.13 Spoor.................................................................................................................................................................... 41 4.2.14 Scheepvaart ......................................................................................................................................................... 43 4.2.15 Buisleiding............................................................................................................................................................ 43 4.2.16 Uitbraak infectieziekte mens ...............................................................................................................................

45 4.2.17 Uitbraak dierziekte .............................................................................................................................................. 46 SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE OMGEVING ............................................................................................................................... 46 4.2.18 Terrorisme ........................................................................................................................................................... 46 4.2.19 Effecten van zware criminaliteit .......................................................................................................................... 47 4.2.20 Effecten van maatschappelijke onrust ................................................................................................................. 48 4.2.21 Incident tijdens evenement ................................................................................................................................. 49 4.3 Cascade-effecten ........................................................................................................................................................... 49 4.4 Seizoensgebonden risico’s .............................................................................................................................................

51 4.5 Regiogrens overstijgende incidenten ............................................................................................................................ 52 4.5.1 Aanliggende veiligheidsregio’s............................................................................................................................... 52 4.5.2 Internationaal met België ...................................................................................................................................... 52 5. Trends en ontwikkelingen ............................................................................................................................................ 55 5.1 Geopolitiek (conflicten, internationale veiligheid, economie, schaarste, etc.).............................................................. 56 5.2 Demografisch-maatschappelijk ..................................................................................................................................... 56 5.3 Ecologie ......................................................................................................................................................................... 57 5.4 Informatietechnologie ................................................................................................................................................... 57 6.

Risicomonitoring .......................................................................................................................................................... 58 Afkortingenlijst ................................................................................................................................................................ 60 Bijlagen............................................................................................................................................................................ 61 Bijlage 1 – Impact- en waarschijnlijkheidscriteria................................................................................................................ 61 1.1 Impactcriteria ........................................................................................................................................................... 61 1.2 Waarschijnlijkheidscriteria........................................................................................................................................ 63 Bijlage 2 – Impact- en waarschijnlijkheidswaardering ......................................................................................................... 64

4 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

1. Inleiding 1.1 Doel van het regionaal risicoprofiel Een complexe samenleving als de Nederlandse moet adequaat kunnen inspringen op vele soorten veiligheidsrisico's. Ordeverstoringen, overstromingen en treinongevallen, maar bijvoorbeeld ook infectieziekten en uitval van nutsvoorzieningen vormen een continue bedreiging van de vitale belangen in de samenleving. Om deze bedreigingen het hoofd te bieden, moeten overheidsinstanties, bedrijfsleven en de burger nauw samenwerken. Elke regio herbergt specifieke risico's waarvoor gericht beleid van de veiligheidsregio en haar partners nodig kan zijn. Het regionaal risicoprofiel is bedoeld om inzicht in de aanwezige risico's te krijgen. Op basis van dit inzicht kan het Algemeen Bestuur strategisch beleid voeren om de aanwezige risico's te voorkomen en te beperken en om de crisisbeheersingsorganisatie op specifieke risico's voor te bereiden. Ook biedt het een basis voor de risicocommunicatie naar de burgers. Artikel 15 van de Wet Veiligheidsregio's beschrijft de verplichting voor het maken van een regionaal risicoprofiel, mede als basis voor een regionaal beleidsplan. Dit risicoprofiel moet bestaan uit: ▪ ▪ ▪

Een overzicht van de risicovolle situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden; Een overzicht van de soorten branden, rampen en crises die zich in de veiligheidsregio kunnen voordoen; Een analyse waarin de weging en inschatting van de gevolgen van de soorten branden, rampen en crises zijn opgenomen.

In samenhang met het beleidsplan (artikel 14) stelt het bestuur van de veiligheidsregio ten minste eenmaal in de vier jaar een (geactualiseerd) risicoprofiel vast. Voorliggend risicoprofiel betreft de actualisatie van het risicoprofiel van de beleidsperiode 2023-2027. Op basis van de conclusies kan het bestuur van de veiligheidsregio strategische beleidskeuzes maken over de ambities voor de risico- en crisisbeheersing en de inspanningen voor onderlinge afstemming met de crisispartners. Dit geldt voor brandweer en GHOR, maar ook zullen in het kader van multidisciplinaire taken met de gemeenten, de politie en overige partners waaronder waterschappen, Rijkswaterstaat, Defensie, Openbaar Ministerie en partners van vitale infrastructuur afspraken moeten worden gemaakt.

1.2 Scope van het regionaal risicoprofiel Het Regionaal Risicoprofiel is opgesteld met de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel (2009) als basis. Deze handreiking wordt door alle veiligheidsregio's gebruikt, wat de onderlinge vergelijkbaarheid en eenduidigheid tegemoetkomt. Daar waar de landelijke handreiking verouderde inzichten bevatte, is gekozen om op basis van ervaringen en deskundigenoordeel het risicoprofiel aan te vullen. Zo hebben diverse crises (COVID-19, 112-storing, boerenprotesten, migratiecrises) aangetoond dat de maatschappelijke impact minstens zo zwaar meeweegt als de fysieke gevolgen van een incident. Daarnaast is in dit risicoprofiel gekozen om maatgevende scenario's niet meer leidend te laten zijn voor de beschrijving van een risico. In plaats daarvan is gekozen om een kwalitatieve beschrijving te geven van een thema en in welke verschijningsvorm deze in de regio (of in de omgeving) voorkomt. 5 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

1.3 Relatie met andere risicoprofiel(en) In dit risicoprofiel hebben we ervoor gekozen om ook het Grensoverschrijdend Risicoprofiel en het Brandrisicoprofiel op te nemen en te integreren tot één document. Dit verbetert de leesbaarheid, integraliteit, bruikbaarheid en ook het beheer van het risicoprofiel. Omdat het Grensoverschrijdend Risicoprofiel en het Brandrisicoprofiel geen harde wettelijke basis is, is ook de vorm en inhoud vrij. Gekozen is om de inhoud vooral aan te laten sluiten zodat deze bruikbaar is voor de dagelijkse werkzaamheden van de veiligheidsregio. Elementen van het Brandrisicoprofiel zijn meegenomen (om te voldoen aan artikel 15 lid 2 Wvr), maar tegelijkertijd is ook geconcludeerd dat het dagelijkse werk van de brandweer meer omvat dan branden. Dit Risicoprofiel bevat daarom een eerste aanzet om inzicht te verkrijgen in alarmen, branden, hulpverleningen en dienstverleningen waarvoor de repressieve eenheden van de brandweer de straat op gaan. Daarnaast publiceert ook de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) een landelijke risicoanalyse, die is opgesteld door het Analistennetwerk Nationale Veiligheid. Deze nationale risicoanalyse bevat de inventarisatie en beoordeling voor Nederland, waar onderdelen en definities van regionale betekenis zijn meegenomen in het regionale risicoprofiel.

De reden dat in het kader van dit RRP gekozen is voor een overwegend kwalitatieve benadering, is dat de kwalitatieve benadering een beter omvattend verhaal oplevert over de regionale risico’s dan de kwantitatieve benadering. Daarnaast is van veel risicocategorieën te weinig kwantitatieve data beschikbaar om een goede inschatting te maken van de impact en waarschijnlijkheid. De uitkomsten en vergelijking met het vorige profiel laten zien dat de resultaten van een kwantitatieve benadering en kwalitatieve benadering ten gunste van het doel van het RRP vergelijkbaar zijn. Meerdere Veiligheidsregio’s in Nederland hanteren deze aanpak bij het opstellen van het Regionaal Risicoprofiel.

1.4 Ligging en typering Midden- en West-Brabant 1.4.1 Gebiedskenmerken De Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (VRMWB) is een samenwerkingsverband tussen de vierentwintig gemeenten en de hulpdiensten. Om de veiligheid in de regio Midden- en West- Brabant te vergroten en beter voorbereid te zijn op rampen en crises, bundelen de vierentwintig gemeenten, de GHOR, de brandweer, de politie en partners de krachten. Dit houdt in dat de verschillende diensten en besturen intensief samenwerken op het gebied van risicobeheersing, crisisbeheersing, rampenbestrijding, brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening bij veiligheidsvraagstukken met betrekking tot fysieke veiligheid en maatschappelijke continuïteit. De regio beslaat een oppervlakte van ongeveer 2140 km2 en telt bijna 1,2 miljoen inwoners. De Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant grenst aan de veiligheidsregio's: Gelderland-Zuid, Brabant-Noord, Brabant-Zuidoost, Zeeland, Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. Daarnaast grenst de veiligheidsregio aan België (met drie hulpverleningszones1 in de Provincie Antwerpen).

1

De drie hulpverleningszones Taxandria, Rand en Antwerpen.

6 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

1.4.2 Risicokenmerken De ligging en de omvang maakt dat onze regio zich kenmerkt zich door de aanwezigheid van een groot palet aan risicovolle locaties, zoals: • •

• •

• • • • •

Veel zorginstellingen met kwetsbare personen of verminderd zelfredzamen; 48 bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen en die onder het Besluit risico’s zware ongevallen vallen. Daarnaast nog een veelvoud aan bedrijven die ook risicovolle werkzaamheden verrichten; 3 luchtvaartlocaties, waarvan 2 militaire vliegvelden. Daarnaast zijn er ook oefenterreinen en laagvlieggebieden; Een dicht mobiliteitsnetwerk van wegvervoer en spoorvervoer (met aanvullend internationaal verkeer door de grens met België), scheepvaartbewegingen en een uitgebreid buisleidingennetwerk; Veel vaarwater voor recreatievaart en beroepsvaart (Zeehaven Moerdijk en binnenvaart Rotterdam-Antwerpen); De aanwezigheid van primaire en regionale waterkeringen die grote delen van de regio beschermen tegen water; Nabijheid van kerncentrales Doel (BE) en Borssele (NL); Veel natuurgebieden, waaronder grote oppervlaktes aan beschermde Natura-2000 gebieden en gebieden die onder het Natuurnetwerk Nederland vallen; Grote terugkerende evenementen en grote attractie- en dierenparken, waaronder de Tilburgse Kermis, Decibel, Koningsdag, Bloemencorso, de Efteling en Safaripark Beekse Bergen.

7 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

2. Methode 2.1 Risico-inventarisatie De totstandkoming van het Regionaal Risicoprofiel is aangevangen met het uitvoeren van een risicoinventarisatie met als onderliggende vraag: wat bedreigt ons? Uiteenlopende bronnen zijn gehanteerd voor het beantwoorden van deze vraag, waaronder het huidige risicoprofiel, de handreiking regionaal risicoprofiel, opgedane ervaringen en gebeurtenissen in Nederland en naburige landen. Deze risico's zijn vervolgens ondergebracht bij de verschillende risicocategorieën uit de landelijke handreiking en in een abstracte en beschrijvende vorm beschreven in dit Risicoprofiel. Uitgangspunt hierbij is dat deze kwalitatieve benadering en opsomming van risico's continu in beweging en nooit limitatief zal zijn. De beschrijving van de verschillende risico's is daarom vooral richtinggevend en zal frequent moeten worden geactualiseerd. Een aanpak hiervoor wordt beschreven in het hoofdstuk Risicomonitoring.

2.2 Risicocategorieën 2.2.1 Maatschappelijke thema’s Om een systematische en consistente aanpak te bevorderen zijn de verschillende risicocategorieën ingedeeld in maatschappelijke thema’s (volgens de landelijke handreiking). We onderscheiden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Natuurlijke omgeving Gebouwde omgeving Technologische omgeving Vitale infrastructuur en voorzieningen Verkeer en vervoer Gezondheid Sociaal-maatschappelijke omgeving

Onder elk thema beschouwen we meerdere risicocategorieën. In het thema natuurlijke omgeving zijn dat bijvoorbeeld een overstroming, extreem weer, verontreiniging oppervlaktewater, natuurbrand en aardbeving. Een indeling in thema’s en risicocategorieën is tot op zekere hoogte arbitrair, te meer daar allerlei risico’s uit de verschillende thema’s met elkaar samenhangen (of cascade-effecten zijn). Het is belangrijk te beseffen dat het risicoprofiel niet tot doel heeft een volledige beschrijving te geven van alle mogelijke rampen en crises in alle mogelijke verschijningsvormen met alle mogelijk denkbare oorzaken, inclusief alle mogelijk denkbare gevolgen en cascade-effecten. De inventarisatie en analyse beogen gezamenlijk een zo dekkend mogelijk beeld te geven van het spectrum aan typen rampen en crises die een ontwrichtende werking op de veiligheidsregio kunnen hebben. Dat beeld is de basis voor het Regionaal Beleidsplan en waarop bestuurlijke keuzes gemaakt kunnen worden ten aanzien van de beoogde operationele prestaties van de veiligheidsregio.

8 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

2.3 Beeld operationele inzetten brandweer Door het in kaart brengen van de operationele inzetten van de brandweer in de afgelopen jaren worden trends die geconcludeerd kunnen worden uit de cijfers inzichtelijk gemaakt. Om een beeld te krijgen van het aantal operationele inzetten wordt per classificatie gekeken naar de ontwikkelingen over de afgelopen beleidsperioden en in het bijzonder de laatste beleidsperiode (2019-2022). Bij het in kaart brengen van dit beeld is gebruikgemaakt van cijfers uit het Geïntegreerd Meldkamersysteem (GMS). Kanttekening is dat GMS primair een alarmeringssysteem is en geen registratiesysteem. Daarnaast veranderen door de jaren heen ook de meldingsclassificaties van incidenten in het systeem. Ook kunnen procedurewijzigingen invloed hebben op de cijfers.

2.3.1 Trendlijn totaal aantal incidenten We zien een afnemende trend van het totaal aantal incidenten.

Incidentaantallen van alle meldingsclassificaties Wanneer wordt gekeken naar het aantal incidenten minus de automatische brandmeldingen, dan is juist duidelijk sprake van een toename van incidenten. Het aantal ‘echte’ incidenten neemt dus structureel toe, maar dat zien we (nog) niet in de cijfers terug als gevolg van de afname van de automatische brandmeldingen.

Incidentaantallen van alle meldingsclassificaties, minus automatische brandmeldingen

9 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

2.3.1 Alarm Onder de categorie ‘alarm’ vallen automatische meldingen van brand via het Openbaar Meldsysteem (OMS).

Incidentaantallen automatische brandmeldingen De afgelopen jaren is een sterke daling waarneembaar van het aantal alarmen. Deze sterke afname is toe te kennen aan het Project STOOM (Structureel Terugdringen Onechte en Ongewenste Meldingen). Dit landelijke project had als doel een reductie van 50% van de ongewenste meldingen door onder andere het bewustzijn bij de gebruikers te bevorderen en door technische verificatie. Het gaat hierbij om ‘slimme’ technische oplossingen in een brandmeldinstallatie die rook van een brand kunnen onderscheiden van stoom of damp die bij de normale bedrijfsprocessen in een gebouw horen. De scherpe daling tussen 2020 en 2021 is te verklaren door het invoeren van een aantal extra minuten verificatietijd. In de afgelopen beleidsperiode zijn de jaarlijkse cijfers zo goed als gestabiliseerd. Het landelijke project STOOM is afgelopen. Binnen onze reguliere taakuitvoering blijven we ons inspannen om het aantal onnodige uitrukken voor ongewenste meldingen verder te reduceren. Daarbij volgen we het landelijke beleidskader voor het ontvangen en beoordelen van automatische brandmeldingen. Met een betere verantwoordelijkheidstoedeling voor het verifiëren van de betrouwbaarheid van een brandmeldingen én het toepassen van vernieuwde technische oplossingen dringen we het aantal onnodige uitrukken voor ongewenste brandmeldingen verder terug.

Door hierbij regionaal ook in te zetten op overkoepelende organisaties in de zorg (Amarant, Prisma etc.) die meerderde locaties beheren, wordt een verdere dalende trend beoogd.

2.3.2 Brand Onder de categorie ‘branden’ vallen inzetten, zoals branden in woningen, bijgebouwen, bedrijfsgebouwen (kantoren, winkels, industrie), gezondheidszorginstellingen, vervoer (spoor, weg, water), containerbranden en natuur. Het aantal branden in de regio is de afgelopen jaren fluctuerend, maar constant en met een lichte stijging.

10 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Incidentaantallen brand Gebouwbranden Het aantal gebouwbranden is over de afgelopen beleidsperioden toegenomen.

Incidentaantallen gebouwbranden Het aantal gebouwbranden neemt licht toe over de beleidsperioden, met in de afgelopen beleidsperiode een gelijkblijvende stijgende trend. Vermoedelijk is de stijging van het aantal gebouwbranden te wijten aan de toename van elektrische apparaten in gebouwen. Op het gebied van industriebranden zijn er in de afgelopen beleidsperiode geen grote schommelingen in de (relatief kleine) aantallen. Omdat pas sinds 2019 industriebrand als aparte classificatie wordt gehanteerd vallen er over de perioden daarvoor geen conclusies te trekken en is ook geen figuur opgenomen. Het aantal branden in de gezondheidszorg is gelukkig erg laag. De afgelopen beleidsperiode hebben we tussen de 12 en 22 branden per jaar gehad. Dit betreft branden in tandartspraktijken, maar ook in ziekenhuizen en verzorgingstehuizen. De trend, welke teruggaat tot 2016, is behoorlijk constant.

11 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Incidentaantallen gebouwbranden gezondheidszorg Natuurbranden Binnen de categorie ‘branden’ zijn een aantal bijzonderheden waarneembaar. Er is een toename te zien in het aantal natuurbranden. Met name in de zomerperiode, de maanden juni, juli en augustus, is het aantal natuurbranden gestegen. In april, de maand waarin de meeste natuurbranden plaatsvinden, blijven de aantallen constant. Opvallend is daarnaast dat zowel in de droge jaren als ook in de natte jaren het aantal natuurbranden stijgt. Ook zien we dat er vaker middelgrote, grote en zeer grote branden zijn in de natuur.

Incidentaantallen natuurbranden

2.3.3 Dienstverlening ambulancezorg Onder de categorie ‘dienstverlening ambulancezorg’ vallen inzetten, zoals het assisteren van ambulancepersoneel bij het afhijsen of tillen van patiënten. Reanimaties vallen niet in deze categorie. Er is sinds 2019 een sterke toename waarneembaar in assistentie van ambulances.

12 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Incidentaantallen dienstverlening ambulancezorg Een verklaring voor deze stijging is niet eenduidig aan te wijzen. Zo kan het te maken hebben met een toename van patiënten die met spoed en horizontaal de woning uit moeten of dat zich vaker incidenten voordoen op locaties in de woning die moeilijk toegankelijk zijn met een brancard (met name bij oudere woningen en bij hoogbouw). We voorzien voor de komende beleidsperiode een nog sterkere toename door het verwijderen van de wervelplank van de ambulances. De brandweer beschikt nog wel hierover en zal daardoor vaker wordt ingezet.

2.3.4 Dienstverlening dieren Onder de categorie ‘dienstverlening dieren’ vallen inzetten, zoals het redden van dieren die op hoogte, in het water, op ijs, in putten of op andere manieren in de problemen zijn gekomen. Dienstverlening bij dieren is sterk toegenomen. Er heeft een verdubbeling plaatsgevonden in de afgelopen twaalf jaar. Hiervoor kan geen oorzaak worden aangewezen.

Incidentaantallen dienstverlening dieren

13 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

2.3.5 Gezondheid Onder de categorie ‘gezondheid’ vallen inzetten, zoals ondersteuning bij onwelwordingen, reanimaties en optreden bij personen die een poging tot zelfdoding hebben gedaan of dreigen dit te doen. Er is een fors stijgende lijn in het aantal uitrukken met de classificatie gezondheid.

Incidentaantallen classificatie gezondheid Het betreft hier met name reanimaties.

Incidentaantallen reanimaties Een verklaring is dat sinds 2019 reanimeren een nieuwe taak is voor de beroepsbrandweer. De beroepsbrandweer wordt, in afstemming met de RAV, gealarmeerd voor reanimaties. Op het moment dat, naar inschatting van de brandweermeldkamercentralist, de brandweervrijwilligers eerder ter plaatse kunnen zijn, dan kon deze sinds 2021 zelfstandig besluiten de vrijwilligers te alarmeren. Deze procedure is in juli 2022 aangepast. Alarmering van brandweervrijwilligers voor reanimaties kan alleen nog op uitdrukkelijk verzoek van de RAV-centralist en niet meer zelfstandig.

14 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

2.3.6 Leefmilieu Onder de categorie ‘leefmilieu’ vallen inzetten, zoals stankoverlast en water-weer-problemen. Er is een lichte toename over de afgelopen beleidsperioden van uitrukken met betrekking tot het leefmilieu. Een mogelijke oorzaak kan liggen in de klimaatverandering en/of toenemende rioleringsproblemen, maar hier is zonder aanvullend onderzoek geen uitsluitsel over te geven.

Incidentaantallen classificatie leefmilieu

2.3.7 Ongeval Onder de categorie 'ongeval’ vallen inzetten, zoals hulpverleningen bij verkeersongevallen (luchtvaart, wegvervoer, spoorvervoer en scheepvaart), in huis, op straat en persoon te water (verdrinkingen).

Incidentaantallen ongevallen Het aantal ongevallen op de weg is afgelopen jaren van redelijk gelijkblijvend, naar een licht stijgende trend toegenomen (en een relatief hoog aantal in 2022). Bij het aantal uitrukken voor incidenten met het spoorvervoer, en luchtvaart is er over de afgelopen jaren een licht stijgende lijn te zien. Op het gebied van water is de afgelopen jaren een stijgend aantal incidenten te zien. Het gaat hier om personen te water of een schip of watersporter in problemen. Een oorzaak hiervoor is niet aan te wijzen. 15 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Figuur x: Classificatie Ongeval-Wegvervoer

Figuur x: Classificatie Ongeval-Spoorvervoer

Figuur x: Classificatie-Ongeval- water (incl. scheepvaart)

Figuur x: Classificatie Ongeval-luchtvaart

2.4 Terugblik GRIP-incidenten 2012-2022 Niet alleen is er naar de relevante risico’s gekeken, ook zijn de daadwerkelijke opgeschaalde incidenten (GRIP) van 2012-2022 meegenomen in de inventarisatie. Het overzicht is toegevoegd aan de relevant geachte risicocategorieën. De combinatie van overzichten, levert het volgende plaatje op. Risicocategorie Scheepvaart Extreem weer Brand gebouwde omgeving Brand industrie (Digitale) verstoring vitale infrastructuur (Dreiging) terrorisme Effecten van maatschappelijke onrust Spoorvervoer Natuurbrand Wegvervoer Luchtvaart Pandemie Instorting Incident brandbare/explosieve stof Effecten zware criminaliteit

GRIP 1

GRIP 2

3 6 43 33 3 5

2 2 11 1

GRIP 3

GRIP 4

1 5

2 3 3 5 1

1 1 1 1

1 14 3

1

TOTAAL 3 8 46 49 4 5 2 4 4 6 1 1 1 15 3

De grootste aantallen zijn opgeschaalde incidenten binnen de categorieën ‘brand gebouwde omgeving’ en ‘brand industrie’ en de ‘incidenten met brandbare/explosieve stof’. Deze aantallen zijn gemakkelijk te verklaren.

16 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Branden in de gebouwde omgeving komen ook in het dagelijkse (niet-opgeschaalde) werk het meest voor en zijn procentueel gezien dan ook meer vertegenwoordigd in de totaalcijfers. Branden in de industrie zijn doorgaans al snel groter en complexer, waardoor deze ook sneller en groter worden opgeschaald. De relatief grote aantallen van incidenten met brandbare/explosieve stof uiten zich vooral door gaslekken en het aantreffen van verdachte pakketjes. Gaslekken zijn veroorzaakt door werkzaamheden, maar ook door verwarde personen die thuis de gaskraan (dreigden) te openen. Voor deze laatstgenoemde categorie is geen duidelijke stijging waarneembaar, maar zijn wij als Veiligheidsregio wel alert door signalen van de politie en de zorg dat het aantal incidenten met verwarde personen de komende jaren zal toenemen. De meldingen van verdachte pakketjes hebben voor het overgrote deel plaatsgevonden in de periode van de verhoogde terrorismedreiging in Europa (en Nederland). Mensen zijn zich in deze periode wellicht meer bewust van hun omgeving of zijn angstig door gebeurtenissen in Europa. Alle andere risicocategorieën zijn niet opvallend oververtegenwoordigd in de cijfers.

17 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

3. Risicoanalyse De risico-inventarisatie geeft antwoord op de vraag: “Wat bedreigt de regio?”. Het analyseren van de risicocategorieën geeft antwoord op de vraag “Hoe erg is dat?”. Deze beantwoording is gedaan aan de hand van het inschatten van de impact van een betreffende risicocategorie en het inschatten van de waarschijnlijkheid van plaatsvinden van de betreffende risicocategorie. Inschatten is gedaan aan de hand van vooraf vastgestelde impactcriteria en waarschijnlijkheidscriteria.

3.1 Deskundigenoordeel De inschatting is gedaan door experts van de veiligheidsregio in samenwerking met betrokken partners. Hierbij is gebruikgemaakt van eigen data, openbare data, mediaberichten, publicaties en ervaringen. De uitkomsten zijn geplot op een risicomatrix. Tot slot zijn de uitkomsten van de berekende inschatting gepresenteerd en gevalideerd tijdens sessies met experts en vertegenwoordigers van de Brandweer, GHOR, Politie, gemeenten, waterschappen, Defensie en andere partners. Validatie heeft plaatsgevonden door betrokken partijen te vragen of zij de uitwerking van de individuele risico's én het totaalbeeld (risicodiagram) aansprekend en een goede weerspiegeling van het regiobeeld gaven. De methode van een deskundigenoordeel (Engels: expert judgement) is een beproefde kwalitatieve methode waarmee effecten kunnen worden gekwantificeerd. Expert judgement is een techniek die verwijst naar het maken van een oordeel op basis van vaardigheid, expertise of gespecialiseerde kennis op een bepaald gebied. De expertise kan gebaseerd zijn op iemands achtergrond of opleiding, loopbaanervaring of kennis van het product/de markt.

3.2 De risicomatrix Ten behoeve van de risico-inschatting op impact en waarschijnlijkheid, is een risicomatrix gehanteerd. In de risicomatrix zijn de criteria voor impact en waarschijnlijkheid nader uitgewerkt. De impactcriteria zijn grotendeels overgenomen uit de landelijke handreiking. Echter, wat hierin ontbreekt is het meewegen van de impact van een risicocategorie op de digitale ruimte. In de leidraad risicobeoordeling 2019 van het Analisten Netwerk Nationale Veiligheid, wordt de aantasting van de integriteit van de digitale ruimte wel gehanteerd. Daarom is ervoor gekozen om bij te hanteren impactcriteria dit criterium toe te voegen. De impact- en waarschijnlijkheidscriteria zijn opgenomen in bijlage 1.

3.3 Risicobeoordeling Op basis van de impact- en waarschijnlijkheidsbeoordeling van een risicocategorie (de beschrijvingen in hoofdstuk 4 en de beoordelingen in bijlage 2) is ingeschat wat dit voor de veiligheidsregio betekent. Door impact en waarschijnlijkheid tot elkaar te verhouden, ontstaat het inzicht in de mate van de risico’s van de verschillende risicocategorieën en hoe deze zich tot elkaar verhouden. In het risicodiagram zijn alle risicocategorieën visueel samengevoegd. Dit diagram toont per categorie de maatschappelijke impact in verhouding tot de waarschijnlijkheid dat een risico plaats kan vinden. De vijfpuntsschaal van impact omvat de niveaus ‘beperkt’ tot ‘catastrofaal’. De waarschijnlijkheid kent ook een vijfpuntsschaal van ‘zeer onwaarschijnlijk’ tot ‘zeer waarschijnlijk’.

18 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Om de prioritaire thema's te benoemen wordt gekeken naar risico's die zowel een hoge impact als een hoge waarschijnlijkheid kennen. Prioritaire risico’s zijn mede de basis voor het Regionaal Beleidsplan om de voorbereiding op deze categorieën de komende beleidsperiode integraal aan te pakken.

3.4 Prioritaire risico’s 3.4.1 Top-5 Prioritaire risico’s Uit de methodiek van de landelijke handreiking volgt dat risico’s met een hoge waarschijnlijkheid en een hoge impact als prioritair risico worden aangemerkt. Deze risicocategorieën zijn: 1. Uitbraak Infectieziekte mens COVID-19 heeft ons bewust gemaakt van onze kwetsbaarheid en de impact van verregaande mitigerende maatregelen. Cijfers en onderzoeken laten zien dat grote uitbraken in de toekomst zeer realistisch zijn. Met de ervaringen van afgelopen jaren dient de voorbereiding op grootschalige uitbraak van infectieziekten te worden verbeterd. 2. (Digitale) verstoring van vitale infrastructuur We zijn voor de continuïteit van ons dagelijks leven in toenemende mate afhankelijk van vitale infrastructuur. Daarnaast kent een verstoring van deze infrastructuur ook vele cascadeeffecten die de impact van een verstoring nog eens versterkt. De Veiligheidsregio moet zich bewust zijn van de vitale infrastructuur in de regio, de netwerken en de effecten van een langdurige verstoring. 3. Extreem weer Klimaatverandering draagt bij aan de toenemende gevallen van extreem weer. Extreem weer verstoort het dagelijks leven, leidt tot grote kosten en grote aantallen slachtoffers. Daarnaast kan een vorm van extreem weer de oorzaak zijn van branden en ongevallen. 19 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

4. Effecten van maatschappelijke onrust De afgelopen jaren waren er diverse voorbeelden in Nederland van maatschappelijke onrusten die tot uiting kwamen in fysieke veiligheidsvraagstukken. Het ging hier om protestacties op snelwegen, bij distributiecentra, brandstichtingen bij vitale infrastructuur en rellen. Deze uitingen van maatschappelijk ongenoegen verstoren het dagelijks leven en dragen bij aan polarisatie (hetgeen weer tot verharding leidt of toename van uitingen). Het maatschappelijk sentiment is een belangrijke factor bij de bestrijding van incidenten, rampen en crises. Daarom dient de Veiligheidsregio haar kennis en informatiepositie te versterken om hierop te kunnen anticiperen. 5. Natuurbranden Natuurbranden komen vaker voor; in Nederland én in de regio. Natuurbranden worden onder andere veroorzaakt door extreem weer (langdurige droogte en hitte), maar ook door menselijke invloeden. Natuurbranden vinden vaak plaats op moeilijk begaanbare locaties, vragen veel bestrijdingscapaciteit én vragen vaak een langdurige (fysieke) inzet. Met de aanwezigheid van grote oppervlaktes (kwetsbare) natuurgebieden, recreatiegebieden en de aanwezigheid van locaties met kwetsbare of verminderd zelfredzame personen, vraagt dit aandacht van de Veiligheidsregio.

3.4.2 Top-5 Waarschijnlijkheid Voor de volledigheid van het risicobeeld volgen hieronder de vijf risicocategorieën met de grootste waarschijnlijkheid: 1. 2. 3. 4. 5.

Brand gebouwde omgeving Extreem weer Natuurbrand Incident met brandbare/explosieve stof Wegvervoer

3.4.3 Top-5 Impact Voor de volledigheid van het risicobeeld volgen hieronder de vijf risicocategorieën met de grootste impact: 1. 2. 3. 4. 5.

Radiologisch/nucleair incident Uitbraak infectieziekte mens Overstroming (Digitale) verstoring van vitale infrastructuur Terrorisme

20 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

4. Regionale risico’s 4.1 De risico’s in beeld De inventarisatie, analyse en validatie van de risicocategorieën hebben geleid tot een inschatting van impact en waarschijnlijkheid van alle geïnventariseerde risicocategorieën. In dit hoofdstuk worden de uitkomsten per risicocategorie geduid. Dit is geordend naar de maatschappelijke thema’s natuurlijke omgeving, gebouwde omgeving, technologische omgeving, vitale infrastructuur en voorzieningen, verkeer en vervoer, gezondheid en sociaal maatschappelijke omgeving weergegeven. Dit hoofdstuk sluit af met een risicodiagram. Het risicodiagram is een tweedimensionaal diagram waarin de inschatting over impact en waarschijnlijkheid van de risicocategorieën worden samengebracht. Zodoende is de verhouding tussen de verschillende risicocategorieën gevisualiseerd.

4.2 De risicocategorieën NATUURLIJKE OMGEVING 4.2.1 Natuurbrand 4.2.1.1 Context De risicocategorie natuurbrand kent de volgende verschijningsvormen: bosbranden en heide-, (hoog)veen- en duinbranden. De regio Midden- en West-Brabant kent een aantal natuur- en bosgebieden waarin o.a. recreatieve en militaire functies zijn ondergebracht. De bossen in deze regio bestaan over het algemeen uit dennenbos afgewisseld met loofbos, grasland en heiden. De regio kent diverse beschermde natuurgebieden waar zich natuurbranden kunnen voordoen. Kwetsbare plaatsen zijn bos- en heidegebieden. Deze gebieden zijn verspreid over de regio met als grootste natuurgebieden de Biesbosch, Loonse en Drunense duinen, Oisterwijkse Vennen en Markiezaat, Brabantse Wal. Daarnaast grenst de regio aan Vlaamse natuurgebieden.

21 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Natura2000-gebieden

Natuurnetwerk Nederland

22 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Gebieden met grote kans op natuurbrand (bron: atlasleefomgeving) 4.2.1.2 Risico’s Weerverschijnselen als hitte en droogte zorgen voor een grotere kans op natuurbranden. Als oorzaak voor een natuurbrand zijn de volgende potentiële ontstekingsmechanismen denkbaar: bewust menselijk handelen (brandstichting), onbewust menselijk handelen (brandende sigaret), of een natuurlijke oorzaak zoals een blikseminslag. Verder geldt dat naaldbos brandgevaarlijker is dan loofbos of jonge bossen met jonge vegetatie. Een natuurbrand kan zich in droge periodes snel en onvoorspelbaar ontwikkelen. Daarbij zijn natuurbranden moeilijk te bestrijden door de uitdaging voldoende bluswater ter plaatse te krijgen. Slachtofferaantallen bij natuurbranden zijn doorgaans niet groot, echter is het mogelijk dat locaties met verminderd zelfredzamen (zorginstellingen, penitentiaire inrichtingen, etc.) betrokken kunnen raken bij (effecten van) brand. Grote natuurbranden zorgen voor verstoring van het dagelijks leven, gevoelens van angst, mobiliteitsproblemen en bovenal: aantasting van (beschermde) natuurgebieden met haar flora en fauna. Het risico op (onbeheersbare) natuurbranden neemt als gevolg van de klimaatverandering toe. De oppervlaktetemperatuur op aarde stijgt waardoor de lucht meer waterdamp bevat en daarmee vocht onttrekt aan het milieu. Bodem en bomen drogen uit en worden daardoor steeds brandbaarder.

In de praktijk ervaren we ook langere droge (zomer)periodes en ziet de VRMWB al enkele jaren steeds stijgende cijfers van uitrukken naar natuurbranden.

23 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

4.2.2 Extreem Weer 4.2.2.1 Context Onder de risicocategorie extreem weer verstaan we: extreem veel neerslag, droogte, koudegolf/sneeuw/ijzel, hittegolf, storm en windhozen en aanhoudende laaghangende of plotseling opkomende mist. Extreme weersomstandigheden zijn niet specifiek locatie gebonden, al kunnen gevolgen regionaal wel verschillen. Zo kan lokaal extreem veel neerslag vallen (clusterbuien zijn hier een voorbeeld van), maar ook kunnen windhozen en mini-tornado’s lokaal veel schade aanrichten. 4.2.2.2 Risico’s Extreem weer kan leiden tot hogere waterstanden (die kunnen leiden tot overstromingen), periodes van droogte (natuurbranden), verstoring dagelijks leven, grote schade en slachtoffers (door bijvoorbeeld hittestress). Naast deze gevolgen kent het ook ernstige economische gevolgen. Bovendien heeft de ecologische omgeving tijd nodig zich te herstellen. Bij extreem weer kan het enige tijd duren voordat de wegen en spoorwegen weer toegankelijk zijn. Als vitale infrastructuur uitvalt of verminderd beschikbaar is, kan dit een verzwarende omstandigheid zijn die doorgaans langer duurt voordat dit weer is hersteld. Hulpdiensten worden in tijden met extreem weer overvraagd en zullen ook zelf hinder ondervinden van het weer, beperkte toegankelijkheid en uitval van voorzieningen.

De ervaring van zeer zware stormen in Nederland laat zien dat de aantasting van de fysieke veiligheid eerder een kwestie is van uren dan van dagen. Mondiale opwarming en de zeespiegelstijging ten gevolge van de klimaatverandering leiden vaker tot extreem weer. Bij deze risicocategorie speelt bij de impact vooral de verstoring van het dagelijks leven, slachtoffers (doden en gewonden door bijvoorbeeld hittestress), kosten en integriteit van het grondgebied.

4.2.3 Overstroming 4.2.3.1 Context Binnen het crisistype overstromingen maken we een onderscheid in de volgende incidenttypen: overstromingen vanuit zee, overstromingen door hoge rivierwaterstanden, het vollopen van een polder/dijkdoorbraak en overstroming door een extreme weerssituatie. De regio Midden- en West-Brabant wordt ten noordwesten omgeven door rivieren die uitmonden in de Noordzee. Ten westen van de regio loopt het Schelde-Rijnkanaal en ten noorden het Hollands Diep. Het woongebied grenzend aan deze rivieren bevindt zich onder het NAP en zijn gevoelig voor overstromingen. Binnen de regio lopen daarnaast meerdere rivieren en kanalen zoals de Dintel en het Markvlietkanaal die ook een overstromingsrisico hebben. Hoge waterstanden en overstromingsdreiging worden in het Benedenrivierengebied bepaald door stormvloed vanuit zee in combinatie met (hoge) rivierafvoeren, en de sluitingsstrategie van de afsluitbare stormvloedkeringen: de Maeslantkering, de Hartelkering, de Haringvlietsluizen en de Hollandsche IJsselkering. Kijkend naar de oorzaak van hoog water kan het Benedenrivierengebied worden opgesplitst in drie deelgebieden.

24 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

In het westelijke deel van het Benedenrivierengebied worden de maatgevende hoogwaterstanden vooral veroorzaakt door stormvloeden vanuit zee. In het oostelijke deel van het Benedenrivierengebied heeft de zee weinig invloed en worden maatgevende hoogwaterstanden veroorzaakt door extreem hoge rivierafvoeren. Het centrale deel van het Benedenrivierengebied is overgangsgebied tussen zee en rivier. Hier worden de maatgevende hoogwaterstanden veroorzaakt door de combinatie van een stormvloed, de mate van rivierafvoer, en het sluitingsregime van de stormvloedkeringen.

25 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Er zijn vier soorten scenario's die bij deze risicocategorie horen. 1. Kustscenario Deze treedt op langs de westelijk kust en in het Benedenrivierengebied zeewaarts van de stormvloedkeringen. In die gebieden worden extreme hoge waterstanden veroorzaakt door (Noordwester)storm, eventueel in combinatie met springtij. In het algemeen is de duur van een stormvloed niet langer dan één à twee dagen. Bij de overstromingsscenario's is door de waterschappen uitgegaan van een stormduur van 35 uur. Een eventuele doorbraak van de kust heeft geen verlagende invloed op de zeewaterstanden. Dit betekent dat er langs de kust op meer plaatsen doorbraken kunnen optreden. Bovendien is een storm lastiger te voorspellen dan een rivierafvoer. Zo zal enkele dagen vóór de stormvloed de depressie mogelijk nog niet openlijk waarneembaar zijn en alleen nog in de computermodellen van het KNMI zichtbaar zijn. 2. Rivierscenario Het Rivierscenario wordt veroorzaakt door een extreme rivierafvoer van Rijn of Maas als gevolg van hevige regenval in het stroomgebied van de rivier, eventueel in combinatie met smeltende sneeuw. Dit laatste geldt alleen voor de Rijn. Pas als er meerdere dagen achter elkaar vrijwel continu grote hoeveelheden neerslag (in combinatie met invallende dooi) valt in het stroomgebied van de Rijn of Maas, zal de waterstand een dusdanig peil bereiken dat er sprake is van bedreigend hoogwater.

Het duurt ongeveer vijf dagen voordat de hoogwatergolf op de Rijn Nederland bereikt. Voor de Maas is dit ongeveer een halve tot twee dagen. De looptijd van een afvoergolf op de Rijntakken van de Nederlandse grens (Lobith) tot Dordrecht bedraagt ongeveer 1,5 dag; de looptijd van een afvoergolf op de Maas van de Nederlandse grens (St. Pieter) tot Moerdijk bedraagt 3,5 tot 4 dagen. De hoogwatergolf kan meerdere dagen aanhouden. Hierdoor kunnen overstromingen in het rivierengebied omvangrijk zijn. Als een rivierdijk doorbreekt zal de waterstand op de rivier snel dalen. De kans op meerdere doorbraken langs dezelfde riviertak wordt als klein aangenomen. Wel kunnen er ten gevolge van een dijkdoorbraak cascade effecten optreden, zoals verstoring van de vitale infrastructuur of overstroming naar een aangrenzende dijkring. 3. Overgangsgebied (combinatie zee en rivier) Het scenario in het overgangsgebied treedt op bij hoogwater door de ongunstige combinatie van een niet extreme stormvloed en een niet extreem hoge rivierafvoer. Door de rivierafvoer zijn de waterstanden al wat verhoogd, maar het echte hoge water wordt veroorzaakt door de stormvloed. De voorspelling is van dezelfde orde als bij het Kustscenario. Omdat een doorbraak in dit gebied weinig invloed heeft op de rivierwaterstanden kunnen meerdere doorbraken in meerdere dijkringen ontstaan. 4.

Overstroming door extreme weerssituatie In juli 2021 viel in Limburg in twee dagen tijd zo'n 200 millimeter regen, ongeveer een vijfde van wat daar normaal in één jaar valt. De schade liep op tot 250 miljoen euro. De weerssituatie ontwikkelde zich lokaal en breidde daarna langzaam uit naar Duitsland, Limburg en België. In Duitsland, Oostenrijk en België vielen maar liefst 224 doden. Het ging hier om een extreme weerssituatie die uitzonderlijk was door de duur van de regenval, het oppervlak van het getroffen gebied en de hoeveelheid neerslag. Het kabinet verklaarde de extreme wateroverlast tot ramp. Om naar de specifieke gevolgen voor Midden- en West-Brabant te kijken, is de regio opgedeeld in verschillende gebieden. Tussen Bergen op Zoom en Waalwijk is een denkbeeldige lijn te tekenen, 26 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

ook wel: de naad van Brabant. De noordwestelijke plaatsen aan het Hollands Diep en VolkerakZoommeer bestaan uit zeekleigronden. Dat ligt op Normaal Amsterdams Peil (NAP) of lager. Nabij Lage Zwaluwe ligt het laagste punt van Brabant met een hoogte van NAP –2,38 meter. Bij extreme wateroverlast, zoals het geval van juli 2021, zijn de gevolgen voor het noordwestelijk gelegen zeekleigrondgebied het grootst. Daar worden nu al pompen en stuwen ingezet om het waterpeil op orde te houden, want in deze polders stroomt het water van de hoger gelegen delen naar de diepere punten. In geval van een ‘Limburgse situatie” moet in dit gebied rekening worden gehouden met langdurige wateroverlast, lokaal soms wel tot een halve meter hoog. De schades aan landbouwgewassen zullen erg groot zijn, net als de gevolgen voor andere (vitale) infrastructuur). Dit gebied is erg kwetsbaar. Ook omdat die gebieden het water kwijt moeten in rivieren als de Mark, Dintel en de Vliet. Die staan na zo'n extreme gebeurtenis ook vol. In het zuidelijk hellende deel van de ‘naad’ zullen bij een ‘Limburgse situatie’ beken, oevers en sloten overstromen. Dan zal ook op akkers een tijd lang (een aantal dagen of langer) water blijven staan. Normaal stroomt dat af of zakt het weg. In de Brabantse steden zullen de straten blank staan, riolen overlopen en zal water heel veel woningen en gebouwen binnenstromen.

Ondanks deze heftige gebeurtenis worden in deze gebieden geen slachtoffers voorzien die vallen als direct gevolg van de waterstand. Dit komt omdat extreme stromingen van water, zand en vuil het meest verwoestend is, maar grote hellingen en extreme stromingen zijn niet aanwezig in Midden- en West-Brabant. Deze situatie wordt anders als dijken langs de Rijn, het Hollands Diep of de zee doorbreken.

Inzetprotocol Volkerak-Zoommeer (beheersmaatregel) Als bij een hoge aanvoer van water van Rijn en Maas de Europoortkering (die bestaat uit de Maeslantkering en de Hartelkering) vanwege een zware storm gesloten moet worden, kan het rivierwater niet langer naar zee stromen en kan de waterstand in het benedenrivierengebied hoog oplopen. Om te voorkomen dat de waterstand een kritisch peil overschrijdt waar de dijken op zijn gebouwd, is de maatregel waterberging op het Volkerak-Zoommeer ontworpen. De maatregel houdt in dat als bij bovengenoemde omstandigheden verwacht wordt dat in het benedenrivierengebied de waterstand een vastgesteld kritisch peil kan overschrijden, water via de Volkeraksluizen naar het Volkerak-Zoommeer wordt geleid. Zonder deze maatregel zou de waterstand ten noorden van de Volkeraksluizen, in de RijnMaasmonding, hoger kunnen stijgen dan het niveau van NAP +2,65 m waar de dijken op zijn ontworpen. Met de inzet van de waterberging blijft de waterstand daaronder.

27 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95

Het Volkerak-Zoommeer bergt dan water tot het moment dat de storm op zee gaat liggen, de Europoortkering weer wordt geopend en het Rijn- en Maaswater weer vrij in zee kan uitstromen. Een groot aantal van de betrokken partijen moet bij de inzet van de maatregel waterberging actie ondernemen om wateroverlast te voorkomen en burgers, vee en eigendommen te beschermen. Al deze acties zijn vastgelegd in het Inzetprotocol Waterberging Volkerak-Zoommeer.

4.2.3.2 Risico’s Extreem weer, zoals veel neerslag kan leiden tot dreiging van hoog water. Dit heeft als mogelijk gevolg dat kunstwerken, zoals sluizen en stuwen die het waterpeil in een gebied beheersen, falen. Grote overstromingen leiden tot een langdurige aantasting van het dagelijks leven, grootschalige aantasting van natuur en milieu, grote aantallen slachtoffers en grote (economische) schade. Er zijn drie verschillende gebieden waarvoor overstromingsrisico's gelden die in het ergste geval voor kunnen komen, namelijk als alle dijken het begeven. 1. Gebieden die overstromen bij een doorbraak van een dijk langs het Hollands Diep of ScheldeRijnkanaal. Dat zijn de ‘primaire waterkeringen'. Een overstroming in die gebieden heeft een kleine kans (1/300 tot 1/3000 per jaar). De gemeente Altena, omgeven door de BovenMerwede, Bergse Maas en Afgedamde Maas, heeft een overstromingskans van eens in de 160 jaar. 2. Gebieden die overstromen bij een doorbraak van de dijken en kaden langs de rivieren en beken in het gebied, zoals de Mark & Dintel en de Roosendaalsche en Steenbergsche Vliet. Hier zou gemiddeld eens in de 100 jaar een overstroming plaats kunnen vinden. 3. Gebieden die buiten de dijken liggen waarvoor ook het risico op overstromingen geldt of in vrij overstroombare beekdalen, zoals langs de Bovenmark en Aa of Weerijs bij Breda.

Door de klimaatverandering veranderen de weersomstandigheden en neemt het risico op overstromingen toe. Tegelijkertijd zijn de afgelopen jaren al grote investeringen gedaan in de verbetering van de regionale waterkeringen.

4.2.4 Verontreiniging oppervlaktewater 4.2.4.1 Context De regio MWB kent een grote hoeveelheid en verscheidenheid aan oppervlaktewater. Oppervlaktewater is te onderscheiden in recreatiewater, vaarwater en plaatsen voor drinkwaterwinning. Deze gebieden zijn vaak ook een belangrijke habitat voor flora en fauna. Wateren in de regio die veel recreanten trekken zijn de Galderse Meren en de Biesbosch. Belangrijkste vaarwateren zijn de zeehaven Moerdijk, Hollands-Diep, Schelde-Rijnkanaal en de wateren naar de Waal en de Maas. 4.2.4.2 Risico’s Door het vrijkomen van schadelijke stoffen (voor flora, fauna en personen) wordt het oppervlaktewater vervuild. Het vrijkomen van deze stoffen kan het gevolg zijn van een ongeval of een natuurlijke oorzaak hebben zoals blauwalg, maar ook moedwillige lozingen zijn denkbaar in deze categorie. Daarnaast kan het oppervlaktewater vervuild raken door bluswater van de brandweer. Deze risicocategorie scoort hoog op de impactcriteria van langdurige aantasting van natuur en milieu. Andere impactcriteria worden laag ingeschat. 28 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95