04 Bijlage 2.2 Separate bijlagen bij de plantoelichting van het vast te stellen bestemmingsplan Zuidrand Goirle locatie Van Besouw fase 2-1.pdf
Tekst van het document
BIJLAGEN BIJ DE PLANTOELICHTING
Inhoudsopgave
Bijlagen bij toelichting
5
Bijlage 1
Stedenbouwkundig plan locatie Van Besouw met addendum
6
Bijlage 2
Beeldkwaliteitsplan
118
Bijlage 3
Visie 'Zuidrand Goirle met de tijdstroom mee....'
150
Bijlage 4
Cultuurhistorisch- en archeologisch bureauonderzoek
247
Bijlage 5
Verkennend booronderzoek archeologie
367
Bijlage 6
Advies Monumentenhuis
416
Bijlage 7
Selectiebesluit archeologie
426
Bijlage 8
Advies monumentencommissie
429
Bijlage 9
Boomeffectanalyse 11 december 2017
433
Bijlage 10
Boomeffectanalyse 19 maart 2018
483
Bijlage 11
Verkeerstoets
501
Bijlage 12
Parkeerbalans
552
Bijlage 13
Standaardverantwoording groepsrisico gemeente Goirle
555
Bijlage 14
Standaardadvies externe veiligheid
566
Bijlage 15
Akoestisch onderzoek
572
Bijlage 16
Bodem
679
Bijlage 17 Gecombineerd verkennend en nader bodemonderzoek en verhardings- en infiltratieonderzoek
688
Bijlage 18
Aanvullend bodemonderzoek Kerkstraat 49-53
1152
Bijlage 19
Saneringsplan
1182
Bijlage 20
Beschikking bodemsanering
1211
Bijlage 21
Eindmelding bodemsanering
1224
Bijlage 22
Evaluatierapport bodemsanering
1229
Bijlage 23
Beschikking saneringsverslag
1550
Bijlage 24
Natuurtoets
1561
Bijlage 25
Vergunning stikstofregistratiesysteem
1609
Bijlage 26
Ecologisch nader onderzoek
1642
Bijlage 27 vleermuizen
Ontheffing Wet natuurbescherming t.b.v. handelingen met effect op
Bijlage 28
Onderzoeksverslag monitoring ontheffing
1695
Bijlage 29
Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r.-beoordeling
1702
Bijlage 30
Waterhuishoudingsplan
1752
Bijlage 31
Ontwerp waterberging
2254
2
1676
Bijlage 32
Modellering extreme neerslag
2256
Bijlage 33
Eindverslag inspraakprocedure
2274
Bijlage 34
Verslag overleg Bro
2286
Bijlage 35
Toelichting Staat van Bedrijfsactiviteiten
2290
3
Bijlage 1 Stedenbouwkundig plan locatie Van Besouw met addendum
6
4
TITEL ondertitel
VA N B E S O U W G O I R L E STEDENBOUWKUNDIG PLAN oktober 2018 | In opdracht van Nederlandse Bouw Unie
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 1
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1.1. Aanleiding stedenbouwkundig plan 1.2. Doel van stedenbouwkundig plan
5.4 Beeldkwaliteit het Lint 5.5 Beeldkwaliteit de Lanen
1.3. Proces
6. Stedenbouwkundig plan
1.4. Leeswijzer
6.1. Voorbeeldverkaveling 6.2. Profielen
2. Plangebied en -onderdelen
6.2.1. Fabrieksstraat
2.1. Context
6.2.2. Fabrieksplein
2.2. Historische ontwikkeling
6.2.3. Woonstraat A ‘industrieel’
2.3. Waarden
6.2.4. Woonstraat B ‘industrieel’
2.4. Opgaven
6.2.5. Woonstraat C ‘industrieel’ 6.2.6. Woonplein ‘industrieel’
3. Stedenbouwkundige principes
6.2.7. Woonstraat ‘vriendelijk’
3.1. Oude verhalen nieuw leven inblazen
6.2.8. Parkeerkoffers
3.2. Verknopen van dorp en landschap
6.2.9. Beeksedijk
3.3. Meer ruimte voor de Nieuwe Leij
6.2.10. Toegangsweg ‘landschappelijk’
3.4. Nieuwe dorpsrand en nieuwe wandelroutes
6.2.11. Vlonderwoningen ‘landschappelijk’
3.5. Versterken piekretentie en een duurzaam watersysteem
6.3. Planfacetten 4.5.1. Uitgeefbaar
3.6. Groen-blauw raamwerk
4.5.2. Cultuurhistorie
3.7. Een kleurenwaaier aan buurtjes, historie als
4.5.3. Woningtyps & programma
inspiratie 3.8. Visiekaart
4.5.4. Compositie, korrel en oriëntatie 4.5.5. Groenstructuur 4.5.6. Waterstructuur
4. Principes openbare ruimte
4.5.7. Verkeersstructuur
4.1. Bouwstenen
4.5.8. Materialisatie
4.2. Drie buurten
4.5.9. Inrichtingselementen 4.5.10. Erfafscheidingen
5. Principes architectuur 5.1 Eenheid en verscheidenheid van architectuur en morfologie 5.2 Beeldkwaliteit planbreed 5.3 Beeldkwaliteit de Fabriek 5.3.1 Relicten 5.3.2. Appartementengebouw
2 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4.5.11. Huisvuil 4.5.12. Duurzaamheid
Colofon
1. INLEIDING 1.1 Aanleiding Voor u ligt het stedenbouwkundig plan voor de ontwikkelingslocatie Van Besouw in Goirle. De locatie maakt onderdeel uit van de Zuidrand van Goirle (het gebied tussen Bergstraat, Kerkstraat en de Oude en Nieuwe Leij) dat wordt herontwikkeld van textielfabrieken tot wonen. De Zuidrand heeft door zijn textielindustrie een rijk en dynamisch verleden dat van grote invloed is geweest op de ontwikkeling van Goirle. Ook nu de fabrieken zijn gesloten, heeft het gebied volop kansen en kwaliteiten om een betekenisvolle rol te spelen in de toekomst van het dorp, onder meer op het terrein van wonen, ecologie, landschap, water, recreatie en cultuurhistorie. In dit licht hebben de vier eigenaren en gebruikers van de Zuidrand in 2015 op verzoek van de gemeente een integrale landschappelijke en stedenbouwkundige visie opgesteld voor de transformatie van de Zuidrand. De visie ambieert om het gebied een stevige impuls te geven, die bestaande landschappelijke en stedelijke kwaliteiten verzilvert evenals cultuurhistorische en ecologische waarden een duurzame betekenis geeft. De ambitie is vooral ook om nieuwe waarden te creëren voor de komende generaties, zodat de Zuidrand zijn betekenisvolle positie in Goirle blijft behouden. De locatie Van Besouw is in handen van twee van de vier eigenaren van de Zuidrand.
De Nederlandse Bouw Unie is eigenaar van het oostelijk deel; Woonstichting Leystromen van het westelijk deel. Nederlandse Bouw Unie heeft met Woonstichting Leystromen overeenstemming bereikt over de aankoop van het westelijk deel, welke uiterlijk eind 2018 geëffectueerd zal worden. Nederlandse Bouw Unie trekt de transformatie van de locatie tot een woongebied met verschillende sferen en voor verschillende doelgroepen. De stedenbouwkundige proefverkaveling die onderdeel uitmaakt van de Visie Zuidrand Goirle (2015) is later uitgewerkt door de architectencombinatie Bedaux de Brouwer en Mulleners + Mulleners. Deze laatste verkaveling is de basis van onderhavig stedenbouwkundig plan dat tevens invulling geeft aan de landschappelijke inpassing en de inrichting van de openbare ruimte.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 3
1. INLEIDING 1.2 Doel De herontwikkeling van de Zuidrand als geheel en van de locatie Van Besouw in het bijzonder is een complexe en omvangrijke operatie die jaren in beslag neemt. Naast een stedenbouwkundige invulling betreft het ecologische, economische en sociale opgaves die de plangrens overstijgen en ook van invloed zullen zijn op het dorp Goirle en het aangrenzende beekdal. De gemeente hecht er daarom belang aan dat de integrale uitgangspunten en waarden zoals vastgelegd in de Visie Zuidrand Goirle gedurende de herontwikkeling van de locatie Van Besouw overeind blijven. Dit stedenbouwkundig plan is dus nadrukkelijk gebaseerd op de visie. Het stedenbouwkundig plan legt de lijnen vast voor toekomstige ontwikkelingen van de locatie Van Besouw. Het biedt een ruimtelijke kapstok waarop de gemeente en de eigenaren gedurende het gehele vervolgtraject kunnen teruggrijpen om te toetsen of de initiële kernwaarden nog van kracht zijn. 1.3 Proces Het stedenbouwkundig plan is tot stand gekomen in nauw overleg met diverse betrokken partijen: de eigenaren (Nederlandse Bouw Unie, Woonstichting Leystromen), de architecten (Bedaux de Brouwer en Mulleners + Mulleners), de landschapsarchitecten/stedenbouwkundigen (Buro Lubbers), civiele techniek (Civil Support), Waterschap De Dommel en de gemeente Goirle.
Elke partij heeft vanuit zijn discipline en belang het ontwerpteam (Bedaux de Brouwer, Buro Lubbers, Mulleners + Mulleners) geïnformeerd, dat de informatie vervolgens afgewogen en zorgvuldig heeft vertaald in het stedenbouwkundig plan. De Visie Zuidrand Goirle vormde het toetsingskader voor ontwerp- en procesmatige keuzes. Parallel aan het stedenbouwkundig plan heeft Buro Lubbers het waterhuishoudkundig plan (de watertoets) opgesteld; de plannen vormen een samenhangend geheel.
4 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
Het stedenbouwkundig plan vormt na goedkeuring door de gemeente, de basis voor de procedure voor de bestemmingsplanwijziging van de locatie Van Besouw 1.4 Leeswijzer Het stedenbouwkundig plan volgt de uitgangspunten van de Visie Zuidrand Goirle. Dit document is gebruikt voor de analyse van het plangebied en de benoeming van verschillende planonderdelen en -opgaves (hoofdstuk 2). Op basis hiervan zijn stedenbouwkundige principes geformuleerd (hoofdstuk 3), principes voor de openbare ruimte (hoofdstuk 4) en principes voor de architectuur (hoofdstuk 5). Alle principes zijn vervolgens samengevoegd in de plankaart (hoofdstuk 6). Samen met profielen en een nadere uitwerking in facetten vormt de plankaart het stedenbouwkundig kader voor de ontwikkeling van Van Besouw. De plankaart geeft onder meer inzicht in de structuur van de wijk, de differentiatie in buurten, de ontsluiting, de verkaveling en de woningtypes. Profielen geven aan wat de kwaliteiten en sferen van de verschillende straten en pleinen zijn. Facetkaarten gaan dieper in op de belangrijkste thema’s.
2. PLANGEBIED EN -ONDERDELEN De Visie Zuidrand Goirle omvat een uitgebreide (cultuur)historische, landschappelijke en ecologische analyse van het plangebied. Dit basisplan formuleert bovendien de belangrijkste uitgangspunten en opgaves voor de Zuidrand inclusief de locatie Van Besouw. De belangrijkste conclusies van deze analyse, die relevant zijn voor de planvorming van Van Besouw, worden hieronder samengevat.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 5
2. PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.1. Context
centrum Goirle plangebied Van Besouw
s
rk
Ke
visie Zuidrand Goirle
t
a tra
Ke
Thebe
e
ntj
aa
rkl
eij
L we
eu
Ni
eij
L de
Tuin Huize Anna
Ou
De
tra at
Van Puijenbroek
er
Be
rgs
ss Vo en
ijt
M
ol e
Ni
ij
Le
nd ijk
eu
we
ijk
id
oe
Vl
6 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
2 PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.1. Context plangebied Van Besouw
2.1 Context De voormalige textielfabriek Van Besouw bestrijkt het meest oostelijk deelgebied van de Zuidrand van Goirle. Het heeft een strategische positie door zijn ligging aan de Nieuwe Leij (zuid), het centrum (noord), agrarisch gebied (oost) en de andere ontwikkellocaties (west). Het fabriekscomplex werd tot voor kort gedeeltelijk verhuurd aan verschillende bedrijven en wordt momenteel niet meer gebruikt. De locatie vraagt om een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Het beekdal van de Oude en Nieuwe Leij is door de provincie aangewezen als Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De locatie Van Besouw grenst aan de Nieuwe Leij en wacht daarmee op een ecologische herinrichting in aansluiting op de gehele Zuidrand Goirle. Daarnaast constateert de Visie Zuidrand Goirle kansen om de doorstroming van de Nieuwe Leij te verbeteren, de piekretentie van de beek te vergroten alsook haar ecologische en recreatieve waarden te versterken. In dit kader is de Nieuwe Leij recent vergraven. Bij piekafvoer overstroomt het gebied ten zuiden van de Nieuwe Leij, wordt het overtollige water vastgehouden en wordt het vervolgens geleidelijk afgevoerd via de lager gelegen Oude Leij. De herontwikkeling van Van Besouw vindt plaats in de context van de opwaardering van het beekdal. De locatie Van Besouw heeft door zijn textielindustrie een rijke cultuurhistorie, die echter snel op de achtergrond dreigt te raken.
De Visie Zuidrand Goirle ambieert om bestaande gebouwen en structuren te behouden en om op een nieuwe manier belangrijke verhalen uit het gebied een eigentijdse plek en betekenis te geven en ze beleefbaar te maken voor publiek. Ook de cultuurhistorie vormt een belangrijke context voor het nieuwe Van Besouw.
Boschkens
beekdal De Leij
Goirle
Regte Heide Breeheesche heide
Groene context van het gebied Bron visiedocument ‘Zuidrand Goirle’ 12 oktober 2015
Goirle heeft zich in de loop der tijd ontwikkeld als een aantrekkelijk woondorp in het Hart van Brabant. Woningbouwontwikkeling in de Zuidrand en ook op de locatie Van Besouw kan deze marktpotentie optimaal benutten. De nieuwe woonmilieus hebben niet alleen de kans zich stedelijk te onderscheiden, maar juist ook door hun groene context. De ontwikkellocatie grenst aan het beekdal dat zich zal ontwikkelen als een afwisselend natuurgebied en recreatief uitloopgebied. Bovendien is het gepositioneerd op het middelpunt van drie belangrijke groengebieden: Boschkens, Regte Heide en Breeheesche Heide. Alle groene ingrediënten zijn dus aanwezig voor de realiteit van een prachtige plek om te wonen.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 7
2 PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.2. Historische ontwikkeling
kaart ca. 1893
Uitzicht op het plangebied omstreeks 1950 (Regionaal Archief 2014) Bron visiedocument ‘Zuidrand Goirle’ 12 oktober 2015
2.2 Historische ontwikkeling De ontwikkeling van Goirle is onlosmakelijk verbonden met de Oude en Nieuwe Leij. Het dorp is ontstaan als een hoog gelegen dorpslint langs het drassige beekdal van deze twee gegraven waterlopen. Van oudsher vormen zij de belangrijke levensaders van het dorp. In de periode dat Goirle nog vooral een agrarisch dorp was, verschaften de beide Leijen het water, gras en hooi voor het vee. De agrarische activiteiten en de veeteelt resulteerden in de loop der eeuwen in een kleinschalig landschap met houtwallen. Pas in de 20e eeuw maakt de schaalvergroting in de landbouw een einde aan dit typerende landschap. De Oude en Nieuwe Leij creëerden ook de juiste voorwaarden voor een florerende textielindustrie: water en energie. Een systeem van aquaducten en buizen leverden in de zomer en in de winter schoon water aan de fabrieken. Een moleneiland met watermolen en sluiswielen voorzagen bovendien in energie. Uit praktische overwegingen werd de Nieuwe Leij meerdere malen vergraven. De omstandigheden waren gunstig: in de smalle, hooggelegen strook tussen het beekdal en het oude dorpslint ontwikkelden zich geleidelijk de grote textielfabrieken.
8 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
Juist deze textielindustrie is bepalend geweest voor de ontwikkeling van het huidige dorp Goirle en het omliggende landschap. Ook stedenbouwkundig. Zo heeft Goirle zich vanaf het oude dorpslint rondom de Kerkstraat en Sint Janskerk vooral uitgebreid naar de noordwestzijde, richting Tilburg. Het regelmatig overstromende beekdal van de Oude en Nieuwe Leij vormde een natuurlijke barrière en heeft het dorp haar karakteristieke asymmetrische opbouw gegeven. Daarom liggen het dorpshart en het landschap nog steeds vlak bij elkaar; een unieke kwaliteit van Van Besouw. Nu de textielindustrie verdwenen is als gevolg van andere productiemethoden en verschuivingen in de markt, biedt de ligging tussen stad en land uitgekiende kansen om te wonen. Zoals in het verleden kan Van Besouw in de toekomst weer onlosmakelijk worden verbonden met het leven, wonen en werken in Goirle en daarmee bijdragen aan de welvaartsontwikkeling van het dorp.
2 PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.3. Waarden 2.3 Waarden Het verleden biedt de leidraad voor de toekomst van de Zuidrand en de locatie Van Besouw. De Visie Zuidrand Goirle en het transformatiekader Zuidrand Goirle onderscheiden een reeks belangrijke waarden die van invloed zijn op en hun neerslag vinden in het stedenbouwkundig plan. Water De Oude en Nieuwe Leij zijn sinds oudsher de dragers van de landschappelijke en dorpsontwikkeling van de Zuidrand van Goirle. Stedelijke transformaties in de Zuidrand of landschappelijke ontwikkelingen in het beekdal gaan samen met het optimaliseren van het watersysteem. De Nieuwe Leij vormt de overgang tussen buitengebied en dorp, ook ter plekke van de locatie Van Besouw.
Nieuwe Leij
Historisch dorpslint Kerkstraat
Landschap Het landschap van het beekdal is altijd dienstbaar geweest aan het dorp en de gemeenschap. Het kenmerkt zich door een grote afwisseling, biodiversiteit en ecologisch potentieel. De Weerden is het recent aangelegde natuurgebied ten zuid van de locatie Van Besouw, dat tevens dienst doet als piekretentie. Cultuurhistorie Met name de geschiedenis van de textielproductie is waardevol, omdat ze een rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van Goirle. Zo heeft de locatie Van Besouw bijvoorbeeld een maatschappelijke betekenis gehad voor de emancipatie van de arbeiders.
historisch dorpslint
De belangrijkste bouwhistorische waarden worden gevormd door het kantoorgebouw met langs de fabrieksstraat het als waardevol aangemerkte trafohuisje, de weverij, het accu en pomgebouw en de schoorsteen. Zij vertellen in steen het verhaal van de textielproductie. recent aangelegde natuurgebied De Weerden
Ten slotte zijn ook de historische lange lijnen belangrijk om te behouden en een grotere betekenis te geven voor het dorp. Recreatie De recreatieve waarde van de Zuidrand kan worden versterkt door historische routes te verduidelijken en aan te vullen met geschiedenisverhalen. Het stoppen van de verrommeling verhoogt eveneens de recreatieve waarde. De recreatieve waarde kan ook worden verbeterd door een actueel maatschappelijk onderwerp, zoals waterhuishouding, zichtbaar en beleefbaar te maken.
uitloopgebied voor het dorp
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 9
2 PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.3. Waarden Wonen De Zuidrand is al een gewilde plek om te wonen ondanks de leegstaande fabrieken. Het gebied kent een afwisseling in woonvormen: van grotere zorgcomplexen tot kleine, historische arbeiderswoningen en moderne villa’s met royale tuinen. Deze woningdiversiteit is waardevol, ook voor toekomstige ontwikkelingen.
fabrieksplein met schoorsteen en
Raamwerk De waarde van de Zuidrand bestaat uit de samenhang tussen bewoners en gebruikers, water en landschap, natuurontwikkeling en nieuwbouw, geschiedenis en toekomst. Een ruimtelijk raamwerk draagt deze diversiteit en dynamiek. Ter plekke van Van Besouw manifesteert de kracht van het raamwerk zich met name door het historische dorpslint de Kerkstraat, het lager gelegen beekdal en De Weerden, plus de lopers naar het landschap, zoals de auto- en fietsroute Beeksedijk tussen Goirle en Hilvarenbeek.
funderingen
accu- en pompgebouw
portiersloge
kantoorpanden
10 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
2 PLANGEBIED EN -ONDERDELEN 2.4. Opgaven 2.4 Opgaven De Zuidrand is een waardevol gebied met veel potentie voor de toekomst. Om die potenties te benutten heeft het echter ook een krachtige impuls nodig. De Visie Zuidrand Goirle en het Transformatiekader Zuidrand Goirle onderscheiden verschillende opgaven die ook de stedenbouwkundige ontwikkeling van de locatie Van Besouw betreffen. Van werken naar wonen Het einde van de textielproductie heeft geleid tot leegstand en verloedering van de fabrieksterreinen. Er zijn nieuwe investeringen nodig om het gebied tussen centrum en beekdal weer goed te laten functioneren, zoals de ontwikkeling van kleinschalige bedrijvigheid, groene-recreatieve functies en een grote diversiteit aan woningen. Opruimen vervuiling De locatie Van Besouw is vervuild en dient gesaneerd te worden. Sloop en nieuwbouw zijn daarvoor noodzakelijk. Cultuurhistorie op zoek naar nieuwe betekenis Door de verloedering en leegstand dreigt de cultuurhistorische betekenis van de Zuidrand te verdwijnen. Nieuwe ontwikkelingen bieden kansen om de ontwikkelingsstappen van de textielindustrie op een duurzame en eigen manier beleefbaar te maken. Dit door de fabriekscomplexen met de belangrijkste bouwhistorische waarden te hergebruiken en renoveren, als de fabrieksstraat, het trafohuisje, de weverij, het accu en pompgebouw en de schoorsteen Van Besouw.
En ook door nieuwbouw en de openbare ruimte te inspireren op het verleden van de textielfabrieken. Hiermee kunnen nieuwe woonbuurten bovendien een unieke en boeiende identiteit krijgen.
Waterschap maakt reeds meer ruimte in het beekprofiel voor piekretentie. Dat verbetert bovendien de ecologische en recreatieve waarden. De Zuidrand kan bijdragen aan het watersysteem door de afvoercapaciteit en waterretentie te verbeteren. Vergroten ecologische waarden Het beekdal van de Leijen is onderdeel van de ecologische hoofdstructuur, maar de Zuidrand is daartoe nog niet ingericht. De verbetering van het watersysteem zal de water-gerelateerde ecologie een impuls geven. Meandering van de beek, bijzondere oevervegetatie en de hoogteverschillen zullen de overgang van groene dorpsrand naar open landschap tot een interessante plek maken voor flora en fauna. Recreatief uitloopgebied voor Goirle Het beekdal is reeds een recreatief uitloopgebied voor Goirle. Het nieuwe watersysteem en de verbeterde ecologische waarden zullen het gebied nog aantrekkelijker maken en het imago van Goirle als groen en aantrekkelijk woondorp verbeteren. De opgave is om de toegankelijkheid van het landschap aan de zuidkant van Goirle te verbeteren door het maken van wandelroutes tussen dorp en buitengebied. Dorpsranden vormgeven De herontwikkeling van de Zuidrand betreft ook de opgave om de dorpsrand van Goirle op een aantrekkelijke, groene en heldere manier af te ronden. De overgang tussen hoog en laag, besloten en open landschap biedt daartoe volop kansen.
Regenwater afkoppelen en vasthouden Door de grote hoeveelheden verharding en de grote dakoppervlakten staat het gemengde riool van Goirle onder druk bij hevige regenval. Een opgave van de herontwikkeling betreft het verminderen van het verharde oppervlakte, het langer vasthouden van regenwater in het gebied en het creëren van een natuurlijke waterafvoer en -opvang. Watersysteem Nieuwe Leij verbeteren Het watersysteem van de Leijen zal door de klimaatverandering een grotere dynamiek krijgen met meer pieken en dalen in het waterpeil. De Zuidrand vormt een belangrijke schakel in het watersysteem van de Leij. Het Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 11
12 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES De stedenbouwkundige principes voor de locatie Van Besouw zijn gebaseerd op de planonderdelen zoals beschreven in de Visie Zuidrand Goirle. Deze ruimtelijke hoofdlijnen vormen de basis voor verdere ontwikkelingen.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 13
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.1 Oude verhalen nieuw leven inblazen Transformatiepotentieel (Transformatiekader) Hoog transformatiepotentieel, veranderingen toegestaan omdat oorspronkelijke karakteristieken al zijn aangetast of verdwenen, of dat de cultuurhistorische waarden niet of niet meer aanwezig zijn Beperkt transformatiepotentieel, behoud en/ of restauratie met een grote bijdrage aan cultuurhistorische waarde van deze zones / onderdelen
Gevel hoofdkantoor
Poortgebouw wordt herbouwd
2
2
Gemengd transformatiepotentieel, gaafheid dermate is aangetast dat behoud en/of restauratie minder vanzelfsprekend is maar wel tot de mogelijkheden behoort.
Weverijplein
6
Appartementen in Accu- en
3
Pompgebouw
5 Visie Zuidrand
Secundaire fabrieksstraat
8
4
Fabrieksstraat herkenbaar als
1
1. Fabrieksstraat krijgt een vergelijkbaar profiel met
stedenbouwkundige structuur en ensemble
karakteristieke elementen als verspringende rooilijnen, bouwhoogtes en materialen. 2. Te behouden gevel hoofdkantoor, poortgebouw, penanten van de poort en nieubouw gevel refereren aan entree van het fabriekscomplex 3. Accu- en Pompgebouw als casco behouden
Noord-zuid lijnen
7
Schoorsteen Fundering silo’s
4. Schoorsteen vormt de blikvanger van het terrein en blijft behouden 5. Identiteit van textielindustrie blijft behouden door het behouden van de fundering van de silo’s 6. Bijzondere ruimtelijkheid van de Weverij wordt vormgegeven als pleinachtige ruimte. Een inverse van de voormalige fabriekshal. 7. De ontwikkelstructuur van het fabriekscomplex van Van Besouw blijft behouden in de kavelrichting 8. De structuur van de secundaire fabrieksstraat wordt als ruimte terug gebracht
14 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
3.1 Oude verhalen nieuw leven inblazen Adviesbureau BAAC heeft een bouwhistorische verkenning uitgevoerd voor de locatie van Van Besouw. Tijdens dit proces is behoefte ontstaan om meer helderheid te krijgen over de cultuurhistorische waarden die behouden moeten worden. In samenspraak met De Erfgoedfabriek van de Provincie Noord-Brabant is besloten Rothuizen Architecten Stedenbouwkundigen een Transformatiekader te laten opstellen. In dit Transformatiekader worden geen expliciete ontwerpoplossingen voorgesteld, wel worden twee hoofdthema’s ingezet om het transformatiepotentieel te duiden: lijnen en ruimten. Deze zijn weer onderverdeeld in gebouwde lijnen en ruimten: gevels en massa’s, stedelijke structuren en stedelijke ruimten.
Deze transformatiepotenties worden vervolgens weer uitgedrukt in drie gradaties. Hoog transformatiepotentieel, beperkt transformatiepotentieel en gemengd transformatiepotentieel. Uitgaande van deze principes en gradaties bouwt de herontwikkeling van de locatie Van Besouw voort op oude fundamenten en vertelt het tegelijkertijd op een nieuwe manier verhalen over de textielindustrie.
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.2 Verknopen van dorp en landschap Groen ‘pleintje’ met wadi dient als blikvanger en aankondiging van de ‘groene’ loper
Groene vingers
Nieuwe loper heeft industrieel
4
Beeksedijk
3
karakter met groene accenten
Visie Zuidrand 1. Groen-blauwe loper vanuit dorp naar beekdal in het verlengde van de Dr. Ariensstraat 2. Groen-blauwe loper vanuit dorp naar beekdal Kerklaantje 3. Nieuwe loper vanuit dorp naar beekdal in het verlengde van de Groeneweg via de fabrieksstraat 4. Ruimer en groener profiel Beeksedijk
3.2 Verknopen van dorp en landschap De herontwikkeling van Van Besouw maakt het verborgen landschap van het beekdal zichtbaar. De Beeksedijk en de fabrieksstraat vormen lopers vanuit het dorp naar het beekdal. Beide lopers hebben een eigen identiteit: de fabrieksstraat is industrieel, de Beeksedijk is een groene laan. Beide lopers dragen in belangrijke mate bij aan een geleidelijk dorpsrand. De bestaande lijnstructuur van de Beeksedijk wordt versterkt. De groene overhoek Kerkstraat-Beeksedijk met bestaande bomen is ingepast. De grens van uitgeefbaar gebied is verplaatst naar het westen. Dit biedt ruimte voor water. Het resultaat is een groene loper, stevig en robuust. Daarnaast wordt een nieuwe loper toegevoegd die vanaf de Kerkstraat
via de fabrieksstraat uitkomt in het beekdal waarbij het industriële karakter de beleving van de plek versterkt. Hiermee wordt op een locatie specifieke manier invulling aan de groen-blauwe loper uit de Visie Zuidrand gegeven. De fabrieksstraat, welke de loper vormt, kent de gradatie ‘beperkt transformatiepotentieel’ en krijgt een industrieel karakter om zoveel mogelijk overeen te komen met de huidige uitstraling. Naast het industrieel karakter vormen groene accenten plus bomen op het fabrieksplein en een wadi (nog nader uit te werken), die onderdeel uitmaakt van het nieuwe watersysteem van de Leijen, de geleidelijke overgang naar het landschap. Naarmate het landschap dichterbij komt, wordt de straat steeds groener en natuurlijker, zodat een geleidelijke overgang ontstaat tussen dorp en landschap. Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 15
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.3 Meer ruimte voor de Nieuwe Leij
Visie Zuidrand 1. Breder beekprofiel door flauwe, natuurlijke oever bij locatie Van Besouw wadi (n.t.b. in inrichtingsplan) Bij de nadere uitwerking van de grote wadi wordt bekeken of de overcapaciteit benut kan
1
worden aan de zijde van de Nieuwe Leij Meer ruimte voor Nieuwe Leij door flauwe, natuurlijke oever
3.3 Meer ruimte voor de Nieuwe Leij Het watersysteem van de Nieuwe Leij wordt verbeterd door via een breder profiel meer ruimte te bieden aan het water. De noordelijke oever ter hoogte van Van Besouw wordt flauw afgegraven en aangevuld met een laagte. Zo ontstaat een buffer en overstroomgebied ten tijden van hevig regenval. Bovendien verbetert deze herinrichting van de beek de ecologische en recreatieve waarden. Bij de nadere uitwerking van de grote wadi wordt bekeken of de overcapaciteit van de berging benut kan worden aan de zijde van de Nieuwe Leij.
16 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.4 Nieuwe dorpsrand en nieuwe wandelroutes
1 Cultuurpad Groene dorpsrand Visie Zuidrand 1. Ten noorden van de Nieuwe Leij ontstaat een groene
2
dorpsrand 2. De Beekroute kan worden aangevuld tussen Beeksedijk
3
en Hoogen Dries 3. Het Cultuurpad dwars door de Zuidrand, parallel aan het beekdal, vormt overzicht van cultuurhistorische Beekroute
3.4 Nieuwe dorpsrand en nieuwe wandelroutes Ten noorden van de Nieuwe Leij ontstaat een groene dorpsrand met ecologische flauwe oevers (voorzien van beplanting passend bij het beekdal met enkele grotere bomen) en dorps wonen in het groen. De architectuur van de woningen aan de westzijde creëert een zachte overgang naar het landschap met vlonders die opgaan in de oevervegetatie. Dorp en landschap worden anderszins met elkaar verbonden door een nieuw appartementengebouw in het hart van de locatie Van Besouw. Het industriële karakter van het bouwvolume vormt een baken in het landschap. De lopers, die het dorp verbinden met het landschap, vormen nieuwe aantrekkelijke wandelroutes. Precies op de overgang van bebouwing en beekdal, tussen de Beeksedijk en de Vloeidijk, ligt de Beekroute. De route
elementen
loopt deels direct langs de oever van de Nieuwe Leij en vervolgt zijn weg via de wadi door een industrieel woonbuurtje. Hier sluit de Beekroute aan op de Hoogen Dries. Het Cultuurpad doorkruist verschillende lagen van de Zuidrand en wordt ter hoogte van de Hoogen Dries opgepakt en voortgezet op de locatie Van Besouw. De route passeert de vernieuwde fabrieksstraat, het accuen pompgebouw, de schoorsteen en de fundamenten van silo’s van Van Besouw. Daarmee maakt bij uitstek het Cultuurpad het industrieel verleden zichtbaar. Een oppervlakkige waterafvoer voegt een extra laag toe aan het Cultuurpad. Het plein met zitgelegenheid en speelaanleidingen creëert aangename verblijfs- en rustplek aan de route.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 17
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.5 Versterken piekretentie en een duurzaam watersysteem
3 3
3 Duurzaam en zichtbaar watersysteem 3 Visie Zuidrand 1. Samen met het verbrede beekprofiel en de te ontwikkelen groene dorpsrand neemt de ecologische waarde en de bergingscapaciteit van het gebied aanzienlijk toe 2. Langer vasthouden regenwater in de nieuwe
Opwaardering en
2
onderdeel van watersysteem
wadi (n.t.b. in inrichtingsplan)
4
Bij de nadere uitwerking van de grote wadi wordt bekeken of de overcapaciteit benut kan
woonbuurtjes 3. Groene loper en vingers bieden mogelijkheid om duurzaam watersysteem te maken,losgekoppeld van het riool
1
worden aan de zijde van de Nieuwe Leij Toename ecologische waarde en bergingscapaciteit dorpsrand
4. Ambitie om het vuilwaterzakkensysteem bij de Hoogen Dries op een meer aantrekkelijke manier op te lossen en deze prominente plek mee te nemen in de opwaardering van het gebied
3.5 Versterken piekretentie en een duurzaam watersysteem Nieuwe ontwikkelingen in de Zuidrand maken het noodzakelijk om de oppervlakte voor waterberging bij hevig regenval te vergroten. De Weerden, ten zuiden van Van Besouw, is reeds ingericht voor piekretentie en functioneert tevens als natuurgebied. Een flauw talud aan de noordzijde van de Nieuwe Leij geeft meer ruimte aan de beek en natuurontwikkeling. Ook op de locatie Van Besouw zelf worden op verschillende manieren maatregelen genomen om water zoveel mogelijk vast te houden, te bergen en te infiltreren. Wadi’s in de lanen houden het water vast. Bij de kruising Kerkstraat/Beeksedijk is een wadi voorzien (voor meer details over de wadi, zie waterhuishoudkundige rapport Buro Lubbers). Het fabrieksplein
18 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
kan water tijdelijk bergen bij piekbuien. Door het watersysteem zichtbaar te maken is een zeer beperkt hemelwaterafvoerstelsel noodzakelijk. Zeker in combinatie met de wadi’s draagt de zichtbare waterafvoer bij aan ecologisch bewustzijn. De verbetering van het beekdal in samenhang met een duurzaam watersysteem in de wijk bevordert de biodiversiteit, stimuleert natuurontwikkeling en versterkt de landschappelijke en recreatieve kwaliteiten van Van Besouw.
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.6 Groen-blauwe raamwerk
Versterken historisch dorpslint
Route met herkenbare industriële identiteit
1
4
Visie Zuidrand
5
1. Het historisch dorpslint wordt aan de Kerkstraat, ter plaatse van de textielfabriek, door herontwikkeling,
Cultuurpad
weer een geheel zodat de continuïteit wordt verbeterd
3
2. De Nieuwe Leij een charmant stromend beekje, met een a-symmetrisch profiel met flauwe, ecologische Aansluiting op informeel wandelpad langs
2
de Nieuwe Leij
oevers 3. Langs de Nieuwe Leij komt een informeel wandelpad 4. De lopers samen vormen een fijnmazig netwerk van verbindingen tussen Goirle en het recreatieve buitengebied.
Nieuwe Leij vormt herkenbaar
Iedere route heeft een herkenbare eigen identiteit.
landschappelijk element
5. Cultuurpad verbindt de verschillende cultuurhistorische elementen
3.6 Groen-blauw raamwerk Voegen we de voorgaande principes samen dan ontstaat er een stevig ruimtelijk raamwerk met lange groene, blauwe en rode lijnen. Het raamwerk vormt de kapstok voor allerhande ontwikkelingen in het dynamische en afwisselende plangebied. De ontwikkelingen kunnen in verschillende fases worden uitgevoerd terwijl de samenhang binnen Van Besouw en op grotere schaal binnen de Zuidrand wordt gewaarborgd door het verbindende raamwerk. Het raamwerk bestaat uit de volgende lange lijnen: •
•
Het historische dorpslint wordt door de ontwikkeling van Van Besouw verbeterd en gecontinueerd. Er ontstaat een langgerekt lint begeleid door kleinschalige bebouwing en pleintjes. De inrichting van de openbare ruimte sluit aan op het historisch profiel met hagen en dito materialisatie. De Nieuwe Leij vormt een herkenbaar element in het landschap. Flauwe taluds met beplanting passend bij het beekdal en een wandelpad parallel aan de stroom versterken deze lijn.
• • • •
De fabrieksstraat vormt een strategische loper tussen dorp en beekdal. Behoud van relicten en aanvullingen passend bij het industrieel verleden geven deze loper een herkenbare eigen identiteit. De Beeksedijk vormt een belangrijke route tussen het dorp en het beekdal. Extra maat in het profiel en versterking van het groene karakter versterken de bestaande fiets- en autoroute. De twee lopers, fabrieksstraat en Beeksedijk, maken onderdeel uit van het fijnmazig (recreatief) netwerk dat Goirle met het buitengebied verbindt. Het Cultuurpad vormt een informele wandelroute die de verschillende gebieden en cultuurhistorische elementen met elkaar verbindt en het textielverhaal beleefbaar maakt.
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 19
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.7. Een kleurenwaaier aan buurtjes, historie als inspiratie
het Lint de Lanen
Besloten binnenplein met verwijzing naar oude
5
fabriekshallen
4
6 7 2
Landschappelijke overgang
Visie Zuidrand Verhalen van verschillende plekken vormen inspiratie voor
3
de invulling en uitwerking van de nieuwe buurtjes 1. Als prominente verwijzing naar de oude textielfabriek
1
van Van Besouw komt er rond de fabrieksstraat een levendig ensemble van te restaureren objecten (kantoor
Duidelijke verwijzing naar het silhouet van de voormalige textielfabriek
en de schoorsteen) en nieuwe gebouwen 2. Achter het hoofdkantoor en fabrieksstraat komt een
Levendig ensemble rondom fabrieksstraat
besloten binnenplein, waarin een duidelijke verwijzing is naar de voormalige weverij 3. Kloek appartementencomplex, met prachtig uitzicht over het beekdal
de Fabriek
4. De Lanen is een kleinschalig dorps buurtje op de locatie van de nieuwe hallen van Van Besouw 5. Aan de zijde van de Kerkstraat wordt het historische lint afgemaakt, met een afwisseling van dorpse woningen langs de straat 6. Aan de zijde van de Nieuwe Leij vormt een royale flauwe, groene oever een mooie overgang naar de beek 7. De robuuste windsingel van populieren is niet te handhaven. Het groene karakter komt echter nadrukkelijk terug in de inrichting van de groene oevers van de Nieuwe Leij
20 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
3.7 Een kleurenwaaier aan buurtjes, historie als inspiratie Waar de lange lijnen zorgen voor samenhang en verbinding, leidt differentiatie binnen het raamwerk tot een mozaïek van buurtjes. Van Besouw onderscheidt drie buurtjes, elk met een eigen identiteit maar verbonden door het raamwerk. Het historische dorpslint aan de Kerkstraat - het Lint - heeft een dorps karakter. De buurt rond de oude fabrieksgebouwen - de Fabriek - heeft een industrieel karakter. Ten oosten daarvan ligt een landelijke buurt - de Lanen - met een groene, vriendelijke sfeer.
De industriële en landelijke buurten verschieten op de grens van het beekdal enigszins van kleur. Passende beplanting, minimale verharding en natuurlijke erfafscheidingen creëeren hier een landschappelijke overgang.
3. STEDENBOUWKUNDIGE PRINCIPES 3.8. Visiekaart 3.8 Visiekaart Het raamwerk en de drie buurten resulteren in een visiekaart. Het is een grafische conclusie en samenvatting van de belangrijkste stedenbouwkundige principes. De kaart onderscheidt bovendien de openbare ruimte van het uitgeefbaar gebied.
het Lint (woonsfeer: dorps) de Lanen (woonsfeer: landelijk)
Beeksedijk
de Fabriek (woonsfeer: industrieel)
Fabrieksplein
Dorpsrand (overgang van dorp naar beekdal)
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 21
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE De stedenbouwkundige principes vormen het uitgangspunt voor de beeldkwaliteit van de openbare ruimte van Van Besouw. De openbare ruimte kenmerkt zich door eenheid in verscheidenheid. Eenheid en samenhang ontstaan door een overkoepelend gebruik van terugkerende bouwstenen in het raamwerk: relicten, verharding, groen en water. Deze bouwstenen worden telkens zo toegepast dat ze de cultuurhistorie en de relatie met het beekdal onderstrepen. Verscheidenheid ontstaat door de drie buurten - de Fabriek, de Lanen en het Lint - die de basiselementen in beweging brengen of aanvullen met nieuwe bouwstenen die passen bij hun specifieke identiteit en sfeer. Verscheidenheid ontstaat ook door het programma en de beeldkwaliteit van de architectuur die per buurt enigszins verschilt zonder de overkoepelende identiteit van Van Besouw te verliezen.
22 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.1. Bouwstenen Relicten De relicten bestaan voornamelijk uit te handhaven gebouwen in de fabrieksstraat: de kop van het kantoor, de schoorsteen, het poortgebouw, het accu- en pompstation. De inpassing en herbestemming van deze gebouwen maken de geschiedenis van Van Besouw tastbaar. Deze cultuurhistorische architectuur bepaalt ook de identiteit van de openbare ruimte op deze plek.
Verharding De basisverharding bestaat uit gebakken klinkers, (deels) hergebruikt van het terrein. De klinkers leggen een tapijt door de hele wijk. Hun sfeer en uitstraling passen in elke buurt. Variatie in dichtheid, en verband evenals de toevoeging van een ander verhardingstype, geven het klinkertapijt toch in elke buurt een eigen gezicht.
Gebakken klinkers
Groen Groen vormt een essentieel element van het groen-blauwe raamwerk. Inheemse bomen in (bloemrijke) bermen, perken en hagen verknopen het dorp met het landschap. De beplanting geeft Van Besouw een groene, landschappelijke uitstraling. De beplanting varieert per buurt in soort, samenstelling en plantverband.
Gras
Water Wadi’s en greppels bieden ruimte voor het opvangen, bergen en infiltreren van hemelwater binnen het plangebied. Het zichtbare watersysteem in de openbare ruimte maakt bewoners bewust van de klimaatproblematiek.
Molgoot
(hergebruik) ... Bloemrijke, vogel-, vlinder- en bijenlokkende
Greppel
beplanting Bouwwerken Hagen
Laagte
Inheemse bomen
Wadi
Aansluiten op Cultuurroute
Verharding ... vormen tapijt = basis verharding
Inheemse bomen passend bij het beekdal
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 23
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten Het Lint De buurt voegt zich naar het huidige straatbeeld van het historisch lint. De openbare ruimte sluit aan op de reeds aanwezige inrichtingselementen van de Kerkstraat. Het (nieuwe) gevelbeeld past bij de bestaande aaneenschakeling van oude en nieuwe panden afgewisseld met solitaire bomen.
Gras
Hagen
Inheemse bomen
Bouwstenen
Relicten gevel kantoor, poortgebouwtje en de penanten van de naar kerk
poort vormen de entree van de fabrieksstraat
Wandelroute tussen dorp en beekdal
Verharding vindt aansluiting bij de huidige verharding van de Kerkstraat, voornamelijk stoepen van betontegels ‘Pleintje’ met zitgelegenheid en met solitaire (bestaande) boom wordt ingepast in het gevelbeeld met wisselende korrel
Hagen (met bomen) worden, waar mogelijk, op dezelfde wijze als in de bestaande situatie toegevoegd tussen de stoep en het parkeren/rijbaan
naar Beeksedijk
24 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
kleine korrel
gebakken klinkers
haag (met bomen)
molgoten aan weerszijde van de weg
stoep gescheiden van lindes
rijbaan door haag
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 25
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten De Fabriek: fabrieksstraat met het plein Zowel de openbare ruimte als de architectuur maken de geschiedenis van de textielproductie zichtbaar. Het industriële karakter van de voormalige textielfabriek wordt voelbaar door het inpassen van relicten, het toepassen van (hergebruikte) stelconplaten en het inzetten van stoer en robuust groen. De schoorsteen, die wordt behouden, is een belangrijke landmark in Goirle en bovendien een krachtige verwijzing naar de geschiedenis van de textielproductie. De inrichting van het plein speelt hierop in. De Fabriek onderscheidt drie types openbare ruimte: de fabrieksstraat met het plein, het industrieel plein en de woonstraten.
Gebakken klinkers (hergebruik) ...
Bloemrijke, vogel-, vlinder-
Wadi, laagte en
en bijenlokkende beplanting
molgoot
Inheemse bomen
Relicten
Bouwstenen
Stoer groen, (verplaatste) lindebomen, bloemrijk vogel-, vlinderen bijenlokkende beplanting in een industrieel grid vormen een ‘groene’ overgang van het beekdallandschap naar het dorp en bieden een aangename schaal voor verblijf op het fabrieksplein Relicten ‘fabrieksstraat’ - kop van het kantoor, poortgebouwtje, penanten poort, accu- en pompgebouw, fundering silo’s en schoorsteen worden opgenomen in de openbare ruimte en representeren de textielproductie aan het cultuurpad Bankjes bieden zitgelegenheid op plein Laagte in het fabrieksplein biedt ruimte voor de opvang van piekbuien en vormt tevens zitrand en spelaanleiding Fundering silo’s dienen ook als zitplekken op het fabrieksplein
Betonnen molgoten, passend bij het industriële karakter maken zichtbaar hoe het hemelwater wordt afgevoerd naar het fabrieksplein Verharding van klinkers loopt van gevel tot gevel om het industriële karakter te versterken Stelconplaten (hergebruik) worden toegevoegd aan het klinkertapijt en markeren de stoepen
26 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
hangarmatuur
vogel-, vlinder- en bomen op het plein
bijenlokkende onderbeplanting
privé/stoep van stelconplaten (hergebruik)
zitmogelijkheden aan het plein in
straat van gebakken klinkers
hoogteverschil
(hergebruik)
verlaging in het plein biedt ruimte
verhard van gevel tot gevel
voor water tijdens hevige buien
beugel op privé-stoep duidt ‘erfgrens’ aan
molgoot voert hemelwater zichtbaar af naar laagte in plein
ruimte voor (gevel)groen
mogelijk klimplanten Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 27
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten De Fabriek: woonstraten De woonstraten in de Fabriek sluiten aan bij het industriële karakter van de fabrieksstraat door het inzetten van o.a. stoer en robuust groen, (hergebruik) van klinkers en een zichtbaar watersysteem van betonnen molgoten.
Gebakken klinkers
Gras
Hagen
Inheemse bomen
Molgoot
(hergebruik) ...
Bouwstenen
‘Stoer’ groen, haagblokken met bomen, zorgt voor een uniform straatbeeld en industrieel karakter
Verharding van klinkers loopt van uitgeefbaar tot uitgeefbaar om het industriële karakter te versterken
Betonnen molgoten, passend bij het industriële karakter, maken zichtbaar hoe het hemelwater wordt afgevoerd naar het fabrieksplein en wadi
28 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
straat van gebakken klinkers (hergebruik)
stenen met brede voegen creëren ‘groen’ parkeerbeeld
haagblokken met bomen
molgoot voert hemelwater zichtbaar af naar pleinlaagte en wadi
haagblokken met bomen tussen parkeervakken
haagblokken op overgangen openbaar / privé Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 29
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten De Fabriek: Weverij plein De openbare ruimte van het weverij plein herinnert aan de bijzondere ruimtelijkheid van de oude Weverij. De pleinachtige ruimte wordt vormgegeven als een inverse van de voormalige fabriekshal.
Stelconplaten
Bloemrijke, vogel-, vlinder-
(hergebruik) ...
en bijenlokkende beplanting
Inheemse heesters
Bouwstenen
Klimplanten tegen gevel, over spandraden en vakwerkliggers vergroenen het industriële plein Picknicktafel op het plein biedt zitgelegenheid aan bewoners en passanten Privéplint met ruimte voor geveltuintjes Bankjes op het plein bieden zitgelegenheid aan bewoners en passanten ‘Stoer’ groen, bloemrijke vogel-, vlinder- en bijenlokkende beplanting, in industrieel grid vormen een ‘groene’ oase en bieden een aangename schaal voor verblijf en spelen
Hoogteverschil zorgt voor extra buffercapaciteit bij piekbuien
Stelconplaten (hergebruik) in industrieel grid markeren de voormalige fabriekshallen
30 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
plein van stelconplaten hangarmatuur
(hergebruik)
vergroenen plein met vogel-, vlinder - en bijenlokkende beplanting
beschutte plekken voor ontmoeting op het plein
ruimte voor (gevel)groen
mogelijk klimplanten Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 31
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten De Lanen: woonstraten Het landelijke, vriendelijke karakter van de buurt wordt onderstreept door een groene openbare ruimte. De hoeveelheid verharding wordt zoveel mogelijk beperkt. Wadi’s benadrukken de bijzondere ligging tussen dorp en landschap. De buurt kent twee type openbare ruimte: de woonstraat en de overgang met de oever van de Nieuwe Leij.
Gebakken klinkers
Gras
Hagen
Inheemse bomen
Greppel
(hergebruik) ...
Bouwstenen
naar historisch lint Kerkstraat
(Bloeiende) huisbomen op de kavels dragen bij aan het versterken van het groene raamwerk Verhardingsmateriaal parkeervakken en opritten dienen bij te dragen aan de groene uitstraling Hagen tussen de parkeerplaatsen op de kavels dragen bij aan het versterken van het groene raamwerk en ontnemen zicht op auto’s Enkele bloeiende bomen dragen bij aan dorpse karakter Gestrooide inheemse bomen in grasbermen vormen de verbinding tussen dorp en beekdal en ontnemen zicht op parkeren
Hagen op de erfgrenzen zorgen voor een uniform groen straatbeeld
Wadi’s in bermen infiltreren het hemelwater
naar beekdal
Variatie in klinkerformaat en straatverband maakt onderscheid in de verschillende functies Gebakken klinkers vormen de functionele verharding (rijbanen, voetpaden en parkeervakken); overige openbare ruimte is groen
32 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
rijbaan en stoepen van gebakken klinkers (hergebruik) stenen met brede voegen creëren ‘groen’ parkeerbeeld ook toepassen t.p.v. inritten
verholen goot t.p.v. inrit continueert water door greppels
wadi biedt ruimte aan hemelwater
groene berm tussen rijbaan en voetpad bloeiende bomen Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 33
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten De Lanen: overgang met de oever van de Nieuwe Leij Op de overgang tussen beekdal en woonbuurtjes ontstaat een groene dorpsrand waar dorpswonen wordt ingebed in het groen. Een brede ecologische oever, minimale verharding en ruime groene tuinen zorgen voor een zachte overgang.
Gebakken klinkers
Gras, Bloemrijke,
(hergebruik) ...
vogel-, vlinder- en
Bouwstenen
Hagen
Molgoot
Inheemse bomen passend bij het beekdal
bijenlokkende beplanting
Toepassing van verharding minimaal, enkel alleen waar het functioneel nodig is (rijbaan, voetpad en parkeervakken); overige openbare ruimte is groen Los gestrooide beplanting, passend bij beekdal, vormt een landschappelijke overgang van dorp naar buitengebied Enkele bomen van 1e orde Boomsoorten en oevergewassen zijn afgestemd op vegetatie van beekdallandschap Hagen met huisbomen dragen bij aan het landschappelijke karakter van het beekdal
Verhardingsmateriaal parkeervakken en opritten dienen bij te dragen aan de groene uitstraling van de dorpsrand
Een flauwe oever aan de Nieuwe Leij biedt ruimte voor water
Zichtbaar afvoeren van regenwater naar wadi via molgoten
34 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
rijbaan van gebakken klinkers (hergebruik)
stenen met brede voegen creëren ‘groen’ parkeerbeeld en
populieren vervangen door nieuwe landschappelijke
inritten
begrenzing van bomen passend bij beekdal in de oever
zitgelegenheden in oever bieden zicht op beekdal Nieuwe Leij en Oude Leij
bestaande populieren vormen landschappelijke begrenzing van het terrein
insectenhotels
flauwe oever met kruidenrijk / bloemrijke vegetatie Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 35
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten Parkeerkoffer Naast de drie buurten is er nog een type openbare ruimte aanwezig. De parkeerkoffer. Parkeren in de buurt van de woning is een gewaardeerde kwaliteit. Tegelijkertijd is juist ook de leefbaarheid en verblijfskwaliteit van de directe woonomgeving van groot belang. De auto moet daarom niet overheersend aanwezig zijn; gevoelsmatig dient de auto bij de locatie Van Besouw te gast te zijn, ondergeschikt aan het wandelen, fietsen en spelen. Er wordt dan ook op veel plekken geclusterd geparkeerd in parkeerkoffers. Veel van de bewoners zullen via deze plekken ‘thuis komen’. Een aangename inrichting met de herkenbare groene sfeer die kenmerkend is voor Van Besouw wordt daarom ook toegepast in de parkeerkoffers.
Gebakken klinkers (hergebruik) t.p.v. rijbaan
Hagen
Bloemrijke,
Molgoot
Inheemse bomen
vogel-, vlinder- en bijenlokkende
Bouwstenen
beplanting
Bloeiende bomen dragen bij aan de biodiversiteit en seizoensbeleving
Gaashekwerk met diverse klimplanten, welke bijdragen aan de biodiversiteit, versterkt het groene karakter van de parkeerkoffers en zorgt voor een uniforme erfafscheiding
Verhardingsmateriaal parkeervakken dienen bij te dragen aan de groene uitstraling en infiltratiecapaciteit voor regenwater Via kolken in de molgoot of groenvakken komt het water in de waterbergende laag onder de verharding. (Zie separate bijlage rapport ‘Waterhuishouding van Besouw Goirle, juli 2018’ voor meer informatie.)
Door haagblokken en meerstammige bomen worden de auto’s uit het zicht genomen
36 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
stenen met brede voegen creëren ‘groen’ parkeerbeeld
groene uniforme erfafscheidingen met diverse klimplanten haagblokken met bomen tussen parkeervakken
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 37
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten Tuinen aan de Nieuwe Leij Een nog niet genoemd principe, welke grenst aan de openbare ruimte, zijn de tuinen gesitueerd aan de Nieuwe Leij. Een brede ecologische oever en ruime groene tuinen met natuurlijke erfafscheidingen tussen de kavels zorgen voor een zachte overgang naar het beekdal.
Inheemse bomen
Gras, Bloemrijke,
passend bij het beekdal
vogel-, vlinder- en
Bouwstenen
bijenlokkende beplanting
Enkele bomen van 1e orde
Los gestrooide beplanting, passend bij beekdal, vormt een landschappelijke overgang van dorp naar buitengebied en biedt privacy (losse schuttingen zijn niet toegestaan) Boomsoorten en oevergewassen zijn afgestemd op vegetatie van beekdallandschap
Uniforme vlonders aan Nieuwe Leij ingepast tussen oevervegetatie
Een plas-drasoever aan de Nieuwe Leij biedt ruimte voor water en draagt bij aan ecologie
Huisbomen en natuurlijke erfafscheidingen tussen de kavels, passend bij het beekdal, dragen bij aan het versterken van het beekdal
38 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
4. PRINCIPES OPENBARE RUIMTE 4.2 Drie buurten
plas-dras oever biedt ruimte aan oevervegetatie en draagt bij aan ecologie
bestaande populieren vormen
natuurlijke erfafscheiding passend bij het
landschappelijke begrenzing van
beekdal
het terrein
populieren vervangen door nieuwe landschappelijke begrenzing passend bij beekdal in de oever
tuin met vlonder aan Nieuwe Leij
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 39
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR
40 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR 5.1 Eenheid en verscheidenheid van architectuur en morfologie 5.1 Eenheid en verscheidenheid van architectuur en morfologie Conform de Visie Zuidrand Goirle krijgt de locatie Van Besouw een grote variatie aan woontypologieën. Het scheppen van eenheid is daarom een belangrijk uitgangspunt voor de beeldkwaliteit van de woningen en appartementen. Het moet zichtbaar zijn dat het begin van het plan bij het einde hoort, alsook de fabriek in het verleden één terrein was. De cultuurhistorische betekenis van de plek biedt mogelijkheden voor een architectuur die zich richt op de eigenheid van Van Besouw. Ook de historische relatie tussen het Leyendal en Van Besouw kan opnieuw tot uitdrukking worden gebracht door de architectuur. De eenheid van architectuur en morfologie sluiten aan op de specifieke, maar tegelijkertijd verschillende kwaliteiten van de plek: het landschap, het historische lint, het erfgoed en het dorpse wonen. Daarnaast is een zorgvuldige aansluiting op de verschillende zijdes van de locatie van groot belang. De vervlechting van Van Besouw en het dorp vindt plaats door het bestaande historische lint voort te zetten, door een vriendelijke dorpse buurt te maken en door (waar passend) zadeldaken toe te passen. De geschiedenis van de textielfabriek wordt vervlochten met het dorpse wonen door achter de bestaande gevel nieuwbouw te realiseren.
Ook andere herbestemde relicten vertellen het verhaal van de plek evenals de nieuwbouw die zich conformeert aan de architectonische, stedenbouwkundige en morfologische historie. De vervlechting van verleden, heden en toekomst zal zowel leiden tot een bijzonder woonmilieu als tot een zorgvuldige hechting aan het dorp.
zijn individueel herkenbaar én onafscheidelijk verbonden door het concept van het totaalplan. Hierin beweegt de architectuur planbreed tussen modern en klassiek. Ontwerpuitgangspunten om eenheid te creëren: • Het plan is een totaalplan en dat moet zichtbaar zijn. • Zoeken naar eenheid binnen een veelvoud aan woningtypes, doormiddel van een beperkt architectuur- en materiaalpalet. Om verscheidenheid te creëren: • Aansluiting op bestaande context, aan randen van plangebied. • Subtiel variatie aanbrengen binnen de afzonderlijke buurten is mogelijk, zolang de samenhang behouden blijft. • Zoeken naar een relatie met wat op de specifieke plaats heeft gestaan.
Ambachtelijke architectuur van het aanwezige erfgoed >
Samenvattend: het doel van de principes is het scheppen van een eenheid in het plangebied en tegelijkertijd de diversiteit en eigenheid te bewaren van de industriële, dorpse en landelijke buurten. De drie buurten of woonsferen
Het voormalige hoofdkantoor als metafoor van vervlechting >
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 41
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR 5.2 Beeldkwaliteit bebouwing 5.2 Beeldkwaliteit planbreed Evenals de basiselementen van de openbare ruimte vormt de architectuur zich naar enkele elementen die steeds op eigen wijze binnen het totaalplan voorkomen. Deze basis wordt aangevuld met nieuwe elementen die passend zijn bij de specifieke identiteit en woonsfeer. Het herhalen van vorm, materialen en details zorgt vervolgens voor planbrede uniformiteit. Morfologie Beoogd wordt een combinatie van dorpse vriendelijkheid en industriële rationaliteit. Op bouwblokniveau wordt gezocht naar een beeld van samenhangende gevelwanden, waarbinnen de individuele woning herkenbaar is, maar ondergeschikt is aan het geheel. De woningen binnen woonsfeer de Lanen mogen hier een uitzondering op vormen. Zolang er sprake is van samenhang, is hier een kleinere korrel mogelijk.
>
Qua dakvorm passen er planbreed twee types: zadeldaken en platte daken. Voor het hoofdkantoor kan gedacht worden aan een verbijzondering op het dak.
Eenheid, verscheidenheid en dorpse vriendelijkheid Verbijzondering metselwerk >
42 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR 5.2 Beeldkwaliteit bebouwing < Houdbare oplossingen voor de lange duur, op de grens van openbaar gebied.
< Aanbouw, tuinmuur en hagen zijn onderdeel van inrichting buitenruimte Houdbare oplossingen voor de lange duur, op de grens van openbaar gebied. > Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 43
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR 5.2 Beeldkwaliteit bebouwing Materialisatie Planbreed is de nieuwbouw geïnspireerd door het verleden van Van Besouw. Hiermee kunnen de nieuwe woonbuurten voortborduren op de eigenheid van de plek en een unieke en boeiende identiteit krijgen. Gericht op de materialisatie resulteert dit in een ambachtelijk gebruik van baksteen door middel van bijzondere metselwerkverbanden, rollagen, staand metselwerk en spiegelstukken. Aandacht voor het voegwerk mag hierin ook niet ontbreken. Het kleurenpalet is in deze ook een voortzetting van de fabriek Van Besouw, bestaande uit voornamelijk gele en rode stenen. Dit leidt tot een kleurenpallet van geel-bruine bakstenen voor de relicten, en rode en roodbruine bakstenen voor de nieuwbouw, al dan niet afgewisseld met gekeimde bakstenen in plandelen het Lint en de Lanen. Planbreed worden hellende daken uitgevoerd met donkere dakpannen, of zink/metaal. Verdere verfijning kan belichaamd worden door het gebruik van stalen plaatmateriaal of beton. Het is denkbaar dat bepaalde elementen worden uitgevoerd in symbolische kleuren die in de huidige situatie steeds terug zijn te vinden, zie bestaande roldeuren en entreedeuren. Deze kleuren zijn: blauw, rood, geel of groen, mits zorgvuldig en spaarzaam toegepast. In het gevelbeeld zijn de kozijnen incidenteel weggemetseld met diepe neggen of verbijzonderd door middel van kaders.
Betreffende de relicten worden deze uitgevoerd met renovatieprofielen of stalen dagkanten. Eenzelfde zorgvuldige uitvoering wordt verwacht bij de plaatsing van zonnepanelen, die planbreed of zorgvuldig en samenhangend geplaatst dienen te worden. Ook de hemelwaterafvoer wordt planbreed duurzaam vormgegeven door deze uit te voeren in zink of eventuele kleefgoten. Aandacht is daarnaast gevraagd voor de positionering en vormgeving van spuwers en noodoverstorten.
>
Overgangen naar de openbare ruimte dienen zorgvuldig vormgegeven te worden, passend binnen het totaalplan, en waar nodig deel uit te maken van de architectuur. Duurzame vormen (tuinmuren) en materiaal (baksteen/ pergola) dragen bij aan de ambacht en tijdloze vormentaal van de woningen, om zo de eenheid van het gebied te benadrukken. Buitenlampen bij voordeuren, huisnummers en deurdrukkers zijn uniform in het plan. Een selectie van lang houdbare producten voorkomtt wijzingen en willekeur in de toekomst. Gevels worden gedomineerd door metselwerk. Gevelopeningen zijn krachtig aangezet door gebruik van diepe neggen en verbijzonderingen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de uitwerking van de kopgevels. De kopgevels vormen het belangrijke begin of eind van een reeks. Achtergevels zijn op veel plekken frontaal en/ of overhoeks zichtbaar. Deze mogen soberder, maar moeten mee-ontworpen worden om zo te komen tot één samenhangende gevelcompositie van voorgevels, kopgevels en achtergevels. Uitbreidingen maken te allen tijde onderdeel uit van de architectuur.
44 | Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018
Gradiënt kleur metselwerk sfeer industrie Hergebruik gevelankers >
5. PRINCIPES ARCHITECTUUR 5.2 Beeldkwaliteit bebouwing < Gradiënt kleur metselwerk sfeer industrie
< Gradiënt kleur metselwerk sfeer dorp en landelijk
Van Besouw Goirle | Stedenbouwkundig plan | oktober 2018 | 45