03 Bijlage 1 - Boekwerk programmabegroting 2024-1.pdf

Begroting 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ......................................................................................................................................................1 Nota van aanbieding .............................................................................................................................................2 Leeswijzer..............................................................................................................................................................9 Beleidsbegroting ................................................................................................................................................ 11 Programma 1 Inwoner ....................................................................................................................................... 12 Wat mag het kosten? ................................................................................................................................. 13 Thema 1.1 Preventie .................................................................................................................................. 14 Thema 1.2 Onderwijs .................................................................................................................................

18 Thema 1.3 Zorg en activering..................................................................................................................... 21 Programma 2 Leefomgeving .............................................................................................................................. 24 Wat mag het kosten? ................................................................................................................................. 26 Thema 2.1 Ruimte, leefomgeving en groen ............................................................................................... 27 Thema 2.2 Klimaat, milieu en energie ....................................................................................................... 34 Thema 2.3 Veiligheid en crisisbeheersing .................................................................................................. 38 Programma 3 Bedrijvigheid................................................................................................................................ 40 Wat mag het kosten? ................................................................................................................................. 41 Thema 3.1 Bedrijvigheid ............................................................................................................................

42 Programma 4 Bestuur en organisatie ................................................................................................................ 45 Wat mag het kosten? ................................................................................................................................. 45 Thema 4.1 Bestuur ..................................................................................................................................... 46 Thema 4.2 Dienstverlening ........................................................................................................................ 48 Algemene dekkingsmiddelen en overhead........................................................................................................ 50 Wat mag het kosten? ................................................................................................................................. 50 Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen ................................................................................................... 51 Thema 5.2 Overhead .................................................................................................................................. 55 Paragrafen ..........................................................................................................................................................

59 Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................................................ 60 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 63 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................... 70 Paragraaf Financiering ....................................................................................................................................... 74 Paragraaf Bedrijfsvoering................................................................................................................................... 76 Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................................... 81 Paragraaf Grondbeleid ....................................................................................................................................... 84 Paragraaf Wet Open Overheid ...........................................................................................................................

86 Financiële begroting........................................................................................................................................... 87 Overzicht van baten en lasten ........................................................................................................................... 88 Totaaloverzicht van baten en lasten van alle taakvelden .................................................................................. 97 Totaaloverzicht van incidentele baten en lasten ............................................................................................. 103 Geprognosticeerde balans ............................................................................................................................... 106 EMU saldo ........................................................................................................................................................ 111 Bijlagen ............................................................................................................................................................. 112 Bijlage 1: Beleidsvoornemens .................................................................................................................. 112 Bijlage 2: Bezuinigingsmonitor .................................................................................................................

115 Bijlage 3: Risicokaart ................................................................................................................................ 116

Gemeente Goirle – Begroting 2024

1

Nota van aanbieding Hierbij ontvangt u de programmabegroting 2024 van het zojuist aangetreden, nieuwe college van burgemeester en wethouders. Met het recent vastgestelde bestuursakkoord ‘Goirle: Samen Bouwen’ gaf uw raad de richting aan waarop wij nu met elkaar verdergaan. Deze richting zal vanzelfsprekend invloed hebben op de beoogde maatschappelijke effecten, doelen en resultaten die u in deze begroting zult teruglezen. We komen daar in aanloop naar 2024 op terug wanneer we u het Uitvoeringsprogramma aanbieden.

Algemene ontwikkelingen De huidige tijd kenmerkt zich door complexe, omvangrijke en vaak mondiale opgaven. Denk alleen al aan de woningbouwopgave, klimaatopgave, het bestrijden van ondermijnende criminaliteit of de opvang van vluchtelingen naar aanleiding van oorlogen of natuurrampen. Die opgaven vertalen zich landelijk en regionaal en hebben invloed op het lokale takenpakket van gemeenten. Landelijk hebben we te maken met een demissionair kabinet en bereiden we ons voor op nieuwe verkiezingen in een vernieuwd politiek speelveld. De Provincie Noord-Brabant heeft inmiddels een bestuursakkoord. En ook lokaal mogen we sinds 29 augustus jl. stellen dat ook Goirle politiek bestuurlijk weer verder kan. Dat is ook nodig, want er ligt een aantal belangrijke onderwerpen waarover besluitvorming in de raad moet plaatsvinden. We weten dat we, zodra de inkt van deze begroting droog is en deze voor besluitvorming in de raad voorligt zijn ingehaald door de tijd: de dynamiek en snelheid van veranderingen is aanzienlijk. Denk alleen al aan het feit dat een nieuw kabinet zich nog moet buigen over de herziening van de financiële verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten. Het kabinetsbeleid dat in 2026 een ‘ravijnjaar’ heeft veroorzaakt is niet in lijn met de toename van het takenpakket waarvoor gemeenten aan de lat staan.

De uitkomsten van die herziening kunnen een grote impact hebben op de opgaven, ambities en taken welke we met deze en toekomstig begrotingen voor Goirle willen oppakken.

Bestuursakkoord, uitvoeringsprogramma en de begroting 2024 Op 29 augustus 2023 stelde de raad van de gemeente Goirle het bestuursakkoord ‘Goirle: Samen Bouwen’ vast. Dat bestuursakkoord is een aangepaste versie van het vorige bestuursakkoord. De nieuwe coalitie heeft dat op hoofdlijnen behouden, maar daar nieuwe accenten in gelegd, passend bij een (deels) nieuwe coalitie. Daarmee ligt er een nieuw koersdocument, waarop ook het Uitvoeringsprogramma van het college nog zal worden geactualiseerd. Het uitvoeringsprogramma is normaliter de basis voor de producten in de P&C cyclus. Het nieuwe bestuursakkoord kwam te laat om nog vóór de begroting 2024 te kunnen vertalen naar een realistisch, uitvoerbaar en (financieel) haalbaar Uitvoeringsprogramma. Dat moet nog gebeuren. Het bestuursakkoord bevatte de opdracht om de ‘Investeringsagenda grote projecten’ en de ‘taakstellende bezuinigingen’ in deze begroting 2024 te verwerken. Dat hebben we gedaan, om daarbij onmiddellijk de kanttekening te plaatsen dat de opdracht uit hetzelfde bestuursakkoord om ‘de opdrachten uit het bestuursakkoord te vertalen in een realistische, financiële meerjarenprognose’ vanwege de timing in het begrotingsproces nog niet kon worden uitgevoerd.

Bij het aanbieden van het Uitvoeringsprogramma door het college zal daarover meer duidelijk worden en zullen we, waar nodig, voorstellen voor bijstelling doen die vervolgens in de toekomstige P&C producten moeten landen. Hierdoor houden we zicht op een stabiel evenwicht waarin taken, opgaven, ambities maar ook inkomsten en uitgaven met elkaar in balans zijn én blijven. Ook de verhouding tussen benodigde en beschikbare ambtelijke formatie wordt daarin meegewogen.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

2

Financiële uitgangspositie voor de begroting Op het moment van aanbieden van deze begroting was de Septembercirculaire nog niet bekend en doorgerekend. De verwachting is dat deze beleidsarm zal zijn vanwege het demissionaire kabinet. Over de gevolgen informeren we u met een raadsinformatiebrief die we u vóór de begrotingsvaststelling zullen aanbieden. Op die manier kunt u de consequenties ervan betrekken in de begrotingsbehandeling. Het Ravijnjaar voor 2026 dreigt nog steeds. Ook staat de herijking van het gemeentefonds nog op de agenda en blijft de herziening van het jeugdstelsel en de normeringssystematiek een risico voor onze toekomstige inkomsten. Wij verwachten niet eerder dan in de circulaires van 2024 daarover meer informatie. In onderstaande tabel laten we u zien hoe de uitgangspositie voor de nieuwe beleidsvoornemens uit de begroting 2024 is opgebouwd. Startpunt is het meerjarenperspectief van de begroting 2023, geactualiseerd op tussentijdse besluitvorming én de 1e bestuursrapportage 2023. Ontwikkeling begrotingssaldo Saldo primaire begroting 2023-2027 Effect afschaffing hondenbelasting / niet verhogen toeristenbel. Saldo vastgestelde begroting 2023 incl. moties/amendementen Effect septembercirculaire 2022 Effect decembercirculaire 2022 Effect Bestuursrapportage 2023 (incl meicirculaire 2023) Saldo begroting na Bestuursrapportage 2023

(bedragen x € 1.000 / V=Voordelig N=Nadelig) 2024 2025 2026 2027 2.521 V 3.957 V 1.027 V 1.308 V 86 N 88 N 89 N 89 N 2.435 V 3.869 V 938 V 1.219 V 268 V 199 V 1.081 V 905 V 45 N 39 N 46 N 46 N 1.098 V 1.857 V 473 V 1.571 V 3.756 V 5.885 V 2.446 V 3.649 V

Begrotingsopstelling en de (nieuwe) beleidsvoornemens In de voorliggende begroting 2024 hebben wij daarop de volgende beleidsvoornemens financieel verwerkt: Ad 1. Oorspronkelijke Perspectiefnota 2024 Ondanks het feit dat uw raad slechts kennis nam van de Perspectiefnota 2024 en deze niet vaststelde, hebben wij gemeend er goed aan te doen de financiële consequenties ervan in de begroting 2024 op te nemen. We volgden daarmee een deel van het VNG-begrotingsadvies 2024 om inzichtelijk te maken welke meerjarige lasten we voorzien om aan ambities, opgaven en taken invulling te geven. Voor een uitsplitsing van bedragen en toelichting op de onderwerpen verwijzen wij u naar de Perspectiefnota 2024. Ad 2. Bestuursakkoord Goirle: Samen Bouwen In het bestuursakkoord staat een aantal onderwerpen waarvoor door de raad opdracht is gegeven deze in de begroting 2024 te verwerken. Dat hebben we gedaan. De consequentie daarvan is wel dat het bestuursakkoord ons noodzaakte om het VNG-advies deels weer los te laten, met name in relatie tot het inboeken en verwerken van nog niet geconcretiseerde taakstellingen om een sluitende begroting te presenteren. Ook bevatte het akkoord onderwerpen waarop werd afgeweken van de Perspectiefnota 2024. Die maken we hier inzichtelijk. Ad 3.

Begrotingsuitgangspunten 2024 (raadsbesluit 20 juni 2023) Op 20 juni 2023 stelde de raad de uitgangspunten voor de begroting 2024 vast. Deze uitgangspunten zien o.a. toe op de te hanteren inflatiepercentages, reken- en omslagrentepercentages. De uitgangspunten zijn financieel vertaald, de bedragen werken cumulatief door in volgende jaren en worden bij het vaststellen van de begrotingsuitgangspunten 2025 opnieuw herijkt. Ad 4. Nieuwe beleidsvoornemen/ambtelijke input bestuursakkoord Daarnaast hebben we voor een aantal onderwerpen zelf het initiatief genomen deze in de begroting op te nemen. De oorsprong ligt dan bijvoorbeeld in actuele ontwikkelingen, maar ook een globale screening van het bestuursakkoord. Vanwege de beperkte tijd konden we daarin nog niet compleet en uitputtend zijn: de

Gemeente Goirle – Begroting 2024

3

vertaling naar een realistische, financiële meerjarenraming en het onderzoek naar realiseerbaarheid en uitvoerbaarheid van ambities en doelen moet nog plaatsvinden. Bij de themaramingen in het boekwerk lichten we de verwerkte onderwerpen toe. Dit leidt tot de volgende meerjarensaldi: Ontwikkeling begrotingssaldo Saldo begroting na Bestuursrapportage 2023

(bedragen x € 1.000 / V=Voordelig N=Nadelig) 2024 2025 2026 2027 3.756 V 5.885 V 2.446 V 3.649 V

BIJ Begrotingsmutaties na Burap 2023: Oorspronkelijke totalen PPN 2024 (raad 20-6-2023) Mutaties PPN o.b.v. doorrekening nieuw bestuursakkoord: 1. Formatie 1a. Bestuurskrachtonderzoek 2. Mill-Hill (dekking voor investering 20 mln. i.p.v. 40 mln.) 3. Beeindiging subsidie Zwembad medio 2026 4. Onderzoek haalbaarheid regionaal zwembad 5. Geluidswal (dekking voor realisatiekosten ad 7,7 mln.) 6. Bezuinigingen Sociaal Domein (na aftrek bezuin. Burap 2023) 7. Bezuiniging overige Domein Uitgangspositie begroting inclusief PPN/Bestuursakkoord

2.796 N 4.957 N 5.544 N 5.210 N 750 V 50 N

750 V

750 V

750 V

563 V 1.119 V 1.105 V 95 V 189 V 30 N 212 N 421 N 415 N 1.500 V 2.000 V 2.500 V 2.500 V 500 V 500 V 3.130 V 4.030 V 1.445 V 3.068 V

BIJ Begrotingsmutaties na PPN/Bestuursakkoord: Actualisatie ramingen o.b.v. uitgangspunten begroting

233 V 1.578 V 1.397 V 1.950 N

BIJ: Besluitvorming college: Informatieveiligheid Formatieplan 2024 (excl. indexatie) Dekking formatie (CDOKE-gelden energietransitie) excl. index

112 N 709 N 328 V

112 N 709 N 328 V

112 N 709 N

112 N 709 N

BIJ: Aanvullend nieuwe beleidsvoornemens: Buitenruimte - IMBK-rapport Antea Soortenmanagementplan (SMP) -Wet natuurbesch.(Wnb)

400 N 100 N

550 N 100 N

700 N 100 N

700 N

381 V 381 V 709 V 200 N 50 N 100 N 30 N 2.421 V 4.796 V 1.930 V

709 V

BIJ: Aanvulling doorrekening bestuursakkoord: Stelpost voorlopige bezuiniging formatie (bestuursakkoord) Onderzoek realisatie bezuiniging Sociaal Domein implementatie wetgeving Volkshuisvesting Parkeren, evaluatie Blauwe zone Saldo Begroting 2024 - 2027

306 V

De begroting 2024 sluit met een voordelig exploitatieresultaat van afgerond € 2,4 mln. Ook de meerjarenraming vertoont overschotten. De gepresenteerde cijfers in de meerjarenraming zijn allen positief en lijken daardoor ruimte te bieden voor aanvullende beleidsvoornemens en de daarbij behorende financiële consequenties. Deze saldi behoeven echter een belangrijke kanttekening.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

4

Onze beschikbare financiële ruimte is onzeker, o.a. vanwege grote ontwikkelingen in Den Haag op het gebied van gemeentefinanciën (bv. herverdeling gemeentefonds) maar ook de realisatie van de ingeboekte taakstellingen. Beiden vormen een onzekerheid op het moment dat de raad over investeringsvoornemens moet besluiten. Evenals vele andere gemeenten hopen we uiteraard dat het Rijk alsnog een oplossing biedt om vanaf 2026 meer stabiliteit en lange termijn zekerheid in de inkomsten te verkrijgen. Voor een gezond financieel beleid geldt echter dat we geld pas uitgeven als we het hebben. Dat vergt van raad en college voor alle investeringsvoornemens en de timing daarvan in de komende jaren een kritische blik, waarbij de langjarige en reële dekking hét aandachts- en zorgpunt blijft. Structureel versus incidenteel begrotingssaldo Voor een financieel gezonde gemeente geldt dat structurele uitgaven moeten kunnen worden gedekt door structurele inkomsten. Daarom toetst de Provincie de begroting o.a. op het structureel en reëel begrotingssaldo. We bereken dit als volgt: bedragen x € 1.000 Begrotingssaldi Saldo incidentele baten/lasten Structureel begrotingssaldo Stelpost bezuiniging Sociaal domein Stelpost bezuiniging overige domeinen Stelpost herstel balans formatie-werk (inclusief index) structureel en reëel begrotingssaldo

2024 2.421 1.275 3.696 -1.500

2025 4.796 132 4.928 -2.000

-399 1.797 V

-421 2.507 V

2026 1.930 100 2.030 -2.500 -500 -754 1.724 N

2027 306 1.576 1.882 -2.500 -500 -784 1.901 N

Vanwege het feit dat de jaren 2024 en 2025 een positief structureel en reëel begrotingssaldo laten zien blijft op dit moment het gebruikelijke repressieve toezicht van toepassing. Budgetrecht van de raad - themaramingen De raad autoriseert met het vaststellen van de begroting de totale baten en lasten per thema1. De omvang en samenstelling daarvan leest u aan het eind van elk thema in de tabel. Onder elke thematabel treft u een specificatie van de middelen voor beleidsvoornemens en -bijstellingen waarvan het college voorstelt deze in de themaramingen van de begroting 2024 en eventueel de meerjarenraming op te nemen.

1

Art 5.1 Financiële verordening gemeente Goirle 2019

Gemeente Goirle – Begroting 2024

5

Investeringsvoornemens Voor 2024 vragen we de raad om een bedrag van afgerond € 3,4 mln. ter beschikking te stellen (zie onderstaande tabel). Autorisatie van de investeringskredieten in latere jaarschijven vindt plaats bij de begrotingsbehandeling van dat betreffende jaar. Wel houden we in de meerjarenraming al rekening met de daarmee samenhangende kapitaallasten. (bedragen x € 1.000) Thema Cat.* Omschrijving 1.1 1.1 A 1.1 A Sport - investeringen diverse accommodaties 2.1 2.1 A 2.1 A Herplant bomen 2.1 A Infraplan wegen 2.1 A Openbare verlichting 2.1 A Proeftuin Nieuwkerksbaantje 2.2 2.2 A 2.2 A Infraplan riolering Totaal

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 60 60 60 1.939 1.414 1.440 1.440 1.939 1.414 1.440 1.440 100 1.262 1.287 1.313 1.313 227 127 127 127 350 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 1.450 3.449 2.864 2.890 2.890

Budgetrecht van de raad - investeringskredieten De raad heeft ook de mogelijkheid om aan te geven voor welke van de voorgenomen investeringen hij op een later tijdstip een apart voorstel voor autorisatie van het krediet wil ontvangen2. Bijvoorbeeld omdat voor een investeringsvoornemen een bredere afweging en discussie in de raad nodig of wenselijk is, of omdat nog meer onderzoek of informatie nodig is. De in de begroting opgenomen investeringsvoornemens die voortkomen uit het nieuwe bestuursakkoord moeten nog worden onderzocht op uitvoerbaarheid, realiseerbaarheid en (financiële) haalbaarheid. Daarom heeft het college een aantal van die investeringskredieten geclassificeerd als B-kredieten en zegt toe daarvoor sowieso een apart raadsvoorstel aan de raad aan te bieden. Dit is in principe ook gedaan voor de investeringsvoornemens zoals opgenomen in de Perspectiefnota 2024.

2

Art. 5.2 Financiële verordening gemeente Goirle 2019

Gemeente Goirle – Begroting 2024

6

Van de volgende B-kredieten zijn de kapitaallasten ook in de begroting verwerkt:

Thema Cat.* Omschrijving 1.1 1.1 B 1.1 B Openbare bibliotheek, inrichting 1.1 B Sport - investeringen diverse accommodaties 1.2 1.2 B 1.2 B Mill Hill 1.2 B 't Schrijverke (voorber.krediet) 1.2 B 't Schrijverke (nieuwbouw) 2.1 2.1 B 2.1 B Geluidwerende voorz. A58 - voorbereiding 2.1 B Geluidwerende voorz. A58 - realisatie 2.1 B CC Jan van Besouw - vervanging installaties 2.1 B CC Jan van Besouw - vervanging inventaris Totaal

(bedragen x € 1.000) Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2.336 155 155 85 2.336 155 155 85 250 2.086 155 155 85 20.000 1.242 11.180 20.000 1.242 11.180 20.000 1.242 11.180 8.450 3.483 8.450 3.483 750 7.700 2.325 1.158 2.336 28.605 4.880 11.265

Financiële positie breder beschouwd Voor beoordeling van de financiële positie kijken wij verder dan alleen naar het (structurele) saldo van de meerjarenraming. Indicatoren als de ontwikkeling van de reserves en schulden (schuldquote, solvabiliteit, etc.), belastingdruk, het perspectief op de grondexploitaties en inschatting van risico's zijn onderdeel van het oordeel over de financiële positie. Onze reserves nemen in de loop van deze raadsperiode toe. Het weerstandsvermogen in de begroting 2024 blijft ruim boven de door de raad vastgestelde norm. Bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen In het bestuursakkoord is het voornemen opgenomen om de komende jaren fors te bezuinigen. Daarmee kunnen we ons voorbereiden op de verwachte vermindering van inkomsten van het Rijk. Ook kan er een ombuigingsbehoefte aan ten grondslag liggen: een beleidsinhoudelijke overweging uit het bestuursakkoord om beschikbare middelen de komende jaren anders te besteden. In de begroting is het bezuinigingsvoornemen uit het bestuursakkoord verwerkt als een taakstelling: een opgave die voor de langere termijn wordt opgelegd. Opvallend daarbij is dat de financiële effecten al op korte termijn tot resultaat moeten leiden. Voordat realisatie een feit is, moet eerst onderzoek naar haalbaarheid en uitvoerbaarheid plaatsvinden.

Het is goed denkbaar dat bovendien beleidsinhoudelijke afwegingen aan de raad moeten worden voorgelegd en keuzes moeten worden gemaakt. Pas daarna kunnen mogelijk positieve financiële effecten worden gerealiseerd en kan de bezuiniging reëel worden gemaakt en concreet op de baten en lasten van de begroting worden verwerkt.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

7

Risico's en onzekerheden Voor een goed oordeel over de financiële positie van Goirle is het belangrijk om inzicht te hebben in de risico's. In de paragraaf weerstandsvermogen vermelden we de omvang van de geïnventariseerde risico’s en zetten we deze af tegen het beschikbare weerstandsvermogen. Naast de eerder gemelde onzekerheden over onze toekomstige inkomsten en meerjarenramingen gelden het na-ijl effect van de coronapandemie, inflatie, prijsstijgingen, grondstoffen schaarste, de stikstofproblematiek en arbeidsmarktontwikkelingen als belangrijke algemene risico’s voor Goirle. Belastingdruk De lokale lastendruk wordt bepaald door de som van de onroerendezaakbelastingen, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Overeenkomstig de door de raad vastgestelde uitgangspunten voor de begroting stijgt de onroerendezaakbelastingen met het inflatiepercentage over de periode mei 2022 - mei 2023. Dat brengt een verhoging van 4,22 % met zich mee. De lasten voor de rioolheffing en afvalstoffenheffing stijgen met 3,9 %. In de paragraaf lokale heffingen gaan we verder in op de verschillende belastingopbrengsten.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

8

Leeswijzer Programmaplan De uitwerking naar ambities en beoogde resultaten voor 2024 en verder is in het programmaplan opgenomen. We onderscheiden in deze begroting vier programma's en het overzicht van algemene dekkingsmiddelen en overhead. Programma 1 Inwoner Programma 2 Leefomgeving Programma 3 Bedrijvigheid Programma 4 Bestuur en organisatie Algemene dekkingsmiddelen en overhead Bij de verschillende thema’s binnen de programma’s hebben wij in deze begroting verplichte en aanvullende lokale indicatoren opgenomen. Hiermee geven wij extra stuurinformatie bij de ambities en activiteiten op die thema’s. Het ontwikkelen en verbeteren van indicatoren is een continu proces. Niet alle jaren zijn voorzien van een cijfer of percentage, omdat instanties sommige indicatoren eens per twee of vier jaar meten. Alle indicatoren die bekend zijn, zijn in deze begroting verwerkt. Gewijzigde Themabenaming programma 2 Ten opzichte van voorgaande jaren zijn er nieuwe, meer tot de verbeelding sprekende, namen gekozen voor de 3 thema’s van programma 2 Leefomgeving: 2.1 Ruimte, leefomgeving en groen (was: Slim omgaan met ruimtegebruik) 2.2 Klimaat, milieu en energie (was: Verstandig omgaan met natuurlijke bronnen) 2.3 Veiligheid en crisisbeheersing (was: Zorg voor veilige leefomgeving) De peildatum BBV-indicatoren is begin augustus 2023.

Meerjarenraming Met ingang van de Begroting 2024 vermelden we in het Programmaplan, per programma en thema, ook de meerjarenraming. Hierdoor is direct de meerjarige doorkijk zichtbaar. Hieronder het voorbeeld van programma 1. Inwoner.

1. Inwoner bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo programma Reserve-storting Reserve-onttrekking Resultaat

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 34.181 39.554 34.415 7.486 11.095 6.401 26.695 N 28.459 N 28.014 N 438 400 800 837 1.257 203 26.296 N 27.602 N 28.611 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 34.715 34.869 36.283 6.421 6.439 6.060 28.294 N 28.431 N 30.224 N 400 251 272 178 28.443 N 28.158 N 30.046 N

De bepaling van het nadelige (N) of voordelige (V) saldo komt tot stand door de som van: de lasten (altijd nadelig), de baten (altijd voordelig), de reserve-stortingen (altijd nadelig) de reserve-onttrekkingen (altijd voordelig). Paragrafen De zeven paragrafen geven op specifieke onderwerpen verdiepende informatie over de beleidsthema's van de programma's heen. Daarmee geven de paragrafen een belangrijk inzicht in de (financiële) positie van de Gemeente Goirle – Begroting 2024

9

gemeente. De paragrafen zijn verplicht voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), ook inhoudelijk stelt het BBV eisen. Financiële begroting Ook in de financiële begroting hanteren we het vertrouwde model. Belangrijk is het overzicht van de thema's en de taakvelden met de baten en lasten. In de financiële verordening is bepaald dat de gemeenteraad op het niveau van de thema’s de financiële begroting vaststelt en daarmee het college autoriseert tot het doen van uitgaven. De grote afwijkingen in de lasten en baten worden per thema toegelicht. Snel navigeren in het boekwerk Achter de voetnoot linksonder iedere pagina met de tekst “Gemeente Goirle – Begroting 2024” zit een hyperlink (koppeling) naar de inhoudsopgave. Daarop klikken brengt u meteen terug naar de inhoudsopgave waardoor u snel in het boekwerk kunt navigeren. Legenda • In de financiële overzichten zijn voordelen aangeduid met de letter “V”en nadelen met de letter “N”. • De bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders vermeld, afgerond in duizenden euro's. Optellingen kunnen een beetje afwijken door afrondingen. • De toelichting op de verschillen is op hoofdlijnen (zie Financiële begroting bij Overzicht van baten en lasten). De afwijkingen per Taakveld groter dan € 25.000 of politiek relevant worden toegelicht.

• De gepresenteerde begrotingscijfers 2023 zijn inclusief begrotingswijzigingen tot en met de raadsbesluiten van 11 juli 2023 én inclusief de burap 2023 die naar verwachting in de raadsvergadering van 10 oktober 2023 wordt vastgesteld (Eventueel afwijkende besluitvorming bij vaststelling van de burap verwerken we in een eerste begrotingswijziging 2024).

Gemeente Goirle – Begroting 2024

10

Beleidsbegroting

Gemeente Goirle – Begroting 2024

11

Programma 1 Inwoner

Ambities en doelstellingen De visie Goirle GLANST 2022-2026 is de basis voor de ambitie en doelstellingen binnen het programma Inwoner. De gemeente Goirle werkt samen met de Gôolse gemeenschap aan een doenerig dorp waar het goed toeven is. Een gemeente waar jeugd gezond en veilig opgroeit en volwassenen fysiek en mentaal gezond ouder worden in een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten in op positieve gezondheid, normaliseren, preventie en een gezonde sociale basis met financieel evenwicht. Voor het behalen van de ambitie hebben we de volgende doelstellingen: a. Bevorderen maatschappelijke participatie Maatschappelijke participatie betekent in Goirle meedoen in een gemeente waarin inwoners elkaar kunnen ontmoeten, kennen en ondersteunen. b. Vergroten zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is het vermogen van iemand om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk professionele ondersteuning en zorg. Iemand kan eigen problemen oplossen en weet zich zo zelfstandig mogelijk te redden. c. Versterken van de kracht van de samenleving In Goirle zijn tal van burgerinitiatieven en zetten veel vrijwilligers zich in voor elkaar, de wijk of onze gemeente. Op allerlei manieren ontmoeten, kennen en ondersteunen inwoners elkaar. Dit versterkt de kracht van de samenleving en zorgt ervoor dat inwoners het beste uit zichzelf kunnen halen.

Zicht en grip op het sociaal domein We ronden in het eerste kwartaal van 2024 het programma Grip op het sociaal domein af. Na het eerste kwartaal zullen alle uitkomsten van het programma onderdeel worden van de reguliere taken binnen het sociaal domein. Wel gaan we de opdracht van het programma verbreden en verscherpen met een opdracht tot het onderzoeken van de mogelijkheden en haalbaarheid van de voorgenomen bezuinigingen in het Sociaal domein, zoals vernoemd in het bestuursakkoord. Hiermee starten we in het 4e kwartaal 2023. Dit loopt door in 2024. Regionale inkoop In 2024 wordt er een vervolg gegeven aan het inrichten van de governance wmo rondom de regionale inkoop. Het programmateam dat zorg draagt voor de inbedding van de gehele regionale inkoop blijft ook nog in 2024 nodig. Voor wmo-begeleiding verwachten we voor 2024 nog geen verlaging van de totale kosten. Regiovervoer De kosten van het regiovervoer stijgen. Dit wordt veroorzaakt door een (landelijke) toename van het leerlingenvervoer en de verwachting is een toename aan Wmo-ritten als het Wmo vervoer weer kan rijden in de spitsuren. Door het tekort aan chauffeurs moet de beschikbare capaciteit nog worden ingezet voor het leerlingenvervoer. Zodra het mogelijk is wordt het Wmo vervoer in de spitstijden weer opengesteld.

We blijven in regionaal verband maatregelen treffen om het regiovervoer efficiënt te organiseren en de kosten te beperken. Voorliggend veld In juli 2022 is het Dorpsteam gelanceerd. De beoogde effecten en afgesproken maatschappelijke effecten zijn nog niet zichtbaar geworden. Hierover worden bestuurlijke gesprekken gevoerd en is een verbetervoorstel gemaakt. Bijkomstig risico van het uitblijven van de maatschappelijke effecten is dat de druk op de Jeugdhulp

Gemeente Goirle – Begroting 2024

12

en Wmo-voorzieningen (thema 1.3) nog niet afnemen in 2024. Door het uitblijven van een sterkere sociale basis is het afschalen van de zorg nog niet zichtbaar.

Verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Voor dit programma zijn dat de volgende organisaties: GGD Hart voor Brabant Regio Hart van Brabant Diamantgroep Midpoint Regionale Ambulance Voorziening

Thema-indeling De beoogde resultaten die moeten bijdragen aan realisatie van de doelstellingen hebben we in dit hoofdstuk aan de hand van de navolgende thema's geformuleerd: 1.1 Preventie 1.2 Onderwijs 1.3 Zorg en activering

Wat mag het kosten? 1. Inwoner bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo programma Reserve-storting Reserve-onttrekking Resultaat

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Realisatie Begr. 2023 Begroting Meerjarenraming 2022 na wijz. 2024 2025 2026 2027 34.181 39.554 34.415 34.715 34.869 36.283 7.486 11.095 6.401 6.421 6.439 6.060 26.695 N 28.459 N 28.014 N 28.294 N 28.431 N 30.224 N 438 400 800 400 837 1.257 203 251 272 178 26.296 N 27.602 N 28.611 N 28.443 N 28.158 N 30.046 N

13

Thema 1.1 Preventie Te behalen resultaten Tot en met 2026 ontvangen we voor de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) middelen voor het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis in één specifieke uitkering (SPUK). Deze doelen sluiten naadloos aan op de speerpunten van Goirle Glanst. Een deel van dit geld is bedoeld om al bestaande inzet – zoals bijvoorbeeld Kansrijke Start en de combinatiefunctionarissen sport en cultuur - voort te zetten. Het andere deel is bedoeld om een impuls te geven aan de samenwerking in de verschillende ketens en om projecten en concrete activiteiten te organiseren. Hiervoor is het integrale plan van aanpak GALA 2024-2026 opgesteld. • Tegengaan van eenzaamheid Eenzaamheid zien we terugkomen bij verschillende groepen inwoners. Dit zien we in de monitor van de GGD voor jeugd en volwassenen en vanuit gesprekken met onze samenwerkingspartners. In 2024 is het taboe rondom eenzaamheid verminderd en hebben onze inwoners handvatten en oplossingen gekregen die vereenzaming terugdringt en/of voorkomt. Vanuit het GALA geven we hier extra invulling aan. • Stimuleren van sport, bewegen en cultuur Inzetten van sport, bewegen en cultuur voorkomt gezondheidsproblemen en versterkt de sociale basis van Goirle.

In 2024 blijven we de sport- en cultuurdeelname van onze inwoners stimuleren en/of faciliteren. Er wordt – samen met onze partners - invulling gegeven aan de ambities en doelen beschreven in het Herijkte Sportakkoord en GALA. • Behoud van een gezonde en krachtige jeugd Onder jeugd zien we een groeiend percentage dat kampt met gezondheidsproblematiek en depressie. De komende jaren willen we de ondersteuning verschuiven naar het voorkomen van zorg. In het integrale plan van aanpak voor het GALA is er extra aandacht voor mentale weerbaarheid, middelengebruik en eenzaamheid bij kinderen en jeugdigen. Hierdoor groeien meer jeugdigen gezond en veilig op. • Investeren in gezond ouder worden De groep oudere inwoners wordt steeds groter in Goirle en Riel. Dit zien we in de demografische gegevens van de GGD en in het bevolkingsregister. De komende jaren verschuiven we de ondersteuning stap voor stap van verlenen van zorg, naar het voorkomen ervan. Vanuit het GALA geven we hier extra invulling aan door onder andere in te zetten op bewegen en valpreventie onder ouderen. Hierdoor blijven ouderen langer fysiek en mentaal gezond. • Erkennen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers We zijn ons bewust van de waarde én kwetsbaarheid van de mantelzorgers in onze gemeente.

In onze gemeente erkennen en waarderen we onze mantelzorgers en voorkomen we uitval van mantelzorgers bij de uitvoering van hun mantelzorgtaken. Door extra inzet vanuit het GALA werken we aan een stevige basis waarbinnen we de mantelzorgers beter leren kennen en beter leren hoe we hen goed ondersteunen. • Inzetten op inclusiviteit en gelijke kansen voor inwoners Individualisering en sociale en economische verschillen tussen groepen inwoners nemen toe. We willen de sociaal en economische verschillen verkleinen en de kans om mee te doen vergroten. Zo kunnen inwoners gebruik maken van regelingen die meedoen makkelijker maken en bereiken we inwoners eerder die problemen hebben.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

14

• Mogelijk maken van financiële zelfredzaamheid en arbeidsparticipatie Het aantal inwoners met financiële problemen neemt toe. Inwoners zijn in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld, zodat schulden of de verergering ervan wordt voorkomen. We streven naar bestaanszekerheid en werk voor iedereen.

Indicatoren 1.1 Preventie Gemeente Goirle Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Niet-sporters

Eenheid %

Lokale indicatoren (bron: eigen onderzoek, GGD, RIVM, waarstaatjegemeente.nl) 2 Inwoners dat hulp geeft aan buren 3 Inwoners dat aandacht heeft voor buren in een zorgwekkende situatie 4 Inwoners hebben regelmatig contact met buren (minimaal 2x per maand) 4a 18 - 64 jaar 4b 65+ 5 Inwoners dat actief is in het verenigingsleven

Eenheid 2020 2021 2022*

6 6a 6b 7

Inwoners dat vrijwilligerswerk doet 18 - 64 jaar 65+

% %

% % % % % % %

2020 2021 45,5 -

Geheel Nederland 2022 2020 2021 2022 - 49,2 -

69 37

86 88 65 42 21 28

Inwoners dat zorg geeft aan een 51 hulpbehoevende naaste 8 Buurtbewoners staan voor elkaar klaar % 65 9 Score sociale samenhang aantal 5.2 9a Ervaart sociale samenhang 18 - 64 jaar % 10 9b Ervaart sociale samenhang 65+ % 26 10 Burgerinitiatieven (die ondersteund worden) in aantal 36 46 de gemeente Goirle 11 Mantelzorg verlenen % 15.5 11a 18 - 64 jaar % 15 11b 65+ % 16 12 Personen met voldoende regie over eigen % 90.8 leven 13 Goed ervaren gezondheid % 78.9 13a 18 - 64 jaar % 75 13b 65+ % 62 14 Inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn % 48.9 14a 18 - 64 jaar % 44 14b 65+ % 39 *: www.waarstaatjegemeente.nl heeft niet altijd cijfers over 2022. De Brabantscan GGD geeft enigszins vergelijkbare informatie. Die informatie staat hier weergegeven.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

15

Legenda : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Percentage niet wekelijkse sporters tov de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 en ouder dat niet minstens een keer per week aan sport doet. Percentage inwoners van de gemeente Goirle dat hulp geeft aan buren Percentage inwoners dat aandacht heeft voor buren in een zorgwekkende situatie Percentage inwoners dat actief in het verenigingsleven is Percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden vrijwilligerswerk heeft gedaan Percentage inwoners dat zorg aan een hulpbehoevende naaste biedt Percentage inwoners dat vindt dat buurtbewoners voor elkaar moeten klaarstaan Score die de gemeente Goirle heeft voor sociale samenhang Aantal burgerinitiatieven ondersteunt door de gemeente Goirle Percentage inwoners dat mantelzorg verleent Percentage inwoners dat matig/veel regie over eigen leven ervaart (RIVM.NL) Percentage inwoners dat een goede gezondheid ervaart (RIVM.NL) Percentage inwoners dat voldoet aan de beweeglichtlijnen (RIVM.nl)

Wat mag het kosten? 1.1 Preventie bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo Thema

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 4.194 5.194 4.488 681 991 974 3.513 N 4.203 N 3.514 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 3.833 2.904 2.164 987 999 639 2.846 N 1.905 N 1.525 N

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Deze vinden hun oorsprong in de Perspectiefnota 2024, het Bestuursakkoord en nieuw beleid op basis van actuele ontwikkelingen. Thema 1.1 Preventie Bedragen x € 1.000 verhoging inwonersbijdrage GGD Stopzetting subsidie zwembad (2026) Haalbaarheidsonderz. realisatie regionaal zwembad Taakstellende bezuinigingen Sociaal Domein Extra middelen t.b.v. onderzoek Sociaal Domein Bibliotheek verv.invest.2024 inrichting € 250.000 Sport - investeringen diverse accommodaties Sport - Diverse accommodaties - groot onderhoud Sport - GSBW renovatie kunstgrasveld Eindtotaal

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 116 N 116 N 116 N 116 N 95 V 189 V 30 N 1.500 V 2.000 V 2.500 V 2.500 V 200 N 50 N 13 N 25 N 25 N 24 N 90 N 184 N 192 N 197 N 348 N 727 N 444 N 230 N 545 N 158 V 898 V 1.818 V 2.122 V

16

Toelichting: Inwonerbijdrage GGD De verhoging van de inwonerbijdrage van de GGD wordt veroorzaakt door een hogere indexering, kosten Wet open overheid, een hoger aantal inwoners dan eerder bij de kadernota voorzien en de aanpassing van het basispakket. De kosten stijgen meerjarig met € 116.347. Stopzetting subsidie zwembad en Haalbaarheidsonderzoek zwembad Zoals beschreven in het bestuursakkoord zal een onderzoek plaatsvinden naar deelname aan een regionaal zwembad. Taakstellende bezuinigingen Sociaal Domein i.c.m. Programma Grip Sociaal Domein In het nieuwe bestuursakkoord is een bezuinigingsopgave voor het Sociaal Domein opgenomen. Deze opgave is groot en sluit aan bij de lijn die het Sociaal Domein sinds 2021 inzet, om zicht en grip te krijgen. De opgave is financieel vertaald in de begroting en deze bezuinigingsopgave gaat onderdeel uit maken van het programma grip op sociaal domein. Bij de bestuursrapportage (Burap) 2023 is al een eerste deel van € 500.000 structureel gerealiseerd. De omvang van de resterende bezuinigingsopgave is groot en een onderzoek naar de haalbaarheid is nodig. Voor de uitvoering van dit onderzoek is kennis en expertise van derden nodig. Hiervoor is in 2024 € 200.000 nodig, met een afbouw in 2025 naar € 50.000.

Bibliotheek vervangingsinvestering inrichting € 250.000 (2024) In de Perspectiefnota waren ramingen opgenomen voor vervangingsinvesteringen door afloop afschrijvingstermijnen bestaande activa. In afwachting van de onderzoeksresultaten rond de toekomst van het cultureel centrum Jan van Besouw, waar de bibliotheek onderdeel van uitmaakt, nemen we de raming voor vervangingsinvesteringen op in de begroting. Sport – investeringen diverse accomodaties Om op Sportpark Van den Wildenberg verantwoord te kunnen blijven sporten vervangen we grasvelden door kunstgrasvelden en vernieuwen we kleedkamers. Deze zaken realiseren we binnen het huidige areaal. Sport - Diverse accommodaties - groot onderhoud We pakken de komende jaren sport-oppervlakte gerelateerde zaken aan op beide sportparken. Wegens gladheid en slechte waterdoorlatendheid wordt een aantal velden mogelijk afgekeurd. Ballenvangers en goals zijn in slechte staat en voldoen niet meer aan de normen van de sportbonden. Sport - GSBW renovatie kunstgrasveld We renoveren in 2024 het kunstgrasveld voor GSBW zodat dit weer aan de huidige wettelijke eisen voldoet.

Investeringskredieten Thema 1.1 Categorie Omschrijving (bedragen x € 1.000) A Sport - investeringen diverse A accommodaties B B Openbare bibliotheek, inrichting Sport - investeringen diverse B accommodaties Eindtotaal

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Begroting 2024 60

Begroting Begroting 2025 2026

Begroting 2027 Totaal 60

60 2.336 250

155

155

85

60 2.731 250

2.086 2.396

155 155

155 155

85 85

2.481 2.791

17

Thema 1.2 Onderwijs Te behalen resultaten • Behoud van gezonde krachtige jeugd Lokale Educatieve Agenda In de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) 2022-2026 wordt samen met de kinderopvang, onderwijs, welzijnsorganisaties, (jeugd) zorgpartners, bibliotheek en gemeente gebouwd aan de beste ontwikkeling voor kinderen in de gemeente Goirle en Riel. In de LEA staan twee specifieke ambities beschreven: Ambitie 1: Ieder kind in beeld Ambitie 2: Optimale ontwikkelkansen voor alle kinderen In 2024 zijn zes werkgroepen actief die specifieke thema’s en doelen bij de kop pakken en hiermee uitvoering geven aan bovengenoemde ambities. Vanuit deze thema’s stellen we een uitvoeringsplan op. • Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Het nationaal programma onderwijs is een meerjarig programma waarmee we bijdragen aan het speerpunt 'behoud van een gezonde krachtige jeugd'. Het uiteindelijke resultaat is eind 2025 zichtbaar, het zijn incidentele middelen waarmee we een duurzaam effect willen creëren. Doel van het NPO is het verminderen van leerachterstanden en bevorderen van mentaal welbevinden.

De effecten die we willen bereiken zijn: - Vergroten van het sociaal en emotioneel welbevinden van jongeren; - Terugdringen van grensoverschrijdend gedrag door de inzet van het jongerenwerk op school en een schoolspreekuur van bureau Halt; - Dekkend aanbod van onderwijs en onderwijsondersteunende voorzieningen in Goirle en Riel – door te investeren in “In de buurt gebeurt het”; - Voorkomen van schooluitval door extra inzet schoolmaatschappelijke werk, jeugdarts en jeugdverpleegkundige; - Voorkomen van overgewicht door het stimuleren van bewegen na school. • Regionale samenwerking Leerplicht Er loopt een evaluatie van de regionale samenwerking leerplicht Hart van Brabant. In 2024 informeren wij de raad over het proces en de uitkomst. • Taalonderwijs Gemeente Goirle vindt onderwijs aan nieuwkomers belangrijk en heeft daarom een visie ontwikkeld voor de lange termijn om continuïteit en kwaliteit te waarborgen. Nieuwkomersonderwijs maak je samen en dat betekent dat we deze visie samen met de schoolbesturen van Tangent, ‘t Groene lint en Stichting Edu-Ley hebben gemaakt. Onderdeel van de lange termijn visie is de samenwerking binnen de regio. Contacten met het Nieuwkomersonderwijs in Tilburg en in de dorpen om ons heen, maken het mogelijk om expertise verder te ontwikkelen, te delen en te waarborgen.

Gemeente Goirle verwacht in 2024 huisvesting te kunnen bieden aan de toestroom nieuwkomers, de Taalklas zal daarmee nog wel enige tijd nodig zijn. • Onderwijshuisvesting In 2023 is een onderzoek gestart naar verschillende varianten voor de huisvesting van het Mill Hill College. Op basis hiervan brengen we in 2024 een voorstel naar de raad voor de toekomstige huisvesting van het Mill Hill College, inclusief financiële consequenties. In 2024 herzien we ook het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en leggen dit met een voorstel ter besluitvorming voor aan de raad. Gemeente Goirle – Begroting 2024

18

Indicatoren 1.2 Onderwijs Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Absoluut verzuim 2 Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder 3 startkwalificatie (vsv-ers)

Eenheid Aantal Aantal %

Gemeente Goirle 2020 2021 2022 1.6 3.3 7.2 14 14 13 1.3

1.5

-

Geheel Nederland 2020 2021 2022 2.7 2.5 4.2 19 24 1.8

1.9

-

Legenda:

1

Absoluut verzuim: als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven. Aantal per 1.000 leerlingen.

2

Relatief verzuim: als een jongere wel op een school of instelling staat ingeschreven maar gedurende een bepaalde tijd de lessen of praktijk verzuimt. Aantal per 1.000 leerlingen.

3

Percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO dat zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat.

Wat mag het kosten? 1.2 Onderwijs bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 2.638 2.685 2.656 444 371 221 2.193 N 2.314 N 2.435 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 3.218 3.757 5.748 222 223 223 2.996 N 3.534 N 5.525 N

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Deze vinden hun oorsprong in de Perspectiefnota 2024, het Bestuursakkoord en nieuw beleid op basis van actuele ontwikkelingen. Thema 1/2 Onderwijs Bedragen x € 1.000 Mill Hill inv.2025 €20 mln.(zie ook thema 5.1) Mill Hill afwaardering huidig gebouw Mill Hill sloopkosten huidig gebouw t Schrijverke inv.2026 voorber.nwbouw €1,2 mln. t Schrijverke inv.2027 nieuwbouw € 11,2 mln. Eindtotaal

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 550 N 1.093 N 1.079 N 523 N 1.170 N 34 N 68 N 307 N 550 N 1.127 N 3.147 N

19

Toelichting: Huisvesting Mill-Hill College Op basis van het bestuursakkoord is in de begroting € 20 mln. opgenomen als dekking voor het investeringsvoornemen Mill-Hill College. Dit bedrag is beduidend minder dan het bedrag dat voor vervangende nieuwbouw is opgenomen in het (nog niet vastgestelde) IHP op basis van normbedragen. Huisvesting ’t Schrijverke Het huidige gebouw bereikt de leeftijd van 40 jaar waarmee de economische levensduur is bereikt. Daarnaast laat de indeling en toegankelijkheid van het gebouw te wensen over en zijn de klimaat installaties niet meer van deze tijd. In het niet vastgestelde IHP is daarom rekening gehouden met vervangende nieuwbouw. in 2026 is daarom € 1.242.000 opgenomen voor een voorbereidingskrediet. In 2027 is rekening gehouden met € 11.180.000 voor vervangende nieuwbouw, tijdelijke huisvesting en sloop. De bedragen komen voort uit het niet vastgestelde IHP 2022-2037. Investering in kinderopvang wordt buiten beschouwing gelaten. Investering daarvoor moeten worden gecompenseerd met kostendekkende huur plus een percentage om een leegstandrisico af te dekken.

Investeringskredieten Thema 1.2 Omschrijving (bedragen x Categorie € 1.000) B B Mill Hill B 't Schrijverke (voorber.krediet) B 't Schrijverke (nieuwbouw) Eindtotaal

Gemeente Goirle – Begroting 2024

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 20.000 1.242 11.180 20.000 1.242 11.180 20.000 1.242 11.180

Totaal 32.422 20.000 1.242 11.180 32.422

20

Thema 1.3 Zorg en activering Te behalen resultaten • Behoud van een gezonde en krachtige jeugd De komende jaren willen we de ondersteuning voor de jeugd zoveel mogelijk binnen de eigen kracht en in de directe omgeving van de jeugdige organiseren. Waar nodig zal specialistische jeugdhulp worden toegekend. • Investeren in gezond ouder worden Voor de inwoners die hun hulpvraag niet op kunnen lossen in de sociale basis bieden wij ondersteuning. Deze ondersteuning bieden wij zo licht en zo kortdurend mogelijk. Dit doen wij in samenwerking met het Dorpsteam Goirle. Waar nodig zetten we maatwerk in vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning. • Erkennen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers Mantelzorgers die een hulpvraag krijgen die niet op te lossen is in de sociale basis, bieden wij ondersteuning. Doordat we de mantelzorgers beter in beeld hebben, kunnen we beter aansluiten op hun behoefte. De ondersteuning die nodig is, bieden wij zo licht en zo kortdurend mogelijk. We schalen op naar maatwerk waar dit écht nodig is. • Inzetten op inclusiviteit en gelijke kansen voor inwoners Voor de inwoners die hun hulpvraag niet op kunnen lossen in de sociale basis bieden wij ondersteuning. Ook hier geldt dat we deze ondersteuning zo licht en zo kortdurend als mogelijk bieden. Maatwerk wordt alleen ingezet als dat écht nodig is.

• Mogelijk maken van financiële zelfredzaamheid en arbeidsparticipatie In onze inzet leggen we de focus op het weer mee laten doen van kwetsbare inwoners op de arbeidsmarkt. Daarom continueren we in 2024 de aanpak Goirle aan de Slag en intensiveren we het minimabeleid. • Verbinden wonen en zorg Eind 2023 stellen we de lokale woon-zorgvisie Goirle vast. Op basis van deze visie maken we een uitvoeringsagenda waarin we een en ander in 2024 concretiseren.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

21

Indicatoren 1.3 Zorg en Activering Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Banen 2 Jongeren met delict voor de rechter 3 Kinderen in uitkeringsgezin 4 Werkloze jongeren 5 Netto arbeidsparticipatie 6 Personen met een bijstandsuitkering 7 Lopende re-integratievoorzieningen 8 Jongeren met jeugdhulp 9 Jongeren met jeugdbescherming 10 Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement 11 wmo

Eenheid Aantal % % % % Aantal Aantal % % %

Gemeente Goirle 2020 2021 2022 564 571 600 1 1 3 3 2 2 68.6 71,9 308.8 212 320 132.2 139 119 11.9 13.4 13,2 1 1.1 0,6 0.3 0.3 -

Aantal

710

730

720

Lokale indicatoren (bron: eigen onderzoek, GGD, RIVM)

Eenheid

2020

2021

2022

12

Huishoudens zonder zorg en ondersteuning

%

79.7

79,8

13

Huishoudens met zorg en ondersteuning

%

20.3

20,2

14

Meedoenregeling

Aantal

291

-

Geheel Nederland 2020 2021 2022 796.2 805.5 825 1 1 6 6 2 2 68.4 70.4 72.2 459.7 431.2 202 198 198 11.9 12.9 13,3 1.2 1.2 1,2 0.4 0.3 0,3 700

-

700

Legenda: Banen: aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar. 1 Percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. 2 Kinderen in uitkeringsgezin: percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een 3 bijstandsuitkering moet rondkomen. Werkloze jongeren: personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV 4 Werkbedrijf en tegelijkterijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Netto arbeidsparticipatie: het % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Het aantal personen met een bijstandsuitkering op grond van de wet WWB (t/m 2014) en de Participatiewet. Op basis van 10.000 inwoners, het totaal berekenen is o.b.v. deze informatie niet mogelijk Het aantal reïntegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Het percentage jongeren 12-23 jaar met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren 1223 jaar. Het aantal per 10.000 in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Het aantal huishouden zonder zorg en ondersteuning. Het aantal huishouden met zorg en ondersteuning. Het aantal inwoners dat deelneemt aan de meedoenregeling o.b.v. informatie uit de Suite (administratie van de gemeente Goirle)

Gemeente Goirle – Begroting 2024

22

Wat mag het kosten? 1.3 Zorg en Activering bedragen x € 1.000 Lasten Baten Saldo

Realisatie Begr. 2023 Begroting 2022 na wijz. 2024 27.349 31.675 27.271 6.361 9.733 5.206 20.989 N 21.942 N 22.065 N

Meerjarenraming 2025 2026 2027 27.664 28.209 28.371 5.212 5.217 5.198 22.452 N 22.991 N 23.174 N

De raad stelde op 20 juni 2023 de financiële uitgangspunten voor de begroting 2024 vast (o.a. indexeringsen rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Samen Bouwen’. Het daarop nog te actualiseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze beleidskaders en specifieke voornemens realistisch en uitvoerbaar zijn, en ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. De beperking in de formatie-omvang én de huidige arbeidsmarkt vormen een reëel risico voor de continuïteit van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. Verwerkte beleidsvoornemens Deze vinden hun oorsprong in de Perspectiefnota 2024, het Bestuursakkoord en nieuw beleid op basis van actuele ontwikkelingen. Thema 1.3 Zorg en activering Bedragen x € 1.000 Jeugdzorg begroting 2024 HvB WMO obv begroting 2024 HvB Transformatiebudget 2024 regio HvB Eindtotaal

Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 162 V 162 V 162 V 162 V 208 N 208 N 208 N 208 N 61 V 107 V 107 V 107 V 15 V 62 V 62 V 62 V

Toelichting: Jeugdzorg De samenwerking binnen de regio HvB laat een kostenbesparing zien. Door gezamenlijk en beter inkopen van zorg en het woonplaatsbeginsel is de begroting voor de gemeente Goirle door de regio HvB bijgesteld. Dit zorgt voor een voordeel van € 162.000. De verwachting is dat er de komende jaren verder wordt bespaard op de kosten. Hiervoor is in 2023 de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vastgesteld. De 2 hoofddoelstellingen zijn: 1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. 2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. In 2024 krijgt deze Hervormingsagenda Jeugd verder vorm met behulp van een door het Ministerie op te stellen Uitvoeringsplan. Dit plan zal eind 2023 worden opgeleverd. WMO De bijstelling is het gevolg van conformering benodigd budget aan de begroting van de regio. Transformatiebudget Het transformatiebudget voor de regio HvB is incidenteel voor 2023 en 2024. In de begroting 2023 was het transformatiebudget voor de regio HvB structureel opgenomen. In deze begroting wordt het transformatiebudget gecorrigeerd, door € 107.000 af te ramen en € 46.000 bij te ramen voor 2024.

Gemeente Goirle – Begroting 2024

23

Programma 2 Leefomgeving

Ambities en doelstellingen Strategische koers Met het vaststellen van de Omgevingsvisie3 in 2021 heeft de raad de integrale koers uitgezet op weg naar de toekomst, gericht op een fysieke leefomgeving waarin mensen gelukkiger, gezonder en veiliger zijn. In de visie zijn onze ambities, kaders en richtlijnen vastgelegd. De centrale waarden 'Doenerig dorp’, ‘Prachtlandschap van de Toekomst’ en ‘Goed toeven’ vormen daarbij het overkoepelende kader. Deze waarden willen we voor de toekomst behouden en waar mogelijk versterken. In het bestuursakkoord 2023-2026 “Samen bouwen” is aangegeven dat de ambities ook de komende jaren aansluiten bij de Omgevingsvisie, waarbij wel een aantal accenten wordt gelegd. Met de Omgevingsvisie hebben we enerzijds vastgelegd welke kwaliteiten we willen behouden om het landschap duurzaam en robuust in te richten en de kenmerkende (cultuurhistorische) kwaliteiten van het Gôolse landschap voor de toekomst te kunnen behouden. Anderzijds geven we aan welke ontwikkelingen we ruimte willen bieden, om aantrekkelijk te blijven voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft geresulteerd in ambities en doelstellingen op verschillende integrale thema's, die ook voor de begroting centraal staan.

Door te voorzien in de (regionale) woningbehoefte dragen we bij aan de grote verstedelijkingsopgave In Nederland, en dus ook in Hart van Brabant, is een grote verstedelijkingsopgave met bijbehorende ruimteclaims. Op dit moment zijn, naast diverse binnenstedelijke locaties, de Bakertand en de Zuidrand in ontwikkeling. In de Omgevingsvisie staat dat we hiermee naar verwachting tot 2030 voldoende in de (regionale) woningbouwbehoefte kunnen voorzien, maar dat dit op langere termijn (na 2030) mogelijk onvoldoende is voor de regionale verstedelijkingsbehoefte. Daarom zijn ook mogelijke andere locaties aangegeven. De woningbouwopgave pakken we in regionaal verband op. In de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT) is in maart 2023 een regionale Woondeal met het Rijk, de provincie en de waterschappen gesloten. Dit betekent een regionale versnelling en evenredige verdeling van de bouwopgave. Ons woningaanbod sluit aan bij de woonbehoefte. Daarbij benutten we de bestaande voorraad optimaal. Voor de toekomst van Goirle vinden wij een gezonde en evenwichtige bevolkingssamenstelling op korte, middellange en lange termijn van groot belang. Wij willen de druk op de woningmarkt terugdringen. Wij stimuleren woningbouw voor uiteenlopende doelgroepen met verschillende leeftijden. Denk aan tijdelijke, flexibele woningen, alternatief gebouwde woningen en zorgwoningen.