03 09132022 Begroting 2023-2026 def.pdf
Tekst van het document
53
Wat mag het kosten?
bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema
Rekening 2021 559 280 -278
Begroting 2022 incl. wijziging 527 256 -271
Begroting 2023 646 266 -379
De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder verder toegelicht. 2023 50 25 25 -50
2024 25
2025 25
25 -25
25 -25
0
Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves
0
0
0
0
Investeringen Totaal investeringen
0
0
0
0
bedragen x € 1.000 Lasten nieuw beleid Moderniseren website Inwonersparticipatie Totaal lasten -/- baten nieuw beleid
2026
54
Toelichting: Moderniseren website (Oorsprong: bestaand beleid) De samenleving digitaliseert in een snel tempo, zeker sinds corona. Ontwikkelingen volgen elkaar in een hoog tempo op, zowel in de techniek als in de samenleving. De overheid stelt ook steeds meer eisen aan de digitale dienstverlening van gemeenten. De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) regelt dat burgers en bedrijven hun zaken die ze met de overheid doen, digitaal kunnen afhandelen. De Wet digitale toegankelijkheid regelt dat de website moet voldoen aan eisen die ervoor zorgen dat inwoners, ongeacht welke beperking dan ook, niet wordt uitgesloten van deze digitalisering. De website vormt de spil van de digitale dienstverlening van onze gemeente. Het is het belangrijkste kanaal van de gemeente Goirle en de eerste plek waar inwoners zich toe richten bij vragen. De website moet in techniek en vormgeving inwoners optimaal ondersteunen. De huidige website is ruim 6 jaar oud. Deze voldoet niet aan de eisen die gebruikers maar ook die de wet stelt aan een website. Vernieuwing is daarom nodig. Daarnaast biedt vernieuwing mogelijkheden voor verdergaande samenwerking met Hilvarenbeek (dat vorig jaar de website vernieuwde) en Oisterwijk (dat dit jaar de website vernieuwt).
Inwonersparticipatie (Oorsprong: Bestuursakkoord) Om invulling te kunnen geven aan de wens vanuit het bestuursakkoord om inwonersparticipatie te intensiveren, trekken we deze bestuursperiode incidenteel voor drie jaar extra middelen uit. Daarmee kunnen we bijvoorbeeld met themabezoeken, inwonerpanels en/of denktanks informatie uit de samenleving ophalen ten behoeve van onze beleidsvoorbereiding.
55
Programma 5 Algemene dekkingsmiddelen en overhead
Algemene dekkingsmiddelen Het is afgelopen jaren lastig geworden om te komen tot een financieel reëel en structureel evenwichtig meerjarenperspectief. Uitgaven en inkomsten zijn niet met elkaar in evenwicht en leiden tot verhoging van de lastendruk bij onze inwoners. Tegen die achtergrond zal de inmiddels voorliggende strategische heroriëntatie moeten leiden tot keuzes om dit een halt toe te roepen. De algemene middelen die we vanuit het Rijk ontvangen worden ter beschikking gesteld op basis van een verdeelmodel. We verwerken de algemene middelen zoveel als mogelijk budgetneutraal. Dat betekent dat we ze reserveren binnen het thema 'Algemene dekkingsmiddelen' totdat er een concreet bestedingsdoel voor bepaald is. Op die manier kunnen de uitgaven en bestedingsdoelen centraal en eenvoudiger gemonitord worden en houden we grip en zicht op de uitgaven. Herverdeling gemeentefonds In de meerjarenraming 2023-2026 is rekening gehouden met een maximaal nadeel per jaar van € 15 per inwoner in 2023 dat jaarlijks oploopt met hetzelfde bedrag oploopt. Omdat niet alle adviezen van de VNG en het ROB zijn opgevolgd en nog verdere onderzoeken plaats vinden wordt nu rekening gehouden met de netto-effecten van € 7,50, € 22,50, € 37,50. In de jaren 2023 tot en met 2026 is gerekend met € 37,50. Voor de jaren tot en met 2025 staat het herverdeeleffect vast.
De bedragen voor 2026 en verder voor de suppletie-uitkering zijn afhankelijk van de besluitvorming naar aanleiding van de evaluatie van het nieuwe verdeelmodel. In afwachting hiervan is gekozen om voor 2026 en verder uit te gaan van de stand 2025 en dus de suppletie-uitkering door te trekken. Voor de gemeente Goirle blijkt het herverdeeleffect ten opzichte van het jaar 2023 op dit moment opgelopen te zijn van € 139 per inwoner naar ruim € 151 negatief. Het spreekt voor zich dat we hiernaar nog nader onderzoek doen en hierop nog terugkomen. Ambities en doelstellingen Personeel & Organisatie De arbeidsmarkt staat onder druk. Om de gemeentelijke taken en de ambities uit het bestuursakkoord uit te kunnen voeren, is voldoende en kundig personeel nodig. In de komende jaren voeren we het programma uit ‘Succesvol de arbeidsmarkt op'. Het programma richt zich op aantrekken, (gezond) binden en boeien van medewerkers.
56
Informatiemanagement In ons dagelijks werk is goede informatievoorziening een topprioriteit. Een periode van corona en lockdowns heeft deze behoefte alsmaar versterkt. We werken nu meer tijd- en plaats onafhankelijk dan ooit. Zonder onze laptops, applicaties, koppelingen en andere digitale voorzieningen kunnen we simpelweg ons werk niet doen. Daarnaast is er een groeide behoefte bij inwoners om digitaal zaken te kunnen doen. We bezitten ontzettend veel data. En al werken we hier al jaren mee, het gaat er nu om dat we dit proces automatiseren, optimaliseren en dat we steeds meer verschillende data samenvoegen. Dit zetten we in voor transparante verantwoording aan belanghebbenden zoals gemeenteraad, inwoners, ondernemers, bezoekers en samenwerkingspartners. Voor 2023 richten we ons op de volgende 3 speerpunten: - Meer zicht en grip door middel van datagedreven werken - Faciliteren werkplek van de toekomst - Inzet van slimme ICT-oplossingen voor efficiency- en kostenvoordelen Verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Voor dit programma zijn dat de volgende organisaties: - NV Bank Nederlandse Gemeenten - NV Brabant Water - NV Tilburgse Waterleidingmaatschappij - Equalit
Thema-indeling De beoogde resultaten die in 2023 moeten bijdragen aan realisatie van de doelstellingen hebben we in dit hoofdstuk aan de hand van de navolgende thema's geformuleerd: 5.1. Algemene dekkingsmiddelen 5.2. Overhead
Wat mag het kosten?
bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo programma
Rekening 2021 13.790 50.067 36.278
Begroting 2022 incl. wijziging 10.750 49.682 38.932
Begroting 2023 9.125 50.440 41.315
57
Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen Te behalen resultaten • Stabiliseren van de lokale lastendruk Lokale heffingen zijn de tweede belangrijke, structurele inkomstenbron van de gemeente. Onder andere daarmee kunnen we een deel van ons hoge ambitieniveau realiseren. Van onze inwoners, bedrijven en toeristen vragen we echter geen onbegrensde bijdrage. Daarom stijgen onze lokale lasten ten hoogste met de inflatie; De gemeente Goirle neemt in de Atlas voor Lokale lasten de 208e positie in (van de 344 gemeenten) voor 2022 waarbij geldt dat nummer 1 de laagste lokale lasten heeft. Dit betreft de rangorde voor eigenaar/bewoners (meerpersoonshuishouden). De positie voor de huurder is plaats 33. Wij streven ernaar om onze positie aanzienlijk te verbeteren. • Financieel gezonde gemeente We streven ernaar onze (toekomstige) taken en ambities, en de daaruit voortkomende beleidskeuzes in een stabiel evenwicht te brengen met onze inkomsten en uitgaven. Daarmee blijven we in staat onze eigen keuzes te kunnen maken.
In 2022 brengen we in de programmabegroting 2023 onze baten en lasten meerjarig in de richting van een stabiel evenwicht en zorgen we dat onze weerstandsratio voldoende blijft (tussen 1,0 en 1,4); • Transparante verantwoording Het past bij onze Gôolse democratie om inwoners de kans te geven te begrijpen wat er met hun belastinggeld en de overige inkomsten van de gemeente, is gebeurd. In 2022 en verder ervaren onze raadsleden -als vertegenwoordiging van onze inwoners- de effecten die met de doorontwikkeling van de P&C-cyclus in gang is gezet.
58
Indicatoren 5.1 Algemene dekkingsmiddelen BBV-Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 27 Gemiddelde WOZ-waarde 28 Woonlasten éénpersoonshuishouden 29 Woonlasten meerpersoonshuishouden
Eenheid x € 1.000 € €
Gemeente Goirle
Geheel Nederland
2019 276 629 726
2019 248 665 735
2020 294 742 831
2021 319 763 857
2020 270 700 773
2021 309 733 810
Legenda: 1 De gemiddelde WOZ-waarde van woningen. 2 Gemiddeld totaalbedrag in € per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. 3 Gemiddeld totaalbedrag in € per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
59
Overzicht algemene dekkingsmiddelen Onderstaand lichten we toe hoe de algemene dekkingsmiddelen van de gemeente Goirle zijn opgebouwd. bedragen x € 1.000 Algemene uitkering gemeentefonds Lokale heffingen zonder bestedingsdoel Overige algemene dekkingsmiddelen o Dividend o Saldo van de financieringsfunctie (paragraaf financiering) o Onvoorzien o Overige algemene dekkingsmiddelen Totaal algemene dekkingsmiddelen
Lasten 15 241
73 168 256
Baten 42.735 6.553 225 25 200
49.513
• Lokale heffingen zonder bestedingsdoel: OZB (woningen en niet-woningen) en precariobelasting. • Voor het bepalen van de hoogte van de post onvoorzien gaan we uit van € 3,00 per inwoner. • Het bedrag bij de overige algemene dekkingsmiddelen heeft betrekking op een stelpost van 1,5% extra prijsstijging boven op de algemene toegepaste stijging van 2,5%. De algemene uitkering gemeentefonds kan verder worden onderverdeeld in een algemeen deel, aangevuld met een aantal decentralisatie- en integratie-uitkeringen. In onderstaande tabel wordt deze opbouw voor Goirle in beeld gebracht. Vanuit de algemene uitkering betalen we rechtstreeks een bedrag voor de taken die door of namens de VNG worden uitgevoerd. bedragen x € 1.000 Algemene uitkering Integratie- en decentralisatie uitkeringen Impuls brede scholen combinatiefuncties Vergunningverlening, toezicht en handhaving Voorschoolse voorziening peuters Armoedebestrijding kinderen Versterking omgevingsveiligheidsdiensten Extra capaciteit BOA's Participatie Extra middelen jeugdzorg Totaal uitkering gemeentefonds
2023 39.913 252 62 58 35 60 4 33 2.570 0 42.735
2024 2025 2026 40.433 42.120 40.083 248 248 248 62 62 62 58 58 58 35 35 35 60 60 60 0 0 0 33 33 33 2.486 2.349 2.272 985 910 625 44.152 45.627 43.228
60
Wat mag het kosten?
bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema
Rekening 2021 6.275 49.629 43.354
Begroting 2022 incl. wijziging 3.291 49.360 46.068
Begroting 2023 963 50.271 49.308
De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering zullen komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder verder toegelicht. bedragen x € 1.000 Baten nieuw beleid Onroerende zaakbelasting Totaal lasten -/- baten nieuw beleid
2023 -628 -628 -628
2024 -628 -628 -628
2025 -628 -628 -628
2026 -628 -628 -628
Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves
0
0
0
0
Investeringen Totaal investeringen
0
0
0
0
Toelichting: Onroerende zaak belasting (OZB) Met het vaststellen van de uitgangspunten voor de begroting 2023 besloot de raad de OZBopbrengsten niet slechts aan te passen aan het inflatiepercentage, maar conform de bestendige lijn de werkelijke consumentenprijsindex (cpi) te volgen. Dat zou een forse extra OZB-opbrengst voor onze gemeente genereren. Onze inwoners worden echter op dit moment geconfronteerd met forse prijsstijgingen in hun levensonderhoud vanwege onder andere de energie- en grondstoffencrisis. Dankzij de tijdelijk financiële impulsen van het rijk zien de gemeentelijke financiën er tot aan 2026 goed uit. In het bestuursakkoord is bepaald dat we de gemeentelijke woonlasten voor onze inwoners zo laag mogelijk houden. Die mogelijkheid is er nu. Daarom stelt het college voor de verhoging die volgt uit de begrotingsuitgangspunten in 2023 tijdelijk terug te geven aan onze inwoners. Ondanks het feit dat de teruggaaf incidenteel is, moet deze in de meerjarenraming meerjarig worden verwerkt tot het moment dat de door de raad vast te stellen OZB-verordening anders bepaalt.
61
Thema 5.2 Overhead Te behalen resultaten Informatiemanagement Meer zicht en grip door middel van datagedreven werken We zijn van start gegaan met datagedreven werken in GHO-verband. De pilot is opgeschaald naar de praktijk en het team gevormd. We gaan de juiste technische, ethische en wettelijke randvoorwaarden neerzetten, zodat vragen opgepakt kunnen worden. Het inzetten van een monitor voor het sociaal domein is een manier om hier meer zicht en grip te krijgen. Maar denk ook aan thema’s rondom klimaat, milieu en energie. Het in kaart brengen en analyseren van data kan leiden tot nieuwe inzichten en beleid en daarmee de besluitvorming verbeteren. Komende jaren gaan we dit verder uitbouwen en professionaliseren. Faciliteren werkplek van de toekomst Volgend jaar gaan we digitale werkplek van de toekomst verder inrichten. Zo werken we steeds flexibeler en tijd- en plaats onafhankelijker. Waar het eerst leek dat het extra kosten met zich zou meebrengen, blijkt dat we op bepaalde vlakken ook enige besparingen kunnen realiseren. Inzet van slimme ICT-oplossingen voor efficiency- en kostenvoordelen Het Sociaal domein neemt (met iets opgelopen vertraging) begin 2023 het nieuwe regiesysteem in gebruik. Daarnaast starten we in 2023 een verkenning op voor de implementatie van het nieuwe zaaksysteem.
Bij de implementaties van deze twee systemen is Goirle bewust ‘volgend’ op de andere gemeenten binnen de Equalit-share. Wel houden we in de gaten hoe het daar loopt, en pakken we kansen mee om efficiency-slagen te maken in onze werkprocessen. Zoals de gezamenlijke aanschaf (waardoor kostenvoordeel) van een tool voor digitale ondertekening, als onderdeel van het nieuwe zaaksysteem. Vooruitlopend op de implementatie van het nieuwe zaaksysteem wil Goirle daar volgend jaar al een start mee maken (om daarna verder uit te bouwen). Op die manier verspreiden we de impact die dergelijke veranderingen hebben op de organisatie, terwijl we continu slimme verbeterstappen zetten. Personeel en Organisatie Arbeidsmarkt Om succesvol op de arbeidsmarkt te zijn, is het nodig een goede Arbeidsmarktstrategie te ontwikkelen. Het maken van een arbeidsmarktbeleid met lef en energie waarbij we uitgaan van onze eigen onderscheidende kracht. In de arbeidsmarktstrategie geven we aan hoe we dit aanpakken en vormgeven. In de tussentijd werven we gericht en zetten we (als het nodig is) werving en selectiebureaus in. Deze bureaus zoeken naar nieuwe medewerkers in deze moeilijke arbeidsmarkt. We ontwikkelen een trainee-programma. We zoeken hierbij de samenwerking in de regio (Hart van Brabant of GHO) of voor Goirle specifiek. Daarnaast stimuleren we de inzet van stagiaires.
Op deze manier willen we ze vroeg kennis laten maken met onze organisatie. We proberen op deze manier stagiaires blijvend aan ons te binden. Duurzame inzetbaarheid en vitaliteit De gemiddelde leeftijd van ambtenaren stijgt, er is een gemiddeld ziekteverzuim, de vraag naar personeel neemt toe, gemeenten krijgen complexe taken erbij en door technologisering verandert het werk voor ambtenaren. Voor de gemeente is het duurzaam inzetbaar houden van personeel de komende jaren een absolute must. 62
Met strategische personeelsplanning brengen we per domein en team in kaart welke veranderingen en ontwikkelingen er zijn en wat hiervoor nodig is. Met als doel de juiste persoon, op het juiste moment op de juiste plaats. Indicatoren 5.2 Overhead BBV-Indicatoren 30 Formatie 31 Bezetting 32 Apparaatskosten 33 Externe inhuur 34 Overhead Lokale indicatoren 35 Opslagpercentage overhead
Eenheid fte fte in € per inwoner % % Eenheid %
Gemeente Goirle 2019 2020 5.73 5.75 5.66 5.57 433 546
2021 5.97 5.65 589
19.4 9.5 2019 89
9.5 10.4 2021 115
14.6 11.3 2020 105
Legenda: Formatie: aantal begrote fte per 1.000 inwoners. Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van 30 het ambtelijk apparaat van uw organisatie voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari. (Bron: eigen data) 31 Bezetting: aantal werkelijke fte per 1.000 inwoners (Bron: eigen data) Apparaatskosten: Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen 32 voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken (Bron: eigen data) Externe inhuur: Kosten inhuur externen als % van totale loonsom + kosten inhuur externen (Bron: eigen 33 data) Overhead: totaal van de uitgaven van het taakveld Overhead als percentage van de totale uitgaven in 34 de begroting (Bron: eigen data) Opslagpercentage overhead: percentage geeft aan hoeveel procent van de uitgaven uit 35 overheadkosten bestaan.
Berekening Overhead bedragen x € 1.000 Totale kosten voor de overhead Opslag op directe salarislasten (toegepast bij afvalstoffenheffing en rioolheffing) Overhead toe te rekenen aan grondexploitaties en kapitaalwerken Percentage overhead
2022 7.683 107%
2023 7.993 115%
964
1.095
12,60%
11,94%
De stijging in de totale kosten voor de overhead wordt voornamelijk veroorzaakt door de stijging van de lonen, en de hogere lasten van automatisering.
63
Wat mag het kosten?
bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema
Rekening 2021 7.515 438 -7.077
Begroting 2022 incl. wijziging 7.459 322 -7.137
Begroting 2023 8.162 170 -7.993
De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering zullen komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder verder toegelicht. bedragen x € 1.000 Lasten nieuw beleid Decharge bezuinigingsopgave bedrijfsvoering Formatieplan Verbeteren kwaliteit sturinginstrumentarium Opdracht tot verminderen uitgaven 2 x € 2 miljoen Verbeteren netwerk ten behoeve van hybride werken Arbeidsmarktstrategie Totaal lasten -/- baten nieuw beleid
2023 1.060 225 750 25 35 15 10 -1.060
2024 1.056 300 750
2025 381 375
2026 381 375
6
6
6
-1.056
-381
-381
Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves
0
0
0
0
Investeringen Totaal investeringen
0
0
0
0
Toelichting: Décharge eerdere bezuinigingsopgaven bedrijfsvoering Bij de begrotingsbehandeling van boekjaar 2020 heeft de gemeenteraad een taakstellende bezuiniging op de bedrijfsvoering/terugdringen formatie opgelegd. Hetzelfde is gebeurd bij de begrotingsbehandeling van boekjaar 2022. Beide bezuinigingen zijn destijds ingegeven door financiële noodzaak; zonder koppeling tussen beleid en formatie en een plan op inhoud. Deze bezuinigingsopgaven staan haaks op de noodzaak tot uitbreiding van de formatiebudgetten en zijn daarom niet realiseerbaar. We stellen daarom voor meerjarig financieel décharge voor deze opgave te verlenen. Met juist een toename van de formatie kan beter invulling worden gegeven aan de continue aandacht voor efficiencyverbetering, en mogelijke besparingen, in onze werkprocessen. 64
Formatieplan Het college heeft laten inventariseren welke formatie in 2023 benodigd is om tot realisatie van reguliere (wettelijke) taken en ambities te kunnen komen. Dat heeft geleid tot een concept formatieplan waarin naast taken en ambities ook rekening is gehouden met de gewenste en noodzakelijke organisatie-ontwikkeling. Daarnaast houdt het de mogelijkheid open om -vanwege arbeidsmarktkrapte- zelf personeel te gaan opleiden. Uit de BMC formatiebenchmark uit 2021 en de rapportage van het A&O fonds bleek dat Goirle een bescheiden formatie heeft. De benodigde uitbreiding van het formatiebudget is groter, zo blijkt uit het formatieplan 2023. Vanwege de opgave in het nieuwe bestuursakkoord tot structurele verlaging van onze uitgaven wordt slechts een gering deel van het daadwerkelijk extra benodigde formatiebudget, voor een tijdelijke duur van 2 jaar, in de begroting opgenomen. De uiteindelijke invulling daarvan op benodigde functies heeft impact op de realisatie van in deze begroting opgenomen ambities. Uiteraard informeren we de raad tijdig over de consequenties. Bij het maken van de keuzes vanuit de strategische heroriëntatie door de raad en het meenemen van de mogelijke bevindingen uit het onderzoek naar bestuurskracht, vindt opnieuw een herijking van de daarvoor benodigde formatiebudgetten plaats.
Verbeteren kwaliteit sturingsinstrumentarium (Oorsprong: Bestuursakkoord) De verbetering van de Planning & Control-cyclus is erop gericht om de kwaliteit van het sturingsinstrumentarium voor raad, college en ambtelijke organisatie te verbeteren. Er is externe expertise nodig om de mogelijkheden van de beschikbare, huidige software beter te kunnen benutten voor het te verbeteren proces. Deze expertise is niet binnen de ambtelijke organisatie beschikbaar. Opdracht tot vermindering uitgaven 2 x € 2 miljoen (Oorsprong: Bestuursakkoord) We laten alle gemeentelijke uitgaven herbeoordelen op nut en noodzaak door een extern, onafhankelijk bureau. Op deze wijze bouwen we onze budgetten opnieuw op, als alternatief voor de eerdere aanpak waarin bestaande budgetten het uitgangspunt waren. Dat maakt een gewogen oordeel over wat écht nodig is mogelijk. Verbeteren netwerk t.b.v. hybride werken (Oorsprong: Bestuursakkoord) Er is steeds meer behoefte aan flexibele (digitale) voorzieningen zoals een laptop. Sinds enige tijd werken we ook grotendeels hybride; er zijn minder vaste werkplekken in het gemeentehuis. Door deze ontwikkelingen en het gebruik van de laptops zien we ook het gebruik van het WiFi-netwerk flink toenemen. Hier komt bij dat we op termijn de vaste computers op de werkplek sterk willen afbouwen.
Om ervoor te zorgen dat ons WiFi-netwerk dit aankan (zodat medewerkers ongestoord met hun laptop op kantoor kunnen werken), is het noodzakelijk ons WiFi-netwerk te versterken. Arbeidsmarktstrategie (Oorsprong: bestaand beleid) De arbeidsmarkt op. Het klinkt vrij eenvoudig. Medewerkers vinden, binden en boeien. Om succesvol op de arbeidsmarkt te zijn, is het nodig een goede arbeidsmarktstrategie te ontwikkelen. Het maken van een arbeidsmarktbeleid met lef en energie waarbij we uitgaan van onze eigen onderscheidende kracht. In de arbeidsmarktstrategie geven we aan hoe we dit aanpakken en vormgeven.
65
Paragrafen
66
Paragraaf Lokale heffingen Uitgangspunten Het beleid ten aanzien van lokale heffingen is vastgelegd in de belastingverordeningen. Deze worden jaarlijks geactualiseerd en ter goedkeuring aan de Raad aangeboden. In de begroting zijn in financiële zin de gewijzigde tarieven toegepast. In deze paragraaf zijn de volgende uitgangspunten van toepassing. - Lokale algemene belastingen worden gecorrigeerd voor maximaal de inflatie op basis van de prijsindex voor gezinnen. Voor de onroerende zaakbelasting (OZB) geldt het inflatiepercentage van mei 2021 t/m mei 2022. - Tarieven voor bestemmingsbelastingen en rechten worden bepaald uit het oogpunt van kostendekkendheid, waarbij we de lasten voor kwijtschelding en BTW component als kostenpost meenemen in de berekening. - Hondenbelasting wordt in Goirle gezien als een bestemmingsbelasting. - Tarieven voor de BedrijfsInvesteringsZone (BIZ-belasting) liggen vast voor de looptijd van de BIZ en zijn berekend op basis van de belastingcapaciteit en een ingediende begroting en activiteitenplan van de betreffende stichting. Eind 2022 voeren we een draagvlakmeting uit voor BIZ Centrum. De uitslag is op dit moment (augustus 2022) nog niet bekend. - De tarieven voor toeristenbelasting verhogen we in lijn met het dekkingsplan 2020-2024.
De opbrengst komt, na aftrek van de perceptiekosten, voor maximaal 50% ten goede aan de Vereniging Recreatie en Toerisme, met een maximum van € 20.000. - Onroerende zaakbelasting is gebaseerd op de waarde peildatum 1 januari 2022. De prognose van de waardeontwikkeling is in oktober 2022 bekend en wordt dan verwerkt. Het effect op de netto lasten van de belastingplichtige is, bij een gemiddelde waardeontwikkeling, gelijk aan het inflatiepercentage. Ontwikkeling van de tarieven Netto-last OZB Hondenbelasting Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden Rioolheffing Precariobelasting Marktgelden Leges (m.u.v. wettelijk tarief) BIZ-belasting Toeristenbelasting
BEVRIEZEN 1,0% Stijging € 20 (afgerond) Daling Daling € 20 (afgerond) 24,0% (*) Stijging 2,5% Stijging 2,5% Stijging Stijging 2,5% Conform afspraak € 0,25 per persoon per nacht Stijging
(*) Stijging is nodig om hogere kosten op te vangen. Optie: inzet egalisatievoorziening rioolheffing. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het uitwerken van de motie tariefdifferentiatie rioolheffing.
67
Geraamde inkomsten
Belastingen en heffingen vormen circa 18,84% van de gemeentelijke baten. Naar verwachting is de opbrengst in 2023 ongeveer € 13 miljoen.
Inzicht in kostendekkendheid bedragen x € 1.000
Taakveld Netto kosten taakveld Kosten, incl. rente Inkomsten, excl. Heffing Toe te rekenen kosten Kwijtschelding Overhead, incl. rente BTW Totale kosten Opbrengst heffingen Mutatie met voorziening Dekkingspercentage
Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Marktgelden
Hondenbelasting
7.3 1.565 2.128 563 528 50 79 399 2.094 2.095 0 100%
7.2 2.181 2.192 11 532 9 320 203 2.713 2.462 250 100%
3.3
Divers 74 74 0 2 2 0 0 76 76 0 100%
5 6 1 10 0 9 1 15 12 0 87%
Titel I Divers 0 -%
Leges Titel II 8.1/8.3 0 -%
Titel III Divers 0 -%
68
Het percentage kostendekkendheid Leges is per titel in beeld gebracht. De tarieven van Titel II Fysieke leefomgeving en Titel III Europese dienstenrichtlijn) zijn in 2021 fors verhoogd, waardoor de kostendekkendheid is gestegen. Het is gebruikelijk dat voor de diensten in Titel III een relatief lage mate van kostendekkendheid wordt begroot. Horeca gelegenheden en evenementen houden een gemeente ‘levendig’. Doorgaans wordt daarom vaak de bestuurlijke keuze gemaakt om de tarieven voor deze vergunningen minder dan kostendekkend vast te stellen. Het onderzoek naar kostendekkendheid leges voor 2023 is nog niet afgerond op het moment dat we het boekwerk begroting 2023 maken (aug 2022). De kostendekkendheid brengen we in beeld in de besluitvormende stukken voor de legesverordening 2023. In oktober 2022 besluit de Eerste Kamer of de Omgevingswet in werking treedt per 1 januari 2023.
Lokale lastendruk Om een beeld te krijgen van de lokale lastendruk vergelijken we de situatie in Goirle met het landelijk gemiddelde, conform de COELO-Atlas (landelijke rapportage lokale lasten). Gehanteerde uitgangspunten voor de berekening zijn een meerpersoonshuishouden voor afvalstoffenheffing en rioolheffing en een waarde van een eigen woning in 2022 van € 350.000 (2021: € 319.000 - Bron Waarderingskamer).
Tarievenoverzicht huishoudens
OZB eigenaar woningen OZB eigenaar/gebruiker niet-woningen Afvalstoffenheffing (meerpersoons) Rioolheffing eigenaar & gebruik Bruto woonlasten Hondenbelasting
Nederland 2022 0,0978% 0,5208% € 317,00 € 207,00 € 904,00 € 39,60
Goirle 2022 0,1267% 0,6038% € 255,36 € 166,07 € 807,12 € 38,76
2023 0,1081% 0,5753% € 227,16 € 205,68 € 811,19 € 39,12
Tarieven Nederland 2022: Bron COELO - Atlas van de lokale lasten 2022.
69
Kwijtscheldingen
Een gemeente heeft de mogelijkheid om kwijtschelding te verlenen voor een aantal gemeentelijke heffingen. Dit is geregeld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. De gemeente Goirle heeft lokaal beleid vastgelegd in de verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen 2021. In de begroting 2023 is in totaal een bedrag van € 61.000 aan kwijtscheldingen geraamd.
70
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uitgangspunten Het beleid van risicomanagement is Goirle is vastgesteld in de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Deze nota is uit 2011, is gedateerd en vergt actualisatie. In de nota zijn weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en weerstandsratio nader gedefinieerd. De belangrijkste uitgangspunten uit deze nota die voor de begroting 2023 zijn toegepast, luiden als volgt: - De raad heeft eerder vastgesteld dat het een weerstandsratio nastreeft die tenminste ‘voldoende’ is. Dat betekent dat de ratio schommelt tussen de 1,0 en 1,4. - Er wordt onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele risico’s worden gedekt uit “vrije” reserves (incidenteel geld). Structurele risico’s leiden tot beleidskeuzes bij de eerstvolgende begroting (opvangen binnen de exploitatie of inkomsten vergroten door bijvoorbeeld de inzet van nog onbenutte belastingcapaciteit). - Omdat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen, is voor de berekening van de weerstandscapaciteit bepaald een ratio van 60% van de risico’s te hanteren.
Ratio weerstandsvermogen Naast een structureel en reëel begrotingsevenwicht zegt ook het weerstandsvermogen, uitgedrukt in de weerstandsratio, iets over de financiële gezondheid van een gemeente. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om mogelijke tegenvallers op te vangen zonder dat dit onmiddellijk invloed heeft op het beleid. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een indicator, de weerstandsratio, waarin de weerstandscapaciteit ten opzichte van de risico’s wordt afgezet. De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en de mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte kosten (risico's) op te kunnen vangen. In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is bepaald dat Goirle een ratio met kwalificatie 'voldoende' nastreeft. Dat betekent dat de ratio moet liggen tussen de 1.0 en 1.4. In het bestuursakkoord 2022-2026 'Goirle: sterk en in balans' is de ambitie opgenomen dat de algemene reserve een zodanige omvang heeft waardoor een ratio van 'ruim voldoende' kan worden bereikt. Weerstandsratio > 2.0 1.4 - 2.0 1.0 - 1.4 0.8 - 1.0 0.6 - 0.8 < 0.6
Kwalificatie Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
71
Weerstandscapaciteit In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement zijn de bestanddelen van de weerstandscapaciteit bepaald. De weerstandscapaciteit op begrotingsbasis van de gemeente Goirle bestaat uit de volgende onderdelen: - Algemene reserves (de algemene weerstandsreserve en de algemene reserve grondexploitaties). - Stille reserves. - Begrotingsruimte. - Onbenutte belastingcapaciteit. - Post onvoorziene uitgaven. Voor de begroting 2023 kunnen daaraan de volgende bedragen worden gekoppeld: Rekening Rekening Rekening Begroting Begroting bedragen x € 1.000 Algemene weerstandsreserve
2019
Algemene reserve grondexploitatie Algemene reserve
2020 3.745
2021 4.492
2022 4.019
2023 4.019
4.167 7.912
4.127 8.619
4.155 8.174
4.155 8.174
691
691
359
72
72
72
72
8.056
9.382
8.937
8.605
Stille reserves Structurele begrotingsruimte Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien Weerstandscapaciteit
5199
We lichten de ontwikkeling van de componenten van de weerstandscapaciteit hieronder toe. Algemene reserves De totaal vrije reserve is in 2022 gestegen naar afgerond € 8.174.000, doordat o.a. in de algemene weerstandsreserve het batig saldo van de jaarrekening 2021 is gestort. Op basis van de prognose van positieve rekeningresultaten de komende jaren, kan deze reserve verder toenemen. Stille reserves Stille reserves zijn besloten in activa die lager dan de opbrengstwaarde zijn gewaardeerd. De gemeente Goirle heeft stille reserves in de materiële en financiële vaste activa. De waarde van deze stille reserve mag niet worden meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit vanwege beperkingen op de vrije verhandelbaarheid en de realisatie. Begrotingsruimte De begrotingsruimte wordt iedere begroting bepaald en telt alleen voor het huidige begrotingsjaar, momenteel heeft de gemeente Goirle structureel voldoende ruimte binnen de begroting en de meerjarenraming. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte capaciteit is het verschil tussen het gehanteerde OZB tarief en het tarief om tot een 'artikel 12 gemeente' gerekend te worden. Voor de gemeente Goirle bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit bij de begroting 2023 € 359.227. Post onvoorziene uitgaven De onvoorziene uitgaven zijn voor 2023 geraamd op € 72.300, gebaseerd op € 3 per inwoner van de gemeente. 72
Ingeschatte risico's Conform ons beleid maken we bij het opstellen van de begroting een inventarisatie van de mogelijke risico's die de gemeente kan lopen. We stellen een zogenoemde risicokaart op, waarin we de volgende onderdelen identificeren en kwantificeren: -
Welk risico betreft het? Hoe groot is de kans dat het risico zich voordoet? Is het een regulier of niet-regulier risico? Wat is het financieel gevolg als het risico zich voordoet? Hoe ‘zeker’ is de inschatting van het risico (goed, redelijk, slecht of niet in te schatten)? Welke beheersingsmaatregelen zijn getroffen om het risico te voorkomen?
De uitkomsten van de risicokaart vormen het reëel financieel gevolg van de geïnventariseerde risico's. Voor de begroting 2023 hebben we de risico's geclassificeerd naar de risico-categorieën zoals benoemd in de nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Reëel financieel risico (in €) 5.000 1.977.180 5.000 21.500 76.875 419.800 2.598.055
Omschrijving 1. Bedrijfsprocessen 2. Financieel 3. Financieel grondexploitatie (risico 100%) 4. Imago/politiek 5. Informatie/strategie 6. Juridisch/aansprakelijkheid 7. Letsel/veiligheid 8. Materieel 9. Milieu (grondexploitatie risico 100%) 10. Personeel/Arbo 11. Product/dienst 11. Verbonden partijen en deelnemingen 13. Overige risico's Totaal
Totaal gekwantificeerde risico's
Risico bedrag (60%) 3.000 1.977.180 3.000 12.900 76.875 251.880 2.321.835
2.321.835
Berekening van de weerstandsratio De weerstandsratio, als indicator van het weerstandsvermogen, berekenen we op basis van bovenstaande componenten als volgt: Ratio weerstandsvermogen gemeente
=
weerstandscapaciteit = gekwantificeerde risico's
8.605 = 2,74 3.140
De ratio weerstandsvermogen voor de begroting 2023 is te kwalificeren als ‘uitstekend’ en voldoet daarmee ruim aan de vereisten van de nota weerstandsvermogen en risicomanagement én de ambitie uit het nieuwe bestuursakkoord.
73
Kengetallen: inzicht in financiële positie van de gemeente Bij de vernieuwing van de BBV is, op basis van advies van de commissie Depla, voorgeschreven dat er in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. Naast deze kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. De invoering van de kengetallen is voornamelijk bedoeld om de financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken. De kengetallen hebben geen functie als normerings-instrument in het kader van financieel toezicht. De vijf kengetallen zijn: 1. Schuldquote 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte en 5. Belastingcapaciteit. Het verloop en de prognose van deze kengetallen voor Goirle ziet u in onderstaande tabel.
Overzicht kengetallen Netto schuldquote in % Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen in % Solvabiliteitsratio in % Kengetal grondexploitatie in % Structurele exploitatieruimte in % Gemeentelijke belasting capaciteit in %
Ultimo 2021 48,81%
Ultimo 2022 68,55%
Ultimo 2023 67,99%
Ultimo 2024 60,59%
Ultimo 2025 55,22%
ultimo 2026 58,68%
49,24% 32,80% -3,65% -5,46% 103,72%
68,95% 27,22% -2,13% 2,79% 89,26%
68,35% 26,24% 1,54% 4,06% 83,69%
60,97% 29,74% -6,15% 4,86% 83,69%
55,59% 31,77% -5,39% 6,88% 83,69%
59,06% 29,07% -5,51% 2,89% 83,69%
Deze kengetallen zijn voorzien van een kleurindicator. Daarbij sluiten we aan bij de signaleringswaarden zoals deze ook door de toezichthouder van gemeenten, de Provincie, worden gehanteerd. U treft ze in onderstaande tabel.
74
(Netto) schuldquote Dit kengetal geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van het totaal van de baten. Het geeft daarmee een indicatie van het beslag dat de financieringslasten op de exploitatie leggen en daarmee op de vrije ruimte in de exploitatiebegroting. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Daarnaast wordt de netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, als apart cijfer gepresenteerd. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. - Ontwikkeling 2023 e.v.: De komende jaren wordt een aantal investeringen van forse omvang voorzien welke nog niet in de meerjarenraming zijn opgenomen. De scope daarvan overstijgt bovendien de meerjarenraming. Indien deze met externe financiering (moeten) worden bekostigd, betekent dat een drastische verslechtering van onze (netto) schuldquote.
Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het resultaat van baten en lasten. Ontwikkeling 2023 en verder.: De gemeente is op basis van de gepresenteerde cijfers in voldoende mate in staat om aan haar begrote financiële verplichtingen te voldoen.
75
Grondexploitatie Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de grond is van belang, omdat deze terugverdiend moet worden bij de verkoop. Boekwaarden worden afgezet tegen de totale baten. Een grondexploitatie van 20% of lager wordt beschouwd als minst risicovol. Ontwikkeling 2023 en verder.: Het kengetal voor de grondexploitatie van de gemeente Goirle is met 1% laag. Dit is positief. De resultaten in de grondexploitaties zijn positief. De gemeente is nauwelijks afhankelijk van de ontwikkelingen binnen de grondexploitatie.
Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het evenwicht van de begroting wordt er ook gekeken naar de structurele en incidentele lasten en baten. Voorbeeld van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is dan ook meer flexibel dan een begroting waar bij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn. - Ontwikkeling 2023 en verder.: De meerjarig begrote structurele exploitatieruimte van de gemeente Goirle is in deze meerjarenraming positief, waarmee dit kengetal zich sterk verbetert ten opzichte van eerdere jaren vooral tot en met 2025. Voor de periode vanaf 2026 worden de cijfers fors minder positief en dat wordt veroorzaakt door de aanmerkelijk lagere algemene uitkering.
76
Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten jaarlijks. Bij de berekening van het kengetal worden de gemeentelijke woonlasten afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Gemeente Goirle stond in 2022 op plaats 208 van de in totaal 344 gemeenten in 2022 (Bron: COELO). Hoe hoger dit getal is, hoe hoger de woonlasten zijn. Ontwikkeling 2023 en verder.: De opbrengsten OZB verhogen we in 2023 niet met inflatiecorrectie. De gemeente heeft ruimte om – indien er aanleiding ontstaat om de inkomsten te vergroten – de lokale belastingen te verhogen.
Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente. Geconcludeerd kan worden, dat de financiële positie van de gemeente Goirle in 2023 in zekere mate verbetert ten opzichte van de begrote positie in 2022, met name dankzij de incidentele inkomsten uit de algemene uitkering.
77
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Uitgangspunten Deze paragraaf beschrijft de onderhoudstoestand en de kosten van wegen, openbare verlichting, riolering en water, groen en gebouwen. Het onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel gedeelte van de begroting, daarom is een goed overzicht en inzicht in de financiële consequenties belangrijk.
Overzicht kapitaallasten en onderhoudslasten Wegen Beleidskader In 2021 heeft de raad het Beheerplan Verharding 2021-2025 vastgesteld. Dit beleid is een voortzetting van het Wegenbeleidsplan 2014-2023. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn budgetten opgenomen voor het in stand houden van verhardingen, onverharde wegen, civieltechnische kunstwerken, verkeersborden, wegmarkeringen en bewegwijzering. Daarnaast zijn er budgetten opgenomen voor reiniging en gladheidsbestrijding. Verwachte staat van onderhoud Binnen het beleid mag maximaal 15% van het areaal verhardingen een lagere kwaliteit hebben dan de vastgestelde kwaliteit B. Het herstel van dit deel is opgenomen in de planning en wordt integraal opgepakt met de vakdisciplines groen, riolering, openbare verlichting en verkeer. Dit wordt ook afgestemd met de netbeheerders om de overlast en de totaalkosten voor de gemeenschap tot een minimum te beperken. Uitgangspunt is dat de verharding, ook in 2023, voldoet aan de gestelde kwaliteit B. De grote kostenstijgingen zijn daarbij wel een bron van zorg. Op 1 april 2022 vielen de benodigde budgetten voor exploitatie en kapitaallasten al € 113.000 hoger uit dan begroot. In 2023 indexeren wij deze budgetten om aan de kostenstijging te kunnen voldoen. Temporiseren van maatregelen is geen alternatief, omdat dit ook een vorm van kwaliteitsverlaging is.
Mogelijk komen we later terug naar de raad als een andere keuze moet worden gemaakt. Tot nu toe was de focus bij civieltechnische kunstwerken gericht op het beheer en onderhoud van bruggen en duikers. Kunstwerken zoals geluidswanden, keerwanden en oeverbeschermingen kregen onvoldoende aandacht. In 2022 wordt de kwaliteit en beheerbehoefte van alle civiele kunstwerken in beeld gebracht. Hieruit volgen waarschijnlijk extra maatregelen en kosten voor de volgende boekjaren.
78
Openbare verlichting Beleidskader In 2022 wordt aan de raad een nieuw beleidsplan voorgesteld, tot dit moment wordt het beleidsplan 2012-2015 toegepast. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn budgetten opgenomen voor het in stand houden van de openbare verlichting en de vervanging met LED armaturen. Voor 2022 is een extra bedrag aangevraagd om tijdig gevaarlijke lichtmasten te kunnen vervangen en tijdig te kunnen voldoen aan de eisen van het Energieakkoord 2030. In 2022 wordt met het nieuwe beleid ook een nieuwe begroting aan de raad voorgesteld. Verwachte staat van onderhoud De achterstand die is ontstaan, is in afgelopen jaren niet ingehaald zoals verwacht. Uit inspecties bleek de achterstand groter te zijn dan gedacht. Er is 3-4 jaar een extra budget nodig om op deze achterstand in te lopen. De nadruk ligt op veiligheid en het voldoen aan het Energieakkoord 2030. Waar mogelijk wordt de achterstand integraal opgepakt met infraprojecten. Riolering en water Beleidskader In december 2020 is het Programma Water en Riolering door de gemeenteraad vastgesteld. Dit betreft het gemeentelijk rioleringsplan. Dit programma bevat onder andere het beleidskader, de uitvoeringsagenda en het kostendekkingsplan voor water en riolering voor de periode 2021-2025.
Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn ramingen opgenomen voor investeringen, beheer en onderhoud van riolering en water overeenkomstig het kostendekkingsplan van het Programma Water en Riolering 2021-2025. Groen Beleidskader In september 2014 is het Beheerplan Openbaar Groen 2015-2025 vastgesteld, waarin het totale beheerareaal kwaliteitsniveau B moet bevatten, conform de beleidsnota Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) uit 2011. In 2021 is een Programma groen opgesteld waarin de ambities voor de komende jaren worden vastgelegd en in 2022 wordt hiervoor een uitvoeringsprogramma en een (meerjaren)begroting opgesteld. In 2022 starten we met de voorbereiding van een nieuw IBOR. In 2023 stellen we die vast. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In het Beheerplan wordt onderscheid gemaakt tussen dagelijks onderhoud en groot onderhoud. In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en onderhoud van het openbaar groen, onderverdeeld in de posten Voorbereiding en beleid, Groenonderhoud, Bomen, Bermen en sloten en Molenpark. Het onderhoud aan het openbaar groen wordt maandelijks getoetst aan het kwaliteitsbeleid niveau B en voldoet hieraan. De beheerbudgetten zijn als gevolg van areaalvergroting in omvang gestegen. Voor de uitvoering van herinrichting waarbij de inrichting ingrijpend verandert, werd incidenteel een krediet aangevraagd.
De vervangingskredieten werden niet in de begroting gereserveerd. Uitvoeringsagenda groen - Geprogrammeerd onderhoud groen Bij de herinrichting van straten of vervangen van riolering betalen we de kosten voor groen ook uit de budgetten van wegen en riolering omdat voor groen geen budget is. Hierdoor konden we niet alles doen en liepen we een achterstand op. Om dit in de toekomst te voorkomen vragen we € 184.000 waarbij we van dat bedrag € 46.000 uit wegen en € 46.000 uit riolering dekten. Om structureel een bijdrage te leveren vanuit groen hebben we budget nodig. 79
Uitvoeringsagenda groen - Groeiplaatsverbetering bomen Veel van onze bomen staan in te kleine groeiplaatsen. Hierdoor geven ze overlast (wortelopdruk) en groeien slecht. Door de groeiplaatsen te verbeteren, geven we de bomen kans om beter te groeien en geven ze minder overlast. Dit heeft ook als voordeel dat we minder bestrating hebben. Groeiplaatsverbetering is dus ook een klimaatadaptieve maatregel. Voor het verbeteren van de groeiplaatsen bij bomen hebben we structureel € 193.000 nodig. Herplant bomen De afgelopen jaren hebben we op verschillende plaatsen onveilige bomen moeten kappen. We hebben een achterstand om deze bomen te compenseren. De achterstand staat op ongeveer 300 bomen. In 2022 planten we een deel van deze bomen terug. Dit gaat om bomen die we op de oude plaats kunnen herplanten of waarvoor we een locatie gevonden hebben om te herplanten. Voor de overige bomen moeten we een geschikte plaats vinden en investeren in een goede groeiplaats. We hebben hiervoor een eenmalig budget nodig van € 200.000. Ecologisch berm- en slootbeheerplan In het vastgestelde Programma groen staat dat we onze bermen ecologisch willen beheren. Op dit moment klepelen we nog veel bermen. Dat is niet ecologisch, maar wel de meest goedkope manier van beheren. Het nadeel is dat de bermen steeds minder soorten krijgen en dus minder aantrekkelijk zijn voor insecten.
Met ecologisch berm- en slootbeheer maken we biodiverse linten in het landschap waar insecten van profiteren. Er komen meer plantensoorten in de bermen en sloten voor. Dit geldt voor het buitengebied, maar ook voor gazons die we minder intensief willen maaien. We willen een plan opstellen hoe we de bermen, gazons en sloten willen beheren. We verwachten dat we dit plan in 2024 kunnen laten opstellen en dat we in 2023 met bureaus in gesprek gaan om zo’n plan te maken. Speelruimte Beleidskader De Nota Speelruimte is vastgesteld in 2013, het plan is geldt nog steeds en de ramingen bevatten onderhoud, beheer en afschrijvingen van toestellen. In 2023 moet het Speelbeleid geactualiseerd worden en de begroting 2024 zal hierop worden aangepast. Hoe is het beleid vertaald in de begroting? Speeltoestellen hebben onderhoud nodig om te zorgen dat je er veilig op kunt spelen. Na 20 of 30 jaar zijn speeltoestellen ook aan vervanging toe. Bovendien verandert de behoefte aan bepaalde toestellen in een buurt, omdat kinderen verhuizen of de leeftijden niet meer aansluiten bij de leeftijdscategorieën van de speeltoestellen. Dan is verplaatsing of vervanging nodig. In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en onderhoud van speeltoestellen. We werken aan een Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP) om inzichtelijk te maken wat we structureel nodig hebben voor vervanging van speeltoestellen.
Voor de begroting van 2024 vragen we structureel geld op basis van het nieuwe speelbeleid dit MJOP. Gebouwen Beleidskader Het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gebouwen staat beschreven in het gebouwenbeheerplan Gemeente 2021-2030. De commissie BBV adviseert tenminste éénmaal in de vier jaar een integrale beleidsnota over het beleidskader onderhoud kapitaalgoederen door de raad te laten vaststellen en de hoofdlijnen daarvan jaarlijks op te nemen in de paragraaf als bedoeld in artikel 9, lid 2 punt c 'onderhoud kapitaalgoederen". Het 10-jarig gebouwenbeheerplan is in 2021 geactualiseerd. 80
Hoe is het beleid vertaald in de begroting? In de begroting zijn ramingen opgenomen voor beheer en dagelijks onderhoud van de gemeentelijke gebouwen. De uitgaven voor het groot onderhoud lopen via de daarvoor gevormde voorziening onderhoudt gemeentelijke gebouwen. Samenvattend Zoals u heeft kunnen lezen, wordt de basis op orde gebracht. Dit doen wij door onderhoudsplannen op te stellen, waardoor we weten wat er moet gebeuren en wat dat kost. We sluiten hierdoor goed aan op de organisatie en haar P&C-cyclus en daarom leest u de vertaling hiervan in de perspectiefnota.
81
Paragraaf Financiering Uitgangspunten In deze paragraaf wordt inzicht in het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille van de gemeente Goirle gegeven. De gemeente is hierbij gehouden aan de wettelijke kaders vastgelegd in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido) en het Treasurystatuut 2022 van gemeente Goirle. De gemeente Goirle past totaalfinanciering toe. Dit betekent dat inkomsten en uitgaven worden gesaldeerd en op basis van dit saldo wordt bepaald of een lening wordt aangetrokken. De belangrijkste doelstelling van de treasuryfunctie is het beperken van financiële risico's.
Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is bepaald op basis van mutaties in de geprognosticeerde balans ultimo 2023. Als de financieringsbehoefte past binnen de kasgeldlimiet worden kasgeldleningen aangetrokken, wanneer dit niet het geval is wordt afgewogen of het nodig is een langlopende lening af te sluiten. Exploitatiesaldo vóór toevoeging c.q. onttrekking aan reserves (bedragen * €1.000)
1.181
bij: afschrijving materiële vaste activa af: investering materiële vaste activa Financiële vaste activa - ontvangen aflossing leningen Mutatie voorraden incl. bouwgronden in exploitatie Mutatie voorzieningen Vaste schulden aflossing
4.037 -5.361 65 -2.363 -390 -1.918
Financieringsbehoefte
-4.749
Financiële risico's in beeld Risico Renterisico vlottende schuld
Norm Kasgeldlimiet: 8,5% van begrotingstotaal
Renterisico vaste schuld
Renterisiconorm: 20% van de stand van de vaste schuld per 1 januari - Risico uit hoofde van door de gemeente verstrekte leningen en uitgezette beleggingen. Het risico bestaat dat de vrijvallende gelden (bij aflossing) niet tegen een gelijk rentepercentage kunnen worden belegd. - Risico ten aanzien van verstrekte gemeentegaranties (borgstellingen). Garanties dienen voort te vloeien uit gemeentelijke taken. Het verstrekken van een gemeentegarantie geschiedt bij raadsbesluit en wordt voor komend jaar niet verwacht.
Kredietrisico
Toelichting Kasgeldlimiet: € 5,8 miljoen Bij structureel overschrijden van kasgeldlimiet moet de kortlopende schuld worden omgezet in een langlopende schuld. De gemeente Goirle voldoet aan de renterisiconorm en de norm wordt niet overschreden.
82
Berekening renterisiconorm (bedragen x € 1.000) 1a Renteherziening op vaste schuld o/g 1b Renteherziening op vaste schuld u/g 2 Netto renteherziening op vaste schuld (1a – 1b) 3a Nieuw aangetrokken vaste schuld 3b Nieuw uitgezette lange leningen 4 Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a – 3b) 5 Betaalde aflossingen 6 Herfinanciering (laagste van 4 en 5) 7 Renterisico’s op vaste schuld (2 + 6) Berekening renterisiconorm 8 Begrotingstotaal per 1 januari 9 Het vastgestelde percentage ter zake 10 Renterisiconorm (8 x 9) 11 Ruimte boven/ onder renterisiconorm (10 – 7)
2022
2023
0 0 0 14.408 0 14.408 1.918 1.918 1.918
0 0 0 19.761 0 19.761 2.178 2.178 2.178
2024 280 0 280 15.368 0 15.368 1.579 1.579 1.859
2025 0 0 0 15.599 0 15.599 1.579 1.579 1.579
63.567 20 12.713 10.795
68.505 20 13.701 11.523
68.505 20 13.701 11.842
68.505 20 13.701 12.122
Rente-omslag (ook wel rekenrente) en renteresultaat Uitgangspunten Voor de berekening van de renteomslag volgen we de methodiek uit de BBV notitie rente 2017. We berekenen geen rente over het eigen vermogen. De renteomslag voor 2022 bedraagt 0,72%. Dit ronden we af op 1,0%. De rente wordt door middel van de renteomslag via de kapitaallasten doorberekend aan de taakvelden. Het renteresultaat op het taakveld treasury is een algemeen dekkingsmiddel.
Rente schema (bedragen x € 1.000) De rentelasten over de korte en lange financiering
582
De rentebaten over de korte en lange financiering Saldo rentelasten en rentebaten
-42
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rentebaten van verstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
540 8
6
Aan taakvelden toe te rekenen rente De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
526 -726
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-200
83
Paragraaf Bedrijfsvoering Ambities Deze paragraaf geeft inzicht in de voornemens voor de bedrijfsvoering en de rechtmatigheidsverantwoording. Goede sturing en beheersing van alle bedrijfsprocessen is nodig om de beleidsdoelstellingen te realiseren. De ontwikkeling van het nieuwe domein Bedrijfsvoering is in 2022 nog niet afgerond. Daarmee is ook de vernieuwing van de bedrijfsvoering door de gehele organisatie nog niet voltooid. Met name oog voor evalueren en permanent ontwikkelen krijgt in 2023 de aandacht. De samenleving verandert continu en dat vraagt van de gemeente om daarin mee te veranderen of er grenzen aan te stellen. We zien dat onder andere direct terug in veranderende weten regelgeving (bijvoorbeeld de rechtmatigheidsverantwoording door het college). Maar ook indirect, bijvoorbeeld door een krappe arbeidsmarkt, waardoor een andere arbeidsmarktbenadering nodig is. De veranderingen raken de kwaliteit van dienstverlening en procesuitvoering. De vernieuwing van de bedrijfsvoering moet flexibeler in kunnen spelen op veranderingen. Ambitie op het vlak van bedrijfsvoering We richten onze bedrijfsvoeringsprocessen zodanig in, dat ze de gemeentelijke processen optimaal ondersteunen. We hebben actuele en correcte informatie over geld, prestaties en risico’s. Dat geeft bestuur en management een betrouwbare basis voor beslissingen.
De informatievoorziening is op orde en speelt soepel in op de huidige en toekomstige ontwikkelingen. We zijn er op gericht ons werk te evalueren en te verbeteren. Wat willen we bereiken? - Een bedrijfsvoering die afgestemd en ingeregeld is in de gehele organisatie; - Een bedrijfsvoering waar de ambities reëel zijn voor de beschikbaar gestelde middelen; - Een doelmatige bedrijfsvoering; - Processen die voldoen aan alle eisen op het gebied van rechtmatigheid; - Adequate informatiebeveiliging en bescherming van persoonsgegevens; - Regie voeren en in control zijn voor wat betreft de uit te voeren werkzaamheden van het domein bedrijfsvoering; - Een flexibele bedrijfsvoering, die door te evalueren wil verbeteren en kan aansluiten bij veranderingen in organisatie en samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? De bedrijfsvoeringsagenda 2023 opstellen. Deze agenda bevat de prioriteiten die het meeste bijdragen aan een goede en bestendige dienstverlening. Die prioriteiten zijn in lijn met de bestuurlijke doelen, afgestemd in de gehele organisatie en haalbaar met de beschikbaar gestelde middelen en menskracht.
84
Salariskosten In onderstaande tabel vergelijken we de formatie 2023 exclusief bestuur (4,6 fte) met de formatie 2022. Aantal in fte Reguliere formatie (incl. boven-formatief) Griffie Boven-formatief
Raming begroting 2023 Raming begroting 2022 142,59 138,35 2,50 2,50 1,53 3,20
De in de begroting 2023 verwerkte bruto salarislasten en vergoedingen, inclusief college en gemeenteraad zijn € 12.337.378. Voor projecten / investeringen is dat € 563.342. Het totaal komt daarmee op € 12.900.720. Algemeen De gemeente Goirle zet veel middelen in. De inzet van die middelen is zinvol als inwoners, bedrijven en instellingen, bestuur, medewerkers en partners zich gehoord, gezien, gerespecteerd en welkom voelen. Met onze bedrijfsvoering willen we samen maatschappelijke meerwaarde leveren door de primaire processen in goede afstemming zo efficiënt mogelijk te ondersteunen. Een aantal ambities uit de programma's staan onder druk doordat er geen structurele investeringen mogelijk zijn. Planning & Control Samen met de raad geven we in 2023 verder invulling aan de ingezette doorontwikkeling van de Planning & Control-cyclus om de raad in staat te stellen zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Realistische, meerjarige planning van beleid én middelen staat daarin, naast transparante verantwoording, centraal. Belangrijk aandachtspunt is het verder versterken van de relatie tussen maatschappelijke effecten, doelen, resultaten en activiteiten. Daarbij is ook aandacht voor het vinden van de daarbij behorende, juiste indicatoren: effect- en resultaatindicatoren voor raad en college, prestatie-indicatoren voor college en ambtelijke organisatie.
De mate waarin de doorontwikkeling een direct zichtbaar effect heeft op de voor de raad aan te leveren P&C producties is in sterke mate afhankelijk van het tempo waarin de organisatie-ontwikkeling en daarbij behorende (gewijzigde) rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn beslag krijgen. In dat verband staat 2023 ook in het teken van het trainen, coachen en begeleiden van medewerkers én faciliteren met 'handige' systemen om tot een efficiënt en robuust proces van Planning & Control te komen. Concern-control Concern-control richt zich op de werking van de gemeentelijke processen en projecten en op de verbetering ervan. Ook in 2023 ligt de focus op een aantal organisatiebrede onderwerpen: de opvolging van de bevindingen uit de management letter, uitvoering geven aan de eigen rechtmatigheidsverklaring van het college van B&W vanaf het verslagjaar 2023. Tot slot krijgt, naast reguliere advisering aan bestuur en organisatie, ook borging van de processen van sturing, beheersing, besluitvorming en verantwoording continue aandacht.
85
Personeelsbeleid Het huidige personeelsbeleid wordt actief ingezet voor de route naar de organisatie van de toekomst en het stimuleren van de verdere ontwikkeling van de organisatie. Het is van strategisch belang om te investeren in medewerkers richting eigen ontwikkeling en persoonlijk leiderschap. Immers, zij zijn het menselijk kapitaal van de organisatie. De kwaliteit van personeel bepaalt ten slotte in hoge mate de kwaliteit van de dienstverlening. De ambities in de ontwikkelrichting vragen om een heroriëntatie op HRM. In 2022 is daar een aanzet toe gegeven. Duidelijk is nu dat er structurele investeringen nodig zijn om concurrerend te kunnen zijn op de arbeidsmarkt; om de ontwikkeling en coaching van medewerkers mogelijk te maken en om blijvend mee te kunnen bewegen met veranderingen in de samenleving. De voorziene trajecten kunnen nu worden gestart, maar structureel is er onvoldoende capaciteit om de HR-bedrijfsvoering op peil te kunnen brengen en houden. Daardoor staat op korte termijn ook de vitaliteit, (team)ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers onder druk. Inkoop Het terrein van inkoop en contractmanagement blijft achter bij de veranderingen in de maatschappij. Aanbestedingen moeten aan steeds meer vereisten voldoen en willen we op dit taakveld in control zijn dan is contractbeheersing essentieel.