Programmabegroting 2025 def
Tekst van het document
Programmabegroting 2025
Programmabegroting 2025
Inhoudsopgave Homepage ............................................................................................................................................... 6 Inleiding................................................................................................................................................... 7 Voorwoord .......................................................................................................................................... 8 Leeswijzer.......................................................................................................................................... 10 Financiële begroting.............................................................................................................................. 12 Samenvatting financiële positie ........................................................................................................ 12 Toelichting financiële positie ............................................................................................................ 13 Overzicht van baten en lasten .......................................................................................................... 19 Overzicht incidentele baten en lasten ..............................................................................................
20 Geprognosticeerde balans ................................................................................................................ 21 Reserves en voorzieningen ............................................................................................................... 22 Samenvatting uitbreidingsinvesteringen .......................................................................................... 28 Programma's ......................................................................................................................................... 31 1. Bestuur en financiën ..................................................................................................................... 31 Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? ............................................................... 31 Bijdragen aan verbonden partijen ................................................................................................ 35 Beleidsdocumenten ...................................................................................................................... 36 BBV Indicatoren ............................................................................................................................ 37 Wat mag het kosten - exploitatie ................................................................................................. 46 2.
Ruimte en economie ..................................................................................................................... 47 Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? ............................................................... 47 Bijdragen aan verbonden partijen ................................................................................................ 56 Beleidsdocumenten ...................................................................................................................... 56 BBV Indicatoren ............................................................................................................................ 57 Wat mag het kosten - exploitatie ................................................................................................. 61 Wat mag het kosten - uitbreidingsinvesteringen ......................................................................... 62 3. Onderwijs, sport en cultuur .......................................................................................................... 66 Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? ............................................................... 66 Bijdragen aan verbonden partijen ................................................................................................
71 Beleidsdocumenten ...................................................................................................................... 71 BBV Indicatoren ............................................................................................................................ 72 Eigen indicatoren .......................................................................................................................... 75 Wat mag het kosten - exploitatie ................................................................................................. 77 Wat mag het kosten - uitbreidingsinvesteringen ......................................................................... 78 4. Sociaal domein .............................................................................................................................. 79
2
Programmabegroting 2025 Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? ............................................................... 79 Bijdragen aan verbonden partijen ................................................................................................ 85 Beleidsdocumenten ...................................................................................................................... 85 BBV Indicatoren ............................................................................................................................ 86 Eigen indicatoren .......................................................................................................................... 96 Wat mag het kosten - exploitatie ................................................................................................. 97 5. Milieu ............................................................................................................................................ 99 Wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor doen? ............................................................... 99 Bijdragen aan verbonden partijen .............................................................................................. 106 Beleidsdocumenten ....................................................................................................................
106 BBV Indicatoren .......................................................................................................................... 107 Wat mag het kosten - exploitatie ............................................................................................... 109 Wat mag het kosten - uitbreidingsinvesteringen ....................................................................... 110 Algemene dekkingsmiddelen .......................................................................................................... 111 Paragrafen ........................................................................................................................................... 112 Lokale heffingen .............................................................................................................................. 112 Beleid lokale heffingen ............................................................................................................... 112 Tarievenbeleid lokale heffingen.................................................................................................. 112 Opbrengstramingen belastingen en heffingen ........................................................................... 113 Belastingen ..................................................................................................................................
114 Onroerendezaakbelasting ........................................................................................................... 114 Parkeerbelasting en parkeergarage ............................................................................................ 114 Reclamebelasting ........................................................................................................................ 114 Toeristenbelasting ...................................................................................................................... 115 Heffingen..................................................................................................................................... 115 Afvalstoffenheffing ..................................................................................................................... 115 Rioolheffing ................................................................................................................................. 116 Lijkbezorgingsrechten ................................................................................................................. 117 Lokale lastendruk ........................................................................................................................
118 Kwijtscheldingsbeleid.................................................................................................................. 119 Financiering ..................................................................................................................................... 120 Renterisicobeheersing ................................................................................................................ 120 Renteontwikkelingen .................................................................................................................. 120 Kasgeldlimiet ............................................................................................................................... 121 Renterisiconorm.......................................................................................................................... 122 Rente-omslag .............................................................................................................................. 123 Financieringspositie .................................................................................................................... 123 Renteschema .............................................................................................................................. 124 3
Programmabegroting 2025 Schuldpositie ............................................................................................................................... 125 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................................... 125 Beleid risicobeheersing ............................................................................................................... 125 Structureel systeem van risicomanagement .............................................................................. 126 Risicomethodiek.......................................................................................................................... 127 Inventarisatie weerstandscapaciteit ........................................................................................... 127 Onbenutte belastingcapaciteit ................................................................................................... 128 Weerstandscapaciteit ................................................................................................................. 128 Norm weerstandscapaciteit ........................................................................................................ 129 Norm weerstandscapaciteit sociaal domein ...............................................................................
129 Norm weerstandscapaciteit bouwgrond .................................................................................... 130 Overzicht weerstandscapaciteit overige risico's ......................................................................... 130 Kengetallen ................................................................................................................................. 131 Beoordeling kengetallen ............................................................................................................. 133 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 134 Onderhoud via voorzieningen..................................................................................................... 134 Toelichting op de voorzieningen - algemeen .............................................................................. 135 Voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen .................................................................... 135 Voorziening onderhoud wegen................................................................................................... 136 Voorziening onderhoud haven, sluis en bruggen .......................................................................
137 Voorzieningen onderhoud en vervanging rioleringen ................................................................ 137 Voorziening civieltechnische kunstwerken ................................................................................. 137 Voorziening groenprojecten ....................................................................................................... 138 Overige onderhoudsuitgaven ..................................................................................................... 138 Openbare verlichting .................................................................................................................. 138 Openbaar groen .......................................................................................................................... 139 Regulier periodiek onderhoud rioleringen ................................................................................. 139 Begraafplaatsen .......................................................................................................................... 139 Bruggen ....................................................................................................................................... 139 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................
140 Ambities komende bestuursperiode .......................................................................................... 140 Beleidsvoornemens Personeel en Organisatie ........................................................................... 140 Beleidsvoornemens ICT en informatievoorziening ..................................................................... 141 Beleidsvoornemens Planning en Control .................................................................................... 142 Overige beleidsvoornemens bedrijfsvoering .............................................................................. 142 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 144 Belang voor de raad .................................................................................................................... 144 Beleidskader ................................................................................................................................ 144 4
Programmabegroting 2025 Overzicht van de verbonden partijen ......................................................................................... 145 De Betho ..................................................................................................................................... 145 Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland (GGD) .......................................................... 146 Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden ........................................................................... 147 Openbaar Lichaam Afvalstoffenheffing Zeeland (OLAZ .............................................................. 149 Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) .............................................................................................. 150 Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) ............................................................................................. 151 GR Belastingsamenwerking Sabewa Zeeland ............................................................................. 152 Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) .................................................................................. 152 Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) ...................................................................................................
154 Zeeuwse Muziekschool (ZMS)..................................................................................................... 155 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) ........................................................................................ 156 Zeeuwse Energie Maatschappij (ZEH NV) ................................................................................... 157 Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua BV .................................................................................. 158 Economische Impuls Zeeland...................................................................................................... 159 Omnium B.V. ............................................................................................................................... 160 Verkoopmaatschappij Goese Schans B.V.................................................................................... 161 Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) ...................................................................................... 161 Milieu Educatief Centrum ........................................................................................................... 162 Grondbeleid ....................................................................................................................................
163 Ambities komende bestuursperiode .......................................................................................... 163 Relevante beleidsdocumenten ................................................................................................... 164 Visie op het grondbeleid ............................................................................................................. 165 Opgavegericht grondbeleid ........................................................................................................ 165 Marktconforme gronduitgifteprijzen .......................................................................................... 166 Maatschappelijk gewenst en efficiënt ruimtegebruik ................................................................ 166 Reservevorming .......................................................................................................................... 166 Verwerving van onroerend goed ................................................................................................ 168 Kostenverhaal ............................................................................................................................. 168 Organisatie ..................................................................................................................................
168 Actuele prognose van de resultaten ........................................................................................... 169 Beleidsuitgangspunten bouwgrondreserve ................................................................................ 169 Ombuigingen ................................................................................................................................... 170 Bijlagen................................................................................................................................................ 177
5
Programmabegroting 2025
Homepage
Programmabegroting 2025 - 2028
6
Programmabegroting 2025
Inleiding
Deze website gaat over de Programmabegroting 2025 van de gemeente Goes. De Programmabegroting 2025 is gebaseerd op de uitgangspunten vanuit de Kadernota 2025, de uitkomsten van de septembercirculaire 2024 en overige actualiteiten. • • • • • •
In het voorwoord is de politieke boodschap van deze Programmabegroting opgenomen. In de leeswijzer vindt u een uitgebreide toelichting op de structuur van de begroting. In de financiële begroting vindt u een samenvatting van de financiële positie en verschillende financiële tabellen waaronder het overzicht baten en lasten en overzichten van de reserves. In de programma's leest u wat wij willen bereiken, wat wij daarvoor gaan doen en wat dat mag kosten. In de paragrafen vindt u toelichtingen op onderwerpen die meerdere programma's raken. In de bijlagen vindt u een specificatie van de vervangingsinvesteringen.
7
Programmabegroting 2025
Voorwoord
De wereld om ons heen verandert snel. Als gemeente zijn we steeds vaker de overheidslaag waar de uitdagingen direct voelbaar zijn en aangegaan moeten worden. Zo staan de fysieke ruimte en de zorg in Nederland onder druk. Twee belangrijke uitdagingen waarbij we als gemeente een steeds grotere rol spelen. Dit vraagt niet alleen om een inhoudelijke inspanning, maar ook om het versterken van de relaties met onze inwoners, partners en overige overheden. De gemeentelijke organisatie en financiën staan behoorlijk onder druk. Dit brengt operationele risico’s met zich mee. Dit wordt nog versterkt door het voornemen om gemeenten te korten op de financiële bijdragen vanuit het Rijk. We merken nu al de negatieve gevolgen van diverse algemene ontwikkelingen zoals prijsstijgingen, klimaatverandering en krapte op de arbeidsmarkt en in grondstoffen. Goes is een ambitieuze gemeente en we komen nu in een situatie waar keuzes moeten worden gemaakt over wat we wel of niet kunnen doen.
Goes als centrumstad voor de regio De stad Goes speelt een belangrijke rol in de regio. Goes heeft een stedelijke economie, maar natuur en water zijn altijd dichtbij. Dit geeft Goes een onderscheidend vestigings- en woonklimaat. Wonen heeft in de raadsagenda, het collegeprogramma en via de uitwerking van de Woondeal extra aandacht gekregen. Wonen (voldoende aanbod en betaalbaarheid) blijft daarmee een speerpunt waar we vol op blijven inzetten. Ook heeft Goes met haar stedelijk aanbod en voorzieningen, bijvoorbeeld op het vlak van cultuur, onderwijs en zorg een bovenlokale en soms (boven)regionale functie. De centrale ligging van Goes is hier ondersteunend aan. Vanuit deze positie wil Goes zich zowel letterlijk als figuurlijk verder positioneren als ‘kloppend hart’ van de regio en Zeeland. Dat sluit ook aan bij de toenemende vraag naar een bovenlokale rolopvatting van de gemeente. Deze positie heeft echter ook zijn financiële impact op het gebied van infrastructuur, onderhoud (en financiering) van voorzieningen. Het realiseren van een gewenst kwaliteitsniveau in uitstraling en materiaal dat past bij deze ambities vraagt om investeringen. Goes stad van sport, onderwijs en gezondheid Deze bovenregionale rol vullen we verder in op het gebied van sport, onderwijs en gezondheid.
In Goes reserveren we hiervoor locaties en geeft hier verder inhoudelijk invulling aan via het concept van ‘de compacte stad’. Vanuit dit standpunt zien we Goes als een stad waar het ‘gezond’ wonen, werken en samenleven is. We hebben de afgelopen jaren al fors geïnvesteerd in sport en bewegen. De komende jaren ligt de focus meer op de ontwikkeling naar gezonde wijken en dorpen. We richten ons daarbij op veerkrachtige netwerken en inwoners, zodat zij de mogelijkheid hebben goed voor zichzelf en elkaar te zorgen en hun talenten te ontwikkelen. Naast gezond leven, staan bestaanszekerheid en kansengelijkheid hierbij centraal. We willen immers dat onze inwoners zich zo lang mogelijk zelf kunnen redden en zo min mogelijk een beroep hoeven te doen op ondersteuning. Waar nodig helpen we daarbij. Als dat niet voldoende blijkt zetten we in op kwalitatief goede, nabije en bereikbare zorg. Hierbij zetten we ons in voor een goede, regionale zorginfrastructuur, inclusief acute zorg en zetten we het gedachtegoed van (positieve) gezondheid centraal.
8
Programmabegroting 2025 De gedachte van een compacte stad waarbij alles bereikbaar en nabij is, is hieraan ondersteunend. De balans met duurzaamheid, CO2-reductie, klimaatadaptatie en behoud en versterking van robuust groen en de biodiversiteit in en rondom de stad gaan we de komende periode nog nadrukkelijker aanbrengen. Goes bereikbaar en nabij Goes is een gemeente waar alles letterlijk en figuurlijk bereikbaar en dichtbij is. We blijven samen werken aan een mooie gemeente waarbij we behouden wat we hebben, iedereen zich welkom voelt, zichzelf kan zijn en mee kan doen. Wij gaan voor een krachtige Goese samenleving waarin we omkijken naar elkaar en waar passende zorg bereikbaar is voor iedereen. Het betrekken van inwoners, professionals en samenwerkingspartners staat daarbij hoog op de agenda. Ook blijven we het onze gemeentelijke dienstverlening verbeteren en zorgen we dat we begrijpelijk, laagdrempelig en transparant zijn.
We gaan de uitdaging aan Samenvattend is Goes ambitieus en er komen veel opgaven op ons af. Het aantal opgaven neemt toe en de complexiteit van de gemeentelijke opgaven zorgen voor uitdagingen in de uitvoering. Onze taken en werkzaamheden als gemeente nemen toe, terwijl de (financiële) ruimte om capaciteit toe te voegen tegen zijn grenzen loopt. De combinatie met de veranderende rol van de (gemeentelijke) overheid die van onze medewerkers een andere aanpak vraagt heeft zijn impact op de medewerkers. Denk hierbij aan de vraag naar participatie of te maken keuzes in wat moet en wat kan. Daarnaast maakt de krapte op de arbeidsmarkt het lastig om (kwalitatief) personeel aan te trekken. We willen onze positie op de arbeidsmarkt versterken en tegelijkertijd oog hebben voor het welzijn van onze medewerkers vanuit goed werkgeverschap. Het gedachtegoed van positieve gezondheid helpt ons hierbij.
9
Programmabegroting 2025
Leeswijzer
Wat is een Programmabegroting? Een Programmabegroting heeft verschillende doelen. Het is een instrument voor de gemeenteraad om zowel inhoudelijke als financiële kader te stellen. In de begroting leggen wij vast: doelen, speerpunten en acties en de producten en diensten die we als gemeente leveren (output) met hiervoor de benodigde financiële middelen. Vervolgens legt het college bij de jaarstukken op basis van de Programmabegroting verantwoording af over het behaalde resultaat. Deze Programmabegroting is op basis van de volgende uitgangspunten opgesteld: De Programmabegroting 2024 - 2027 en de Kadernota 2025 gelden als financieel uitgangspunt voor deze Programmabegroting.
De Programmabegroting bestaat uit de volgende onderdelen: Financiële begroting In dit onderdeel komt het financiële meerjarenbeeld aan bod en wordt de financiële structuur van onze gemeente gepresenteerd. Om de informatie per programma in een breder financieel kader te kunnen plaatsen, presenteren wij in dit hoofdstuk een totaaloverzicht van onze baten en lasten. Verder worden verschillende financiële totaaloverzichten gepresenteerd. Hier vindt u onder andere de geprognosticeerde balans, overzichten van reserves en voorzieningen, salarissen en het investeringsplan. Overal waar een 'R' staat betekent 'Realisatie'. Overal waar een 'B' staat betekent 'Begroting'. Programma’s Ieder programma begint met het programmadoel. Vervolgens komen de drie 'W-vragen' aan bod: • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we hiervoor doen? • Wat mag het kosten? Hiervoor zijn hoofddoestellingen, speerpunten en acties geformuleerd. Daar waar nodig lichten we acties nader toe. Vervolgens is een overzicht de bijbehorende baten en lasten opgenomen. Ter vergelijking worden hier ook de cijfers uit de jaarrekening 2023 en de lopende begroting 2024 gepresenteerd.
Op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) moeten wij in de programma’s in de begroting (artikel 8 BBV) de beoogde en gerealiseerde maatschappelijke effecten van de verschillende programma’s toelichten aan de hand van zogenaamde beleidsindicatoren. Deze indicatoren dragen bij aan het beleidsmatiger maken van begroting en jaarstukken. De raad kan zich op deze manier op belangrijke momenten in een beleidscyclus een beeld vormen over de behaalde en te behalen beleidsresultaten. De door de raad vastgestelde eigen indicatoren worden apart gepresenteerd.
10
Programmabegroting 2025 Paragrafen Het BBV bepaalt dat in de Programmabegroting paragrafen worden opgenomen, waarin de beleidslijnen worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en lokale heffingen. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan worden gebundeld in een kort overzicht, zodat we u voldoende inzicht bieden. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting en leveren daarmee extra informatie voor het beoordelen van de financiële positie. Naast de verplichte paragrafen is een paragraaf opgenomen over de ombuigingen in deze Programmabegroting.
11
Programmabegroting 2025
Financiële begroting Samenvatting financiële positie
In onderstaande tabel is een samenvatting van het financiële meerjarenperspectief opgenomen:
Samenvatting financiële positie Bedragen x € 1.000
Nr A B C D Saldo
Omschrijving Kadernota 2025 Begrotingswijzigingen na Kadernota 2025 Doorwerkingen vanuit de bestuursrapportage 2024 Nieuwe financiële mutaties
2025 5.375 -33
2026 -3.950 -14
2027 -1.861 -14
2028 -807 -14
-598
-598
-683
-683
2.434 7.178
2.571 -1.991
2.331 -227
1.889 385
Onder A is het saldo opgenomen vanuit de Kadernota 2025. De raad heeft op 4 juli 2024 besloten om de Kadernota 2025 als uitgangspunt te nemen voor de begroting 2025. Dit uitgangspunt is onder A verwerkt. Ook heeft de gemeenteraad besloten om in 2028 een voorbereidingskrediet van € 100.000 op te nemen voor de Huisvesting Wijkvoorziening Goes-West en Ruilwinkel. Deze is verwerkt bij de uitbreidingsinvesteringen in programma Ruimte en Economie. Gezien de huidige financiële druk op de exploitatie vanaf het jaar 2026 hebben we in deze Programmabegroting 2025 een eerste aanzet gegeven voor de verbetering van het meerjarenperspectief met een ombuigingspakket van in totaal € 5,5 miljoen. We gaan samen met de raad een ombuigingstraject in waarin we verschillende scenario's gaan bespreken om tot een sluitende meerjarenbegroting te komen. De keuzes die wij hierin gezamenlijk met de raad gaan maken komen definitief tot uiting in de Kadernota 2026. Na de behandeling van de Kadernota 2025 zijn enkele begrotingswijzigingen in routing gebracht die financieel doorwerken naar 2025 en verder. Deze zijn onder B opgenomen. In de bestuursrapportage 2024 zitten een aantal financiële mutaties die nog geen onderdeel uitmaakten van de Kadernota 2025 en een financieel effect hebben op 2025 en verder. Dit betreffen allen mutaties op het bestaande beleid. Deze zijn onder C gepresenteerd.
De nieuwe financiële mutaties zijn onder D opgenomen. We hebben een sluitende begroting 2025. Zoals blijkt uit het overzicht van incidentele baten en lasten is het jaar 2025 ook structureel en reëel in evenwicht. Vanaf het jaar 2026 is sprake van een negatief begrotingssaldo. Dit is vooral het gevolg van lagere rijksbijdragen in het gemeentefonds. Door het huidige opgenomen pakket aan ombuigingen is vanaf 2028 sprake van een beperkt positief begrotingssaldo.
12
Programmabegroting 2025 De inhoud van de voorgestelde ombuigingen in de kadernota en begroting staan zeker nog niet vast. De opgenomen bedragen per beleidsterrein c.q. de opgenomen belastingverhogingen kunnen en zullen nog ter discussie worden gesteld in de Kadernota 2026. Het bedrag dat in totaliteit moet worden omgebogen kan nog wijzigen door autonome ontwikkelingen. Zodra de kadernota 2026 – 2029 wordt opgesteld, wordt gestreefd naar een begroting in evenwicht in het begrotingsjaar 2028. De ombuigingstarget is dan minimaal gelijk aan het te verwachte tekort op de exploitatie. Om tot scherpe, gewogen scenario’s te kunnen komen, hebben we aan organisatie- en adviesbureau BMC, gevraagd ons te helpen om te komen tot het opstellen van scenario’s. Vanuit deze scenario’s kunnen keuzes worden gemaakt binnen welke beleidsterreinen eventuele ombuigingen mogelijk zijn. Hiervoor wordt bijgaand memo ter kennisname aan uw raad aangeboden. In de volgende paragrafen worden de verschillende onderdelen verder toegelicht.
Toelichting financiële positie A. Kadernota 2025
In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de financiële mutaties vanuit de Kadernota 2025. Doordat de raad de Kadernota 2025 als uitgangspunt heeft genomen voor het opstellen van de begroting 2025 zijn de mutaties uit de Kadernota 2025 niet opnieuw in detail toegelicht. Op hoofdlijnen is toegelicht welke mutaties onderdeel uitmaken van de Kadernota 2025. Nieuwe mutaties ten opzichte van de Kadernota 2025 zijn opgenomen bij de onderdelen B t/m D.
Kadernota 2025 Bedragen x € 1.000
Nr 1 2 3 4 5 Saldo Kadernota
Omschrijving Programmabegroting 2024 na wijzigingen Financiële uitgangspunten 2025 Mutaties op het bestaande beleid Nieuw - en intensivering beleid Ombuigingen
2025 6.546
2026 -3.395
2027 -3.116
2028 -3.116
2.940
2.327
1.594
1.773
-3.980
-3.770
-3.760
-4.630
-395 265 5.376
-395 1.283 -3.950
-395 3.816 -1.861
-395 5.561 -807
B. Begrotingswijzigingen na Kadernota 2025 Tussen 4 juli 2024 en het moment waarop de raad de begroting 2025 behandelt (7 november 2024) zijn een aantal begrotingswijzigingen in routing naar de raad gebracht. Voor een volledig beeld van de financiële positie zijn deze begrotingswijzigingen hier meegenomen. Het betreft de navolgende wijzigingen:
13
Programmabegroting 2025
Begrotingswijzigingen na Kadernota Bedragen x € 1.000
Nr 1 2 Saldo
Omschrijving Voorbereidingskrediet stedenbouwkundigplan Ketelhaven Noord Concert 80-jarige bevrijding
2025 -14
2026 -14
2027 -14
2028 -14
-19 -33
0 -14
0 -14
0 -14
Toelichting: 1. Deze begrotingswijziging betreft het voorbereidingskrediet stedenbouwkundig plan Ketelhaven Noord. De gemeenteraad is voorgesteld om de uit verkoop voortvloeiende rentelasten van € 13.650 per jaar vanaf 2025 te dekken ten laste van het begrotingssaldo tot het moment dat de grondexploitatie van Goese Schans, Ketelhaven Noord wordt vastgesteld; 2. Dit betreft budget voor een bevrijdingsconcert in verband met 80-jarige bevrijding.
Doorwerkingen vanuit de bestuursrapportage 2024 Bedragen x € 1.000
Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Saldo
14
Omschrijving Bijstelling energiekosten Documenten Publiekszaken Straatmarkten RNI GR Veiligheidsregio Zeeland Lagere detacheringsopbrengsten Bijstelling opbrengsten rioolheffing Bijstelling opbrengsten onroerende zaakbelasting Wegenbeheer en putkasten Gemeenteraad waaronder raadsinformatiesysteem Advies- en accountantskosten Diverse mutaties < € 20.000 (niet toegelicht)
2025 -398 45 30 38 -39 -50 -180
2026 -398 45 30 38 -39 -50 -180
2027 -398 -40 30 38 -39 -50 -180
2028 -398 -40 30 38 -39 -50 -180
80
80
80
80
-40 -24
-40 -24
-40 -24
-40 -24
-65 6
-65 6
-65 6
-65 6
-597
-597
-682
-682
Programmabegroting 2025 Toelichting: 1. Voor energiekosten wordt net als in 2023 voorgesteld budget bij te ramen in de bestuursrapportage 2024 als gevolg van de sterk gestegen tarieven in 2023. Dit betrof met name de kosten elektriciteit (stijging c.a. 85%). De verwachting was dat dit mogelijk weer zou gaan dalen richting het oude niveau, wat aanleiding gaf dit effect vooralsnog incidenteel te verwerken. Nu in 2024 lijkt er nog geen sprake te zijn van een (sterke) daling van de prijzen. Vanwege de onzekerheid hiervan wordt voor de begroting 2025 voorgesteld dit effect voor 50% structureel te verwerken. 2. Met de komst van de mogelijkheid om rijbewijzen digitaal te kunnen verlengen hebben wij minder inkomsten. Wij zitten op dit moment op 34% digitale aanvragen. Wel heeft de paspoortpiek zijn intrede gedaan, hierdoor worden er tijdelijk meer producten afgegeven en meer leges ontvangen. Vanwege de hogere afgifte moeten we ook meer kosten afdragen aan het rijk. 3. Het budget voor onderhoud/vervanging van de putkasten voor de straatmarkt is te hoog en wordt in deze Programmabegroting bijgesteld naar het juiste niveau. 4. Het budget voor Registratie Niet Ingezeten wordt niet benut en daarom in deze Programmabegroting afgeraamd. 5. Dit betreft de verwerking van de 1e begrotingswijziging 2025 van de Veiligheidsregio Zeeland die hierna aansluit op de gemeentelijke begroting. 6.
Het budget voor opbrengsten vanuit detacheringsvergoedingen vast personeel afdeling Omgeving en Economie is al jaren te hoog. De hogere opbrengsten hadden in het verleden met name een link met tijdelijk personeel, die inmiddels al uit dienst zijn. Voorgesteld wordt een realistisch bedrag op te nemen in de begroting. Hiertegenover staan wel deels hogere begrote uren buiten exploitatie, wat een voordelig effect betekent. 7. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen 2024 zijn er nog tariefsverlagingen doorgevoerd. De rapportage van Sabewa Zeeland over het eerste halfjaar laat een nieuwe prognose van de belastingopbrengsten van het eerste halfjaar zien. Dit wordt verwerkt in de ramingen van de begroting van gemeente Goes. 8. Op basis van de halfjaar rapportage van Sabewa Zeeland wordt een prognose van de belastingopbrengsten afgegeven. Voor de OZB leidt dit tot een aanpassing van € 80.000 aan meer opbrengst. Op basis van de prognoses in het tweede halfjaar van 2024 wordt bij de vaststelling van de belastingverordening hier nader op ingegaan. 9. Op basis van afspraken uit de wet herverdeling wegbeheer beheert het waterschap de buitenwegen buiten de bebouwde kom. De doorbetalingsregeling hiervoor verloopt via de gemeente. Het doorberekende groeipercentage ligt hoger dan de index die binnen de gemeentebegroting wordt toegepast. 10.
Dit betreft extra budget voor extra en ontwikkeling modules Notubiz, opleidingen en verhoging vrijwilligersvergoeding voor steunfractieleden. 11. In 2024 heeft een aanbesteding van de accountantsdiensten plaats gevonden. Het nieuwe contract is € 30.000 hoger dan het huidig structureel geraamde budget voor de accountantsdiensten. Dit heeft enerzijds te maken met een prijsstijgingen als gevolg van de inflatie en anderzijds de krapte in de arbeidsmarkt voor accountancy. Ook is het benodigde budget voor extern juridisch advies naar boven bijgesteld.
15
Programmabegroting 2025
Nieuwe financiële mutaties Bedragen x € 1.000
Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
Saldo
Omschrijving GGD - Veilig Thuis GGD - Programmabegroting 2025 1e begrotingswijziging GR de Bevelanden Onderzoek bruggen Beheerkosten autoluwe binnenstad Vergaderservice facilitaire zaken Kosten voor jeugdzorg Bijstelling kosten wmo Kostendekkendheid rioolheffing Septembercirculaire 2024 Financiële uitgangspunten Doorrekening activa, rente en afschrijving Interne uren en overhead Uitdagingen sociaal domein Dekking uit reserve sociaal domein Locatieonderzoek asielzoekerscentrum Diverse mutaties < € 20.000 (niet toegelicht)
2025 -53 15 -527
2026 -53 20 -515
2027 -53 24 -502
2028 -53 28 -498
-100 -95
0 -127
0 -127
0 -127
-40 -135 -47 137 348 -322 2.896
-40 -135 -17 137 833 -256 2.302
-40 -135 -37 137 509 532 1.618
-40 -135 -50 137 305 677 1.074
456 -600 600
421 0 0
424 0 0
590 0 0
-100
0
0
0
0
0
-20
-20
2.433
2.570
2.330
1.888
Toelichting: 1. Deze structurele personele uitbreiding is nodig om aan onze wettelijke taken en verantwoordelijkheden te kunnen voldoen. De wettelijke taken bestaan uit het geven van advies; het ontvangen en beoordelen van meldingen; doen van onderzoek of er daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling en opstellen van veiligheidsvoorwaarden en zo nodig vervolgstappen in gang zetten in de vorm van overdragen naar gemeenten/vrijwillige hulp, de Raad voor Kinderbescherming en/of aangifte doen bij politie. Voor het uitoefenen van deze taken heeft Veilig Thuis een sterke informatie-, kennis en expertisepositie nodig; kwaliteit in de dossiervorming en continuïteit in de taakuitoefening is daarin essentieel. 2. Dit betreft de budgettaire bijstelling van de gemeentelijke Programmabegroting op de Programmabegroting 2025 van de GGD. 3. De 1e begrotingswijziging 2025 van GR de Bevelanden is tijdens het opstellen van de Programmabegroting 2025 in routing gebracht aan de deelnemende gemeenten. De financiële effecten van deze begrotingswijziging zijn hier meegenomen. De GR vraagt extra middelen voor o.a. de gevolgen vanuit de CAO, formatie uitvoering Wet Inburgering en ICT. De wijzing voldoet niet aan de VZG indexatierichtlijn. De gemeenteraad neemt nog een besluit over de zienswijze van deze begrotingswijziging. 4.
We willen verder met een onderzoek naar de haalbaarheid van de twee langzaam verkeersbruggen als belangrijk onderdeel van de toekomstvisie Goese Schans voor realisatie 16
Programmabegroting 2025 van de groene as op het schiereiland Ketelhaven en als onderdeel van het fietsnetwerk in onze gemeente. Voor het verkrijgen van inzicht in de randvoorwaarden en globale kosten hiervan, hebben wij een incidenteel bedrag van € 100.000 opgevoerd. 5. Ten behoeve van de handhaving van de autoluwe binnenstad worden kentekencamera’s ingezet. Hiervoor was jaarlijks voor de komende jaren € 75.000 per jaar aan beheer- en onderhoudskosten gereserveerd binnen de investeringsplanning. Nu we de camera’s niet meer in eigendom aanschaffen, maar een datadienst gaan afnemen wordt nu een jaarlijks budget van € 127.000 opgevoerd in de Programmabegroting 2025. Dit betekent een ophoging van € 52.000 t.o.v. de eerdere raming van de beheerskosten van € 75.000. Daartegenover vallen ook wat rentelasten vrij ivm het vervallen van de geplande uitbreidingsinvestering van € 650.000. 6. Het werkcafé en de vergaderservice wordt steeds meer en intensiever gebruikt waardoor er ook meer personele inzet nodig is via de flexibele schil, zowel regulier als in de avonden. 7. In de Kadernota 2025 is al extra budget opgenomen voor de kostenontwikkeling van de jeugdzorg. Met deze mutatie sluit de gemeentelijke begroting aan op de door IJZ gemaakte prognose voor de kosten van de jeugdzorg. 8. In de Kadernota 2025 is rekening gehouden met kostenontwikkeling van de wmo.
Met deze mutatie sluit de gemeentelijke begroting aan op de verwachte kosten voor de wmo. 9. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen 2024 zijn er nog tariefsverlagingen doorgevoerd. De rapportage van Sabewa Zeeland over het eerste halfjaar laat een nieuwe prognose van de belastingopbrengsten van het eerste halfjaar zien. De structurele doorwerking is hier verwerkt. 10. Dit betreft het effect op het begrotingssaldo vanuit de septembercirculaire 2024. Uw raad ontvangt een afzonderlijk raadsvoorstel over de uitwerking van de septembercirculaire. 11. In de Kadernota 2025 zijn de financiële uitgangspunten op hoofdlijnen doorgerekend. Dit betreft de inflatie op budgetten en opbrengsten. Deze inflatie wordt per kostensoort (bijvoorbeeld salaris, subsidies etc.) berekend. Hiervoor is gebruik gemaakt van cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2024 die in februari 2024 zijn gepubliceerd. Voor de subsidies is uitgegaan van de VZG richtlijn voor 2025. De hier gepresenteerde financiële mutatie is het gevolg van de detailuitwerking van deze financiële uitgangspunten. Het grootste financiële effect is veroorzaakt door een lagere benodigde index op de lonen vanaf het jaar 2027. 12. Bij de bestuursrapportage 2024 zijn de kredieten en investeringen beoordeeld en is de activastaat geactualiseerd.
Hierbij is ook gekeken naar het verwachte moment van ingebruikname voor lopende investeringen. We verwachten dat dit later is dan in eerste instantie, waardoor we hiervoor een positief effect zien op de afschrijvingen in de jaren 2025 en 2026. Naast latere uitgaven hebben we ook meer inkomende kasstromen waardoor de financieringsbehoefte lager is. 13. Op basis van de door uw raad in december 2023 vastgestelde nota kostprijstoerekening wordt een gedeelte van de loon- en overheadkosten toegerekend aan investeringen, grondexploitaties en voorzieningen. In de begroting wordt dit verwerkt op basis van een interne capaciteitsplanning. We verwachten in 2025 meer uren te besteden aan investeringen, grondexploitaties en voorzieningen. Daarnaast zorgen inflatieontwikkelingen voor een hogere toerekening. Deze samen hebben een positieve invloed op het begrotingssaldo. 14. In het sociaal domein hebben we de komende jaren diverse uitdagingen waaronder de hervormingsagenda jeugd, het vormen van sterke lokale teams en de gevraagde financiële ombuigingen. We streven niet alleen naar ombuigingen op korte termijn, maar ook naar meer integraliteit op de lange termijn. Deze transformatie vraagt om onderbouwing door middel van benchmark en data-analyse en ondersteuning op het gebied van organisatie, werkprocessen, informatievoorziening en scholing.
Het college heeft hiervoor €350.000 geraamd voor 2025. Deze raming is opgesteld voor 2025, eventuele extra kosten in de
17
Programmabegroting 2025 toekomst sluiten we niet uit. Daarnaast willen we een laagdrempelig en sterk aanbod voor onze inwoner. Dit doen we door het organiseren van preventief aanbod. Om dit te bereiken gaan we aan de slag met een brede visie op preventie en de sociale basis. Naast het opstellen van een visie willen we ook aan de slag met kansrijke initiatieven. Om dit te bereiken hebben we eenmalige middelen nodig voor onderzoek, juridische ondersteuning (subsidies) en het ondersteunen van innovatieve initiatieven. Het college heeft hiervoor € 250.000 geraamd voor 2025. Ook hier sluiten we kosten in de toekomst niet uit. 15. Dit betreft de dekking van bovenstaande kosten uit de reserve sociaal domein. 16. We participeren over en kiezen een locatie voor een nieuw AZC. Ook bepalen we de randvoorwaarden voor de nieuw opvang locatie (onder andere aantal en looptijd). Deze middelen zijn bedoeld voor het uitvoeren van het participatietraject.
18
Programmabegroting 2025
Overzicht van baten en lasten Samenvatting baten en lasten 2023 - 2028 Bedragen x € 1.000
Groep 1 - Bestuur en financiën Lasten Baten 2 - Ruimte en economie Lasten Baten 3 - Onderwijs, sport en cultuur Lasten Baten 4 - Sociaal domein Lasten Baten 5 - Milieu Lasten Baten 6 - Overhead Lasten Baten 7 - Algemene dekkingsmiddelen Lasten Baten 8 - Vennootschapsbelasting Lasten 9 - Onvoorzien Lasten Saldo
R2023 -6.574 -8.540 1.965 -26.191 -44.681 18.490 -12.211
B2024 -8.196 -10.836 2.640 -17.289 -52.525 35.235 -12.899
B2025 -8.192 -10.156 1.963 -16.681 -43.667 26.987 -14.137
B2026 -8.496 -10.511 2.015 -16.850 -38.293 21.443 -16.387
B2027 -8.289 -10.192 1.904 -17.000 -34.858 17.858 -16.898
B2028 -8.945 -10.922 1.977 -17.938 -44.098 26.160 -17.386
-16.433 4.221 -48.708 -86.006 37.298 826 -12.564 13.390 -14.153 -16.307 2.154 114.598
-17.908 5.009 -60.347 -100.068 39.721 -350 -15.176 14.826 -14.996 -16.468 1.472 138.713
-20.232 6.095 -65.957 -98.253 32.295 -287 -13.368 13.081 -15.536 -17.017 1.481 128.171
-20.752 4.366 -66.350 -88.483 22.133 -418 -14.088 13.670 -16.474 -17.994 1.520 123.186
-21.028 4.130 -67.774 -85.819 18.045 -141 -14.814 14.672 -17.201 -18.762 1.561 127.283
-21.606 4.221 -68.948 -86.984 18.037 371 -15.080 15.451 -18.057 -19.658 1.602 131.496
-1.204 115.802 -826 -826 -39 -39 6.722
-1.009 139.722 -102 -102 -96 -96 24.439
-1.086 129.257 -104 -104 -96 -96 7.179
-1.160 124.346 -107 -107 -96 -96 -1.990
-1.262 128.545 -110 -110 -96 -96 -226
-1.319 132.815 -112 -112 -96 -96 385
19
Programmabegroting 2025
Overzicht incidentele baten en lasten Overzicht incidentele baten en lasten Bedragen x € 1.000
Omschrijving Saldo Programmabegroting Saldo baten en lasten Incidentele lasten - dotatie reserve Reserve Afschrijvingen investeringen Reserve Duurzaamheid Incidentele lasten Beeldende kunst Onvoorzien Dorpsvisies Flexibele schil vergunningverleners Uitbaggeren Vesten Begroting kosten Oekraïne De Gezonde Wijkaanpak Hervormingsagenda jeugd, preventie en sterke lokale teams Locatieonderzoek asielzoekerscentrum Incidentele baten- onttrekking reserve Algemene reserve Reserve bouwgrondexploitatie Reserve bovenwijkse voorzieningen Reserve Duurzaamheid Reserve majeure projecten Reserve sociaal domein Incidentele baten Dividend Begroting kosten Oekraïne Structureel saldo
B 2025 7.179 7.179 6.192 2.992 3.200 11.355 0 96 150 500 790 8.948 171 600
B 2026 -1.991 -1.991 2.982 2.982 0 646 50 96 0 500 0 0 0 0
B 2027 -226 -226 0 0 0 96 0 96 0 0 0 0 0 0
B 2028 386 386 7.708 7.708 0 96 0 96 0 0 0 0 0 0
100 -9.098 -5.515 -1.684 -1.128 0 0 -771 -11.220 -2.272 -8.948 4.408
0 -3.272 -799 0 0 0 -2.362 -111 0 0 0 -1.635
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -130
0 -7.708 0 0 0 -7.708 0 0 0 0 0 482
In de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing wordt verder ingegaan op het kengetal 'structurele exploitatieruimte'.
20
Programmabegroting 2025
Geprognosticeerde balans Meerjarenprognose balans Bedragen x € 1.000
Omschrijving Activa Vaste activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Vlottende activa Voorraden Uitzettingen Liquide middelen Overlopende activa Passiva Vaste passiva Reserves Resultaat boekjaar Voorzieningen Vaste schuld Vlottende passiva Vlottende schuld Overlopende passiva
R 2023 295.780 239.852 1.551 215.318 22.983 55.928 6.361 34.721 36 14.810 295.780 239.579 81.855 6.466 23.676 127.582 56.201 12.083 44.118
B 2024 300.194 257.058 1.360 227.715 27.983 43.136 12.841 12.934 2.551 14.810 300.194 248.283 78.871 24.230 23.926 121.256 51.911 7.793 44.118
B 2025 353.883 317.750 1.169 288.673 27.908 36.133 8.389 12.934 0 14.810 353.883 270.488 99.719 7.180 24.176 139.413 83.395 28.060 55.335
B 2026 347.427 311.070 1.011 282.151 27.908 36.357 8.613 12.934 0 14.810 347.427 283.666 106.132 -1.991 24.031 155.494 63.761 26.998 36.763
B 2027 350.699 316.861 853 288.100 27.908 33.838 6.094 12.934 0 14.810 350.699 293.580 103.545 -226 24.310 165.951 57.119 26.612 30.507
B 2028 350.570 316.733 695 288.130 27.908 33.837 6.094 12.934 0 14.809 350.570 300.067 102.338 385 24.589 172.755 50.503 27.711 22.792
21
Programmabegroting 2025
Reserves en voorzieningen Inleiding
Het beleid voor de reserves en voorzieningen is vastgelegd in de nota reserves en voorzieningen. Deze nota is door uw raad vastgesteld op 21 december 2023. In deze paragraaf zijn de belangrijkste beleidsuitgangspunten opgenomen. Daarnaast is, indien van toepassing, een toelichting op de mutaties van de reserves en voorzieningen opgenomen. Tot slot zijn de claims op de reserves opgenomen op basis van eerdere besluitvorming en voorliggende programmabegroting 2025. Beleidsuitgangspunten reserves De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de reserves zijn: • • • •
22
Terughoudendheid bij het instellen van (nieuwe) bestemmingsreserves. Een uitgebreid scala aan bestemmingsreserves (vooral met een spaarfunctie) belemmert de integrale afweging van prioriteiten en komt de transparantie van de gemeentelijke financiën niet ten goede. Het beschikkingsrecht van het eigen vermogen ligt bij de gemeenteraad. Gezien de eigenheid van gemeenten ten opzichte van bedrijven is het mogelijk om toevoegingen en onttrekkingen aan reserves bij de begroting op te nemen. De algemene reserve vormt een belangrijk onderdeel van het weerstandsvermogen van de gemeente. Voor het bepalen van de minimale buffer voor het afdekken van toekomstige risico’s wordt de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de norm van het weerstandsvermogen (zie paragraaf weerstandsvermogen & risicobeheersing)
Programmabegroting 2025
Mutatieoverzicht reserves Bedragen x € 1.000
Omschrijving
1-1-2025
mutatie 2025
31-12-2 025
31-12-2 026
53.120
muta tie 2026 -799
31-12-2 027
52.321
muta tie 2027 0
31-12-2 028
52.321
muta tie 2028 0
Algemene reserve Algemene reserve Bestemmings reserve Reserve afschrijvingen investeringen Reserve bovenwijkse voorzieningen Reserve majeure projecten Reserve onderhoud kleedaccomo daties buitensport Reserve bouwgrondex ploitatie Reserve duurzaam bouwen Reserve revitalisering bedr. Terrein Bestemmingsr eserve duurzaamheid Reserve Sociaal Domein
58.635
-5.515
58.635
-5.515
53.120
-799
52.321
0
52.321
0
52.321
44.465
2.132
46.597
32
46.629
-596
46.033
-982
45.051
6.450
2.515
8.965
2.505
11.470
-596
10.874
6.726
17.600
1.380
-1.128
252
0
252
0
252
0
252
8.850
0
8.850
-2.36 2
6.488
0
6.488
0
6.488
358
0
358
0
358
0
358
0
358
11.295
-1.684
9.611
0
9.611
0
9.611
0
9.611
710
0
710
0
710
0
710
0
710
305
0
305
0
305
0
305
0
305
6.400
3.200
9.600
0
9.600
0
9.600
-7.70 8
1.892
8.717
-771
7.946
-111
7.835
0
7.835
0
7.835
103.100
-3.383
99.717
-767
98.950
-596
98.354
-982
97.372
52.321
Algemene reserve De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2025: • •
€ 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi. € 251.000 onttrekking spreiden mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaatbestemming jaarrekening 2021) 23
Programmabegroting 2025 • • • • •
€ 129.000 voor degeneratievergoedingen glasvezelproject, ten behoeve van onderhoudsvoorziening wegen (zie resultaatbestemming jaarrekening 2022) € 3.200.000 voeding reserve Duurzaamheid. € 790.000 voor het uitbaggeren van de Vesten. € 181.000 ter dekking afschrijvingslasten Veerdam. € 889.000 ter dekking afwaardering 2005-gedeelte als onderdeel van de nieuwbouw Ostrea.
De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2026: • • •
€ 129.000 voor degeneratievergoedingen glasvezelproject, ten behoeve van onderhoudsvoorziening wegen (zie resultaatbestemming jaarrekening 2022) € 620.000 voor dekking investeringen Ringbaan en Marconi. € 50.000 voor de beeldende kunst.
Reserve afschrijvingen investeringen De reserve afschrijvingen investeringen nut heeft de volgende dotaties in 2025: € 1.684.000 wordt toegevoegd aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de toekomstige afschrijvingen van de bovenwijkse voorzieningen bedrijvenpark Deltaweg (komt uit de reserve bouwgrondexploitatie) • € 1.128.000 voor investering Urban sportvoorziening (komt uit de reserve bovenwijkse voorzieningen) • € 181.000 voor investering Veerdam. De reserve afschrijvingen investeringen heeft de volgende dotaties in 2026: •
• € 2.982.000 voor afschrijving van investering Ringbaan en Marconi. De reserve afschrijvingen investeringen heeft de volgende dotaties in 2028: • € 7.708.000 voor afschrijving van investeringen in verduurzaming vastgoed. De onttrekkingen van de reserve afschrijvingen investeringen zijn gebaseerd op de werkelijke afschrijvingslasten van de betreffende investeringen.
Reserve bovenwijkse voorzieningen De reserve afschrijvingen investeringen nut heeft de volgende onttrekkingen in 2025: •
€ 1.128.000 voor investering Urban sportvoorziening.
Reserve majeure projecten De onttrekking van € 2.362.000 in 2026 is voor dekking investering Ringbaan en Marconi.
Reserve bouwgrondexploitatie De reserve bouwgrondexploitatie heeft de volgende onttrekkingen in 2025: 24
Programmabegroting 2025 •
€ 1.684.000 wordt onttrokken en toegevoegd aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de toekomstige afschrijvingen van de bovenwijkse voorzieningen bedrijvenpark Deltaweg.
Reserve sociaal domein Aan de reserve sociaal domein wordt in 2025 het volgende onttrokken: • •
€ 171.000 ter dekking van de incidentele kosten voor de Gezonde Wijkaanpak. € 600.000 ter dekking van eenmalige kosten voor onderzoek, juridische ondersteuning (subsidies) en het ondersteunen van innovatieve initiatieven. Ook vraagt de transformatie om onderbouwing door middel van benchmark en data-analyse en ondersteuning op het gebied van organisatie, werkprocessen, informatievoorziening en scholing. Eventuele extra kosten in de toekomst sluiten we niet uit.
Aan de reserve sociaal domein wordt in 2026 € 111.000 onttrokken voor uitvoering pilot basisbanen.
Beleidsuitgangspunten voorzieningen De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de voorzieningen zijn: •
• •
De voorzieningen worden onderverdeeld in onderhoudsvoorzieningen en overige voorzieningen. Onderhoudsvoorzieningen worden vooraf door de gemeenteraad ingesteld. Overige voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen en risico’s die vanuit bedrijfseconomisch oogpunt noodzakelijk zijn. Dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen dienen gebaseerd te zijn op een vastgesteld beheerplan. Uitgaven komen rechtstreeks ten laste van voorzieningen en gaan niet via de exploitatie.
25
Programmabegroting 2025
Mutatieoverzicht voorzieningen Bedragen x € 1.000
Omschrijving
1-1-2025
31-12-2 025
7.702
muta tie 2025 -919
31-12-2 026
6.783
muta tie 2026 -441
31-12-2 027
6.342
muta tie 2027 675
31-12-2 028
7.017
muta tie 2028 237
Egalisatievo orziening onderhoud Voorziening onderhoud wegen Voorziening havens, sluis en bruggen Voorziening civieltechnis che kunstwerken Voorziening groenproject en Voorziening onderhoud gebouwen Egalisatievo orziening voor heffingen Voorziening rioleringen Voorziening vervangingsi nvestering rioleringen
2.861
-9
2.852
-9
2.843
-9
2.834
-9
2.825
1.240
124
1.364
154
1.518
174
1.692
172
1.864
450
-153
297
82
379
125
504
-175
329
663
1
664
-1
663
3
666
1
667
2.488
-882
1.606
-667
939
382
1.321
248
1.569
4.097
0
4.097
0
4.097
0
4.097
0
4.097
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4.097
0
4.097
0
4.097
0
4.097
0
4.097
11.799
-919
10.880
-441
10.439
675
11.114
237
11.351
7.254
Egalisatievoorziening onderhoud De dotaties en onttrekkingen voor de onderhoudsegalisatievoorzieningen zijn gebaseerd op de vastgestelde beheerplannen. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een nadere toelichting op deze voorzieningen opgenomen. Egalisatievoorziening voor heffingen Dit zijn voorzieningen voor rioleringen. De voorziening rioleringen kent jaarlijks een gelijk bedrag aan dotaties en onttrekkingen. De voorziening vervanging riolering heeft een spaarfunctie zodat grotere uitgaven aan vervanging van rioleringen gedekt zijn.
26
Programmabegroting 2025 Voorziening verliezen en risico's De dotaties en onttrekkingen van de voorzieningen wethouders pensioenen en wachtgeld zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de afgelopen jaren. Bij de jaarrekening wordt op basis van een actuariële berekening de pensioenverplichting bepaald en vindt eventuele bijstelling van de voorziening plaats. Claims op de reserves Claims zijn bestuurlijke voornemens, op basis van een raadsbesluit, die in de toekomst beslag kunnen leggen op een reserve. Voor de onttrekking uit de reserve om de claim te effectueren, is op basis van het budgetrecht altijd een raadsbesluit nodig. Op het moment dat de raad de onttrekking autoriseert is er geen sprake meer van een claim maar van een begrote mutatie. De claims op de reserves hebben invloed op de weerstandscapaciteit. Zie hiervoor verder de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'. De claims zijn als volgt te specificeren: Bedragen x € 1.000
claim Algemene reserve Fietsstraat Kloetingseweg Claim middelen Oekraïne Op afstand bedienen Ringburg Kwaliteitsagenda Binnenstad Nieuwbouw 2 gymzalen Oranjeweg (1 ter vervanging van bestaand, 1 ter uitbreiding capaciteit) Parkeervoorziening toegankelijkheid Wesselopark Opwaarderen recreatiezone Wolphaartsdijk Fietstunnel Kloetingseweg Duurzaamheid Toekomstbestendig OV-knooppunt Loopverbinding OV-knooppunt - Centrum Uitbreiding capaciteit parkeren centrum Goese Schans infrastructuur Huisvesting wijkvoorziening Goes-West en de Ruilwinkel Herinichting omgeving N664 's Heer Hendrikskinderen Reserve bouwgrondexploitatie Bovenwijkse infrastructuur Bedrijvenpark Deltaweg Reserve duurzaam bouwen Verbetering bomenonderhoud en groen Reserve majeure projecten Herinrichting Marconistraat Integrale visie voor de wijk Goes-Oost Voorbereidingskrediet Ronda Gosaplein
ingestelde claim 33.022 280 2.800 600 5.010 2.200
claim begroting 2025 25.315 280 2.800 600 5.010 2.200
850
850
1.500 300 9.600 1.544 726 4.437 2.575 100
1.500 300 1.893 1.544 726 4.437 2.575 100
500
500
3.397 3.397
1.713 1.713
225 225 2.250 2.000 100 150 38.894
0 0 2.250 2.000 100 150 29.278
27
Programmabegroting 2025
De claims worden zijn voornamelijk ingesteld ten behoeve van toekomstige begrotingswijzigingen voor dekking van afschrijvingen op investeringen. In deze Programmabegroting is de claim "Financiële houdbaarheid" voor in totaal € 900.000 niet meer opgenomen. Deze claim is destijds (oorsprong Perspectiefbrief 2017) ingesteld om een verbetering van de vermogenspositie te bewerkstelligen. Inmiddels zijn de kengetallen voor solvabiliteit en schuldquote verbeterd en bevinden zich ruimschoots onder het meest risicovolle gedeelte.