Agendapunt 2. kwaliteitsagenda binnenstad 2030
Tekst van het document
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 visie op de toekomst van de ‘historische’ binnenstad
Gemeente Goes 7 december 2021
december 2021 tekst en redac e: ambtelijke projectgroep ism RDH urban a eeldingen: afdeling OenE fotogra e: afdeling OenE tenzij anders vermeld
Gemeente Goes www.goes.nl Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
2
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 Een visie op de toekomst van de historische binnenstad van Goes 7 december 2021 3
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
4
Inhoud Samenva ng
7
5.
Organisa e
46
Projectorganisa e
46
1.
Inleiding
11
Communica e
47
2.
Goes, de Stad
15
6.
Financiën en planning
48
3.
Kwaliteitsagenda binnenstad 2030
21
7.
Tot slot
49
4.
Kwaliteitsagenda binnenstad 2030: zes projecten
25
Geraadpleegde literatuur en onderzoeken
Project 1:
Een toegankelijke en bereikbare historische binnenstad
25
Een toegankelijke en waard te bezoeken monumentale historische binnenstad
29
Project 3:
Een groene historische binnenstad
33
Project 4:
S muleren wonen in en rond de historische binnenstad
36
Winkels en horeca in de historische binnenstad
38
Cultuur en evenementen in de historische binnenstad
42
Project 2:
Project 5: Project 6:
5
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
51
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
6
Samenva ng We verbeteren de bereikbaarheid met de (elektrische) ets en onderzoeken de mogelijkheden van een andere invulling van mobiliteit (slimme mobiliteit). In dit project besteden we ook aandacht aan de ruimtelijke inrich ng van een aantal belangrijke entrees van de binnenstad, de (voetgangers)bewegwijzering en bekijken we waar extra openbare toile en ingericht kunnen worden.
De binnenstad van Goes hee al sinds jaar en dag een belangrijke func e voor de regio. Mede dankzij een haven aan de Oosterschelde en een weekmarkt hee Goes zich door de eeuwen heen ontwikkeld tot dé centrumstad van de steeds welvarender wordende regio de Bevelanden. De naoorlogse ontwikkeling van de Zeeuwse verkeersinfrastructuur hee ertoe bijgedragen dat Goes steeds centraler in de provincie is komen te liggen. Haar oorspronkelijk op de Bevelanden gerichte posi e als markt- en winkelstad hee zich hierdoor verder verbreed.
Project 2:
Een toegankelijke en waard te bezoeken monumentale historische binnenstad Dit project richt zich op het vertellen van het ‘verhaal van Goes’ mede aan de hand van de monumenten van de stad. We werken drie erfgoedlijnen uit: ‘Poort naar de wereld’, ‘Heren en kerken’, ‘Zilt en zoet’. In samenwerking met in de stad gevesgde onderwijsinstellingen en culturele instellingen worden projecten opgezet om de geschiedenis in beeld te brengen.
In het begin van de eenentwin gste eeuw hee het Masterplan Binnenstad rich ng gegeven aan aanpassingen in de binnenstad. Nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen als voortschrijdende digitalisering en online winkelen, vergrijzing, een veranderende bevolkingssamenstelling, de gevolgen van de klimaatcrisis en noodzakelijke verduurzaming vragen opnieuw om aanpassingen en een aangepaste visie op de toekomst van de binnenstad. Deze visie is verwoord in de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030, met daarbij een ac eplan om de (historische) binnenstad gereed te maken voor de toekomst.
Project 3: Een groene historische binnenstad Het ‘vergroenen’ van de historische binnenstad is een belangrijke opgave, zowel voor het verblijfsklimaat en het func oneren van de binnenstad als om klimaatveranderingse ecten af te remmen. In dit project pakken we de openbare ruimte aan. Het gaat om herinrich ng en aanpassingen van het Stadshavengebied, de Oostwal, de Koepoort, de Singelstraat, het Damplein, de Beestenmarkt en het Molenplein. Ook op andere plekken in de binnenstad zullen mogelijk kleine aanpassingen plaatsvinden. Par culier ini a ef om te vergroenen wordt ges muleerd. Onderzocht wordt op welke manier groenopleidingen een rol kunnen spelen bij het vergroenen. Tevens bekijken we de mogelijkheden van energiebesparing en energieopwekking in de binnenstad.
Zes projecten moeten de agenda de komende jaren tot realiteit maken: Project 1:
Een toegankelijke en bereikbare historische binnenstad In dit project creëren we ruimte in de historische binnenstad door deze (verder) af te sluiten voor bezoekers met de auto en het bezoekersparkeren zoveel mogelijk te verplaatsen naar de centrumschil. We zoeken daarom naar loca es voor compenserende (en extra) parkeerplaatsen in de centrumschil. 7
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Project 4:
S muleren wonen in en rond de historische binnenstad Wonen is voor de kwaliteit van een ‘levende’ historische binnenstad van groot belang. We willen de groeiende vraag naar wonen in en nabij de historische binnenstad zoveel mogelijk honoreren. Het blijven s muleren van het gebruik en realisa e van woningen boven winkels is hierbij een eerste stap. Waar de ruimtelijke situa e dit toestaat kunnen daarnaast in sommige aanloopstraten gelegen vrijkomende winkelpanden worden omgezet naar woningen. Het combineren van wonen met andere func es vraagt in de binnenstad om zorgvuldige afstemming. Het evenwicht tussen lee aarheid en levendigheid (evenementen) dient permanent te worden gemonitord. In dit licht wordt in de toekomst onderzocht of - om de lee aarheid van binnenstad te bewaken - speci ek beleid ten aanzien van hostels, bed & breakfasts en Airbnb nodig en mogelijk is. Door de compacte omvang van de historische binnenstad is het toevoegen van extra woningen een complexe zaak. Goes hee wel diverse mogelijkheden om extra wonen in de omliggende centrumschil mogelijk te maken. In dit project wordt - in rela e met de omgevingsvisie - een woonprogramma geformuleerd voor de centrumschil en de binnenstad. Project 5:
Winkels en horeca in de historische binnenstad De Kwaliteitsagenda wil aan de wens van (culturele) ondernemers om vaker de openbare ruimte te mogen gebruiken tegemoetkomen. Daarbij kijken we bijvoorbeeld naar het permanent mogelijk maken van (vergrote) terrassen bij horecabedrijven en - in overleg met de culturele instellingen en de evenementensector - in hoeverre aanpassingen het gebruiksgemak van de openbare ruimte voor deze par jen kan ondersteunen. De detailhandelsvisie zal in 2022 worden geactualiseerd. Dit zal worden gebruikt voor het bepalen van de de ni eve contouren van het verkleinde winkelgebied en de keuze van instrumenten Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
8
om deze verkleining tot stand te brengen. De komende jaren zal het gemeentelijke beleid zich richten op het zoveel mogelijk in het kernwinkelgebied (Lange Vorststraat-Lange Kerkstraat) laten ves gen van (nieuwe) winkels. In de straten buiten het kernwinkelgebied wordt in het nieuwe bestemmingsplan de mogelijkheden voor de invulling van de begane grond verruimd. Om de concentra e in een kleiner winkelgebied te s muleren ze en we een ‘pop-up’ programma op, dat jdelijk gebruik van leegstaande winkels door andere gebruikers s muleert. Daarnaast ze en we in dit project een start-up programma op om poten ële nieuwe ondernemers te helpen.
De opera onele uitwerking van deze projecten staat in bijgevoegd projectprogramma. Uit analyse van de historische ontwikkeling van de Goese binnenstad in de Bevelanden, die ten grondslag ligt aan de Kwaliteitsagenda, is geconcludeerd dat de centrumfunc e van Goes niet alleen zijn plek vindt in de historische binnenstad. Veel ruimtevragende (regionale) func es zoals onderwijs, zorg, publieke en zakelijke dienstverlening hebben een plaats in de schil rond de historische binnenstad. Hiermee pro teren ze zowel van de aantrekkelijkheid van de historische binnenstad als van de goede bereikbaarheid van de centrumschil, onder andere door de aanwezigheid van een intercity treinsta on. Gelet op het grote aantal regionale centrumfunc es in deze schil is het belangrijk na te denken wat de toekoms ge grens van het centrum van Goes is, of moet worden. Dit vraagstuk wordt opgepakt bij het opstellen van een integrale Omgevingsvisie voor de gehele gemeente. Voor nu concentreert deze Kwaliteitsagenda zich op het gebied gelegen binnen de stadsvesten: de historische binnenstad.
Project 6:
Cultuur en evenementen in de historische binnenstad In dit project wordt ingezet op het versterken van de culturele en evenementensector en het vergroten van de zichtbaarheid van haar ac viteiten. Hierbij kijken we naar de inzet van een zogenaamde cultuurverdubbelaar en naar de mogelijkheden in de openbare ruimte. Naast de bestaande pleinen in de binnenstad is er ook de behoe e aan ruimte voor de wat grootschaligere buitenevenementen. Dit wordt in het kader van het opstellen van de omgevingsvisie en visie Spoorzone Zuid verder bekeken. Hierbij wordt ook bekeken of in de centrumschil ruimte te vinden is voor ateliers en broedplaatsen voor (startende) kunstenaars. Verder richten we ons op de samenwerking tussen alle culturele instellingen en evenementorganisa es s muleren om gezamenlijk tot een ‘vierseizoenen’ programmering te komen. In dit project onderzoeken de gemeente en de eigenaar en exploitant van de Grote of Maria Magdalenakerk samen hoe inhoud kan worden gegeven aan het idee de kerk opnieuw een centrale posi e in de Goese gemeenschap te laten innemen.
9
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
10
enkele projecten masterplan Binnenstad
1. Inleiding Wie door de binnenstad van Goes loopt, ziet dat er de laatste jaren het nodige is veranderd. Het winkelgebied en de pleinen hebben een mooie, nieuwe verharding. Aan de Westwal is een parkeergarage gerealiseerd, ruimtelijk ingepast met appartementen en winkelruimten. Het Bleekveld, in het verleden een rommelig stukje ‘achterkant’ van de binnenstad, is veranderd in een aantrekkelijk plein. De pleinwanden worden gevormd door een nieuwe schouwburg, moderne appartementen en luxe hotello s. Oudere bebouwing is opgeknapt en voormalige winkelruimtes zijn opnieuw ingevuld met bedrij es. De ernaast gelegen openbare bibliotheek en het restaurant met een aantrekkelijk terras dragen bij aan een levendig gebruik van het plein. Even verderop in de stad zijn rond de oude haven enkele terrassen verschenen. In de nabijheid van de twee ‘Maria Magdalena kerken’ zijn de resten van het voormalige ‘Slot Oostende’ onderdeel geworden van een smaakvol horecacomplex waarin onder andere een stadsbrouwerij is geves gd. Het nabijgelegen Manhuisgebouw is omgebouwd tot een luxe boe ekhotel en bij het naastgelegen museum is een toeris sch informa epunt ingericht. Op verschillende plaatsen in de oude stad zijn nieuwe appartementen gerealiseerd en getuigen steigers van restaura es of verbeteringen aan panden.
handel, poli e, bewonersorganisa e centrum, makelaars en Goes Marke ng hee een posi ef e ect op de beleving van het centrum en de ac viteiten in en rond de binnenstad. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld ‘Goes Modestad’, ‘Kinderstad’ en ‘Vriendinnendag’. Een belangrijke aanjager voor deze gecoördineerde aanpak is het Masterplan Binnenstad Goes (2000) geweest. Dit plan hee ruim twin g jaar geleden de contouren van een gewenste binnenstadontwikkeling vastgelegd en de voor realisa e belangrijke belanghebbenden samengebracht. Met al haar func es en ac viteiten is de Goese binnenstad een interessante spiegel van de samenleving. Straten, pleinen, openbare gebouwen, kerken en woningen getuigen samen met alle winkels, cafés, restaurants, kantoren en werkplaatsen van de culturele, economische en maatschappelijke ontwikkeling die de stad doormaakt. Door de eeuwen heen hebben sociale en economische veranderingen al jd hun stempel op de stad gedrukt. Mooie en lelijke gebouwen, pleinen en monumenten zijn levende getuigen hoe de binnenstad zich hee ontwikkeld. Mede door een guns g economisch klimaat is de afgelopen twin g jaar voor de binnenstad een periode van grote dynamiek geweest. Ook de komende periode worden weer de nodige ontwikkelingen voorzien. Bedrijven en instellingen moeten hun ac viteiten met een kleiner aanbod aan medewerkers uitvoeren.
Werk- en produc eprocessen worden daarom anders georganiseerd. Online winkelen is een breed geaccepteerd verschijnsel geworden. De Nederlandse samenleving vergrijst, en een deel van de bevolking hee méér vrije jd. Een groeiende belangstelling voor stadstoerisme en culturele evenementen maakt Goes aantrekkelijk voor deze nieuwe bezoekers. Goes groeit, want de e ecten van de veranderende bevolkingssa-
Door de gemeente Goes is afgelopen twin g jaar meer dan 35 miljoen euro in haar binnenstad geïnvesteerd. Deze investeringen – merendeels in de openbare ruimte en in publieke voorzieningen – zijn mede de aanjager geweest voor een veelvoud aan private investeringen. Naast ‘harde’ investeringen in infrastructuur en gebouwen hee de gemeente haar betrokkenheid bij het dagelijks func oneren van de binnenstad geïntensiveerd. Permanent overleg tussen gemeente, culturele instellingen, ondernemers in de detailhandel en horeca, ambulante 11
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
de lm is te zien op: h ps://youtu.be/L8Fn0-zL7So
menstelling zijn ook in Goes zichtbaar. Ouder wordende bewoners van de Bevelanden trekken naar de stad. Om redenen van efficiency concentreert de regionale zorg- en dienstverlening zich in de stad. Voortschrijdende digitalisering van de maatschappij, vergrijzing, een meer mul cultureel samengestelde bevolking, de gevolgen van de klimaatcrisis en een noodzakelijke verduurzaming van onze samenleving: ze vragen allen om aanpassingen die opnieuw een stempel op de binnenstad zullen drukken. Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
12
De binnenstad staat nooit s l. Je kunt haar ontwikkeling vergelijken met een nooit eindigende reis in de jd. Om de juiste route voor de komende jaren te bepalen hee het gemeentebestuur van Goes besloten om – samen met bij de binnenstad betrokken geïnteresseerden en belanghebbenden – de gewenste route opnieuw in beeld te brengen. Het resultaat van deze gezamenlijke inspanningen is vastgelegd in deze ‘Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030’. De Kwaliteitsagenda is een visie om de (historische) binnenstad gereed te maken voor de toekomst. Het algemene kader van de Kwaliteitsagenda wordt in de hoofdstukken 2 en 3 beschreven. Zes projecten moeten de agenda de komende jaren tot realiteit maken. De uitgangspunten voor deze zes projecten zijn samengevat in hoofdstuk 4. Een apart projectplan gee sturing aan deze projecten. Hoofdstuk 5 van de Kwaliteitsagenda gaat in op de organisa e. In hoofdstuk 6 is een overzicht van de projecten met een kostenraming en een jdspad opgenomen. Naast dit document zijn de ini a even van de Kwaliteitsagenda ook toegelicht in een informa eve lm. Deze vat de hoofdlijn van de Kwaliteitsagenda voor een breed publiek samen. De lm is gebruikt jdens een drietal in 2021 gehouden publieke stadsdeba en.
De uitkomsten van deze deba en hebben, samen met de resultaten van het par cipa epla orm ‘Goes praat mee’ en vele interviews en gesprekken die zijn gehouden met direct betrokkenen, de inhoud van de ‘de ni eve’ Kwaliteitsagenda bepaald. De ni ef staat hier tussen aanhalingstekens, want de stad is nooit klaar…
13
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
stadshaven
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
14
2. Goes, de Stad Net als veel andere steden kan de historische ontwikkeling van de stad Goes niet los worden gezien van haar omgeving. Sinds het begin is de ontwikkeling van de stad sterk gestuurd door haar ligging aan de Oosterschelde en de agrarische ontwikkeling van de Bevelanden. De mogelijkheden die deze samen boden -een haventje van waaruit regionale producten als wol en zout kon worden verscheept naar het buitenland, en een bloeiende meekrapindustrie- hebben de iden teit van Goes in belangrijke mate gevormd. Een voor de Bevelandse dorpen belangrijke weekmarkt is daarbij de basis van waaruit Goes zich door de eeuwen heen ontwikkelde tot dé centrumstad van de steeds welvarender wordende regio de Bevelanden. Waar in vroegere jaren een steeds produc ever wordende landbouw een belangrijke factor voor de stedelijke economie vormde, is dat vandaag de dag gezondheidszorg en onderwijs. Samen met het gegeven dat het in de stad en haar omgeving jn wonen is, zorgen deze func es ervoor dat in de Bevelanden geves gde bedrijven goed opgeleid personeel kunnen blijven aantrekken. Dit is een steeds kri scher wordende factor in een land met een krimpende beroepsbevolking. De verscheidenheid aan zorg- en onderwijsinstellingen dragen dan ook in belangrijke mate bij aan het brede palet aan hoogwaardige (kennisintensieve) bedrijven op het gebied van produc e en dienstverlening.
De na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde Zeeuwse verkeersinfrastructuur hee ertoe bijgedragen dat Goes steeds centraler in de provincie is komen te liggen, en dit legt de stad geen windeieren. De oorspronkelijk op de Bevelanden gerichte posi e als markt- en winkelstad hee zich hierdoor verder verbreed en dit proces is nog steeds gaande. De bestaande en nieuwe bedrijven in Goes, maar ook de groeiende havenontwikkelingen langs de Westerschelde, bieden de stad de kans de komende decennia verder uit te groeien tot het economische hart van de provincie. De verwachte ontwikkeling en betekenis van Goes als stad in Zeeland vraagt een hierbij passend stadscentrum. Zoals opgemerkt is de economie van Goes al jd nauw verbonden geweest met de ontwikkeling van de Bevelanden. De wekelijkse markt was eeuwenlang een belangrijke plaats voor ontmoeng, kennisuitwisseling en (cultureel) vermaak voor inwoners van de stad en de omliggende dorpen. De zich na de oorlog ontwikkelende landbouw en hiermee verbonden welvaart
strafgevangenis
15
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
grote markt
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
16
hee de betekenis van de wekelijkse markt in Goes jaar na jaar doen groeien. Vanaf de jaren ’70 van de vorige eeuw, toen de naoorlogse welvaartsgroei vaart begon te maken, weerspiegelde dit zich in een groei van de ‘reguliere’ detailhandel in de binnenstad. Economische ontwikkeling bracht vervolgens naast meer geld ook meer vrije jd binnen het bereik van een groeiende groep mensen: het draagvlak voor groei van horeca en culturele ac viteiten. De aanwezigheid van de weekmarkt is dan ook een belangrijke reden dat Goes zich naast economisch ook tot cultureel centrum van de Bevelanden hee kunnen ontwikkelen. Toen de naoorlogse groeiende automobiliteit en schaalvergro ng veel ambachtelijke ac viteiten uit de binnenstad begon te verdrijven werd dit dan ook niet als nega ef ervaren: de vrijkomende ruimte werd in gebruik genomen door detailhandel, horeca en - in mindere mate- dienstverlening. Door haar posi e als regionaal koopcentrum is een autobereikbare binnenstad hierbij lang heel belangrijk geweest. Een deel van de autoparkeerplaatsen voor bezoekers van het centrum van Goes bevindt zich dan ook tot de dag van vandaag nog in de historische binnenstad. Grotendeels betre dit parkeren in de openbare ruimte.
De groei van Goes als centrumstad van de Bevelanden hee niet alleen gevolgen voor de historische binnenstad gehad. Ongemerkt is het centrum van Goes haar oorspronkelijke grenzen – de (voormalige) stadsvesten – gaan overschrijden. Veel ruimtevragende func es (onderwijs, zorg, publieke en zakelijke dienstverlening) hebben een plaats gezocht en gevonden in de schil rond de historische binnenstad. Hiermee pro teren ze zowel van de aantrekkelijkheid van de historische binnenstad als van de goede bereikbaarheid van de centrumschil, onder andere door de aanwezigheid van een intercity treinsta on. Gelet op het grote aantal regionale centrumfunc es in deze schil is het belangrijk na te denken wat de toekoms ge grens van het centrum van Goes is, of moet worden. Dit vraagstuk wordt opgepakt bij het opstellen van een integrale Omgevingsvisie voor de gehele gemeente. Voor nu concentreert deze Kwaliteitsagenda zich op het gebied gelegen binnen de stadsvesten: de historische binnenstad.
marktdag
17
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Goes: centrum van de Bevelanden!
Afgelopen decennia is de betekenis van Goes als centrum van de Bevelanden verder gegroeid. Dit weerspiegelt zich in de concentra e van een groot aantal func es zoals: • Middelbaar en bijzonder onderwijs, hoger (beroeps) onderwijs; • Zorg (ADRZ, Emergis, GGD, Zorg- en Verpleegcentra, Hospice, Crematorium, etc.); • Zakelijke dienstverlening voor de Bevelanden (advocaten, notarissen, banken, verzekeringsmaatschappijen, accountants etc.); • Hoogwaardige bedrijven/werkgelegenheid; • Wonen voor ouderen en bijzondere doelgroepen; • Beurzen, symposia, culturele func es; • Bestuurscentrum voor de Bevelanden ‘nieuwe s jl’; • ‘Stedelijke’ vrije jdsbesteding; • Regiofunc e sport en bewegen • Horeca • Detailhandel • …
begrenzing centrumgebied in het kader visie en aangrenzende (func onele) centrumschil
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
18
centrum van de Bevelanden
Het komende decennium wil Goes haar betekenis als centrumstad van de Bevelanden verder verstevigen. Versterking van haar posi e als Zeeuwse centrumstad op het gebied van onderwijs en (kennis over) zorgdiensten is hiervoor belangrijk. Een Centrumstad die een belangrijke bijdrage levert aan een vitale samenleving. Een stad die haar inwoners s muleert om met elkaar in contact te komen en een netwerk op te bouwen. En waarin we dagelijks bewegen s muleren waarbij de omgeving hen uitnodigt de ets of de benenwagen te pakken. Gelet op haar rela e met de Bevelanden en het agrarische verleden van de stad, ligt het tevens voor de hand aantrekkelijk te zijn voor bedrijven die kennis en ervaring hebben met de produc e van duurzaam voedsel. Haar historische rela e met de Oosterschelde wil Goes gebruiken om extra betekenis te geven aan haar toeris sche pro el: een waard te bezoeken (historische) stad verbonden met het Na onaal park Oosterschelde. Een goed toegankelijke, groene binnenstad met een aantrekkelijke mix aan cultuur, winkels en horeca maakt Goes ook in de toekomst waard om in te wonen of te bezoeken. 19
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
stad als ontmoe ngsplek
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
20
3. Kwaliteitsagenda binnenstad 2030 De manier waarop de historische binnenstad is ingericht en wordt gebruikt re ecteert de economische, sociale en maatschappelijke ontwikkelingen. Nieuwe ontwikkelingen vragen dan ook permanent om aanpassingen. Een heel actuele aanpassing betre het veranderende klimaat, dat om een andere inrich ng en gebruik van het stedelijk gebied vraagt. Klimaatverandering en verduurzaming van de samenleving worden vaak in één adem genoemd als belangrijke opgaven waar we de komende jaren voor staan. Voor de historische binnenstad betekent dit niet alleen aanpassingen in de inrich ng van de openbare buitenruimte, maar ook met andere ogen kijken naar bijvoorbeeld energiegebruik of mobiliteit, of voor welke func es we de binnenstad primair willen reserveren. Een breed spectrum aan vragen dringt zich op. Aan welke soort mobiliteit geven we in de toekomst prioriteit? Welke type bezoekers en toeristen willen we in de toekomst ontvangen? Voor welke bewoners is de historische binnenstad ook op langere termijn een geschikte woonomgeving? Welke rol speelt cultuur om verschillende mensen en wensen met elkaar te blijven verbinden? de Covid-19 pandemie fungeert als katalysator
De in 2020 uitgebroken Covid-19 pandemie fungeert hierbij voor een aantal ontwikkelingen als katalysator. Direct in het oog springend is de versnelde ontwikkeling van het ‘internet winkelen’. Online koopkanalen hebben inmiddels een belangrijke en blijvende betekenis in het koopgedrag van de consument. Het leidt niet alleen tot minder fysieke winkels in de historische binnenstad, maar ook tot een veranderde rol van de winkel. Veel bedrijven combineren een ‘webshop’ met een fysieke winkel, waarbij de laatste naast showroom vooral ook als advies- / servicecentrum func oneert. De aankooptransac e verloopt daarbij steeds vaker online. Dit hee bijvoorbeeld tot gevolg dat winkelmagazijnen niet al jd meer gekoppeld hoeven te zijn aan de winkel. Logis eke stromen (bevoorrading, thuisbezor-
ging) zullen hierdoor veranderen. Het bezoek aan een fysieke winkel wordt - nog meer dan in het verleden - een vorm van vrije jdsbesteding. De betekenis van de beleving van de winkel én het omliggende winkelgebied wordt hierdoor groter. De historische binnenstad wordt nog meer ‘leisure centrum’: een gebied waar het pre g en veilig verblijven is, met een grote keuzemogelijkheid om onze vrije jd op zinvolle en/of ontspannen manier in te vullen. Versnelde ontwikkeling van ‘internet winkelen’ speelt een belangrijke rol voor de toekomst van binnensteden, maar is niet de enige belangrijke door Covid-19 beïnvloede ontwikkeling. Het gedwongen thuiswerken hee velen opnieuw bewust gemaakt dat goede huisves ng en 21
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
De belangrijkste func es van de historische binnenstad van Goes: 1. 2. 3. 4. 5.
Stedelijk wonen Winkelen en horeca Cultuur en educa e Dagrecrea e en verblijven Startups, kleinschalige kantoren, werkplaatsen en (prak jk)educa e
gezonde levenss jl
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
22
een jne leefomgeving cruciaal zijn in ons dagelijks leven. De pandemie hee veel mensen doen besluiten meer ‘bewust’ te willen leven: gezonder, met méér aandacht voor persoonlijke ontmoe ngen en méér oog voor de kwaliteit van het ons omringende milieu. Méér aandacht voor de belangrijke rol die cultuur speelt als bindmiddel in onze samenleving en in de kwaliteit van ons persoonlijk leven. Anderen hebben ontdekt dat het niet nodig is om voor een ontspannen vakan e de wereld over te vliegen, maar dat Nederland op verschillende manieren veel te bieden hee . Hoewel veel van het ‘oude normaal’ na Corona weer terugkomt, zullen nieuwe trends andere accenten geven aan onze manier van leven. Goes wil - met haar beleid voor de historische binnenstad - proac ef inspelen op de posi eve aspecten die dit de bewoners en bezoekers van de stad kan bieden.
een ander klein elektrisch vervoermiddel) kan een groot deel van de bewoners van de Bevelanden het centrum van Goes binnen 30 minuten bereiken. Deze groeiende populariteit van de elektrische ets vraagt niet alleen om verbeterde etsvoorzieningen tussen Goes en de Bevelandse dorpen, maar ook om aanpassingen in de stad. Deze moet zijn ingericht om grotere stromen (snellere) etsen comfortabel en veilig af te wikkelen en te parkeren. De Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 beschrij zes projecten die gezamenlijk inspelen op de belangrijkste voorziene ontwikkelingen in de historische binnenstad. De projecten zijn van een fundament voorzien door interviews met meer dan 40 direct betrokken belanghebbenden in de binnenstad: culturele instellingen, ondernemers in de detailhandel en de horeca, zorginstellingen, projectontwikkelaars, beleggers, et cetera. Deze gesprekken zijn gestart vóór de eerste Corona ‘lockdown’ in maart 2020 en zijn tot in juni 2021 voortgezet. Met meeste betrokkenen is meer dan éénmaal gesproken. Aangevuld met de uitkomsten van een drietal in september en oktober 2021 gehouden stadsdeba en en reac es van betrokkenen via ‘Goes praat mee’, hee dit geleid tot een de ni eve Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030.
Belangrijk voor de toekomst van de historische binnenstad is de elektri ca e van onze mobiliteit. Vanzelfsprekend dient de stad gereed gemaakt te worden voor de elektrische auto, maar ook de groeiende rol van de elektrische ets vraagt om bijzondere aanpassingen. Deze ets hee afgelopen jaren niet alleen aan betekenis gewonnen als recrea ef vervoermiddel voor senioren, maar is voor een groeiend aantal mensen een steeds belangrijker vervoermiddel voor dagelijks (woon-/werk) verkeer aan het worden. Met behulp van een elektrische ets (of
23
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
De toekomst van het (historische) centrum:
Goes wil de diversiteit aan func es in de historisch binnenstad behouden en waar mogelijk versterken. Een monofunc oneel centrum of een centrum waar één func e duidelijk dominant is, is te beperkt om de iden teit en een aantrekkelijk gebruik van de historische binnenstad van een groeiende centrumstad te waarborgen. Afgelopen decennia is er een trend geweest waarbij de binnenstad van Goes zich steeds meer tot een koopen uitgaanscentrum ontwikkelde. Meer recent is er een groeiende vraag naar wonen in en rond de historische binnenstad. De gemeente wil deze trend zoveel als mogelijk honoreren, omdat ze kan leiden tot een meer divers gebruik van het centrum. Ze houdt daarbij oog voor een gezonde balans. Wonen in of nabij de historische binnenstad is méér dan wonen boven winkels. Daarbij is wonen in de historische binnenstad niet alleen voorbehouden aan (alleenstaande) jongeren in kleine appartementen en/of senioren in luxere complexen. Om de binnenstad ook op langere termijn aantrekkelijk te houden is een diverse huishoudenssamenstelling en een mix van lee ijdsen inkomensgroepen belangrijk. Méér woningen in en rond de historische binnenstad vraagt echter om een aanpassing van de buitenruimte. Minder autoverkeer in de historische binnenstad (luchtkwaliteit, geluidsoverlast, veiligheid voor voetgangers en etsers), méér speelgelegenheid voor kinderen en méér verblijfsgroen.
Een verhoogde kwaliteit van de buitenruimte is ook belangrijk voor bestaande en nieuwe culturele instellingen en de horeca, die hebben aangegeven dat in de toekomst ‘buiten het nieuwe binnen’ is. Meer dan voorheen zal ons publieke leven zich buiten afspelen: op terrassen, jdens buitenevenementen (theater, markten en optredens) en in parken. Ruimte voor deze nieuwe en gewijzigde func es wordt gevonden door een verwachte afname van het aantal m detailhandel en het (verder) autovrij maken van de historische binnenstad voor autobezoekers. Begin 2022 start een onderzoek naar het Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
studiegebied af te sluiten binnenstad
verder autovrij maken (zie project 1). Bij het aanbrengen van een nieuwe balans tussen de verschillende gebruikers van de historische binnenstad hanteert de Kwaliteitsagenda de volgende prioriteitsvolgorde: voetganger, (elektrische) ets, collec ef vervoer, boot en auto. Bij de inrich ng van de openbare ruimte wordt daarnaast meer dan in het verleden rekening gehouden met alle soorten gebruikers (bewoners en bezoekers, verschillende lee ijden, mensen met een fysieke beperking). 24
loopafstand 7-14 min. vanaf Grote Markt
4. Kwaliteitsagenda binnenstad 2030: zes projecten In dit hoofdstuk beschrijven we een serie ideeën en ac es om de historische binnenstad klaar voor de toekomst te maken. De voorstellen zijn thema sch geclusterd in zes projecten. De ideeën zijn in de tweede hel van 2021 ter reac e en discussie voorgelegd aan de bewoners, ondernemers en andere gebruikers van de historische binnenstad. Hun reac es zijn in de projecten verwerkt, zodat we verwachten met deze Kwaliteitsagenda een programma te bieden dat op een breed maatschappelijk draagvlak kan rekenen.
Project 1:
geschieden - en minder validen moeten met de auto tot in de binnenstad kunnen blijven komen. Onderzoek parkeermogelijkheden centrumschil Om de aantrekkelijkheid van de binnenstad voor bezoekers van buiten de stad te waarborgen moet de omliggende centrumschil goed bereikbaar blijven voor (elektrische) auto’s. Voldoende, goed aangegeven en vlot bereikbare autoparkeerplaatsen in de centrumschil en aantrekkelijke wandelroutes naar de historische binnenstad, zijn een voorwaarde om tot de verdere afslui ng van de historische binnenstad over te kunnen gaan. Extra aandacht zal worden geschonken aan de ruimtelijke inrich ng van een aantal belangrijke entrees van de binnenstad: Frans den Hollanderlaan, Koepoort, Stadshaven en Oostwal. Naast onderzoek naar het (verder) afsluiten van de historische binnenstad voor autobezoekers dient te worden onderzocht hoeveel compenserende (en extra) parkeerplaatsen voor dit doel in de centrumschil gewenst zijn en welke loca es daarvoor geschikt zijn (te maken). Het autoparkeeronderzoek voor de centrumschil is onderdeel van een breder onderzoek naar de manier waarop een vergroot centrumgebied de stad Goes als centrumstad van de Bevelanden kan versterken. De rela e met aanrijroutes, het bieden van voorzieningen voor deelauto’s, verbeterde bewegwijzering, parkeertarie eleid en parkeerplaatsen voor touringcars dient in het onderzoek te worden meegenomen.
Een toegankelijke en bereikbare historische binnenstad
Afsluiten historische binnenstad voor auto’s Om de historische binnenstad ook in de toekomst voor zoveel mogelijk mensen, func es en ac viteiten toegankelijk te houden hebben we (meer) ruimte nodig. Deze ruimte vinden we vooral door de historische binnenstad (verder) af te sluiten voor bezoekers met de auto en het bezoekersparkeren zoveel mogelijk te verplaatsen naar de centrumschil. De hierdoor vrijkomende ruimte kan worden ingezet om de verblijfskwaliteit van de historische binnenstad te vergroten door meer ruimte te bieden aan de voetganger (zowel bewoner als bezoeker), meer groen te realiseren en de ontmoe ngsrol te versterken. Ook kan de ruimte worden ingezet om culturele evenementen en het etsparkeren te verbeteren. Zo kunnen delen van de Beestenmarkt, het Damplein, en wellicht Koepoort en Oostwal worden (her)ingericht ten behoeve van groen en etsparkeren. Bewoners van de historische binnenstad moeten vanzelfsprekend hun huis met de auto kunnen blijven bereiken en op acceptabele afstand hun auto veilig kunnen parkeren. Ook bevoorradingsverkeer – waarvan we verwachten dat dit in de toekomst steeds vaker met schone elektrische auto’s zal
(Elektrische) ets Het belang van bereikbaarheid voor de (elektrische) ets neemt verder toe. Met behulp van een elektrische ets kan een groot deel van de Bevelanden het centrum van Goes binnen 30 minuten bereiken. De groeiende populariteit van de elektrische ets vraagt niet alleen om verbeterde etsvoorzieningen 25
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
26
etsafstanden in minuten tot de grote markt
tussen Goes en de omliggende dorpen, maar ook om aanpassingen in de stad. De stad moet zowel zijn ingericht om comfortabel en veilig te kunnen etsen en te kunnen stallen. De Oostwal, de Beestenmarkt, het gebied Singelstraat/Zusterstraat en het gebied Damplein/Stenen Brug liggen in het verlengde van logische ets-aanrijroutes. Deze kunnen een rol spelen bij het bieden van voldoende hoogwaardige (elektrische) etsparkeeraccommoda e, waarbij gedacht kan worden aan gebouwde voorzieningen alsook mogelijkheden in de openbare ruimte. Op es voor het opladen van accu’s, stallingplaatsen voor leenetsen, (camera)toezicht en de combina e met een openbare toiletvoorziening maken voor ieder van de loca es onderdeel uit van de verkenning. Slimme mobiliteit, deelmobiliteit Een andere invulling van mobiliteit (slimme mobiliteit) is een belangrijke voorziening voor de toekomst, bijvoorbeeld door de inzet van deel etsen en deelauto’s. Mogelijk kan ook het inrichten van een mobiliteitshub een bijdrage leveren in het vergroten van de bereikbaarheid, naast ‘kleinere’ ingrepen zoals verbetering van de bewegwijzering.
poten ële loca es elektrische etsparkeervoorziening
Toiletvoorzieningen In de binnenstad is in de Ostendestraat en in de parkeergarage een openbaar toilet geves gd. Aan de oostzijde van de binnenstad ontbreekt deze voorziening. Met prioriteit dient onderzocht te worden of hier een extra openbaar toilet kan worden gerealiseerd. Bij het uitwerken van de Kwaliteitsagenda wordt daarnaast oog gehouden op welke andere plaatsen extra openbare toile en ingericht kunnen worden. Hierbij wordt gedacht aan het leggen van combina es met nieuwe parkeervoorzieningen voor auto’s of etsen in de centrumschil. Bij herinrichng van de openbare ruimten wordt rekening gehouden met toegankelijkheid voor alle gebruikers, waarbij aandacht is voor ouderen en mensen met een fysieke beperking. 27
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
De negen Zeeuwse erfgoedlijnen 1. Schorren, slikken en polders | Land van overkanten 2. Strijd tegen het water | Verdronken en herrezen 3. Poort naar de wereld | Ondernemen en ontdekken 4. Sterk Zeeland | Strijdtoneel in de delta 5. Heren en kerken | Macht en geloof 6. Zwarte schuren, stoere paarden | Leven en werken op het pla eland 7. Zilt en zoet | Smaken van Zeeuwse bodem 8. Het Zeeuwse licht | De kust ontdekt 9. Nieuw Zeeland | Moderne bedrijvigheid in een veranderend landschap
3 7
ZEEUWSE ERFGOEDLIJNEN
5
83
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
historische kaart centrum Goes in rela e tot de erfgoedlijnen
28
Project 2:
Een toegankelijke en waard te bezoeken monumentale historische binnenstad
De ontwikkeling van de stad Goes kan niet los worden gezien van haar omgeving en haar historie. Sinds haar eerste ontstaan is de ontwikkeling van de stad sterk gestuurd door haar ligging aan de Oosterschelde en de agrarische ontwikkeling van de Bevelanden. De mogelijkheden die deze boden - een haventje van waaruit regionale producten als wol en zout interna onaal kon worden verscheept en een voor de Bevelandse dorpen belangrijke weekmarkt - hebben de iden teit van Goes in belangrijke mate gevormd. Het is de basis van waaruit Goes zich door de eeuwen heen ontwikkelde tot dé centrumstad van een steeds welvarender wordende regio de Bevelanden. De ontstaansgeschiedenis van de stad is terug te zien in de vele monumenten in de binnenstad. Goes maakt tot op heden slechts beperkt gebruik van deze monumenten. Dit project richt zich op het vertellen van het ‘verhaal van Goes’ mede aan de hand van de monumenten van de stad.
slot oostende
Uitwerken erfgoedlijnen Goes als havenstad aan de Oosterschelde, Goes als marktplaats van de Bevelanden en het verhaal van het slot Oostende en de twee Maria Magdalena kerken vertellen een interessant verhaal over de iden teit van de stad. ‘Poort naar de wereld’, ‘Heren en kerken’, ‘Zilt en zoet’: in de historische binnenstad van Goes komen drie van de negen Zeeuwse erfgoedlijnen in Goes samen. Deze drie erfgoedlijnen zullen voor de historische binnenstad op een eigen jdse manier worden uitgewerkt om te kunnen bijdragen aan een verdere versterking van de identeit en beleving. Hierbij kan worden gedacht aan het aanlichten van monumenten, het verstrekken van analoge en digitale informa e over gebouwen en gebeurtenissen uit het verleden, het illustreren van de Goese geschiedenis door middel van murals en (culturele) evenementen, lms en publica es over karakteris eke personen in Goese geschiedenis.
29
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Aanpassing buitenruimten Belangrijke erfgoedlijnen komen ruimtelijk bij elkaar in het gebied Singelstraat en omgeving. De in dit gebied gelegen culturele instellingen en monumenten (o.a. Stadhuis, Museum, Grote Kerk) en ondernemers worden aangemoedigd tot verdere samenwerking. Aanpassingen in de openbare ruimte en herinrich ng (Koepoort) bieden mogelijkheden voor buitenexposi es en andere culturele evenementen. Het gebied kan zich verder ontwikkelen tot de ‘culturele entree’ van de binnenstad. Vergroening en het beter faciliteren van etsparkeren in het gebied staat ook hoog op de prioriteitenlijst. Dit wordt verder opgepakt in project 1 ( etsparkeren) en project 3 (vergroenen). Het gebied Grote Markt en Haven kan een belangrijke rol spelen in het vertolken van zowel de erfgoedlijn ‘Poort naar de wereld’ als ‘Smaken van Zeeuwse Bodem’. Ook hier kunnen beperkte ruimtelijke aanpassingen de func onaliteit en het karakter van het gebied versterken. De inrich ng en het beheer van de kades, esthe sche aanpassingen van de op de kade en de Grote Markt gelegen terrassen, het mogelijk maken een aanlegplaats voor bezoekende sloepen vanuit het Goese Sas en Goese Meer zijn hiervan enkele voorbeelden. Dit wordt verder opgepakt in project 3 (vergroenen) en project 5 (terrassen).
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
30
manhuistuin
Educa e, voorlich ng en promo e Voor de verspreiding van het ‘verhaal van Goes’ wordt niet alleen gedacht aan toeristen en andere bezoekers aan de stad, maar in de eerste plaats ook aan de huidige (binnen)stadsbewoner. Goed geïnformeerde stadsbewoners zijn belangrijke dragers van lokale iden teit en de meest e ec eve ambassadeurs van de stad. Samenwerking met in de stad geves gde onderwijsinstellingen kan bijdragen aan het eigen jds verbeelden en verspreiden van het verhaal onder de jeugd. De in het stadsarchief opgeslagen schat aan informa e gee Goese culturele instellingen zoals museum de Bevelanden, de openbare bibliotheek, theaters, muziekschool, kunstenaars en galeries de mogelijkheid om samen met onderwijsinstellingen projecten op te ze en die bijdragen aan kennis over en besef van de rijke historie van stad onder de jeugd. Het samen onderzoeken en in beeld brengen van de geschiedenis kan een eigen jdse inspirae opleveren. Het is ook een manier om een leuke communicaebrug te slaan tussen de culturele sector, de Goese jeugd, de stads- en regiobewoner, de ondernemer en de toerist.
grote markt
stadshaven
Pop-up store De Goese culturele instellingen krijgen in 2022 het aanbod om door middel van een ‘pop-up store’ in de historische binnenstad extra gezicht aan hun instelling en ac viteiten te geven (zie ook project 6: cultuur en evenementen in de historische binnenstad en project 5: winkels en horeca in de historische binnenstad). Vooruitlopend op een verdere uitwerking van dit project ontstaat hiermee direct al een mogelijkheid om samen met onderwijs- en/of jeugdverenigingen crea eve laboratoria en ateliers in te richten, waar een begin gemaakt kan worden met deze verbinding tussen heden – verleden – toekomst. Tijdens de in het najaar van 2021 gehouden stadsdeba en is hierbij geopperd inhoud te geven aan de trend tot ‘feminisering’ van de samenleving door ‘het verhaal van Goes’ te vertellen door de ogen van ‘sterke vrouwen’ uit het ‘Goese 31
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
verleden’ zoals Jacoba van Beieren en Isabella de Moerloose. Ook stadspatrones Maria Magdalena naar wie twee kerken zijn vernoemd biedt wellicht aanknopingspunten voor het Goese verhaal. Meertaligheid Uitgangspunt bij het in beeld brengen en promoten van de historie en iden teit van Goes is al het materiaal hiervoor direct minimaal tweetalig (Duits/Engels) op te stellen, zodat het ook digitaal een wijd verspreidingsbereik hee . Gevelaanpak Mooie gevels zijn van belang voor de uitstraling van de binnenstad. Het aanwijzen van gemeentelijke monumenten draagt bij aan behoud en mogelijk ook herstel van deze interessante panden. Daarom gaan we bekijken of we vastgoedeigenaren kunnen s muleren hun panden op te knappen middels een subsidieregeling.
singelstraat
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
32
Project 3:
Een groene historische binnenstad
Om verschillende redenen is het ‘vergroenen’ van de historische binnenstad een belangrijke opgave. De Covid-19 pandemie hee nog meer duidelijk gemaakt hoe belangrijk de kwaliteit van de woon- en werkomgeving is in ons dagelijks leven. Met de inzet op meer woningen in en rond de binnenstad (project 4) wordt de buitenruimte ook belangrijker als gebruiksruimte voor de bewoner van het Goese centrum. Minder autoverkeer in de historische binnenstad (luchtkwaliteit, geluidsoverlast, veiligheid voor voetgangers en etsers) (project 1), meer speelgelegenheid voor kinderen en meer verblijfsgroen zijn gewenst. Groen in de openbare ruimte draagt niet alleen ac ef bij aan het welbevinden van de bewoners, de bezoekers en de werkers in de stad. Het hee tevens een belangrijke func e in het afremmen van een aantal klimaatveranderingse ecten. Zo draagt de aanwezigheid van groen bij aan het verminderen van ‘hi estress’ (opwarming van het stedelijk gebied gedurende de zomerperiode) en speelt het een rol in het watermanagement van de stad (in ltra e van water gedurende he ige regenval ter ontlas ng van het stedelijk afwateringssysteem). Ook kan stedelijk groen bijdragen aan het herstel en de instandhouding van biodiversiteit, belangrijk voor ons totale ecosysteem.
In algemene zin draagt een verhoogde kwaliteit van de buitenruimte bij aan het func oneren van culturele instellingen en de horeca, die hebben aangegeven dat in de toekomst ‘buiten het nieuwe binnen’ is. Meer dan voorheen zal ons publieke leven zich buiten afspelen: op terrassen, jdens buitenevenementen (theater, markten en optredens) en in parken. Samen vergroenen buitenruimte Met uitzondering van een deel van de vesten is de historische binnenstad van Goes grotendeels ‘versteend’ gebied. Het compacte karakter van de binnenstad maakt dat weinig ruimte voorhanden is om nieuwe groengebieden in te richten. contrast groene vesten/versteende stad
33
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Vergroening van de historische binnenstad vraagt dus om een crea eve aanpak, waarbij alle mogelijke (kleine) maatregelen samen voor een groenimpuls moeten zorgen. Samen met de bewoners en ondernemers van de binnenstad wil de gemeente de ‘vergroening’ van de historische binnenstad concreet maken. Uitgangspunt hierbij is het ‘stapelen’ van mogelijkheden: • Vergroenen van (pla e) daken in de stad; • S muleren van geveltuintjes; • S muleren van groene stads- en daktuinen (‘tegelwippen’); • Laten begroeien van blinde muren; • Groene aanpassingen bij de herinrichng van straten en pleinen; • Groene speelvoorzieningen voor kinderen Par culier ini a ef is onontbeerlijk voor het succesvol vergroenen van de historische binnenstad. De gemeente realiseert zich echter dat de benodigde kennis en vaardigheden hoe met ‘groen’ om te gaan - en welke soorten het meest bijdragen aan de achterliggende doelstellingen van vergroening - logischerwijs niet van iedere stadsbewoner verwacht kan worden. Daarnaast kan de grote func emenging in de binnenstad belemmeringen opwerpen die op voorhand niet bij iedereen bekend verondersteld worden. Denk bijvoorbeeld aan eisen in verband met (brand)veiligheid en calamiteiten, aanwezigheid van kabels en leidingen, et cetera.
Vanaf 2022 wordt onderzocht hoe kennis, inzichten en ‘handjes’ voor de gewenste vergroening op een zo e ec eve en leuk mogelijke manier in een par culiere aanpak bij elkaar gebracht kunnen worden. De gemeente neemt hierbij het voortouw door enkele pilo ni a even te ondersteunen. Onderzocht wordt op welke manier de in Goes aanwezige ‘groenopleidingen’ hierbij een rol kunnen spelen. Tevens wordt bekeken in hoeverre bescheiden subsidies bewoners en ondernemers een extra s mulans kunnen geven om ac ef mee te werken aan de beoogde vergroeningsimpuls.
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Informatie van de gemeente Goes
Fleur uw gevel op met een tuintje
www.goes.nl
3
Wat is er zo leuk aan? • • • • • • • •
Groene, fleurige straat Prettigere omgeving Natuur dichterbij Vogels, vlinders Beleving van de seizoenen Verblijfsruimte voor uw woning U kunt tuinieren Samen met uw buren de leefbaarheid van uw straat vergroten
geveltuintjes
34
Verduurzaming Naast vergroening van de buitenruimte willen wij ook samen met ini a efnemers kijken naar de mogelijkheden en regelgeving voor aanpassingen in energiegebruik en energieopwekking in de binnenstad. Herinrich ng pleinen Voor de herinrich ng van de openbare ruimte zal gedurende de loop jd van de ‘Kwaliteitsagenda’ (tot 2030) in overleg met omwonenden en ondernemers aanpassings- en herinrich ngsplannen worden opgesteld. Achtereenvolgens zullen plannen gemaakt worden voor het Stadshavengebied, de Oostwal, de Koepoort, de Singelstraat, het Damplein, de Beestenmarkt en het Molenplein. Het vergroenen van deze ruimten is -naast het aanbrengen van andere verbeteringen zoals meer zitplekken, etsparkeren en toiletvoorzieningen in de openbare ruimteeen belangrijk onderdeel van deze opgaven.
herinrich ng pleinen
35
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Project 4:
S muleren wonen in en rond de historische binnenstad
Wonen in en nabij de historische binnenstad is voor een meer ‘stedelijk’ georiënteerde woonconsument aantrekkelijk. De binnenstad biedt een breed palet aan culturele en commerciële func es. Steeds meer mensen ontdekken de aantrekkelijkheid hiervan en zijn bereid een aantal bijbehorende beperkingen (autobereikbaarheid, geluid jdens evenementen, beperkte buitenruimte) te accepteren. Het zijn de afgelopen jaren met name ook senioren die – op zoek naar een wat kleinere woonruimte – hun oog op de binnenstad van Goes hebben laten vallen. De binnenstad biedt veel gelegenheid voor sociale ontmoe ngen, en senioren hebben vaak wat meer jd beschikbaar om hier inhoud aan te geven. Wonen is voor de kwaliteit van een ‘levende’ historische binnenstad van groot belang. Het zorgt voor ac ef gebruik en onderhoud van monumenten en van boven winkels gelegen lege ruimtes. Het draagt – ook buiten winkel jden - zorg voor een levendig straatbeeld, soci-
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
ale controle en draagt bij aan de aanwezigheid van dagelijkse voorzieningen. Binnenstadsbewoners bezoeken makkelijker en vaker culturele ac viteiten en evenementen. Om de binnenstad ook langere termijn aantrekkelijk te houden is een diverse huishoudenssamenstelling en een mix van lee ijds- en inkomensgroepen belangrijk. Wonen in de historische binnenstad Goes wil de groeiende vraag naar wonen in en nabij de historische binnenstad zoveel mogelijk honoreren. Het blijven s muleren van het gebruik en realisa e van woningen boven winkels is hierbij een eerste stap. Waar de ruimtelijke situa e dit toestaat kunnen daarnaast in sommige aanloopstraten gelegen vrijkomende winkelpanden worden omgezet naar woningen (zie ook project 5: winkels en horeca in de historische binnenstad).
36
wonen in de binnenstad
Vanuit het func oneren van de historische binnenstad worden een aantal uitgangspunten gehanteerd: • Bij wonen boven winkels wordt gebruik van een bovenwoning door één (meerpersoons) huishouden ges muleerd; • Indien in de historische binnenstad bovenwoningen worden opgesplitst in kamers of appartementen, moet in de vergunningaanvraag zijn voorzien van voldoende capaciteit aan bergingen en etsparkeren; • Nieuwe appartementencomplexen in/nabij de historische binnenstad dienen te beschikken over eigen parkeerfaciliteiten die niet ten koste gaan van (openbare) buitenruimte. Zie ook project 1 (1.4 bewonersparkeren). Voor bewoners in de binnenstad kunnen deelauto’s een oplossing zijn.
Wonen in de centrumschil Door de compacte omvang van de historische binnenstad is het toevoegen van extra woningen echter een complexe zaak. Goes hee wel diverse mogelijkheden om extra wonen in de omliggende centrumschil mogelijk te maken. De voordelen van wonen in de directe nabijheid van de historische binnenstad kunnen hier gecombineerd worden met groene buitenruimten, betere autobereikbaarheid, betere parkeergelegenheid en minder geluidsoverlast jdens stedelijke evenementen. Bij het formuleren van een woonprogramma voor de centrumschil wordt uitgegaan van een complete ‘stedelijke mix’ waaronder ook gezinswoningen en woningen voor jongeren. Het laten groeien van het aantal woningen in de schil rond het historische stadscentrum past goed in de geconstateerde noodzaak de begrenzing van het centrum van Goes opnieuw te bestuderen. De wens tot meer wonen kan hier integraal onderdeel van uitmaken. Hierbij wordt aanslui ng gezocht bij de op dit moment in voorbereiding zijnde ‘Omgevingsvisie Goes’.
Het combineren van wonen met andere func es vraagt in de binnenstad om zorgvuldige afstemming. Het evenwicht tussen lee aarheid en levendigheid (evenementen) dient permanent te worden gemonitord. In dit licht wordt in de toekomst onderzocht of - om de lee aarheid van binnenstad te bewaken - speci ek beleid ten aanzien van hostels, bed & breakfasts en Airbnb nodig en mogelijk is. Voor de lee aarheid is het ook van belang dat criminele ac viteiten als bijvoorbeeld drugshandel en hennepteelt of mensenhandel worden voorkomen. Maar ook wanneer branches oververtegenwoordigd lijken te zijn of wanneer een par j veel vastgoed opkoopt kan sprake zijn van georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit. Signalen moeten worden opgepakt en de juiste instrumenten moeten hiervoor worden ingezet. Dit pakt de gemeente in samenwerking met het Regionaal Informa e- en Exper se Centrum (RIEC) op. Voor de aanpak van criminele ac viteiten kan mogelijk ook het in project 5 genoemde aankoopfonds worden ingezet.
37
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Project 5:
Winkels en horeca in de historische binnenstad
‘Buiten is het nieuwe binnen’ De Kwaliteitsagenda wil aan de wens van (culturele) ondernemers om vaker de openbare ruimte te mogen gebruiken tegemoetkomen, zolang het gebruik ten dienste staat van het creëren van ontmoe ngen tussen mensen en niet con icteert met andere belangen. Daarbij zullen vanzelfsprekend esthe sche en/of gebruikseisen gesteld worden om de beoogde kwaliteit van de historische binnenstad te bewaken en gevaarlijke situa es voor te zijn of te beheersen. In dit kader gaat gewerkt worden aan: • Het permanent mogelijk maken van (vergrote) terrassen bij horecabedrijven. Uitgangspunt is hierbij niet het vergroten van de terrascapaciteit, maar het vergroten van de esthe sche en gebruikskwaliteit. Gelet op de breed gedragen noodzaak om onze samenleving in alle opzichten te verduurzamen vertrouwt de gemeente op het maatschappelijke verantwoordelijkheidsbesef van horecaondernemers bij het gebruik van terrasverwarming gebruik te maken van de meest milieuvriendelijke toepassingen;
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
• Aanpassingen/herinrich ngen van het stadshavengebied, de Beestenmarkt, het Damplein, de Koepoort, het Molenplein, de Oostwal en de Singelstraat. De aanpassingen moeten leiden tot vergroening van deze ruimten, meer zitplaatsen en uitnodigen tot spontane ontmoe ngen en kleine evenementen/optredens. In overleg met de culturele instellingen en de evenementensector wordt gekeken in hoeverre aanpassingen het gebruiksgemak van deze openbare ruimten voor deze par jen kan ondersteunen. Hierbij worden bewoners ook betrokken om overlastklachten op voorhand tegen te gaan. In project 3 (vergroenen) wordt dit verder opgepakt. Kleiner kernwinkelgebied De verwach ng is dat Goes zich moet voorbereiden op een structurele afname van het aantal m detailhandelsruimte in de historische binnenstad. Landelijke onderzoeken voorspellen dat 10-20% van de winkelpanden zal verdwijnen. Om de historische binnenstad ook aantrekkelijk te houden als winkelstad is het belangrijk een deel van de overblijvende winkels te concentreren in een aaneengesloten gebied. Voor zo’n aaneengesloten
38
vergroot terras Katoen
winkelgebied hee de gemeente primair het ‘circuit’ Lange Vorstraat – Lange Kerkstraat in gedachten. Dit gebied sluit aan op de langste tradi e als winkelgebied en de straten hebben een divers aanbod aan winkelpanden van verschillende omvang. De komende jaren zal het gemeentelijke beleid zich richten op het zoveel mogelijk in dit gebied te laten ves gen van (nieuwe) winkels. Het veranderen van de bestemming detailhandel naar bijvoorbeeld wonen zal hier worden ontmoedigd. Of een winkel zich wel of niet in het gebied ves gt is uiteraard een vrije keuze: ook andere panden in de binnenstad hebben en houden een detailhandelsbestemming. In het nieuwe bestemmingsplan worden de mogelijkheden voor de invulling van de begane grond in de straten buiten het kernwinkelgebied verruimd. Detailhandelsvisie De detailhandelsvisie uit 2017 zal in 2022 worden geactualiseerd. Dit zal worden gebruikt voor het bepalen van de de nieve contouren van het verkleinde winkelgebied en de keuze van instrumenten om deze verkleining tot stand te brengen. Om de concentra e in een kleiner winkelgebied te s muleren is het belangrijk ook de komende jaren – waarin de grootste jdelijke leegstand wordt verwacht – de hoofdwinkelstraten aantrekkelijk te houden voor het winkelend publiek.
Om deze reden werkt de gemeente aan een ‘pop-up’ programma, dat jdelijk gebruik van leegstaande winkels door andere gebruikers s muleert. Gedacht kan worden aan culturele instellingen, prak jk leerplaatsen onderwijs of startende ondernemers. Deze invulling van deze jdelijke pop-upwinkels is ook genoemd bij project 2 en project 6.
de zes gekoppelde winkel/wandelrondjes
S muleren nieuw ondernemerschap Een deel van het ondernemersbestand in de binnenstad ‘vergrijst’. Veelal betre dit ondernemers in de detailhandel. Ook vóór Corona was het voor verschillende ondernemers al las g om te voorzien in geschikte bedrijfsopvolging. Voor een aan39
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Een aantrekkelijk winkelgebied: • Focus op aaneengesloten winkelfront in circuit Lange Vorststraat - Lange Kerkstraat. Zonodig assisteert de gemeente bij een gewenste herverkaveling; • Programma gericht op pop-up winkels en starters concentreren in dit gebied; • Veranderende karakter van aanloopstraten waar mogelijk en gewenst ondersteunen met bestemmingsaanpassing en kleine ruimtelijke aanpassingen.
Uitgangspunten voor een Pop-up programma: • Winkelpand-eigenaren brengen leegstaande panden in; • De gemeente draagt gedurende een beperkte contractperiode zorg voor het dagelijkse beheer en een aantrekkelijke gevelpresenta e; • Culturele instellingen, maatschappelijke organisa es en (wellicht) startende ondernemers kunnen onder ‘zachte condi es’ invulling geven aan de panden; • Toewijzing en begeleiding vindt plaats door de gemeente in overleg met vertegenwoordigers van Goes marke ng, detailhandel, cultuursector en de horeca.
mogelijk kernwinkelgebied
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
40
detailhandelsvisie 2017
trekkelijke historische binnenstad is een qua lee ijd, sector en branche gevarieerd ondernemersbestand echter van groot belang. Als onderdeel van de Kwaliteitsagenda wil de gemeente in contact treden met vastgoedeigenaren en een aantal in Goes (of de Bevelanden) geves gde ondernemers die in samenwerking met onderwijsinstellingen een extra impuls willen geven aan jong en wellicht ook mul cultureel ondernemerschap in de historische binnenstad. Ook andere organisa es (bijvoorbeeld Impuls, InRetail, Jong Ondernemen, CCHO, bierbrouwerijen) worden hierbij betrokken. Onder begeleiding van ervaren ondernemers kunnen poten ële jonge ondernemers kennis maken met het plezier en de bevrediging dat ondernemerschap kan geven. Overwogen kan worden één of meer van de jdelijk leegstaande winkelpanden in de historische binnenstad voor dit doel in te ze en.
Taskforce jong ondernemerschap • Samenstellen van een taskforce ‘jong ondernemerschap’ bestaande uit 3 – 5 ervaren lokale/regionale ondernemers; • In samenwerking met onderwijsinstellingen acef werven poten ële startende jonge ondernemers, bij voorkeur uit de Bevelanden; • Opstellen van ondernemingsplannen onder begeleiding van de ‘taskforce jong ondernemerschap’. Deze s muleert vernieuwing en innova e, mul culturaliteit, let op het voorkomen van valkuilen bij nieuw ondernemerschap en stuurt op het tegengaan van verdringing van bestaande ondernemingen; • Financiering van ini a even door adop e/mentorschap van geves gde Bevelandse ondernemers en/ of een s mulerings-/regionaal crowdfundingfonds; • Jaarlijkse publieksevalua e met het uitroepen van een ‘starter van het jaar’ gedurende een evenement, bijvoorbeeld in de Mythe of in de Grote Kerk.
Toerisme Toerisme wordt steeds belangrijker als aanjager voor de binnenstad. Op provinciaal niveau en met de Z4 wordt de versterking van het stedelijke toerisme in Zeeland verder uitgewerkt. De vertaalslag daarvan naar de Goese binnenstad zal ook moeten plaatsvinden. Binnen dit beleid zal ook gekeken worden of er speci ek beleid moet worden opgesteld voor par culiere verhuur (zie 4- wonen in de binnenstad). Fonds strategische aankopen Om ontwikkelingen te kunnen forceren of juist te voorkomen kan het e ec ef zijn om panden jdelijk aan te kopen. Dit kan mogelijke transforma es vergemakkelijken, de gewenste invulling van een pand s muleren of juiste ongewenste (criminele) ac viteiten tegengaan (zie ook project 4). Onderzocht wordt hoe aansluitend aan het grondbeleid een aankoopfonds voor de binnenstad kan worden ingericht. 41
Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030
Project 6:
Cultuur en evenementen in de historische binnenstad
van Goes worden uitgedaagd met een aansprekend voorstel te komen waar ‘hun’ cultuurverdubbelaar een plek kan krijgen. In 2022 zullen – in overleg met de betre ende instellingen- de randvoorwaarden voor de cultuurverdubbelaars worden opgesteld. Vooruitlopend op realisa e van een cultuurverdubbelaar krijgen de Goese culturele instellingen in 2022 de mogelijkheid om door middel van een ‘pop-up store’ in de historische binnenstad al een extra gezicht aan hun instelling en ac viteiten te geven. Dit idee is ook genoemd in project 2 en 5.