Agendapunt 15 B&I Rapport Straathandel in Goes
Tekst van het document
Pagina 2
Straathandel en overlast in Goes J. Snippe J.A. de Muijnck R. Pieper
Colofon ©Breuer&Intraval December 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever Tekst: Opmaak: Opdrachtgever:
J. Snippe, J.A. de Muijnck, R. Pieper M. Haaijer Gemeente Goes
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
2
INHOUDSOPGAVE
Pagina 1
Inleiding
4
1.1
Onderzoeksvragen
4
1.2
Onderzoeksactiviteiten
5
1.3
Leeswijzer
10
2
Drugs in Goes
11
2.1
Drugsgebruik onder jongeren en jongvolwassenen
11
2.2
Geregistreerde drugsincidenten
13
2.3
Toerisme in Zeeland
18
2.4
Scholieren in Goes
19
3
Drugshandel op locatie
20
3.1
Koepoort
20
3.2
Opril Westwal
23
3.3
Oostwal
26
3.4
Bergweg
27
4
Conclusies
31
4.1
De drugsmarkt in Goes
31
4.2
Straathandel en overlast
32
4.3
Kwetsbare personen
35
4.4
I-criterium
35
4.5
Maatregelen
36
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
3
1. INLEIDING
Dit onderzoek volgt op eerder onderzoek van Breuer&Intraval, naar de drugshandel op en rond de Koepoort in Goes, en de mogelijke maatregelen om dit tegen te gaan, dat in april 2020 is afgerond.1 Bij de raad bestaan echter ook zorgen over de handel van drugs op andere locaties in Goes, onder meer in de omgeving van scholen voor voortgezet onderwijs aan de Bergweg. Volgens het jongeren- en sociaal-maatschappelijk werk is er sprake van een toename van straathandel en zouden (kwetsbare) jongeren extra risico lopen betrokken te raken bij de aan- en verkoop van drugs. Daarnaast is er volgens Goese coffeeshophouders sprake van toegenomen straathandel, mede door het zogenoemde Ingezetenencriterium voor coffeeshops. Het I-criterium bepaalt dat coffeeshops uitsluitend softdrugs mogen verkopen aan ingezetenen van Nederland, personen die zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente. Met de motie Onderzoek en intensievere aanpak straathandel en drugsoverlast van 15 oktober 2020 verzocht de raad van de gemeente Goes om een breed aanvullend onderzoek naar de illegale straathandel en de daarmee samenhangende overlast in de gemeente Goes, inclusief onder meer de Koepoort en de schoolomgeving aan de Bergweg. Tevens wil de raad weten hoe groot het effect van het zogenoemde Ingezetenencriterium voor coffeeshops is op de straathandel.
Het Ingezetenencriterium houdt in dat niet-ingezetenen van Nederland, met name buitenlandse toeristen, niet worden toegelaten tot coffeeshops. In dit rapport beschrijven we de bevindingen van dit vervolgonderzoek.
1.1 Onderzoeksvragen Op basis van bovengenoemde problematiek komen wij tot de volgende hoofdvraag: Waaruit bestaat de straathandel en drugsoverlast in de gemeente Goes en welke factoren dragen hieraan bij? En de volgende onderzoeksvragen: 1. Waaruit bestaat de straathandel en drugsoverlast in de gemeente Goes en wie zijn daarbij betrokken (buitenlandse bezoekers (toeristen), overige niet-ingezeten (arbeidsmigranten, asielzoekers), (kwetsbare) jongeren)? 2. Op welke locaties doet de straathandel en (drugs)overlast als gevolg van straathandel zich voor? 3. Is er een relatie tussen de aanwezigheid van voorzieningen (onder meer coffeeshops, maatschappelijke opvang, GGZ) en de straathandel en drugsoverlast in de gemeente Goes? 1
Snippe, J., J.A. de Muijnck en M. Sijstra (2020). Factsheet Drugshandel en straathandel rondom Koepoort Goes Breuer&Intraval, Groningen.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
4
4. Is er een relatie tussen de handhaving van het I-criterium en de straathandel en drugsoverlast in de gemeente Goes? 5. Welke maatregelen (handhaving, betere samenwerking, opschorten I-criterium) kunnen worden genomen om de straathandel en drugsoverlast in de gemeente Goes tegen te gaan? Wat is het verwachte effect van die maatregelen?
1.2 Onderzoeksactiviteiten Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn stapsgewijs de volgende activiteiten uitgevoerd: 1. Beknopte deskresearch waarin we literatuur, documenten en beschikbare data uit openbare bronnen verzamelen over drugshandel in Goes; 2. Consultatieronde onder lokale deskundigen om de onderwerpen van het onderzoek te definiëren en het onderzoek af te bakenen; 3. Tussentijdse notitie waarin de reikwijdte en de onderzoekslocaties zijn voorgelegd aan en overeengekomen met de opdrachtgever; 4. Veldwerk; 5. Analyse en rapportage.
Deskresearch Voor dit onderzoek is algemeen geldende relevante literatuur en lokale documentatie bestudeerd over het gedoogbeleid (specifiek het handhaven van het I-criterium) en het fenomeen straathandel. We kunnen hierbij putten uit onze eigen onderzoeken naar coffeeshops.2 Met name in de reeksen ‘Coffeeshops in Nederland’ en de ‘Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid’ volgen we al jaren het landelijke en lokale coffeeshopbeleid en enkele daaraan gerelateerde fenomenen, onder meer straathandel en het al dan niet handhaven van het I-criterium in gemeenten. Daarnaast hebben we informatie verzameld uit openbare documenten en van de gemeente Goes (raadstukken e.d.) en uit open data portalen (onder andere CBS Statline, Dataportaal Politie, leefbaarheidsmonitor, waarstaatjegemeente.nl).
Interviews lokale deskundigen (consultatieronde) Om de onderzoeksvragen te beantwoorden en inzicht te krijgen in de locaties waar straathandel plaatsvindt, is een lokale inventarisatie van de straathandel uitgevoerd. Hiervoor hebben we gesproken met betrokken stakeholders in de gemeente Goes. We hebben interviews gehouden met wijkagenten, handhavers met lokale kennis over de drugsmarkt, jongerenwerkers en medewerkers van scholen. In de interviews is gevraagd naar het voorkomen van straathandel, welke vorm dit heeft, hoe vaak dit (naar schatting) voorkomt, wat eraan gedaan wordt, de mogelijke invloed van het I-criterium, hoe de groepen straatdealers en afnemers eruitzien en in hoeverre dit kwetsbare jongeren betreft. 2
Breuer&Intraval voert al jaren onderzoek uit naar coffeeshops, gemeentelijk beleid, (drugs)overlast door straathandel en de gevolgen van het handhaven van het I-criterium. Recente voorbeelden zijn: Mennes, R., R. Pieper, I. Schoonbeek en B. Bieleman (2021). Coffeeshops in Nederland 2020; Aantallen coffeeshops en gemeentelijk beleid 1999-2020, en Muijnck, J.A. de, J. Snippe en M. Kamperman (2021). Drugsoverlast Gele Loper Groningen: ervaringen vergelijkingsgemeenten. Muijnck, J.A. de, J. Snippe en M. Kamperman (2021). Handhaven I-criterium Amsterdam: ervaringen vergelijkingsgemeenten.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
5
Afbakening onderzoeksgebied Op basis van de gegevens uit de deskresearch en de informatie uit de consultatieronde is een keuze gemaakt voor de vier locaties waar we veldwerk hebben verricht. De volgende locaties kwamen hiervoor in aanmerking: • Koepoort; • Scholen rondom de Bergweg, mogelijk ook Fruitlaan; • Parken/singels rondom het centrum (Westwal, Oostwal, De Veste); • Locaties rondom Grote Markt (Beestenmarkt, locaties buiten cameragebied); • Statenhof, woonwijk (Goes Noordwest). De Koepoort is om twee redenen meegenomen in dit vervolgonderzoek, ten eerste kan door vervolgmetingen te doen bekeken worden wat het effect is van de maatregelen die zijn getroffen om straathandel en overlast op het plein te verminderen en ten tweede zou er met name in de zomermaanden sprake zijn van drugstoerisme. Aangezien het veldwerk van het eerste onderzoek plaatsvond in de maand maart, is dit niet aangetoond. Vandaar dat dit in augustus 2021 nogmaals is meegenomen. Uit het onderzoek naar de Koepoort kwam ook naar voren dat er onder professionals (jeugdagent, verslavingszorg) zorgen bestaan over straathandel op en rond scholen, vandaar dat de Bergweg (waar meer scholen liggen en waar de problematiek groter zou zijn dan aan de Fruitlaan) eveneens als locatie voor veldwerk aangewezen.
Ten slotte is door politie, jongerenwerkers en de gemeente benoemd dat er in de parkjes rondom het centrum sprake zou zijn van drugshandel en -gebruik, en overlast als gevolg hiervan. Van deze diverse en uitgestrekte voor de locaties Westwal (en Opril Westwal) en de Oostwal. De keuze voor de locaties is in overleg met de opdrachtgever genomen. Zie bijlage 1 voor de totstandkoming van deze locaties.
Veldwerk: observaties en interviews Voor het veldwerk zijn twee meerdaagse metingen gehouden. De eerste meting, van drie dagen, vond eind augustus plaats, op woensdag tot en met zaterdag. Het veldwerk diende in de zomermaanden te worden uitgevoerd. Omdat de scholen nog niet weer waren begonnen, hebben we besloten de locatie Bergweg uit te stellen tot enkele weken na de zomervakantie. Op de overige drie locaties hebben we het veldwerk conform onderzoeksopzet uitgevoerd. Eind september hebben we de locatie bergweg bezocht, eveneens van woensdag tot en met zaterdag, en alsnog de observaties uitgevoerd en interviews gehouden. Op de overige drie locaties hebben we nogmaals observaties uitgevoerd. Voor de beide metingen hebben telkens onderzoekers de verschillende observaties, interviews en straatgesprekken op de locaties uitgevoerd. Zie voor een overzicht van de aantallen observaties en geïnterviewde respondenten tabel 1.1.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
6
Tabel 1.1 Aantallen observaties en geïnterviewde respondenten op vier locaties Veldwerk Observaties Interviews Informele gesprekken Totaal
Locaties Westwal Oostwal
Totaal
Meting Augustus 2021
Koepoort
Bergweg
16
11
16
-
September 2021
13
14
14
7
Augustus 2021
6
14
6
-
September 2021
-
-
-
12
Augustus 2021
12
4
18
-
September 2021
-
-
-
11
37
43
54
30
43 48 26 12 34 11 174
Omschrijving veldwerkactiviteiten • Observaties potentieel overlastgevend gedrag: In de directe omgeving van de coffeeshops hebben we op verschillende dagen en tijdstippen op systematische wijze meerdere observaties uitgevoerd om potentieel overlastgevend gedrag in kaart te brengen. Daarbij is gebruik gemaakt van een observatielijst, waarop gedurende een tijdsperiode van vijf minuten is genoteerd welke potentieel overlastgevende gedragingen (o.a. rommel op straat gooien, openbaar alcohol en/of drugsgebruiken, aanspreken en lastigvallen van mensen op straat, rondhangen, schreeuwen, hard rijden met auto/brommer, foutparkeren, dubbel parkeren) zich op die dag en dat tijdstip voordoen op de locatie. • Tellingen passanten: Om een beeld te kunnen geven van de drukte op de locaties is het aantal passanten geteld. Het tellen heeft op verschillende dagen (zowel doordeweeks als in het weekend) en tijdstippen (van ’s ochtends tot ’s avonds) plaatsgevonden. • Straatgesprekken omwonenden/omwerkenden en overige respondenten: Om zicht te krijgen op de beleving van de omgeving van de locaties zijn omwonenden en omwerkenden. Aan de respondenten is onder andere gevraagd of en zo ja, in welke mate zij (verschillende vormen van) overlast ervaren in de buurt, wie of wat daarvan dan de oorzaak is en hoe vaak dit voorkomt.
Onderzoeksgebied Koepoort Met het oog op de genomen maatregelen bij de Koepoort3 zijn hier als aanvulling op het onderzoek van vorig jaar gedurende twee metingen observaties gedaan. Bij de eerste meting eind augustus gaat het om 16 observaties, bij de tweede meting zijn 13 observaties gedaan. Er zijn zes enquêtes afgenomen bij omwonenden en omwerkenden. Met drie van deze omwonenden is tijdens de eerste meting ook gesproken. De omwonenden zijn afkomstig uit de Van de Spiegelstraat en de omwerkenden zijn werkzaam bij ondernemingen en organisaties met een vestiging aan de Koepoort. Daarnaast zijn acht korte gesprekken gevoerd met voorbijgangers en omwerkenden over de huidige situatie op en rond de Koepoort. Verder hebben we met vier jongeren gesproken die zich ophielden op de Koepoort.
3
Https://www.nu.nl/walcheren-en-beveland/6074341/gemeente-goes-neemt-maatregelen-tegenstraathandel-bij-de-koepoort.html
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
7
Figuur 1.1
Onderzoeksgebied Koepoort
Opril Westwal Rond de Opril Westwal zijn tijdens de eerste meting elf observaties uitgevoerd en tijdens de tweede meting 14. Daarnaast zijn er 14 enquêtes afgenomen bij omwonenden aan de Opril Westwal, de Westwal en de Westsingel. Met drie omwonenden is uitgebreider gesproken over mogelijke overlast. Met het beperkte aantal personen dat we hebben aangetroffen op deze locatie is een gesprek aangeknoopt. Met vier mensen is een interview gehouden. Figuur 1.2
Onderzoeksgebied Westwal
Onderzoeksgebied Bergweg Bij de Bergweg zijn tijdens schooluren zeven observaties gedaan verspreid over drie dagen. Daarnaast zijn er 12 enquêtes afgenomen bij omwonenden. Tien enquêtes zijn afgenomen bij bewoners uit drie portiekflats met seniorenwoningen. Deze woningen hebben het beste zicht op het deel van Bergweg waar wel eens sprake zou zijn van drugshandel. Achter de portiekflats staan nieuwbouwwoningen die uitzicht hebben op een voetbalkooi. Hier is met
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
8
twee omwonenden gesproken. In deze nieuwbouwwoningen wonen voornamelijk starters en jonge gezinnen. Daarnaast zijn er verspreid over de hotspots (korte) gesprekken gevoerd met voorbijgangers en jongeren. We hebben gesproken met vijf (groepjes) jongeren en zes voorbijgangers en omwonenden. Er zijn daarnaast twee telefonische interviews afgenomen met vertegenwoordigers van twee scholen gevestigd aan de Bergweg. Figuur 1.3
Onderzoeksgebied Bergweg
Oostwal Aan de Oostwal zijn 16 observaties uitgevoerd gedurende de eerste meting en 14 observaties gedurende de tweede meting. Er is bij zes omwonenden, verspreid over de Oostwal een enquête afgenomen. In totaal zijn hier 18 korte gesprekken gevoerd met mensen die zich op de Oostwal bevonden. Dit waren vooral personen die hier rondhingen en enkele personen die er langsliepen, omdat ze bijvoorbeeld de hond uitlieten. De meeste geïnterviewden en aangesproken personen woonden in het centrum van Goes.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
9
Figuur 1.4
Onderzoeksgebied Oostwal
1.3 Leeswijzer In het tweede hoofdstuk van dit rapport geven we een beeld van vraag en aanbod van drugs in Goes en de overlast die daarmee gepaard gaat. Hierbij wordt gebruik gemaakt van politiegegevens en enquêtegegevens over drugsgebruik onder met name jongeren. In het derde hoofdstuk staan de uitkomsten van het veldwerk. Eerst geven we een algemene situatieschets van de locatie, daarna gaan we in wat we hebben aangetroffen tijdens de observaties, de ervaringen van omwonenden en omwerkenden en overige personen die zich op de locaties ophouden. In het laatste hoofdstuk Conclusies beantwoorden we de onderzoeksvragen.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
10
2. DRUGS IN GOES
Voorafgaand aan het veldwerk zijn registratiegegevens en literatuur verzameld over de aard en omvang van de drugsgerelateerde problematiek in Goes. Achtereenvolgens gaan we in dit hoofdstuk in op: • drugsgebruik onder jongeren in Zeeland en Goes; • drugsgerelateerde incidenten en overlastmeldingen; • toerisme in Zeeland en Goes.
2.1 Drugsgebruik onder jongeren en jongvolwassenen In Zeeland worden gegevens verzameld over de leefwereld van onder jongeren en jongvolwassenen van 21-23 jaar op het gebied van onder andere gezin, gezondheid en leefstijl.
Jongeren Uit de Gezondheidsmonitor jeugd4, die door de GGD Zeeland in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is uitgevoerd in 2019, blijkt dat een op de tien leerlingen in Zeeland ooit wiet of hasj heeft gebruikt. De monitor is afgenomen onder jongeren in de klassen 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. Dit aantal is vergelijkbaar met het gemiddelde in Nederland (9%).5 Voor de jongeren in de gemeente Goes ligt dit percentage op 11% (zie tabel 2.3).6 Van de Zeeuwse jongeren heeft 5% recent (in de afgelopen maand) wiet of hasj gebruikt; in gemeente Goes is dit eveneens 5% en onder Nederlandse jongeren is dit 4%. Het softdrugsgebruik ligt onder jongens hoger dan onder meisjes, in klas 2 van het voortgezet onderwijs hebben veel minder jongeren al ooit hasj of wiet gebruikt dan in klas 4; van de jongens in klas 2 geeft 3% aan ooit wiet of hasj te hebben gebruikt, bij meisjes van die leeftijd is dat 2%. In klas 4 zien we dat het softdrugsgebruik fors is toegenomen tot 16%. Van de jongens heeft 19% dit ooit gedaan en van de meisjes 13%. Het gebruik van hasj of wiet hangt samen met het onderwijsniveau: hoe lager het onderwijsniveau, hoe meer ervaring jongeren hebben met wiet of hasj en ook hoe hoger het percentage dat wiet of hasj is blijven gebruiken (recent gebruik). Onderstaande tabel 2.1 toont deze verschillen.
Verslavingszorg7 en onderwijs maken zich zorgen over het drugsgebruik onder jongeren in Goes. Het gebruik onder jongeren tot 18 jaar is relatief hoog en zou toenemen. De 4
http://www.ggdzeeland.nl/gmj2019 Nationale Drugsmonitor 2020. https://www.trimbos.nl/ 6 Door GGD Zeeland wordt niet vermeld of dit verschil significant is. Op basis van de gerapporteerde gegevens is dit niet vast te stellen. 7 Een actueel beeld van de verslavingsproblematiek door cannabisgebruik ontbreekt momenteel in Nederland. Vanwege aanscherping van de privacywet, zijn na 2015 geen nieuwe gegevens meer 5
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
11
bestaande straathandel in Goes, die voornamelijk ontstaan is door het handhaven van het I-criterium (dus doordat er vraag is naar softdrugs door buitenlandse toeristen), zou de toegang tot softdrugs laagdrempelig maken. Tabel 2.1 Wiet of hasj gebruik onder jongeren, naar schooltype en klas, in % Wiet of hasj gebruik Schooltype Ooit gebruikt Recent gebruikt VMBO-bk 14 7 VMBO-gt 11 5 Havo 9 5 Vwo 4 2 Klas 2 2 Klas 4 16 Goes totaal 11 Zeeland totaal 10 Bron: GGDZeeland.nl, bewerking Breuer&Intraval.
0,9 9 5 5
Jongvolwassenen Voor de Jeugdmonitor Zeeland worden sinds 2001 gegevens verzameld over de leefwereld onder meer jongvolwassenen van 21-23 jaar op het gebied van onder andere gezin, gezondheid, onderwijs, formele en informele leefomgevingen, sociale contacten en - meer recent - de digitale omgeving. Aan de jongvolwassenen is gevraagd of zij de afgelopen maand drugs hebben gebruikt. In Zeeland zegt gemiddeld 10% van de 21-23-jarigen recent drugs te hebben gebruikt (figuur 2.1). Figuur 2.1 Jongvolwassenen die recent drugs hebben gebruikt, in % 15%
Ze el an d
Vl iss in ge n
10%
Go es
Ve er e
9%
id de lb ur g
Th ol en
9%
13%
M
8%
Te rn eu ze n
8%
Hu ls t
8%
l
12%
Re im er sw aa
16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% %
Bron: ZB| Planbureau, Jeugdmonitor Zeeland – Jongvolwassenen 2019.
In Goes is dit percentage onder jongvolwassenen hoger (13%), in Zeeland is het gebruik van drugs alleen onder jongvolwassenen in Vlissingen hoger. Softdrugs worden door jongvolwassenen voornamelijk in coffeeshops gekocht. De harddrugs die zij gebruiken
beschikbaar gekomen uit de landelijke registratie van de verslavingszorg. Volgens de Nationale Drugsmonitor 2020 komen in 2021 nieuwe gegevens beschikbaar over de periode vanaf 2015.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
12
kopen zij bij straatdealers, 06-dealers (bestellen en bezorgen via de mobiele telefoon), thuisdealers (dealen vanuit woonhuis) en dealers in de horeca.8
Straathandel Jongeren onder de 18 jaar worden in Nederland niet toegelaten in coffeeshops. Beide coffeeshops in Goes houden zich strikt aan deze regel. Goese jongeren tot 18 jaar die softdrugs willen gebruiken zullen op zoek gaan naar andere manieren om aan drugs te komen; straathandel is hiervoor een optie. Cijfers over hoe deze jongeren aan softdrugs komen dateren van 2015.9 Uit de Zeeuwse Jeugdmonitor van dat jaar, uitgezet onder jongeren in klas 3 van het VO, bleek dat jongeren via vrienden (68%), van een (huis)dealer (15%), ‘via via’ (13%) of via medescholieren (12%) aan hun softdrugs komen. Sommigen maken van meerdere aanbodmogelijkheden gebruik. Deze cijfers zijn voor Zeeland over 2019 niet beschikbaar. In landelijk onderzoek uit 2019 is wel gevraagd waar jongeren onder de 18 jaar hun cannabis verkrijgen.10 Hieruit blijkt dat eveneens het grootste deel (46%) hun cannabis via vrienden krijgt, 16% zegt het meestal door vrienden of anderen te laten kopen en 16% zegt het zelf te kopen. Vijftien procent van de cannabisgebruikers noemt alle drie de opties (zelf kopen, krijgen, en laten kopen). De categorieën verschillen enigszins van de Zeeuwse Jeugdmonitor maar de cijfers komen in grote lijnen overeen.
2.2 Geregistreerde drugsincidenten De politie maakt in haar registratie onderscheid in incidenten die betrekking hebben op misdrijven en incidenten waarvan een melding kan worden gedaan omdat het geen delict betreft. Bij een melding gaat het vaak om gedrag van derden waarvan de melder overlast ervaart. Op de website Data.politie.nl, een dataportaal van de politie dat onder meer cijfers bevat over geregistreerde criminaliteit en overlast, hebben we incidenten en meldingen die (mogelijk) betrekking hebben op drugsgebruik en -handel geïnventariseerd.
Drugshandel Bij de geregistreerde misdrijven geeft de categorie drugshandel een algemeen beeld van de drugsproblematiek in Goes. Onder drugshandel vallen zowel handel in harddrugs als handel in softdrugs, maar ook het bezit van hard- en softdrugs behoren hiertoe. De cijfers geven daarmee een breder beeld van de drugsproblematiek dan uitsluitend de handel in drugs op straat en de overlast die daarmee gepaard gaat. Uit tabel 2.2 blijkt dat drugshandel sinds 2016 in min of meer dezelfde mate is voorgekomen. In 2018 was de geregistreerde drugshandel met 24 zaken relatief laag, maar in de jaren daarna is het weer toegenomen. Voor 2021 beschikken we over de gegevens tot en met oktober en lijkt de drugshandel weer op een enigszins lager aantal uit te komen. 8
Nationale Drugsmonitor 2020. Zeeuwse Jeugdmonitor (2015). Factsheet Drugsgebruik Klas 3VO Zeeland. ZB Planbureau en Bibliotheek van Zeeland. 10 Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut in samenwerking met het RIVM, 2019. 9
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
13
Tabel 2.2
Geregistreerde drugshandel in Goes, 2016 – oktober 2021
Drugshandel
2016
2017
2018
2019
2020
2021 (10)
Goes (kern)
34
30
23
37
33
17
1
4
4
4
24
41
37
21
Overig Goes 3 5 Totaal Gemeente Goes 37 35 Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
Voor de jaren 2019 en 2020 hebben we van de politie Goes meer gedetailleerde gegevens ontvangen, onder meer of het om handel in drugs ging of om bezit en of het daarbij om harddrugs of softdrugs ging. In 2019 bleek het even vaak om handel in drugs als om het in bezit hebben te gaan, terwijl het in 2020 iets vaker om handel in drugs ging. In beide jaren was er vaker sprake van harddrugs, met name in 2020 waar het in ruim 60% van de gevallen harddrugs betrof. Kijken we naar de wijken en locaties in Goes waar de politie drugshandel heeft aangetroffen, dan blijkt dat er in 2018 een forse piek is geweest in Goes-Centrum (figuur 2.2). Daarna blijkt de drugshandel in alle wijken te zijn gedaald. Die daling heeft zich al ingezet in 2019, het jaar voor Corona. In Goes-Oost was de drugshandel in 2020 kennelijk nog wat hardnekkiger, het aantal incidenten lag daar in dat jaar nog op 18, maar in oktober 2021 was dit afgenomen tot zeven registraties van drugshandel. Wanneer we de locaties bekijken dan komt daar geen duidelijk beeld uit naar voren. Opril Westwal en Bergweg komen een enkele keer voor, maar de locaties liggen verspreid over heel Goes en geen enkele locaties springt eruit. Figuur 2.2 Geregistreerde drugshandel in Goes naar wijk, 2016 – 2021 (t/m oktober) 50 40 30 20 10 0 2016
2017 Centrum
2018 Oost
Zuid
2019 West
2020 Noordwest
2021 (10) Noordoost
Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
Mediaberichten Via mediaberichten krijgen we een beeld van de vormen van drugshandel die de afgelopen jaren in Goes zijn voorgekomen en door de politie als drugshandel zijn geregistreerd. Uit de mediaberichten blijkt dat er diverse (straat)dealers voor handel in drugs zijn aangehouden, panden zijn gesloten, inwoners van Goes betrokken waren bij grootschalige drugssmokkel en dat er drugs in Goes zijn aangetroffen bij personen die vermoedelijk met een partij onderweg waren met een andere bestemming dan Goes. Verder blijkt uit
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
14
onderstaande bloemlezing op basis van mediaberichten dat sommige dealers zowel harddrugs als softdrugs aanbieden en dat de locatie waar de drugshandel volgens de politieberichten zou hebben plaatsgevonden mede afhankelijk is van de plek waar de politie een verkeerscontrole houdt.
Drugshandel In november 2018 heeft de politie in een woning aan de Tak van Poortvlietstraat in GoesNoordwest een drugsdealer aangehouden.11 De politie beschikte over diverse meldingen dat de man in Goes geregeld drugs dealde, waarop de politie een onderzoek is gestart. Een 28-jarige inwoner van Goes die cocaïne bij de dealer kocht, is door de politie tijdens dat onderzoek aangehouden en gehoord. Vervolgens zijn bij de dealer thuis en een tweede woning in de Tak van Poortvlietstraat huiszoekingen gedaan en is 1,5 kilogram hasj, een vuurwapen, een wapenstok en ongeveer € 10.000 aangetroffen. Uit een ander politiebericht blijkt dat in oktober 2019 een 27-jarige inwoner van Dordrecht op een zaterdagnacht in Goes is aangehouden voor drugshandel. De politie had tijdens het surveilleren de auto op de Anthony Fokkerstraat voor controle aan de kant gezet. De auto van de verdachte was eerder op de avond al bij verdachte transacties waargenomen. De verdachte bleek acht verpakkingen met harddrugs en € 1.200 bij zich te hebben. In maart 2020 is een 19-jarige man uit Kapelle op de Albert Joachimkade in Goes-Centrum aangehouden voor drugshandel. Hij had zijn auto geparkeerd, maar oogde bij het aanspreken door de politie alsof hij onder invloed was. Op de vraag of hij drugs bij zich had antwoordde hij bevestigend.
In de auto werd vervolgens een plastic zak met hennep (ruim 36 gram) en cocaïne (ruim drie gram) aangetroffen. In oktober 2021 namen agenten bij een 43-jarige automobilist uit Vlissingen verschillende soorten drugs in beslag. De politie was op de ’s-Heer Hendrikskinderendijk een verkeerscontrole aan het houden en de bestuurder bleek geen identiteitsbewijs bij zich te hebben. Bij de identiteitsfouillering vonden agenten gripzakjes met wit poeder, wat amfetamine bleek te zijn. In de auto werden verschillende soorten drugs gevonden. In totaal ging het om 161 gram amfetamine, 2 gram heroïne en 694 gram GHB. Ook werd een weegschaaltje aangetroffen in de auto. De man is aangehouden voor handel in en bezit van drugs.
Sluiting panden Een drugspand aan de Appelstraat in het zuiden van Goes is in oktober 2021 op grond van artikel 13b Opiumwet gesloten. In het pand had de politie hasj en hennep aangetroffen. De burgemeester heeft het pand gesloten op grond van artikel 13b Opiumwet. Met dit artikel heeft de burgemeester de bevoegdheid een woning of ruimte waar drugs wordt gefabriceerd of verhandeld, te sluiten. Een maand eerder, in september 2021, heeft de burgemeester een kamer en een zolder in een pand aan de Opril Westwal (Goes-Centrum) laten ontruimen. De huurovereenkomst met de bewoner is vervolgens door de verhuurder beëindigd. 11
https://www.politie.nl/nieuws/2018/november/28/08-onderzoek-goes.html
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
15
In juni 2020 is een pand aan de Scottweg op industrieterrein De Poel een hennepkwekerij met 390 planten aangetroffen en door de burgemeester gesloten.
Grote(re) zaken In september 2020 trof de politie 4.500 kilo zuivere cocaïne aan in de haven van Vlissingen. Het was de grootste cocaïnevondst ooit in de provincie Zeeland. Het spoor leidde naar Bergen op Zoom. Op 25 september 2021 heeft de politie op Schiphol een man uit Bergen op Zoom aangehouden. In november volgden nog vier arrestaties in Zeeland. Het ging om inwoners van Middelburg, Grijpskerke en Goes. Een paar dagen later is een medewerker aangehouden van het bedrijf in Vlissingen waar de drugs werden gevonden. Het gaat om een 34-jarige man uit Heinkenszand in de gemeente Borsele. In een bestelbus die in augustus 2020 in beslag werd genomen in Goes werd een lading drugs van vermoedelijk enkele honderden kilo’s gevonden. Surveillerende agenten troffen bij een verkeerscontrole een persoon met een nog openstaande boete. Met toestemming van de bestuurder werd echter nog wel een kijkje genomen in het voertuig. Er bleken vijf dozen te staan met vermoedelijk enkele honderden kilo’s amfetamine.
Drugsoverlast In de registratie maakt de politie bij meldingen van overlast onderscheid naar de vermoedelijke oorzaak van de overlast (zoals alcohol/drugs of geluid) of de bron van de overlast (zoals jongeren of zwervers). Meldingen die betrekking hebben op Overlast door alcohol en/of drugs hebben (deels) een relatie met drugshandel of het gebruik van drugs. Deze meldingen komen in Goes vooral uit het Centrum (figuur 2.3). De overlast in het Centrum piekte in 2019 en neemt sindsdien af. In de overige wijken ligt de drugsoverlast op een lager niveau en zien we lichte veranderingen. In de meeste wijken (Oost, West, Noordoost en in overig Goes) is de overlast door alcohol en/of drugs min of meer stabiel gebleven. In Zuid is sprake van een daling, terwijl in Noordwest en de dorpen sinds 2019 respectievelijk 2018 wat vaker overlast door alcohol en/of drugs te zijn geweest. Figuur 2.3 Aantal meldingen overlast door alcohol en/of drugs, 2018 – 2021 (t/m oktober) 70
Centrum
60
Oost
50
Zuid
40
West
30
Noordwest
20
Noordoost
10
Overig Goes
0
Dorpen
2016 2017 2018 2019 Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
2020
2021 (10)
Wanneer we de maandelijkse overlastmeldingen bekijken dan zien we dat de meeste meldingen van overlast door alcohol en/of drugs in de periode mei-september zijn gedaan
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
16
en piekt in de zomermaanden juni, juli en augustus (figuur 2.4). Ook hier zien we dat er in 2021 wat meer meldingen zijn geweest vanuit de dorpen en overig Goes, wat met name uit bedrijventerreinen bestaat. Figuur 2.4
Aantal meldingen overlast door alcohol en/of drugs, januari 2020 – oktober 2021
20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0
Gemeente Goes Goes Overig Goes
Oktober
September
Juli
Augustus
Mei
Juni
April
Maart
Februari
2021 Januari
December
November
Oktober
September
Augustus
Juli
Juni
Mei
April
Maart
Februari
2020 Januari
Dorpen
Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
Er lijkt sprake van een lichte verplaatsing van overlast door alcohol en/of drugs naar de dorpen. Zien we dat ook in de omliggende gemeenten? In de nabijgelegen gemeenten Borsele, Kapelle, Noord-Beveland en Reimerswaal zien we in 2020 een toename van meldingen van overlast door alcohol en/of drugs (figuur 2.5). In 2021 vlakt dit ook weer af, terwijl in Goes het aantal meldingen min of meer stabiel is gebleven. Figuur 2.5
Aantal meldingen overlast door alcohol en/of drugs in Goes en omliggende gemeenten, 2018 – 2021 (t/m oktober) 129
140 120
104
80 60
104
101
100 73 56
58 39
40 20 0 2018
2019 Nabijgelegen gemeenten
2020
2021 (10)
Goes
Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
We beschikken op basis van de politieregistratie niet over een indicator die uitsluitend betrekking heeft op drugsoverlast. Daarnaast zal het voor bewoners die overlast ervaren ook lastig zijn aan te geven of de overlast veroorzaakt wordt door drugs. Wat we zien is dat met name in de coronajaren 2020 en 2021 de overlast door jeugd sterk is toegenomen
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
17
(figuur 2.6). In Goes en de omliggende gemeenten is deze vorm van overlast verdubbeld in vergelijking met de jaren voor corona. Figuur 2.6
Aantal meldingen overlast door jongeren in Goes en omliggende gemeenten, 2018 – 2021 (t/m oktober)
300
266
250
250 200 150 100 50
114 122
89 35
112 82 47 45
15
13
2018
2019
189
182
173 109
83
109
27
29
2020
2021 (10)
0 Borsele
Kapelle
Noord-Beveland
Reimerswaal
Goes
Bron: Data.politie.nl, bewerking Breuer&Intraval.
2.3 Toerisme in Zeeland Het CBS telde in 2020 circa 9 miljoen hotel- of accommodatie overnachtingen in Zeeland, een daling van 19% ten opzichte van 2019. Deze daling is toe te schrijven aan de maatregelen als gevolg van COVID-19. Deze daling is verreweg het grootst onder buitenlandse gasten. Het aantal Belgische overnachtingen halveerde en Duitsers brachten 33% minder overnachtingen in Zeeland door. Specifiek voor Goes geldt dat hier 233.500 overnachtingen waren in 2020, een daling van 12% ten opzichte van 2019. De daling van het aantal overnachtingen was in de rest van Nederland overigens groter, namelijk 30%. Ook in de eerste vier maanden van 2021 blijft het aantal overnachtingen achter. Er vonden ruim 1 miljoen overnachtingen plaats, dit is een daling van 46% ten opzichte van de eerste vier maanden van 2019 (dus voor corona). Vooral groepsaccommodaties en kampeerterreinen werden in deze periode zwaar getroffen door het wegblijven van toeristen. Deze daling is volledig te wijten aan het uitblijven van buitenlandse bezoekers. Het aantal overnachtingen van toeristen uit het buitenland daalde met maar liefst 93%. Wanneer we kijken naar cijfers van voor de coronaperiode, dus uit 2019, dan zien we dat er 11,1 miljoen overnachtingen waren in Zeeland, en dat met name het aandeel buitenlandse toeristen relatief groot is.
Duitse toeristen zijn in 2019 met ruim 4,7 miljoen overnachtingen de grootste groep buitenlandse bezoekers, gevolgd door Belgen met ruim 1,2 miljoen overnachtingen. Deze categorieën samen vormen bijna 54% van het totaal aantal overnachtingen in Zeeland.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
18
2.4 Scholieren Goes In Goes zijn voor het voortgezet onderwijs vier verschillende instellingen met in totaal acht vestigingen: het Calvijn college met drie vestigingen, het Ostrea Lyceum ook met drie vestigingen, scholengroep Pontes en praktijkschool De Wissel met elk één vestiging.12 In totaal bezoeken in Goes 5.402 leerlingen het voortgezet onderwijs. Ruim een derde (35%) van deze leerlingen is woonachtig in de gemeente Goes zelf, bijna twee derde (65%) is afkomstig uit omliggende gemeenten. De drie grootste gemeenten waar de leerlingen vanuit afkomstig zijn, zijn Borsele (21% van de leerlingen), Kapelle (14%) en Reimerswaal (12%). Aan de Bergweg zijn drie VO-scholen gevestigd, het Goese Lyceum van Scholengemeenschap Pontes, het Ostrea Lyceum en praktijkschool De Wissel. In totaal worden de scholen aan de Bergweg door 2.575 leerlingen bezocht, bijna de helft (48%) van het totaal aantal leerlingen in Goes. Van de leerlingen van deze vestigingen is een hoger percentage dan gemiddeld in Goes afkomstig uit Goes zelf (43%), 57% komt uit omliggende gemeenten, met name Borsele (20% van de leerlingen), Kapelle (13% van de leerlingen) en Reimerswaal (13% van de leerlingen).
12
https://duo.nl/open_onderwijsdata/databestanden/vo/leerlingen/leerlingen-vo-2.jsp
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
19
3. DRUGSHANDEL OP LOCATIE
Op vier locaties - Koepoort, Opril Westwal. Oostwal en Bergweg - hebben we observaties uitgevoerd, tellingen verricht en gesprekken gevoerd met omwonenden en omwerkenden en overige op de locaties aanwezige personen. Per locatie geven we eerst een korte algemene omschrijving, daarna gaan we in op wat we er hebben geobserveerd en de ervaringen van de personen die we er hebben gesproken.
3.1 Koepoort De Koepoort is een parkeerterrein dat tegen het centrum van Goes aan ligt, aan de centrale toegangsweg naar Goes (Westwal). Aan de Koepoort ligt ook de bushalte naar het centrum en het gebied ligt op loopafstand van het trein- en busstation van Goes. Hierdoor is er veel verkeer en aanloop. De Koepoort is voor veel bezoekers de toegang tot het centrum van Goes. Aan de Koepoort bevindt zich coffeeshop Highlife en enkele andere (horeca)ondernemingen. Een groot pand aan de Koepoort, waarin een Chinees restaurant zit. Er is een casino en enkele kleinere horecagelegenheden (cafetaria, dönerzaak, Grieks eethuisje). Op de parkeerplaats zit een viszaak en een ijssalon. Om en rondom de parkeerplaats staan enkele panden (voormalig GAK-gebouw, PTT-gebouw en de oude muziekschool) die (tijdelijk) door bedrijven worden gebruikt en via antikraak (Alvast) worden bewoond. Op de locatie van het oude GAK-gebouw wordt het nieuwe ‘Schuttershof’ gebouwd met nieuwe woningen. De sloop van het oude gebouw zou volgens aanplakbiljet september 2021 van start zijn gegaan. Uit de meting van maart 2020 kwam naar voren dat er vaak sprake is van overlast, deels veroorzaakt door straathandel, op en rondom de Koepoort. Het beeld was diffuus wanneer we kijken naar de mate van overlast waarvan omwonenden hinder ondervonden.
Een kleine groep bewoners en ondernemers nam vaak drugshandel en -gebruik waar. Zij hadden vanuit hun locatie goed zicht op de Koepoort. Naarmate omwonenden verder van de Koepoort afwoonden en er minder goed zicht op hadden, werden deze vormen van overlast minder waargenomen. Andere vormen waarvan omwonenden zeiden veel hinder te ondervinden waren de verkeers- en parkeerdrukte. Op basis van ons onderzoek heeft de gemeente een aantal maatregelen genomen om de overlast te beperken. Zo is er een extra camera geplaatst op de hoek van de Van de Spiegelstraat en Wijngaardstraat, heeft de gemeente een paaltje voor het fietspad van de Van de Spiegelstraat geplaatst om te voorkomen dat hier auto’s doorrijden. Daarnaast is een papierbak verwijderd en is er meer struiken geplant om te voorkomen dat mensen gaan rondhangen op deze plekken.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
20
Observaties Uit de observaties komt naar voren dat het aantal passanten op de Koepoort is afgenomen tussen maart 2020 en september 2021. Bij de meting van maart 2020 werden er gemiddeld nog 31 passanten per observatie waargenomen, bij de meting in augustus en september 2021 waren dit respectievelijk nog 28 en 20 passanten (figuur 3.1). Normaal gesproken worden een binnenstad (en winkels) juist vaker bezocht in de zomermaanden.13 Een deel van de daling zal het gevolg zijn van de afname van het toerisme in Zeeland. In 2020 waren er 19% minder hotel- of accommodatie overnachtingen en in 2021 is dit zelfs met 46% gedaald. Daarnaast kan er sprake zijn van een doorwerking van de coronamaatregelen. In maart 2020 waren er nog geen coronamaatregelen van kracht. Weliswaar waren in augustus en september van dit jaar ook nauwelijks maatregelen meer van kracht, maar mogelijk heeft de periode met coronamaatregelen die hieraan voorafging het aantal bezoekers aan de binnenstad gedrukt. Mogelijk meden sommige bezoekers, met name oudere en kwetsbare bezoekers nog steeds de drukte. Figuur 3.1 Gemiddeld aantal getelde passanten Koepoort per meting 50 40 30
30 28
35
34
31 25
24
28
23 17
20
18 20
10 0 0-meting (maart 2020) Woensdag
1-meting (augustus 2021) Donderdag
Vrijdag
2-meting (eind september 2021) Totaal
Parkeren Gedurende de observaties is ook het aantal geparkeerde auto’s geregistreerd. Dit lijkt ondanks de afname van het aantal passanten iets te zijn toegenomen ten opzichte van de eerste meting (figuur 3.2). Zo werden tijdens de meting in maart 2020 gemiddeld 32 voertuigen met een Nederlands kenteken geregistreerd en twee met een buitenlands kenteken. Tijdens de meting in augustus 2021 waren dit gemiddeld 37 voertuigen met een Nederlands kenteken en zes met een buitenlands kenteken. Tijdens de laatste meting in september 2021 werden gemiddeld 36 voertuigen met een Nederlands kenteken geregistreerd en drie voertuigen met en een buitenlands kenteken. Mogelijk blijft het aantal parkeerders structureel hoog omdat een groot deel bestaat uit kortparkeerders bestaat die de coffeeshop bezoeken. De coffeeshop is ook ten tijde van de lockdowns opengebleven. Wel is het aantal foutparkeerders fors afgenomen ten opzichte van de eerste meting. In maart 2020 werd gemiddeld nog bijna één foutparkeerder per observatie waargenomen, 34 Foutparkeerders verspreid over 41 observaties. Tijdens de metingen in 2021 is slechts één foutparkeerder in totaal waargenomen, verspreid over 29 observaties. 13
https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-economie/de-nederlandseeconomie/publicaties/consument-trekt-vaker-de-portemonnee-in-de-zomer-maar-geeft-niet-meeruit.html
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
21
Figuur 3.2 Gemiddeld aantal getelde geparkeerde auto’s Koepoort 60
Auto's Nederlands kenteken
50 40
Auto's Buitenlands kentteken 37
32
36
30 20 10
2
6
3
0 0-meting
1-meting
2-meting
Potentieel overlastgevend gedrag Gedurende de metingen in 2021 is op drie momenten potentieel overlastgevend gedrag waargenomen. Eén keer betrof het een foutgeparkeerde vrachtwagen, bij de andere gedragingen ging het om straathandel. Zo werd waargenomen dat een man van middelbare leeftijd vermoedelijk geld aan een persoon gaf. Deze persoon ging de coffeeshop in en bij terugkeer werd er een zakje overhandigd met vermoedelijk softdrugs. De man van middelbare leeftijd was vermoedelijk een niet-ingezetene van Nederland die niet wordt toegelaten tot de coffeeshop. Ook is één van de onderzoekers door twee jonge jongens aangesproken of hij misschien ‘iets’ (vermoedelijk drugs) wilde kopen. Voor wat betreft potentiële vormen van overlast die zijn waargenomen tijdens de observaties, wijkt dit overigens niet af van de meting in maart 2020. Ervaringen omwonenden/omwerkenden Volgens de omwonenden en omwerkenden is de situatie op en rond de Koepoort verbeterd ten opzichte van 2020. Er zou nog wel eens sprake zijn van drugshandel en gebruik van softdrugs op straat maar in mindere mate dan voorheen. Met een aantal bewoners (n = 3) is tijdens de vorige meting in 2020 ook gesproken. Zij geven aan zich veiliger te voelen op straat dan tijdens de vorige meting. In 2020 werden verschillende groepen genoemd die verantwoordelijk zouden zijn voor de straathandel en het rondhangen op de Koepoort.
De bewoners benoemden destijds de volgende groepen: • uitgaansjongeren uit Goes (weinig last van, soms wat geluid en afval, baldadigheid); • asielzoekers uit het AZC; • jonge buitenlandse mannen die zich met straathandel schijnen bezig te houden (runnen, overdragen, softdrugs gebruiker); • buitenlandse mannen met dure auto’s (hard rijden, asociaal gedrag). Deze groepen zijn tijdens de vervolgmetingen niet of nauwelijks waargenomen. De bewoners bevestigen eveneens dat deze groepen niet langer aanwezig zijn op en rond de Koepoort. Volgens omwonenden zou dit vooral te danken zijn aan de sluiting van het AZC, maar ook de langdurige sluiting van de horeca door COVID-maatregelen zal hieraan hebben bijgedragen menen bewoners. Ook zouden de door de gemeente genomen maatregelen mogelijk een effect hebben. In hoeverre dit daadwerkelijk het geval is, is voor de omwonenden moeilijk in te schatten doordat de omstandigheden – sluiting AZC en
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
22
coronamaatregelen - zo anders waren in 2020. Wel vinden ze het prettig en een veilig idee dat er nu een extra camera hangt. Ook vinden ze het fijn dat de gemeente hun klachten serieus heeft genomen en maatregelen heeft getroffen.
3.2 Opril Westwal De (Opril) Westwal bevindt zich op enige afstand van het centrum. Het betreft een wat hoger gelegen smalle eenrichtingsweg waar een tiental oudere woningen aan staan. Deze weg is uitsluitend voor bestemmingsverkeer, volgens een door de gemeente geplaatst verkeersbord. Naast deze weg bevindt zich een lagergelegen groenvoorziening met een vijver, een paar steigers (voor vissers) en drie bankjes. Langs het water loopt een voetpad dat de Westwal met de Westsingel verbindt. Het voetpad loopt door naar de Nieuwstraat.
Observaties In augustus was het vergeleken met de andere locaties relatief druk bij de lagergelegen bankjes aan de Opril Westwal. Er zijn nauwelijks passanten waargenomen, maar wel veel personen die daar rondhingen en softdrugs gebruikten en daarbij soms ook alcohol nuttigden. ’s Ochtends troffen we tijdens de observaties vaak telkens dezelfde persoon of personen aan. In de (na)middag werd het vaak drukker en de samenstelling van de aanwezigen gevarieerder. Sommige personen werden in met auto naar de locatie gebracht en er afgezet, en lieten er soms ook eten bezorgen. In de meeste gevallen werd erbij geblowd of gedronken. ‘s Avonds zaten er ook jongeren op een van de overige bankjes. Zij waren muziek aan het luisteren en hadden (een krat) bier bij zich. Op het drukste moment hebben we 13 personen geteld. Volgens enkele personen die we op de locatie hebben aangesproken en softdrugs gebruikten, kan het in de zomermaanden soms wel oplopen tot 15 à 20 personen. Tijdens de observaties eind september hebben we hier nog nauwelijks mensen aangetroffen. Indien er geblowd werd op de hotspot waren dit vaak dezelfde personen gedurende de dag en op de verschillende dagen dat wij ze er aantroffen. Deze personen zaten er al ’s ochtends vroeg en waren ’s avonds meestal weer vertrokken. Per observatie van vijf minuten is er gemiddeld één passerende auto waargenomen aan Opril Westwal.
In de meeste gevallen ging het hierbij niet om bestemmingsverkeer. Ook leken auto’s vaak harder te rijden dan is toegestaan, hoewel dit zonder de snelheid te meten lastig is vast te stellen op een relatief smalle weg. Tijdens één van de observaties werd een omwonende die de bestuurder maande zijn snelheid te minderen uitgejouwd door de autobestuurder en werd er juist extra gas gegeven. Tijdens de meting in september was er minder verkeer en hebben zich geen incidenten voorgedaan.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
23
Figuur 3.3 Totaal aantal personen waargenomen per dag, uitgesplitst naar gedrag en meting 30
26
Mensen op de hotspot
25
Hasj/wietgebruik op straat
20 15 10 5
Alcohol drinken op straat
17
6 6
11
1
6
5
3
1
0 Woensdag 1- Donderdag meting 1-meting
Vrijdag 1-meting
6 2
0
1
0
Woensdag 2- Donderdag meting 2-meting
2
1
0
Vrijdag 2-meting
Ervaringen omwonenden Een deel van de bewoners van het gebied ervaart overlast van personen die in groepsverband rondhangen bij de bankjes aan het water en er blowen, drinken en muziek luisteren. Het gaat hier om een groep mannen die volgens bewoners met goed weer dagelijks aanwezig zijn. Deze mannen laten hier soms ook eten bezorgen en vermoedelijk ook (soft)drugs. Soms zit er ook een groep jongeren te blowen en te drinken. In hoeverre omwonenden overlast van deze groepen ervaren verschilt nogal. Sommige bewoners vinden deze personen luidruchtig en enigszins intimiderend. Anderzijds zijn er ook enkele omwonenden die zeggen dat ze er niet zoveel last van hebben en dat de personen die er rondhangen hen vaak vriendelijk gedag zeggen. Met name aan de Westsingel, aan de overkant van de vijver, lijkt het verschil in beleving groot te zijn. Het merendeel van de bewoners zegt nauwelijks overlast te ervaren, terwijl enkele bewoners er heel veel hinder van zeggen te ondervinden en van mening zijn dat er wat aan moet gebeuren. Daarnaast zeggen vrijwel alle omwonenden aan de Westwal en Opril Westwal veel overlast te ondervinden van sluipverkeer dat de Opril gebruikt om hun bestemming buiten de Opril te bereiken. Het alternatief - omrijden via de Westsingel - duurt naar schatting een paar minuten langer.
Van deze vorm van verkeersoverlast lijken alle bewoners van de straat hinder te ondervinden. Er wonen volgens omwonenden onder andere (kwetsbare) ouderen en de toegestane maximale snelheid van 30 kilometer per uur vinden zij voor deze straat al te veel. We hebben geen bewoners gesproken die van mening zijn dat het sluipverkeer op de Westwal betrokken is bij de drugshandel. Bewoners die aan het einde van de Opril Westwal wonen zeggen geluidsoverlast te hebben van een pand waar volgens hen arbeidsmigranten zijn gehuisvest. Er zouden naar de mening van omwonenden ook meer personen op het adres wonen dan de ruimte in het pand zou toelaten. Ook wordt hier volgens de bewoners soms drugs bezorgd. Sinds corona zou de geluidsoverlast zijn toegenomen. De bewoners van het pand zouden lange tijd thuis hebben gezeten tijdens het hoogtepunt van de coronamaatregelen en muziek en
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
24
alcohol/drugs als uitlaatklep gebruiken. Tijdens de observaties is geen geluidsoverlast waargenomen en evenmin het bezorgen van drugs. Wel stond de voordeur van het pand bijna altijd open. Omwonenden aan de Westsingel zeggen dat de geluidsoverlast van rondhangende personen bij de bankjes is verbeterd nadat de horeca weer open is gegaan. Ten tijde van de meting eind september benoemden omwonenden dat het rustiger was in vergelijking met augustus. We hebben bij de bankjes ook geen grotere groepen personen meer aangetroffen. Daarnaast zijn er in het pand waarin arbeidsmigranten zijn gevestigd nieuwe bewoners gekomen, die volgens omwonenden een stuk rustiger zijn. Ook weten enkele omwonenden te vertellen dat er op de achtergrond door de gemeente gewerkt zou worden aan een beheersplan om eventuele overlast vanuit het pand te beperken.
Resultaten enquête omwonenden Er zijn in totaal 14 enquêtes afgenomen, 12 enquêtes bij omwonenden en twee bij frequente bezoekers van de locatie. Als pluspunten noemen mensen de leuke buurt/buren, het groen van het parkje en de mooie oude monumentale panden. Vier omwonenden zeggen nauwelijks overlast te ervaren, daarentegen benoemen tien mensen de overlast als iets wat zij als minder prettig vinden aan de buurt. De minpunten die omwonenden benoemen zijn als volgt te categoriseren: • Mensen die rondhangen, vaak jongeren soms genoemd in combinatie met (soft)drugsgebruik en dealen; • Dealers die drugs leveren aan huis of aan mensen in het parkje; • Geluidsoverlast van rondhangende mensen maar ook van harde muziek/feestjes afkomstig uit een pand waar veel arbeidsmigranten wonen; • Verkeersoverlast (sluipverkeer, hardrijders).
Rondhangen De geluidsoverlast van rondhangende personen wordt vaak veroorzaakt door alcohol- en (soft)drugsgebruik. Bijna alle omwonenden (13) geven aan dat zij wel eens personen zien die op straat alcohol drinken. Negen omwonenden geven aan dat zij hier overlast van ervaren. Alle omwonenden geven aan dat zij mensen op straat zien blowen (14), de helft van de omwonenden (zeven) geeft aan dat dit vaak gebeurt. De mate van overlast die omwonenden hierdoor ervaren verschilt. Iets minder dan de helft (zes bewoners) ervaart geen overlast van deze groep, de rest (acht omwonenden) zegt wel overlast te ervaren (variërend van een beetje tot veel overlast). Straathandel Het merendeel van de omwonenden (twaalf personen) ziet wel eens mensen waarvan zij denken dat ze drugs verkopen op de locatie. Tien omwonenden ervaren hier overlast van. Iets minder dan driekwart van de omwonenden (negen) vermoedt dat er ook specifiek mensen naar de locatie komen om softdrugs te kopen. Het zou hierbij gaan om zowel minder- als meerderjarigen, zes omwonenden ervaren hier (een beetje) overlast van. De dealers zouden volgens omwonenden voornamelijk in auto’s (soft)drugs bezorgen bij de personen die op de locatie aanwezig zijn, maar ook bij een woning aan de Opril Westwal zouden structureel dealers en gebruikers komen. Eind september 2021 is een bewoner van
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
25
de Opril Westwal door de politie voor drugshandel aangehouden. Volgens bewoners ging het om een notoire gebruiker die ook in drugs handelde. Sinds zijn aanhouding is de overlast verminderd, menen bewoners. Drie omwonenden menen dat er ook wel eens drugs gedeald wordt bij het bankje aan het voetpad richting de Nieuwstraat. Bij deze plek zijn geen jongeren waargenomen tijdens de observaties. Of het hier gaat om uitsluitend softdrugs of ook harddrugs, vinden de omwonenden moeilijk te zeggen. Vier omwonenden vermoeden dat bij deze dealers zowel softdrugs als harddrugs te koop is. Twee softdrugsgebruikers op de hotspot bevestigen dat bij sommige dealers inderdaad beide typen drugs verkrijgbaar zijn. Verschillende personen die op de Westwal aan het blowen waren vertelden dat rond de Opril Westwal cocaïne en pillen (onder andere ecstasy) verkrijgbaar zijn. Daarnaast gaven zij aan dat de dealers die er komen ook cocaïne in het uitgaansgebied verkochten. Volgens de blowers zijn de dealers niet vaak aanwezig rond de Opril Westwal. De softdrugs kopen zij en overige personen die op de Westwal cannabis gebruiken in de coffeeshop. Ook gaven zij aan dat er eigenlijk geen harddrugs gebruikt wordt bij de Opril Westwal en dat de aanwezigen een beetje op elkaar letten.
Geluidsoverlast Alle omwonenden geven aan dat zij wel eens geluidsoverlast ervaren van de personen die rondhangen. Het merendeel van deze omwonenden (elf) ervaart hier enige mate van overlast van. Verkeersoverlast Zeven omwonenden geven aan regelmatig verkeersoverlast te ervaren door voertuigen die te hard rijden, door foutparkeren of doordat automobilisten de (Opril) Westwal als sluiproute gebruiken.
3.3 Oostwal De Oostwal is een groenstrook langs het oosten van de binnenstad, het betreft een vrij lange strook van een paar honderd meter waar door omwonenden wordt gewandeld en de hond uitgelaten. Er lopen voetpaden door de groenstrook die op verschillende hoogtes liggen. Verspreid langs deze voetpaden staan bankjes. Veel bezoekers van de groenstrook gebruiken dit parkje om te recreëren, het is een grote groenvoorziening dicht bij het centrum van de stad waar zowel jong en oud gebruik van maakt.
Wat is aangetroffen tijdens het veldwerk? Op basis van gesprekken met voorbijgangers en enkele omwonenden zou er wel eens wat gehandeld worden of geblowd worden bij het Wilhelminabankje, en de stenen brug aan de andere kant van de Oostwal. Omdat we tijdens de inventarisatie van de locaties wel personen hebben aangetroffen bij het bankje is dat gebruikt als observatiepunt. Na elke observatie hebben we de Oostwal helemaal afgelopen tot aan de stenen brug.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
26
Tijdens de meting in augustus hebben we enkele keren personen aangetroffen op de Oostwal die aan het blowen waren. Meestal betrof het personen die er in hun eentje zaten te blowen, maar soms ook groepjes van twee of drie personen. ’s Avonds rond 22.00 uur was er vaak niemand meer aanwezig. Op vrijdagavond waren wel meerdere groepen mensen aanwezig op de Oostwal. Variërend van vissers tot jongeren die alcohol aan het drinken waren, vaak op of in de buurt van één van de bankjes langs de Oostwal. Tijdens de tweede meting eind september zijn hier nog nauwelijks mensen aangetroffen. Het lijkt er vooral drukker te zijn als het goed en warm weer is en ook richting het weekend. Slechts een klein gedeelte van de Oostwal is toegankelijk voor auto’s. Er komt hier met name bestemmingsverkeer, we hebben dan ook nauwelijks verkeersbewegingen waargenomen. Figuur 3.4 Totaal aantal personen waargenomen per dag, uitgesplitst naar gedrag en meting 30 Mensen op de hotspot
25 20
20
Hasj/wietgebruik op straat Alcohol drinken op straat
15 10
6
5 0
0 0 0
2
1
0
Woensdag 1- Donderdag meting 1-meting
0
Vrijdag 1-meting
0 0 0
1
3 0 0
Woensdag 2- Donderdag meting 2-meting
0 0 Vrijdag 2-meting
Ervaringen omwonenden Er zijn bij de Oostwal zes enquêtes afgenomen. Veel omwonenden gaven aan dat er nauwelijks sprake is van overlast, of ervaren helemaal geen overlast. Veel bewoners lieten het daarbij en vonden het niet nodig de rest van de vragen te beantwoorden. De meest gesprekken waren daardoor kort maar wel duidelijk. Om een zo volledig mogelijk beeld te verkrijgen is daarnaast met 18 frequente bezoekers van de locatie gesproken. Enkele omwonenden en voorbijgangers geven wel aan dat het er in de zomermaanden wat drukker is en dat er in die periode soms mensen in het park zitten te drinken en te blowen. Voor corona gebeurde dit soms voor het uitgaan (indrinken), maar ook nadat deze personen waren uit geweest. Als voorbijgangers of omwonenden al overlast ondervonden dan was het met name van het uitgaanspubliek dat in het weekend tijdens of na het uitgaan op de Oostwal bleef hangen. Waar de voorbijgangers die we hebben gesproken zich nog het meest aan storen zijn de fietsers of scooters die over de Oostwal rijden, terwijl het een voetgangerszone is.
3.4 Bergweg De Bergweg is een lange straat met een lengte van ongeveer 700 meter ten oosten van het centrum van Goes. Aan deze straat bevinden zich meerdere scholen, waaronder de
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
27
middelbare scholen het Auris college, Ostrea Lyceum en het Goese lyceum, basisscholen de Bisschop Ernstschool en de Prinses Ireneschool en praktijkschool De Wissel. Daarnaast staan er aan deze straat twee kerken, een wijkcentrum Jan Ligthart, kinderdagverblijf Sneeuwwitje en zorgcentrum Rehoboth. Alleen voor wat betreft de vo-scholen gaat het hier al om 2.575 leerlingen.14 Door al deze (onderwijs)voorzieningen is er veel bedrijvigheid voor en tijdens schooluren en is het een komen en gaan van leerlingen, ouders en schoolpersoneel. Uit de interviews tijdens de inventarisatie van mogelijke locaties waar drugshandel plaatsvindt, blijkt dat deze locaties zich met name zouden concentreren rond het Goese lyceum en Praktijkschool De Wissel. Hierbij werden enkele locaties genoemd waar jongeren zich ophouden en sporadisch softdrugs zouden verhandelen, het zou hierbij gaan om de volgende locaties: • Skatebaantje aan de Bergweg. Deze skatebaan ligt tussen de het Auris college, praktijkschool de Wissel en de beide basisscholen • Kerken in de buurt van scholen • Portieken van de 2-verdieping flatjes tegenover de school • Voetbalkooi aan de Fransen van Puttestraat • Brandgangen achter woningbouwhuizen.
Observaties Tijdens de meting eind september zijn slechts twee rondhangende jongeren waargenomen die aan het roken waren. Los daarvan is geen (potentieel) overlastgevend gedrag waargenomen. Op de locaties zijn zelden jongeren aangetroffen. Het viel op dat de scholen trachten de jongeren zoveel mogelijk op het schoolterrein te houden. Zo is de conciërge bijzonder alert en houdt de directe omgeving goed in de gaten. Jongeren die zich buiten het terrein ophouden, vaak om te roken, worden wanneer zij daar mee klaar zijn, terug geroepen. Daar geven zij ook gehoor aan.
Ervaringen omwonenden Om een beter beeld te krijgen van de omvang van de overlast rondom de scholen aan de Bergweg is er met zoveel mogelijk omwonenden en jongeren gesproken. Rondom de locatie liggen onder meer drie portiekflats met (sociale)huurwoningen voor senioren. Deze woningen hebben het beste zicht op een deel van de locaties waar drugshandel zou plaatsvinden, de scholen en een deel van de Bergweg. Er is bij alle bewoners van deze flats aangebeld en we hebben uiteindelijk met tien bewoners gesproken. Achter deze flats staan nieuwbouwwoningen die uitzicht hebben op de voetbalkooi, hier is met twee omwonenden gesproken. Daarnaast zijn er verspreid over de hotspots (korte) gesprekken gevoerd met voorbijgangers en jongeren. Er zijn in totaal gesprekken gevoerd met vijf (groepjes) jongeren en zes voorbijgangers. Omwonenden zeggen soms overlast van jongeren te ondervinden. Dat doet zich met name voor bij slecht weer wanneer de jongeren schuilen in de portieken en daar staan te roken. Omwonenden storen zich met name aan de rommel die jongeren achterlaten en dat ze volgens bewoners overal op spugen. Als omwonenden er wat van zeggen vertrekken de 14
DUO, oktober 2020.
Breuer&Intraval – Straathandel en overlast in Goes
28
jongeren in de meeste gevallen direct, een enkele keer kom het volgens omwonenden voor dat ze een grote mond terugkrijgen. Om aan te geven dat jongeren hier niet mogen roken en rondhangen hebben omwonenden zelfgemaakte verbodsborden opgehangen in de portieken. Bijna alle omwonenden geven aan dat de overlast het afgelopen jaar minder is geworden. Dat het minder is geworden komt mede doordat het contact met de school goed is. Wanneer omwonenden bij de school een melding maken dat jongeren rondhangen in de portieken, reageert de school adequaat volgens bewoners. In enkele gevallen komt de conciërge zelfs langs om de rommel van de scholieren op te ruimen. Andere vormen van overlast die enkele omwonenden benoemden waren het dreunen van een voetbal tegen de metalen stangen van de voetbalkooi wanneer jongeren er voetballen. Dit gaat soms tot ’s avonds laat door, terwijl er na 22.00 uur eigenlijk niet meer gevoetbald mag worden. Verder is in het verleden bij de voetbalkooi wel eens een vechtpartij geweest en werd er wel eens vuurwerk afgestoken. De afgelopen periode is dat volgens omwonenden niet meer voorgekomen. Twee omwonenden zeggen dat er ook wel eens geblowd wordt bij de voetbalkooi.