Agendapunt 13. Programmabegroting 2024

93

C.

Stichtingen en Verenigingen

1 Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) De VZG is de provinciale afdeling van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). VZG draagt zorg voor bestuurlijke afstemming tussen de Zeeuwse gemeenten, het behartigen van gemeenschappelijke belangen van de Zeeuwse gemeenten. Dit omvat ook het adviseren van en verlenen van steun aan instellingen in Zeeland die in het belang van de gemeente werken. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Vereniging/ Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde Goes contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat 2022 Niet beschikbaar Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

2 Milieu Educatief Centrum MEC De Bevelanden is een kleine en slagvaardige stichting die mensen wil stimuleren bewuster met natuur en milieu om te gaan. Dit doet het MEC door jong en oud in contact te brengen met en te informeren over de natuur en het milieu in eigen omgeving. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland en Stichting/ Goes Reimerswaal Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Veldhuizen De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat 2022 Niet beschikbaar Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Het Milieu Educatie Centrum de Bevelanden werkt met de thema’s Klimaat en Duurzaamheid, Afval en zwerfafval, Natuur en biodiversiteit en Gezondheid/Jong leren eten. Binnen deze thema’s verzorgt het MEC o.m. gastlessen, leskisten, expedities en activiteiten en promoten deze via social media, nieuwsbrieven en website. Ook sluiten zij aan bij relevante themaweken/activiteiten die aansluiten bij hun thema’s. Voor 2024 wordt dezelfde actuele inzet op de vier thema’s verwacht. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

3 Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) De VZG is de provinciale afdeling van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). VZG draagt zorg voor bestuurlijke afstemming tussen de Zeeuwse gemeenten, het behartigen van gemeenschappelijke belangen van de Zeeuwse gemeenten. Dit omvat ook het adviseren van en verlenen van steun aan instellingen in Zeeland die in het belang van de gemeente werken. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Vereniging/ Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde Goes contributie

94 Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

Resultaat 2022 Niet beschikbaar

95

Paragraaf Ombuigingen Binnen de begroting zijn een aantal ombuigingen opgenomen. De ombuigingen zijn al ingevuld of worden in de loop van de tijd ingevuld. De paragraaf “ombuigingen” heeft als doel het inzicht in de financiële positie te verbeteren, door inzicht te geven in de ombuigingen op alle programma's. In de bestuursrapportage wordt vervolgens gerapporteerd over de voortgang van nog te realiseren ombuigingen. Het onderstaande overzicht bevat alleen de nog openstaande ombuigingen: (bedragen x € nr Programma 1 Sociaal domein

Herkomst Kadernota 2022

2 Bestuur en financiën Kadernota 2022 Algemene 3 Kadernota 2022 dekkingsmiddelen Totaal

Omschrijving Focusplan sociaal domein Organisatie Overige belastingen

2024 2025 2026 2027 Bruto Niet Bruto Niet Bruto Niet Bruto Niet Gerealise Rester Gerealis Rester Gerealis Rester Gereal Rester ombui gereali ombui gereali ombui gereali ombui gereal erd end eerd end eerd end iseerd end ging seerd ging seerd ging seerd ging iseerd 2.169

-2.113

0

56

2.169

-2.113

0

56

2.169

-2.113

0

56

162

-84

-50

28

251

-173

-50

28

251

-173

-50

28

2.169 -2.113

0

251

-173

-50

0

0

0

0

410

0

0

410

410

0

0

28

410

410

0

0

410

162

-84

-50

28

661

-173

-50

438

661

-173

-50

438

661

-173

-50

438

56

Toelichting: 1. Het openstaande bedragen betreft het restant vanuit het Focusplan. De uitvoering van het Focusplan gaat onverminderd door, want de beoogde kwaliteitsslag voor inwoners en voor de bedrijfsvoering van de beide gemeentelijke toegangen is nog steeds noodzakelijk om ook in de toekomst goede en betaalbare ondersteuning te kunnen geven. De andere noodzaak om door te gaan met de uitvoering van het Focusplan heeft te maken met de aanvullende opdracht die gemeenten hebben gekregen van het Rijk: uitvoering van de hervormingsagenda Jeugd. Een groot deel van de genoemde maatregelen maken integraal onderdeel uit van het Focusplan. 2. De taakstelling is ingevuld door doorberekening van de overheadkosten aan de arbeidsmarktregio (B&W besluit 21 april 2021). Vanwege de uitbreiding van de benodigde vergadercapaciteit, de huisvesting van team handhaving en de 4de wethouder zijn de beoogde te verhuren ruimte niet meer beschikbaar voor verhuur. De verwachte structurele extra opbrengst van € 50.000 wordt niet gerealiseerd, zoals al aangegeven in de begroting 2023. De resterende taakstelling wordt ingevuld door een juiste doorrekening van onze KCC-diensten aan WIZ. 3. Vanaf het jaar 2025 zijn hogere inkomsten voorzien vanuit de parkeer- en precariobelasting.

96

Paragraaf Grondbeleid De gemeente Goes wil een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen, werken, recreëren en ondernemen, nu en in de toekomst. Dit betekent dat we zorgdragen voor een kwalitatief goed woningaanbod en een goede woon- en werkomgeving, Het vestigingsklimaat voor nieuwe inwoners en ondernemers willen wij verder versterken. Het grondbeleid draagt bij aan deze ambitie. Ambities komende bestuursperiode In het coalitieakkoord 2022-2026 Goes, een krachtige samenleving’ is een aantal uitgangspunten en ambities benoemd. De belangrijkste bestuurlijke uitgangspunten zijn:  We zetten in op de bouw van voldoende en betaalbare woningen in versneld tempo. Dit doen we met woningbouwprojecten met woningen in een gevarieerde mix in woningprijs. We focussen daarbij extra op sociale en middeldure huurwoningen;  We stimuleren alternatieve woonvormen zoals tiny houses en flexwonen;  Om de druk op de woningmarkt te verlichten zetten we in op de planvorming van minimaal één uitbreidingswijk. Deze wijk wordt landschappelijk ingepast en zo duurzaam mogelijk gebouwd;  Samen met de gemeenteraad gaan we op zoek naar een locatie voor deze uitbreidingswijk;  Door regie te nemen op ruimtelijke ontwikkelingen zorgen we voor gelijke kansen voor iedereen op de woningmarkt.

Deze regie nemen we op bestaande plannen én op nieuwe ontwikkelingen;  Om de bouw van nieuwe woningen te versnellen maken we gebruik van alle beschikbare middelen;  Bij nieuwe bouwontwikkelingen kijken we goed naar de natuur- en landschappelijke waarden en versterken we de natuur;  De stedelijke uitstraling vergroten we o.a. door (her)ontwikkeling van het Stationsgebied Zuid.

Relevante beleidsdocumenten Beleidsnota Meerjaren Prognose Grondexploitaties jaarrekening 2022

Vastgesteld door Raad

Vaststellingsdatum

Nota grondbeleid

Raad

11-11-2021

Nota kostenverhaal

Raad

11-11-2021

Woningmarktafspraken de Bevelanden 2020-2030

Raad

05-2020

Regionale woonvisie De Bevelanden 2019-2023

Raad

10-10-2019

Raamovereenkomst Prestatieafspraken de Bevelanden 2020-2023

B&W

29-11-2017

Economische Agenda De Bevelanden 2017

Raad

20-04-2017

Structuurvisie #Goes2040

Raad

14-06-2012

13-07-2023

Visie op het grondbeleid Grondbeleid is een middel om je ruimtelijke doelen te realiseren. Het grondbeleid heeft een grote invloed op en samenhang met de realisatie van het programma Ruimte en Economie. Daarnaast heeft het grondbeleid een grote financiële impact. De (eventuele) baten, maar vooral de financiële risico’s zijn van belang voor de algemene financiële positie van de gemeente. Uitgangspunt is het voeren van een opgavegericht grondbeleid. De risico’s dienen daarbij aanvaardbaar en beheersbaar te zijn. Grond is een sturingsinstrument om zoveel mogelijk: Kwaliteit (stedenbouw, architectuur, duurzaamheid, veiligheid) in plannen te realiseren; Maatschappelijke waarden veilig te stellen (cultureel erfgoed, natuur); Invloed voor consumenten ((toekomstige) kopers/huurders) veilig te stellen; Van de winstpotentie uit grond veilig te stellen voor de gemeenschap. Het grondbeleid is in 2021 vastgelegd in een nota grondbeleid.

De nota grondbeleid is bedoeld om: Transparant handelen te bevorderen (bij aankoop, ontwikkeling/exploitatie en verkoop); De essentie helder te krijgen dat het in te zetten grondbeleid een bewuste keuze is die vóór of uiterlijk tijdens de visievorming gemaakt wordt; De mogelijkheden, voordelen en nadelen van de verschillende vormen van grondbeleid helder te krijgen; De instrumenten te beschrijven die de gemeente kan inzetten om haar doelstellingen te bereiken; Vast te leggen hoe de risico’s liggen en hoe hier op een verantwoorde manier mee om wordt gegaan.

97 Wijze Opgavegericht grondbeleid De gemeente kiest voor opgavegericht grondbeleid. De gemeente zal per situatie afwegen welke grondbeleidsvorm wenselijk is. De uiteindelijke grondbeleidskeuze voor een specifieke locatie is het resultante van een afwegingsproces, waarbij de bouwstenen urgentie, regie en rendement leiden zijn. De afweging en motivering wordt expliciet vastgelegd in de besluitvorming over de desbetreffende ontwikkeling. Zo kan de gemeente kiezen om in situaties zelf de grondexploitatie te doen en ontwikkelaars de opstalontwikkeling te laten verrichten dan wel particulier opdrachtgeverschap te stimuleren. Voor eigen grondexploitatie heeft de gemeente geen formele machtsmiddelen. Er zijn echter wel informele sturingsmiddelen. Deze zijn te verkrijgen door zeer consequent te handelen: heel duidelijk te maken naar ontwikkelaars dat voor gebieden waar de gemeente zelf de grondexploitatie doet, alleen zakengedaan wordt met partijen die het (grond- en ander) beleid van de gemeente respecteren/onderschrijven.

In andere situaties kan de gemeente ervoor kiezen om door middel van een PPS-constructie (publiek-private samenwerking) de gemeentelijke doelstellingen te verwezenlijken of via een anterieure exploitatieovereenkomst (vóór vaststelling van een ruimtelijk besluit) of een posterieure exploitatieovereenkomst (na vaststelling van een ruimtelijk besluit en bijbehorend exploitatieplan) om de kosten te verhalen en maatschappelijke doelstellingen zeker te stellen. Als ook dat niet lukt en de private partij toch zelf kan exploiteren dan worden via afgifte van de omgevingsvergunning de kosten volgens het exploitatieplan verhaald. Marktconforme gronduitgifteprijzen op basis van gemiddelde residuele waarde Voor de bepaling van de grondprijzen wordt uitgegaan van een gemiddelde residuele waarde. Jaarlijks worden voor diverse soorten modelopstallen grondprijzen vastgesteld c.q. geactualiseerd. Voor (niet-) commerciële functies worden eveneens jaarlijks standaard grondprijzen vastgesteld. In specifieke situaties zal de grondprijs afzonderlijk worden berekend of getaxeerd door derden. Maatschappelijk gewenst en efficiënt ruimtegebruik Binnen de beleidskaders en gegeven de marktvraag zal zo efficiënt mogelijk omgegaan worden met bouwgrond en zal worden gestreefd naar een optimale prijs/kwaliteitverhouding.

Winstmaximalisatie is hierbij geen doel op zich maar dient om risico’s die samenhangen met grondexploitatie op te vangen, verliezen op herstructureringslocaties te dekken en middelen te genereren voor bovenwijkse voorzieningen (bijvoorbeeld hoofdinfrastructuur). Reservevorming Voor de grondexploitatie zijn diverse reserves van belang: Afdrachten bij uitbreidingslocaties: a. Reserve bouwgrondexploitatie: 5% van de basisgrondprijs of 2,5% van de uitgifteprijs van niet-woningen; b. Reserve bovenwijkse voorzieningen: 3% van de basisgrondprijs of uitgifteprijs van niet-woningen; c. Reserve duurzaam bouwen: 4,5% van de opbrengst ten behoeve van woningbouw; d. Voor appartementen wordt uitgegaan van dezelfde percentages over de opbrengsten; e. Reserve stimuleringsmaatregelen duurzaamheid bedrijventerreinen: 1,5% van de opbrengst ten behoeve van bedrijvigheid Afdrachten bij inbreidingslocaties: a. Reserve bouwgrondexploitatie: 3% van de basisgrondprijs of 1,5% van de uitgifteprijs van niet-woningen; b. Reserve bovenwijkse voorzieningen: 1,5% van de basisgrondprijs of uitgifteprijs van niet-woningen; c. Reserve duurzaam bouwen: 4,5% van de opbrengst ten behoeve van woningbouw; d. Voor appartementen wordt uitgegaan van dezelfde percentages over de opbrengsten; e. Reserve stimuleringsmaatregelen duurzaamheid bedrijventerreinen: 1,5% van de opbrengst ten behoeve van bedrijvigheid.

Op basis van het BBV mogen deze dotaties niet langer worden geactiveerd. De overheveling naar de betreffende reserves vindt nu plaats via de reserve bouwgrond in het jaar van grondverkoop of in het jaar van afsluiten van de complexen faciliterend grondbeleid. Verwerving van onroerend goed Minnelijke verwerving is het uitgangspunt. Grondeigenaren worden in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken. Mocht het nodig zijn, dan kan de gemeente het onteigeningsinstrumentarium inzetten. Daarnaast kan de gemeente mogelijke grondspeculaties in het exploitatiegebied voorkomen door een voorkeursrecht gemeenten te vestigen (Wvg). Het afwegingsproces waarbij de factoren urgentie, regie en rendement centraal staan, wordt altijd bij de keuze tot strategische aankopen betrokken. Bij strategische aankopen is soms handelingssnelheid cruciaal. Het College van B&W heeft een jaarlijks budget van maximaal € 5.000.000 als financieel mandaat voor strategische aankopen waarvoor het gebruikelijke besluitvormingsproces van de gemeenteraad te lang zou duren. Over de voorwaarden zijn afspraken gemaakt (bijvoorbeeld een acceptabel risicoprofiel en verantwoording).

98

Kostenverhaal Ongeacht de gemeentelijke rol in de grondexploitatie, is er in alle gevallen sprake van door de gemeente te maken kosten. Het begrip ‘kosten’ moet hier ruim worden gezien. Het gaat niet alleen om feitelijk door de gemeente gemaakte kosten van bepaalde werkzaamheden/activiteiten, maar het omvat ook al die grondexploitatiewerkzaamheden waar de gemeente belang respectievelijk een verantwoordelijkheid heeft. Belangrijk is, dat ze tijdig en conform de gemeentelijke eisen door derden worden gerealiseerd. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de aanleg van de openbare ruimte die feitelijk geschiedt voor rekening van een marktpartij (eigenaar), maar waarbij de gemeente belang heeft bij een tijdige en kwalitatief aanvaardbare wijze van uitvoering. Op de gemeente rust de plicht in geval van particuliere exploitatie ook daadwerkelijk de kosten van de grondexploitatie te verhalen.

Organisatie Om strategisch grondbeleid te kunnen voeren zijn een aantal zaken van belang: Deskundigheid en marktkennis. De vastgoedmarkt is gecompliceerd en kent professionele spelers en verschillende constructies. De gemeente zal goed op de hoogte moeten zijn van vraag en aanbod in de vastgoedmarkt en hier adequaat op in moeten spelen; Slagvaardigheid. De gemeente moet snel en flexibel kunnen inspelen op kansen en mogelijkheden die zich voordoen op de vastgoedmarkt. Actuele prognose van de resultaten Algemeen In 2024 verwachten we vaststelling van de Omgevingsvisie, waarin het ruimtelijk beleid van de gemeente op lange termijn wordt voorspeld. Voor 2024 verwachten we nog steeds schaarste op de woningmarkt en dan in het bijzonder in het goedkope en betaalbare segment. De grote vraag naar materiaal, materieel en arbeid zal ook in 2024 effect hebben op de doorlooptijd van de realisatiefase van de woningbouwprojecten binnen Goes. In 2024 zullen kavels op Bedrijvenpark Deltaweg worden uitgegeven en kan uitvoering gegeven aan de nieuwe visie voor de Stationsomgeving. Naar verwachting wordt planontwikkeling van complexen in 2024 verder voorbereid (Wilhelminadorp Zuid, kavels Verspreide Percelen) en zijn nieuwe complexen denkbaar. Vanaf 1 januari 2016 zijn de resultaten uit de grondexploitatie belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

In 2024 verwachten wij dat voldoende helderheid is over onze fiscale positie, al bestaat het risico dat de fiscus zich nog jaren niet uitspreekt over de door ons reeds ingediende aangiften. Verwachte resultaten Op basis van de Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2022 en de laatste inzichten is een prognose gemaakt van de ‘reserve bouwgrond’ in de jaren 2024-2032. In 2024 worden naar verwachting zes complexen afgesloten met een geprognosticeerd resultaat van afgerond € 800.000. Voor tussentijdse winstneming is nog geen bedrag geraamd, daar dit per jaar wordt bezien. In december 2023 wordt de Meerjaren Prognose Grondexploitaites begroting 2024 van het grondbedrijf aan de raad ter vaststelling voorgelegd. Wij zullen dan meer gedetailleerd ingaan op de verwachtingen van de verschillende exploitaties, zowel individueel als geconsolideerd. Naar verwachting bevindt de bouwgrondreserve zich in 2024 op een acceptabel niveau. (Zie hierna onder "Reserve bouwgrond versus risico’s bouwgrond”) Beleidsuitgangspunten bouwgrondreserve Tussentijdse winstnemingen en verliesnemingen Winst wordt genomen volgens het percentage of completion methode (POC-methode). Op basis van het percentage gerealiseerde kosten vermenigvuldigd met het percentage gerealiseerde verkopen wordt van de contante waarde per 1 januari van het nieuwe jaar een bedrag aan tussentijdse winst genomen.

Voorwaarden voor het nemen van tussentijdse winsten zijn: 1. Het resultaat van het complex kan betrouwbaar worden ingeschat; 2. De grond moet zijn verkocht én 3. De kosten zijn gerealiseerd. Zodra de winstverwachting van een al in exploitatie genomen complex negatief is, wordt de nominale waarde van het verwachte verlies ten laste van de bouwgrondreserve gebracht. Hier pleit namelijk het voorzichtigheidsprincipe ervoor om verliezen direct te nemen.

99 Reserve bouwgrond versus risico’s bouwgrond De risicoreserve grondexploitaties is bedoeld om onverwachte tegenvallers op te vangen. De hoogte van de reserve is de aanwezige weerstandscapaciteit. Op basis van een periodieke analyse van de risico’s (en kansen) wordt de benodigde weerstandscapaciteit bepaald. Voor het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit wordt risicoanalyse toegepast, gecumuleerd met € 1.500.000 voor risico’s van strategische aankopen en het bedrag van de claims (inclusief vennootschapsbelasting). Risicoanalyse gaat veel dieper in op de specifieke risico’s per project dan de algemene scenario-analyse en doet hiermee meer recht aan een goede onderbouwing van de minimale buffer voor de exploitatie van bouwgrond. In december 2023 wordt de Meerjaren Prognose Grondexploitaites begroting 2024 van het grondbedrijf aan de raad ter vaststelling voorgelegd. Wij zullen dan meer gedetailleerd ingaan op de risico’s per project en het benodigde weerstandsvermogen.

4. Bijlage

www.goes.nl