Agendapunt 13. Programmabegroting 2024
Tekst van het document
2.4.2 Speerpunt: We moedigen andere (alternatieve) vormen van wonen aan 2.4.2.1 We bereiden een tweede tiny house project voor In navolging van het project aan de Tiendedreef zoeken we een locatie voor een tweede Tiny House project. 2.4.2.2 We bereiden een tweede project flexwoningen, als onderdeel van het regionale programma flexwonen, voor In navolging van de eerste fase waarin we 50 woningen in het Stationsgebied voorzien kijken we naar een tweede locatie voor deze flexibele woonvorm. 2.4.3 Speerpunt: We zorgen ervoor dat woningen gaan naar de inwoners die ze nodig hebben 2.4.3.1 We voeren de Woon(zorg)visie uit via prestatieafspraken met woningcorporaties en zorginstellingen Via de jaarlijkse prestatieafspraken stemmen we de uitgangspunten uit de Woon(zorg)visie af met de corporaties en zorginstellingen. Zo vloeit ons beleid door richting deze partijen. 2.4.3.2 We zetten onder meer woningmarktinstrumenten in om de doelstellingen per doelgroep, benoemd in de Woon(zorg)visie te bereiken Specifieke verordeningen en subsidies, voortvloeiend uit de Woon(zorg)visie worden voorgelegd om de woondoelstellingen te realiseren.
HD 2.5: Een goed functionerende binnenstad is belangrijk voor heel Goes 2.5.1 Speerpunt: We geven uitvoering aan projecten volgend uit de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 2.5.1.1 Vanwege de klimaatveranderingen en om de leefomgeving aantrekkelijker te maken vergroenen we de binnenstad Via Stichting Buurkracht stimuleren we de particuliere vergroening van de binnenstad. 2.5.1.2 We maken een plan over het verder autoluw maken van de binnenstad en we onderzoeken of we emissie loos verkeer kunnen stimuleren We willen minder autoverkeer in de binnenstad. Dit vraagt keuzes en ook een manier om dat daadwerkelijk te doen. 2.5.1.3 We onderzoeken alternatieve locaties voor auto parkeren in en rond de schil van onze binnenstad We kijken naar extra mogelijkheden om te parkeren aan de randen van de binnenstad, op redelijke loopafstand. 2.4.1.4 We doen onderzoek naar invulling van de Grote Kerk, waarbij de kerk (weer) een centrale plaats in de Goese samenleving krijgt De grote kerk verdient een centralere plek in de Goese samenleving. We onderzoeken hoe dat kan.
32 HD 2.6: Een aanvullend recreatief aanbod 2.6.1 Speerpunt: We geven invulling en uitvoering aan de kwaliteitsslag die we in de Aandachtsgebiedsvisie Recreatiezone Wolphaartsdijk hebben vastgesteld 2.6.1.1 Conform het projectplan Havengebied Wolphaartsdijk stellen we gezamenlijk met eigenaren in het havengebied een plan voor de kwaliteitsslag in het Havengebied Na vaststelling van de visie voor het Havengebied Wolphaartsdijk hebben we met de procesbegeleiders een projectplan gemaakt. Dit heeft betrekking op een kwaliteitsslag, de openbare ruimte en de ruimtelijke initiatieven. Dit projectplan wordt stapsgewijs uitgevoerd. 2.6.1.2 We voeren de opwaardering van de entree van het havengebied, aan het Wolphaartsdijkse Veer, uit
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Economische Impuls Zeeland Verkoopmaatschappij De Goese Schans
Vestigingsklimaat versterken Vestigingsklimaat versterken
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Bijdrage aan doelstelling programma
HD 3. Vestigingsklimaat HD 4. Woningaanbod
33
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Vastgesteld door
Groenbeheerplan 2021-2024 Kwaliteitsagenda binnenstad 2030 Gebiedsvisie Marconigebied Toetsingskader detailhandel Wolphaartsdijk Kader dagelijkse detailhandel voorzieningen Actualisatie Parkeren Goes 2018-2025 Prestatieafspraken met woningcorporatie Beveland Wonen Detailhandelsvisie Strategische Agenda De Bevelanden 2017 Economische Agenda De Bevelanden 2017 Toeristische Agenda De Bevelanden 2017 Visie maatschappelijke Voorzieningen "Goes voor elkaar" Nota Gemeentelijke Vastgoedbeleid Horecavisie (2015) Groenstructuurplan 2014-2024 Kansen benutten, werken aan de economie van Goes (2014) Gemeentelijke Verkeers- en VervoersPlan 2005,2008,2013 Woonvisie Goes 2013-2020 Structuurvisie #Goes2040 Fietsbeleidsplan ‘Goes fietst verder’ Monumenten in de openbare ruimte Beleidsplan verkeersveiligheid Zeeland 2010-2020 “op weg naar nul” Beleidsplan Parkeren 2009-2020 Landschapsontwikkelingsplan 2009 Beleidsplan Hogere Waarden Wet Geluidhinder Beleidsplan IBORG
Raad Raad Raad B&W B&W Raad B&W Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W
Vaststellingsdatum
21-11-2020 2022 23-09-2021 26-03-2019 20-03-2018 15-03-2018 Dec- 2022 23-11-2017 20-04-2017 20-04-2017 20-04-2017 16-12-2016 16-12-2016 10-09-2015 18-12-2014 09-12-2014 07-01-2014 24-10-2013 14-06-2012 31-05-2012 19-05-2011 21-04-2011 18-02-2010 16-06-2009 14-04-2009 15-03-2005
Indicatoren: Functiemenging (BBV)
Aantal per 1.000 inwoners 15‐64 jaar
Vestigingen, van bedrijven (BBV) 220 200 180
177,3
191,9
186,5
184,0
200,2
160 140
Aantal banen v woningen
65% 60%
58,7%
60,3%
60,1%
2021
2022
55% 50%
2018
100 2018
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2019 Goes
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: LISA Info: Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.
2020 Zeeland
Nederland
Type indicator: BBV Bron: LISA (aantal banen) & CBS (aantal woningen) Info: De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen aantal banen en het aantal (fysieke)woningen, en varieert tussen 0 (alleen woningen) en 100 (alleen banen). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
Demografische druk (BBV)
Nieuwe gebouwde wonigen (BBV) 100%
20
16,0 16
12,8
14,4 11,8
10,7
8 4
Aantal banen v woningen
Aantal per 1.000 woningen
59,6%
45%
120
12
58,4%
90% 80% 70% 60%
77%
79%
79%
79%
79%
79%
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Goes
Zeeland
50%
0 2018
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Nederland
Type indicator: BBV Bron: ABF, systeem woningvoorraad Info: Het aantal nieuwbouwwoningen, per 1.000 woningen. Deze indicator heeft een 'vertraging'/verwerkingstijd van n-2 jaar.
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. (boven 50 meer 20/65 jaar personen)
34
Wat mag het kosten? Omschrijving Rekening 2022
Begroting 2023
Lasten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden - waarvan regulier - waarvan stelpost dotatie nog te vormen reserve Duurzaamheid 0.8 Overige baten en lasten 1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer - waarvan regulier - waarvan lagere dotatie beheerplannen 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen - waarvan regulier - waarvan lagere dotatie beheerplannen 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 5.5 Cultureel erfgoed 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie - waarvan regulier - waarvan uitbaggeren Vesten - waarvan budgethoverheveling jaarrekening 2022 - waarvan subsidie SGB - waarvan stelpost lagere dotatie beheerplannen - waarvan stadswinkel 8.1 Ruimtelijke ordening - waarvan regulier - waarvan Wet bodembescherming taken omgevingswet - waarvan dorpsvisies 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen - waarvan regulier - waarvan flexibile schil vergunningverleners - waarvan Woondeal en versterken regie op Volkshuisvesting Totaal lasten programma
8.970 2.334
4.533 2.170 2.170
37.276
Baten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen Totaal baten programma
4.366 1.850 4 55 2 3.076 172 20 124 1 9.921 1.781 21.372
Saldo lasten en baten programma
5.041
bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
7.427 4.227
7.204 4.004
7.299 4.099
4.178 4.178
4.233 4.233
321 9.171
3.200 426 8.940 8.940
1.923 919
1.796 1.192
115 2.516 379 153 264 4.413
174 10.268 444 457
3.200 2 474 8.237 8.942 -705 1.831 1.143 1.229 -86 185 8.951 566 479
3.200 2 498 8.482 9.187 -705 1.892 959 1.045 -86 192 3.911 585 498
2 521 8.671 9.376 -705 1.862 989 1.075 -86 199 3.955 604 517
2 542 8.755 9.460 -705 1.937 1.018 1.104 -86 205 3.955 621 534
5.037 4.311
4.528 4.557
5.463 4.702 790
4.803 4.882
4.954 5.033
-79 50 896 650
-79 50 922 676
-79
-79
797 701
820 724
96 150 3.365 2.657 2.057 500
96 150 2.074 2.727 2.127 500
96
96
726 2.775 2.175 500
726 2.387 2.287
43.965
100 40.518
100 35.503
100 30.599
100 30.687
4.126 591 1 81
4.405 335 1 86
4.530 345 1 89
4.655 354 1 91
4.774 363 1 93
10.268 204 3 49 11 4.538 1.651 21.523
8.951 217 4 49 13 3.369 1.913 19.343
3.911 224 4 49 14 2.078 1.961 13.206
3.955 230 4 49 15 731 2.010 12.095
3.955 237 4 49 16 731 1.906 12.128
-15.904
-22.443
-21.175
-22.297
-18.504
-18.559
Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves
12.405 11.733 -672
61 1.938 1.877
1.834 5.787 3.953
4.814 4.814
2.830 3.328 498
369 369
Totaal programma
-16.576
-20.566
-17.223
-17.483
-18.006
-18.191
286 440
757
1.103
35
Uitbreidingsinvesteringen
Economisch beleid Om aantrekkelijk te zijn, en te blijven als centrumgemeente investeert Goes in innovatieve bedrijventerreinen, een bruisende binnenstad en een kwalitatief hoogstaande recreatiezone. We zetten in op duurzame, innovatieve bedrijventerreinen en verduurzaming van bestaande terreinen. Voor de Binnenstad gaan we verder met de uitwerking van de vastgestelde Kwaliteitsagenda Binnenstad. Specifiek willen we de kennis over Goes vergroten: voor inwoners en bezoekers ontwikkelen we, onder andere aan de hand van de vele monumenten in de stad ‘het verhaal van Goes’, dat bijdraagt aan een versterking van de identiteit en de beleving van de (Binnen)stad. Bij het vaststellen van de Aandachtsgebiedsvisie recreatiezone Wolphaartsdijk heeft de gemeente zich voorgenomen om in te zetten op een kwaliteitsslag in het de recreatiezone. De eerste stappen zijn hiervoor gezet. Hieruit vloeit het project Havengebied Wolphaartsdijk voort, waarin in gezamenlijkheid met de grondeigenaren in het gebied, een kwaliteitsslag zal worden verwezenlijkt. Mobiliteit en bereikbaarheid Goes groeit. Daarom willen we in Goes blijven werken aan optimale bereikbaarheid en fysieke toegankelijkheid. We geven vorm aan de ambities uit de Kwaliteitsagenda Binnenstad en de uitgangspunten van de Omgevingsvisie.
Hierbij haken we aan op ruimtelijke ontwikkelingen en benutten we, waar mogelijk, subsidies van andere overheden. Concreet starten we projecten rond het Ronda Gosaplein, de Ringbrug, de Westhavendijk en de Houtkade. Daarnaast zijn er ook wensen over slimme mobiliteit, verkeersveiligheid en verkeerbeleid. In het nieuwe verkeersveiligheids- en fietsbeleid dat eind 2023/begin 2024 voorgelegd wordt ter besluitvorming werken we dit verder uit. Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie Nr.
Ruimte en economie Infrastructurele werken 1 Herinrichting Marconistraat 2 Renovatie Beukenstraat 3 Fietsstraat Kloetingseweg Fietstunnelvariant aanpassingen Nansenplein 4 (incl. N256/Fokkerstraat) 5 Op afstand bedienen Ringbrug
2024
2025
2026
2027
1.000
1.000 455 150
455
150
120
1.700 100
500
600
500
2.000 100 5.450
400 768
2.615 242 1.513
1.029 370 454 839
200
2.159 100 200
Goese Schans infrastructuur 9 Infrastructuur Westhavendijk 10 4e rijbaan Ringbrug en opstelstroken 11 Fietspad Houtkade 12 Ronda Gosaplein
500 1.000 500 2.000
2.500 600 400 500
5.000
200 100 500 895
1.850
1.590
600 1.500 PM
2.495
9.959
16.445
8.723
Totaal
2.340 1.820 280 1.700
Herinrichting stationsplein e.o 6 Toekomstbestendig OV-knooppunt 7 Loopverbinding OV-knooppunt - Centrum 8 Uitbreiding capaciteit P&R terrein
13 Kwaliteitsagenda Binnenstad 14 Opwaarderen recreatiezone Wolphaartsdijk 15 Bereikbaarheid ‘Zorgpark’
Dekking Derden Reserve
4.620 1.500 7.182
12.860
Toelichting: Het bedrag voor dekking vanuit de reserve kan hoger zijn dan het opgenomen investeringsbedrag in de jaren 2024 – 2027 als gevolg van (voorbereidings)kredieten in andere jaren. 1.
Vanuit de uitwerking van de visie op het Marconigebied ligt deze ambitie voor om de infra verder te optimaliseren. Deze visie is door de raad vastgesteld en behelst onder meer een verbetering van de infrastructuur. Een van de onderdelen is het aanpassen van de Marconistraat, de kern van de meubelboulevard. In 2023 is een voorbereidingskrediet toegekend. Het opgenomen budget voor 2025 betreft de uitvoering. De claim op de reserve betreft het totaal van het voorbereidingskrediet en het uitvoeringskrediet.
36 2.
De planvorming voor winkelcentrum De Bussel in Goes-Zuid is aanleiding om ook naar de herinrichting van de Beukenstraat te kijken. De eigenaar van het winkelcentrum heeft plannen tot modernisering van het winkelcentrum. Vanuit de gemeente en omwonenden bestaat al enige tijd de wens om de Beukenstraat te herprofileren. De ontwikkeling van het winkelcentrum geeft kansen om die wens ook op te pakken. 3. Vanuit het participatie traject ‘Zeg het over Zuid’ is de herinrichting van een deel van de Kloetingseweg als fietsstraat geagendeerd. Hiermee wordt de bestaande fietsstraat vanuit de Voorstad doorgetrokken over het spoor waarmee de Kloetingseweg ook, qua inrichting, deel gaat uitmaken van het fietsnetwerk. 4. Voor de ontwikkeling van Bedrijvenpark Deltaweg dienen er aan deze kant van de stad ook andere zaken worden aangepast. Een van deze zaken is de rotonde Nansenplein. 5. De ringbrug wordt momenteel nog handmatig bediend. Door deze op afstand te gaan bedienen verbetert de flexibiliteit en wordt bespaard op de inhuurkosten voor de havenmeester. 6. Het station van Goes is één van de belangrijkste OV-knooppunten van Zeeland voor zowel trein als regionaal openbaar vervoer. In de visie van zowel provincie als gemeente, zie regionale mobiliteitsstrategie, dient het OVknooppunt versterkt te worden zodat het beter als overstappunt, mobiliteitshub en entree van de stad kan functioneren.
Daarnaast is een toekomstbestendig OV-knooppunt noodzakelijk om versnelling van stedelijk verdichting te laten plaatsvinden 7. Onderdeel van de ontwikkeling van het OV-knooppunt is het realiseren van een aantrekkelijke en comfortabele voetgangersverbinding tussen centrum en station. Er komt meer ruimte voor de voetganger zodat naast elkaar lopen mogelijk is. Het veiliger inrichten van de oversteek Piet Heinstraat/Wulfaertstraat is daar onderdeel van. De reiziger krijgt daarmee een heldere oriëntatie wat de looproute naar het centrum is. 8. Om het gebruik van het OV-knooppunt te stimuleren zien we voldoende parkeerplekken in de nabijheid als randvoorwaarde. In de Regionale Mobiliteitsvisie maakten we de keuze om in te zetten op de sterke lijnen. Niet iedere kern heeft daardoor een vaste buslijn en fietsen naar het station is niet altijd een optie. Hoewel er een sociaal mobiliteitsvangnet zal blijven accommoderen (stimuleren) we daarom ketenmobiliteit waarbij de reiziger een deel van de reis per eigen auto maakt. Aan de zuidzijde van het station ligt een P+R terrein. Het gebruik is nu zodanig dat er geen extra druk op gelegd kan worden. Terwijl deelmobiliteit ruimte vraagt en we het gebruik van de stationshub vanuit de regio willen vergroten. Dit vraagt een capaciteitsuitbreiding van minimaal 50%. Aangezien de fysieke ruimte ontbreekt is een parkeerdek de enige optie.
De parkeervoorziening wordt daarnaast ook direct benut door de toekomstige bewoners van de stationsomgeving: door het plaatsen van een parkeerdek kunnen we woningen aanbieden met een relatief laag aantal parkeerplekken voor de deur. 9. Vanuit de propositie versnelling woningbouw Goese Schans is de Westhavendijk aangemeld als aan te passen infrastructuur. Via deze propositie is eerder dit jaar 2,7 miljoen subsidie toegezegd voor verschillende onderdelen binnen en rond Goese Schans. De aanpak van de Westhavendijk is er daar één van. 10. De aanpassing van de Ringbrug met een vierde opstelstrook. 11. De aanleg van een fietspad aan de Houtkade. Via de propositie versnelling woningbouw Goese Schans is eerder dit jaar 2,7 miljoen subsidie toegezegd voor verschillende onderdelen binnen en rond Goese Schans. De aanleg van een vrij liggend fietspad aan de Houtkade is er daar één van. 12. Aanpassing van het Ronda Gosaplein. Deze rotonde staat al enige tijd in de belangstelling als het gaat om doorstroming en veiligheid. Aanpassingen moeten met name op deze onderdelen voor verbetering zorgen. 13. De opgaven uit de Kwaliteitsagenda Binnenstad zijn in deze investering weergegeven. 14. Bij het vaststellen van de Aandachtsgebiedsvisie recreatiezone Wolphaartsdijk (exclusief Veerweg) heeft de gemeente zich voorgenomen om in te zetten op een kwaliteitsslag in het de recreatiezone.
De eerste stappen zijn hiervoor gezet onder begeleiding van een externe procesbegeleider. Hieruit vloeit het project Havengebied Wolphaartsdijk voort, waarin in gezamenlijkheid met de grondeigenaren in het gebied, een kwaliteitsslag zal worden verwezenlijkt. Voor de gemeente betekent dit een verwachte toekomstige financiële investering om de openbare ruimte op te waarderen. Qua planning zijn wij afhankelijk van de ontwikkeling bij derden. 15. Maatregelen voor verbetering van de doorstroming en verkeersveiligheid van het “Zorgpark”. Het Zorgpark is het gebied in de Zuid-Oosthoek (omgeving ziekenhuizen) van Goes waar we zorginstellingen en bedrijvigheid gerelateerd willen clusteren om te komen tot synergie. De bereikbaarheid van dit gebied moet hiervoor worden geoptimaliseerd.
37
Programma 3. Onderwijs, sport en cultuur Doel Verbinden en ontwikkelen Goes heeft een breed aanbod op het gebied van onderwijs, sport en cultuur. Binnen dit aanbod verbinden we organisaties en activiteiten met elkaar. Zodat organisaties en activiteiten elkaar aanvullen en versterken. Daarbij moedigen we alle Goesenaren aan om hun talenten te ontwikkelen. De onderwijsinstellingen zorgen voor goed onderwijs voor alle leeftijden. Met alle aandacht voor aansluiting op het vervolgonderwijs en voor betere kansen op het vinden van werk.
Wat willen we bereiken in 2024 en wat gaan we daarvoor doen? HD 3.1: We werken aan een goede start (startkwalificatie) en betere kansen op werk. 3.1.1 Speerpunt: We dringen het aantal voortijdig schoolverlaters terug. 3.1.1.1 We voeren hyet plan Voorkomen Voortijdig Schoolverlaten (VSV) 2021-2024, wat met een jaar is verlengd tot en met 2025, uit. In 2024 is hierbij aandacht voor: Het uitvoeren van de in 2023 ontwikkelde Derde Leerweg, waarbij jongeren een praktijkroute volgen waarbij ze op hun werkplek de mogelijkheid krijgen om deelcertificaten te behalen; De verzuimaanpak 18 plus op het mbo (i.s.m. de GGD); Het concretiseren en uitvoeren van het Projectplan MDT (maatschappelijke diensttijd). Met MDT kunnen jongeren hun talenten ontdekken, iets doen voor de samenleving en anderen ontmoeten. 3.1.2 Speerpunt: Samenwerking 3.1.2.1 Uitvoering geven aan de projectplannen 2021-2024 VSV Het project Goes United is in 2023 afgerond. We borgen de aanpak van het hybride leren (praktijkleren) met sport, bewegen, maatschappelijke zorg en onderwijs in Goes om zo de kansen van jongeren op werk te vergroten en uitvoering te geven aan de doelstellingen van het Gezond actief leven akkoord.
HD 3.2: Passend onderwijs voor iedereen en we voorkomen onderwijsachterstanden 3.2.1 Speerpunt: Integrale (complete) aanpak onderwijs 3.2.1.1 We geven uitvoering aan het Nationaal Programma Onderwijs De focus bij de inzet van deze eenmalige middelen ligt op het bevorderen van het mentaal welbevinden en de sociaal-emotionele weerbaarheid van kinderen en jongeren. 3.2.1.2 Samen met het onderwijs investeren we in vroegsignalering en preventie (door o.a. de inzet zorgprofessional in de school en extra inzet jongerenwerk). We willen zo de verbinding tussen welzijn en onderwijs versterken. Met deze integrale samenwerking vergroten wij de talenten en ontwikkelkansen van jeugdigen. 3.2.2 Speerpunt: In gedeelde verantwoordelijkheid met het onderwijs zorgen we voor goede gebouwen voor onze scholen 3.2.2.1 In 2024 wordt het integraal huisvestingsplan primair onderwijs/(V)SO Goes vastgesteld Nadat het integraal huisvestingsplan voortgezet onderwijs is vastgesteld, volgt nu ook het plan voor het primair en (voortgezet) speciaal onderwijs. De voorbereidingen voor het IPH starten in het najaar van 2023 samen met de onderwijsbesturen. 3.2.2.2 We ronden de voorbereiding nieuwbouw Ostrea Lyceum, locatie Fruitlaan, af Het betreft een omvangrijk project dat intensieve voorbereiding vraagt. Begin 2024 leggen wij aan u een voorstel voor het beschikbaar stellen van een bouwkrediet.
3.2.2.3 We geven uitvoering aan het inmiddels vastgestelde IHP VO De hierboven genoemde voorbereiding van de nieuwbouw Ostrea Lyceum is de eerste stap in de uitvoering van dit IHP. 3.2.3 Speerpunt: Oplossen van achterstanden in het onderwijs 3.2.3.1 We geven uitvoering aan het Regionaal Meerjaren Onderwijsachterstandenplan 2023-2026 We hebben het Regionaal Meerjaren Onderwijsachterstandenplan 2023-2026, inclusief lokale paragraaf, vastgesteld en geven hier samen met het onderwijs en de kinderopvang uitvoering aan.
38 3.2.3.2 We geven uitvoering aan het eind 2023 vastgestelde Regionaal Meerjarenconvenant voor schoolbegeleiding 2024-2026 We hebben afspraken gemaakt met de scholen en de schoolbegeleidingsdiensten over schoolbegeleiding voor de periode 2024-2026, zodat gebouwd wordt aan een sterke basis binnen de klas en op de school en de leerling optimaal kan (blijven) profiteren van een passend onderwijsaanbod. 3.2.3.3 We hebben met ingang van schooljaar 2024-2025 een nieuwe ‘verordening bekostiging leerlingenvervoer’. De “verordening bekostiging leerlingenvervoer” is aangepast aan de geldende wet- en regelgeving. Bij het aanpassen van deze regionale verordening hebben we ook het advies van de Kinderombudsman meegenomen.
HD 3.3: We willen iedereen met plezier laten bewegen, op de eigen manier 3.3.1 Speerpunt: Sociaal veilig en toekomstgerichte sportaanbieders 3.3.1.1 Minimaal 4 sportaanbieders in Goes bieden hun vrijwilligers, ouders, trainers, coaches en bestuur scholing aan op het gebied van Sociaal veilige sport We gebruiken het communicatieplatform Goes Bewegen om hierover te communiceren. 3.3.2 Speerpunt: Vaardig in bewegen 3.3.2.1 We ondersteunen organisaties bij het ontwikkelen en uitvoeren van programma’s die bijdragen aan het terugdringen van valincidenten We creëren een netwerk rondom het thema valpreventie en zoeken partners in de uitvoering van de ketenaanpak. 3.3.2.2 We ontwikkelen een Urban sport scholingsprogramma in samenwerking met het CIOS en vormen een Urban community in samenwerking met SMWO Scholieren van primair en voortgezet onderwijs wordt kennismaking met Urban sporten aangeboden en er wordt een community Urban sport rondom de nieuwe Skatebaan en pumptrack gerealiseerd. 3.3.3 Speerpunt: Inclusie en diversiteit 3.3.3.1 We ondersteunen tussen- en naschoolse bewegingsprogramma’s in het speciaal onderwijs We stimuleren beweegprogramma’s aan met als doel de toegang tot beweegaanbod voor deze doelgroep te vergroten.
3.3.3.2 We bieden ondersteuning aan sportaanbieders om bij te dragen aan een aanbod voor specifieke doelgroepen Sportaanbieders die aanbod willen creëren voor mensen met een beperking worden ondersteund bij de implementatie 3.3.3.3 We positioneren sportvereniging gehandicapten de Bevelanden (SGB) en ondersteunen hen bij de werving van nieuwe leden en het organiseren van een breed en kwalitatief goed aanbod voor mensen met een beperking Mensen met een beperking willen we bekend maken met het aanbod van sportvereniging gehandicapten de Bevelanden. 3.3.4 Speerpunt: Breedtesport evenementen 3.3.4.1 Goes positioneert sport in het evenementenbeleid van de gemeente Goes. Er volgt ruimere regeling voor breedtesportevenementen Sportevenementen die veel inwoners uit de gemeente Goes in beweging brengen worden ondersteund bij de organisatie van hun evenement. 3.3.5 Speerpunt: Ruimte voor sport en bewegen 3.3.5.1 We ontwikkelen laagdrempelige Ommetjes voor iedereen in de eigen woonomgeving In wijken en dorpen worden korte wandelroutes gecreëerd die voor iedereen toegankelijk zijn. 3.3.6 Speerpunt: Nieuwe Sportnota 3.3.6.1 Er is een nieuwe sportnota, inclusief accommodatiebeleid, vastgesteld In 2023 starten we met een onderzoek naar de binnen- en buitensport accommodaties (vraag- en aanbod). Dit is de eerste input voor de sportnota.
39 HD 3.4: We benutten de kracht van cultuur 3.4.1 Speerpunt: Cultuur als verbinder 3.4.1.1 Er wordt zo breed mogelijk ingezet op cultuurparticipatie. Dit betekent kunst en cultuur beleefbaar maken Cultuureducatie en de inzet van de combinatiefunctionaris worden breder benut. De focus daarbij ligt op het versterken van de samenwerking tussen culturele en welzijnsorganisaties. 3.4.1.2 Onderzocht wordt of het concept van Social Design (kunstenaars en ontwerpers leveren een bijdrage aan maatschappelijke opgaven) inzetbaar is voor Goes Op basis van passende voorbeelden in Zeeland of in het land starten we een pilot. 3.4.1.3 De samenwerking met het sociaal domein wordt versterkt Op deze manier wordt bijgedragen aan het gedachtegoed van positieve gezondheid.
3.4.1.4 De cultuurcoach wordt ingezet om inwoners te verbinden met het culturele aanbod, het aanbod in wijken en dorpen te versterken en initiatieven te stimuleren In 2024 stellen we een cultuurcoach aan die als verbinder en netwerker in de stad opereert. We stellen een profiel op voor de cultuurcoach en onderzoeken of deze functie bij een culturele instelling, in het onderwijs of bij een welzijnsorganisatie het beste op zijn plek is. 3.4.2 Speerpunt: Aantrekkelijk Goes 3.4.2.1 Er is een communicatiestrategie ontwikkeld die bijdraagt aan de marketingwaarde van cultuur Samen met provincie Zeeland en de Z4 scherpen we het culturele profiel van Goes aan. Daarbij is het belangrijk dat het culturele aanbod zichtbaar is in de stad. Vanuit de sector worden veel verschillende activiteiten georganiseerd, maar men daarvan is men niet altijd breed op de hoogte. Het is van belang dat hier wat mee gebeurt. 3.4.2.2 Cultuur krijgt een plaats in het nieuwe evenementenbeleid We hebben het voornemen om evenementenbeleid te ontwikkelen en als onderdeel daarvan evenementenlocaties aan te wijzen en locatieprofielen te ontwikkelen. Vanuit de beleidsvelden toerisme/stadsmarketing, cultuur, sport en vergunningverlening wordt het evenementenbeleid met name gevoed. Culturele programmering maakt de binnenstad aantrekkelijk voor inwoners, bezoekers en toeristen.
Cultuur is een pijler van de ontwikkeling van Goes als aantrekkelijke stad en (cultureel) centrum van de Bevelanden. 3.4.2.3 We willen de samenwerking tussen de Bleekveldpartners (Mythe, Bibliotheek, 't Beest, Kunstuitleen, Muziekschool, KCE) versterken; die samenwerking zou zichtbaar kunnen worden op het Bleekveld. Dit plein zien we als Cultuurplein van Goes en de Bevelanden In Goes liggen de belangrijkste culturele voorzieningen van verschillende disciplines gecentreerd aan een plein. Het Bleekveld is het enige Cultuurplein in Zeeland. Dit willen we beter voor het voetlicht brengen. 3.4.2.4 Er wordt tenminste één kunstwerk in de openbare ruimte gerealiseerd Goes heeft een reputatie opgebouwd met murals. We onderzoeken of we deze collectie willen uitbreiden, hoe we de aandacht voor de collectie kunnen stimuleren, maar we kijken ook of we de collectie kunst in de openbare ruimte met andersoortige kunstwerken uit kunnen breiden. 3.4.2.5 Bewoners en bezoekers beleven het verhaal van Goes en de Bevelanden via monumenten, historische collecties en het immateriële erfgoed binnen de gemeente Het is van belang dat historische en culturele organisaties met elkaar het verhaal van Goes vertellen. In onze subsidierelaties hebben we hier aandacht voor. Het gemeentearchief vervult hier ook actieve rol in.
3.4.2.6 We zetten in op een transitie van het Historisch Museum de Bevelanden, op basis van een ambitiedocument voor de toekomst van het museum De toekomst van het Historisch Museum de Bevelanden krijgt al enige tijd de aandacht. Het museum maakt een stapsgewijze transitie door. 3.4.2.7 We experimenteren met een broedplaats voor kunstenaars en makers We onderzoeken of we tijdelijk ruimte kunnen bieden voor een culturele broedplaats. Een culturele broedplaats is een verzamelplek van creatieve geesten, die een mix aan functies huisvest en waar onderlinge kruisbestuiving leidt tot een nieuwe gezamenlijke programmering (produceren en presenteren).
40 3.4.3 Speerpunt: Vergroten toegankelijkheid digitaal erfgoed 3.4.3.1 Het erfgoedportaal welke eind 2023 in gebruik genomen wordt, is de centrale toegang tot onze informatiebronnen over erfgoed De komende jaren worden extra bronnen en documenten via het portaal ontsloten. 3.4.4 Speerpunt: Werken aan het behoud van ons cultureel erfgoed 3.4.4.1 Er wordt een nota cultureel erfgoed vastgesteld In de erfgoed nota wordt aangegeven hoe we de komende jaren ons erfgoedbeleid willen vormgeven, 3.4.4.2 We beoordelen de definitieve subsidieaanvraag van de SGB voor de bouw van de treinenfabriek en beoordelen de ruimtelijke procedures die hiervoor benodigd zijn We volgen de ontwikkeling rondom de SGB-treinenfabriek en beoordelen de hiervoor benodigde ruimtelijke procedures. 3.4.5 Speerpunt: lokale omroep 3.4.5.1 Er wordt advies gegeven aan het commissariaat van de media over lokale media-instelling 2024-2029 Dit is een taak die voortkomt uit de Mediawet.
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) Zeeuwse Muziekschool
Coördinerende rol voor de beleidsontwikkeling: bibliotheek en cultuureducatie
HD 2. Onderwijs en HD 4. Cultuur
Uitvoering van muziekonderwijs en cultuureducatie
Omnium
Met een subtropisch zwembad en diverse sportaccommodaties is Omnium het sportonderwijs en recreatiecomplex van Zeeland Toezien op naleving leerplichtwet
HD 2. Onderwijs en HD 4. Cultuur HD 3. Sport
Regionaal Bureau Leerplicht (RBL)
Bijdrage aan doelstelling programma
HD 2. Onderwijs
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Cultuurvisie 2023-2027 Nationaal Programma Onderwijs Focusplan Goes en uitvoeringsagenda, gericht op versnelling van de transformatie Meerjarig onderwijsachterstanden beleidsplan Beweegvisie 2019-2023 wordt Beweegakkoord 2023-2030 Programmaplan transformatie Goes 2019-2020. (Goes voor elkaar) Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs Nota Jeugdbeleid 2018-2022 Visie ‘toekomst onderwijsvoorzieningen’ Nota cultureel erfgoed Goes Spelen 2022-2030 Sportnota 2008-2011
Vastgesteld door
Raad B&W Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad
Vaststellingsdatum
01-06-2023 11-07-2023 22-07-2021 mrt-20 sep-19 23-5-2019 20-04-2023 23-11-2017 27-2-2014 18-4-2013 Dec 2021 Dec 2007
41
Indicatoren: Absoluut verzuim (BBV)
79
80
75
61
54
60
41 40 20 0 2018
2019
2020
Goes
Zeeland
2021
Aantal per 1.000 leerlingen
Aantal per 1.000 leerlingen
Relatief verzuim (BBV) 100
5 4 3 2
1,0 1
0,0 0
2022
2018
2019
Nederland
Goes
Type indicator: BBV Bron: Ingrado Info: Het relatieve aantal leer- en kwalificatieplichtige jongeren zonder vrijstelling dat langer dan 4 opeenvolgende weken niet ingeschreven was op school.
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Ingrado Info: Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, per 1.000 inwoners lft. 5-18 jaar.
Niet‐sporters (BBV)
% deelnamers VO en MBO
Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (BBV) 2,5% 2,0% 1,5% 1,0%
2,1%
1,9%
1,7%
1,6%
% niet‐wekenlijkse sporters
100% 80% 60% 40%
0%
0,5%
2012
0,0% 2018
2019 Goes
Zeeland
2020 Nederland
2016 Goes
2021
Type indicator: BBV Bron: Ingrado, 'Zeeland' = 'Totaal gemiddelde centrumgemeente' Info: Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat.
53…
51,2%
50,2%
20%
2020
Zeeland
2024
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen) GGD, CBS en RIVM Info: Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet. Deze Indicator wordt één keer per 4 jaar verstrekt.
Peuters in voorschoolse opvang (Goese indicator)
Beweegt voldoende (Goese indicator)
50%
tbv 'sportbeleid 2019'
40%
100% 80%
34%
33% 27%
30%
74%
65%
30%
30%
2021
2022
20% 10%
49%
60%
0%
40%
2018
2019
2020 Goes
20% 0% 2012
2016 Goes
2020 Zeeland
2024
Nederland
Type indicator: Goese indicator Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD, CBS en RIVM Info: Deze indicator is toegevoegd tbv 'sportbeleid 2019'
Type indicator: Goese indicator Bron: -Beschikking 2021 kindgebonden financiering peuteropvang en VVE – Kibeo -Beschikking 2021 kindgebonden financiering peuteropvang en VVE – Prokino -Kwartaal overzicht JGZ – stand 1/1/2022 Info: Deze indicator is toegevoegd tbv 'sportbeleid 2019'. Definitie "peuter" 2 en 3 jarige.
42
Wat mag het kosten? Omschrijving Rekening 2022
Begroting 2023
Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie - waarvan regulier - waarvan beeldende kunst 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Totaal lasten programma
533 3.807 4.158 450 2.737 2.082
591 3.468 5.187 558 2.617 2.459 2.459
711 845 73 15.396
Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed Totaal baten programma Saldo lasten en baten programma Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves Totaal programma
bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025 540 3.569 5.003 526 3.450 2.572 2.572
Begroting 2026
Begroting 2027 569 3.680 5.263 272 3.552 2.728 2.728 977 255 1.074 106 18.477
840 415 911 96 17.142
524 3.578 5.419 509 3.052 2.452 2.422 30 883 308 961 98 17.784
923 241 1.000 101 17.924
555 3.657 5.163 485 3.497 2.694 2.644 50 964 248 1.039 103 18.407
493 39 2.383 122 452 42 13 3.544
449 42 3.045 266 227 42 15 3 4.089
477 45 3.132 266 262 45 16 3 4.246
490 46 2.641 266 270 46 17 3 3.778
503 97 2.709 229 277 47 17 3 3.882
516 98 2.773 3 284 48 17 3 3.743
-11.852
-13.053
-13.539
-14.146
-14.525
-14.734
237 237
215 215
933 1.056 123
93 93
143 143
-11.615
-12.838
-13.415
-14.053
-14.382
93 93 -14.640
43 Uitbreidingsinvesteringen Uitbreidingsinvesteringen Onderwijs, sport en cultuur Nr.
Onderwijs, sport en cultuur 1 Omnium - Scalda 2 Omnium - Scalda - openbaar gebied Parkeervoorzieningen en toegankelijkheid 3 Wesselopark Nieuwbouw 2 gymzalen Oranjeweg (1 ter 4 vervanging van bestaand, 1 ter uitbreiding capaciteit) Gedeeltelijke nieuwbouw Ostrea Lyceum, 5 locatie Fruitlaan 6 Nieuwbouw Calvijncollege 7 Sportpark Schenge Totaal
2024 6.500
2025 6.300 3.200
225
200 1.100
5.750
2026
2027
Dekking Derden Reserve 12.800 425
1.100
2.200
7.500
PM 75 12.550
18.300
1.100
0
12.800
2.625
Toelichting: 1. Eerste raming benodigde investering realisering schoolgebouw voor Scalda Groencollege bij het Omnium. Dekking van de investering vindt plaats via de verhuur aan het Scalda. 2. Herontwikkeling kavel Stationspark in verband met verplaatsing Scalda Groencollege. 3. Naar aanleiding van het ambitiedocument voor het Wesselopark zijn investeringen nodig om voor dit park de parkeer- en toegankelijkheidsproblemen te verbeteren. 4. Dit betreft de vervanging van een bestaande gymzaal en de bouw van een extra gymzaal, deels ten behoeve van het Hoornbeeck en het Goese Lyceum. Voor deze extra gymzaal kunnen wij huur in rekening brengen bij deze partijen. 5. Deze aanvraag is al ingediend voor 2022. Toen is besloten deze aan te houden in afwachting van het Integraal huisvestingsplan (IHP) voor het voortgezet onderwijs. Op 20 april 2023 heeft de gemeenteraad dit IHP vastgesteld. Bedragen zijn nog afhankelijk van de keuzes in het voorlopig ontwerp en kostenontwikkelingen. In Q4 van 2023 wordt een voorbereidingskrediet aangevraagd van € 1,75 miljoen. Deze is in mindering gebracht op het investeringskrediet van € 7,5 miljoen voor 2024. 6. Het huidige pand van het Calvijncollege aan Klein Frankrijk 19 dateert uit 1983 en daarmee bijna 40 jaar oud. Het gebouw is afgeschreven. Op 20 april 2023 heeft de gemeenteraad het IHP VO vastgesteld.
Hierin wordt de nieuwbouw van het Calvijncollege benoemd. De verwachting is dat wij vanaf 2027 een investering gaan doen in de nieuwbouw van het Calvijncollege, verdeeld over 2 jaren 2027/2028. Met het Calvijncollege gaan nog gesprekken plaatsvinden over hun financiële inbreng. Vandaar dat voor dit moment wordt volstaan met een PMpost. Bij verhuizing van een deel van Krabbendijke neemt onze algemene uitkering gemeentefonds, cluster educatie structureel toe. Dit kan als dekking voor de investering in de nieuwbouw worden ingezet. Ten behoeve van ‘Goe(d)s bewegen’ is toezicht en beheer van een schoon, heel en veilig sportpark van belang. Toezicht op het sportpark vraagt om een passende voorziening voor de toezichthouders inclusief een technische ruimte. 7. Dit betreft een krediet voor renovatie van de beheerdersaccommodatie.
44
Programma 4. Sociaal domein Doel Dichtbij en op maat! Fitte en gezonde inwoners in een gezonde gemeente, dat is ons ideaal. Dit doen we niet alleen. Maar samen met onze partners in de wijken en dorpen. Daarbij gaan we ervan uit, en stimuleren wij, dat inwoners goed voor zichzelf kunnen zorgen, met hulp van hun netwerk. Waar dit niet lukt, zorgen wij alsnog voor voorzieningen en geschikte ondersteuning. De nadruk ligt op het voorkomen van problemen en het op tijd herkennen hiervan. Zodat we vroeg kunnen helpen waar nodig. Dit doen we vanuit het gedachtengoed van positieve gezondheid, dicht bij onze inwoners en op maat.
Wat willen we bereiken in 2024 en wat gaan we daarvoor doen? HD 4.1: We helpen inwoners te werken aan een goede gezondheid. 4.1.1 Speerpunt: Inwoners hebben gelijke kansen op een goede gezondheid. 4.1.1.1 Uitvoering geven aan plan van aanpak jongeren en een gezonde toekomst (JOGG). Hierbij wordt ingezet op het gezonder maken van de leefomgeving van jongeren. 4.1.1.2 Verkleinen van de achterstanden in gezondheid. Inzetten op initiatieven die gericht zijn op het verkleinen van gezondheidsachterstanden bij kwetsbare inwoners. 4.1.1.3 Inzetten op vroeg signalering en sterke lokale teams. In de nabije omgeving van het gezin en de jongeren ontwikkelen we betere verbinding en samenwerking tussen partijen, waardoor er eerder gesignaleerd kan worden en er laagdrempelige ondersteuning is om zo inzet van jeugdhulp te voorkomen (zie ook speerpunt 3.2.1). 4.1.1.4 Ondersteuning voor gezinnen met jonge kinderen. Er is een aanpak geformuleerd op het onderzoek relatie en jong gezin en we starten met de uitvoering hiervan. 4.1.1.5 Versterken mentale gezondheid jongeren en jongvolwassenen. Iedere jongere is weerbaar en veerkrachtig. We zetten in op het versterken van weerbaarheid en mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen, zoals onder andere opgenomen in het Nationaal Programma Onderwijs en het GALA. We sluiten hierbij aan op hun belevingswereld.
4.1.2 Speerpunt: Een veilige en gezonde leefomgeving 4.1.2.1 Toekomstplan kind- en gezinsbescherming en Ieder1. Zeeland werkt mee aan het toekomstscenario door het uitvoeren van een proeftuin Ieder1. Dit is het aangepaste projectplan vanuit de eerdere proeftuin Vaart in Veiligheid. We beoordelen het proefproject en maken de resultaten bekend aan de gemeenteraad. 4.1.2.2 Gezondheid in de fysieke leefomgeving. We stimuleren initiatieven die bijdragen aan een gezonde leefomgeving en nemen gezondheid mee in fysieke ontwikkelplannen. Daarbij komen ook initiatieven die de samenhang en begrip voor elkaar in de wijken vergroten, met als doel het veiligheidsgevoel te verhogen. 4.1.2.3 Ambulantisering binnen de Geestelijke Gezondheidszorg. Vanuit een gezamenlijke Zeeuwse verantwoordelijkheid wordt een integrale aanpak opgezet met als doel inwoners, die te maken hebben met meervoudige complexe problemen, sneller en beter (passend en duurzaam) ondersteuning te bieden. Hiermee wordt de leefbaarheid en veiligheid van al onze inwoners verbeterd. 4.1.2.4 Preventie keten GGZ. We maken de keten van preventie tot opname inzichtelijk en zetten in op de samenhang en samenwerking tussen het welzijnswerk en de GGZ-partners. Een plan van aanpak wordt opgesteld gericht op het bieden van adequate ondersteuning en een vangnet voor kwetsbare inwoners.
HD 4.2: We stimuleren dat inwoners zichzelf goed kunnen redden 4.2.1 Speerpunt: We zetten nog meer in op preventie en vroeg signalering 4.2.1.1 Vanuit het plan van aanpak GALA stimuleren en faciliteren we inwonersinitiatieven die bijdragen aan gezondheid en preventie.
45 4.2.1.2 Bijdragen aan vitaal ouder worden Inzetten op initiatieven die ervoor zorgen dat ouderen langer zelfredzaam zijn en minder vaak zorg met een beschikking nodig hebben. 4.2.1.3 We zetten in op het ontwikkelen, trainen en leren van onze toegangsprofessionals. Het gedachtengoed van onder meer Positieve Gezondheid, Doenvermogen en handelen volgens de Omgekeerde Toets wordt op deze manier stevig geborgd in het dagelijks handelen en bedrijfsvoering processen. 4.2.2 Speerpunt: Er is voor de regio een plan voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven (Regionaal Actieplan Laaggeletterdheid). 4.2.2.1 Er wordt uitvoering gegeven aan het regioplan in Goes. HD 4.3: De Goese samenleving draait op sociale netwerken. We helpen inwoners deze te maken, daar waar nodig 4.3.1 Speerpunt: Goese inwoners kijken naar elkaar om en helpen elkaar 4.3.1.1 Doorontwikkeling buurtplatform Wij zijn Goes De doorontwikkeling houdt in dat gekeken wordt op welke manier het buurtplatform beter kan bijdragen aan het stimuleren van sociale netwerken en het inzichtelijk maken van laagdrempelige activiteiten in de wijk. 4.3.1.2 Inzetten op het verstevigen van de sociale samenhang In gesprek gaan met inwoners en professionals over wat nodig is. Het uitgangspunt wordt meegenomen in communicatie-uitingen rondom projecten en pilots.
HD 4.4: We stimuleren inwoners waar mogelijk mee te doen 4.4.1 Speerpunt: We ontwikkelen re-integratie instrumenten voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Voor mensen die niet of nog niet kunnen werken bieden we ondersteuning om op een andere manier actief te zijn. 4.4.1.1 We gaan ervaring opdoen met trajecten sociale activering bij het Wijkbedrijf Goes. Hierdoor kunnen mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt een zinvolle dagbesteding krijgen, waardoor persoonlijke groei mogelijk is. 4.4.1.2 We starten met de uitvoering van de pilot basisbanen. Er worden 6 tot 10 basisbanen gecreëerd voor bijstandsgerechtigden die er anders niet in zouden slagen om een reguliere baan te krijgen. 4.4.1.3 We starten een Participatielab bij De Betho. Dit is een mbo-niveau 1 leerwerktraject voor bijstandsgerechtigden zonder startkwalificatie op doorstroom naar een baan. 4.4.2 Speerpunt: We voeren het Koersdocument Participatiewet uit 4.4.2.1 We zorgen dat het re-integratietraject beter aansluit bij de huidige doelgroep bijstandsgerechtigden We (laten) ontwikkelen re-integratie instrumenten voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, zoals het hierboven genoemde Participatielab, sociale activering en basisbanen. 4.4.2.2 In 2023 heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de toekomst van De Betho. In 2024 voeren we de aanbevelingen uit dit onderzoek uit.
4.4.3 Speerpunt: Integratie nieuwkomers 4.4.3.1 Er wordt een visie op nieuwkomers ontwikkeld en vastgesteld. Inburgering maakt hier onderdeel van uit. 4.4.4 Speerpunt: Goes is centrumgemeente voor de Arbeidsmarktregio Zeeland (AMR). Als centrumgemeente hebben we een Zeeuwse rol. Ons doel is een arbeidsmarkt, waarop iedereen mee kan doen, in Goes, Zeeland en daarbuiten. Zo maken we de arbeidsmarkt gezond en sterk. 4.4.4.1 Er wordt uitvoering gegeven aan een leven lang leren ontwikkelen (LLO) en aan de andere delen van her meerjarenbeleidsplan van de AMR.
46 HD 4.5: We zorgen dat inwoners van Goes zich financieel kunnen redden 4.5.1 Speerpunt: Ruimer maken van de regelingen tegen armoede. 4.5.1.1 Er worden een aantal uitbreidingen toegevoegd aan de regelingen tegen armoede. Het Volwassenfonds Sport & Cultuur wordt ingevoerd. Er wordt een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de oprichting van een Noodfonds van Stichting Urgente Noden Nederland. Daarnaast wordt de Collectieve zorgverzekering voor minima uitgebreid met een pakket voor inwoners met lage zorgkosten. Tot slot onderzoeken we of het mogelijk is om jaarlijks een kledingactie te organiseren in samenwerking met de Kledingbank. 4.5.2 Speerpunt: Een ruimer kindpakket 4.5.2.1 Er worden een aantal uitbreidingen toegevoegd aan het kindpakket Er komt een kledingwinkel voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. Samen met Stichting Babyspullen gaan we babystartpakketten verstrekken aan gezinnen die het financieel moeilijk hebben. Verder gaan we in overleg met scholen om in samenwerking met het Armoedefonds gratis menstruatieproducten beschikbaar te stellen voor leerlingen die daar geen geld voor hebben. Ook evalueren we de verruiming van de zwemregelingen die in 2023 heeft plaatsgevonden. Tot slot verruimen we de inkomensgrens voor deelnemers aan Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport & Cultuur van 120% naar 130% van de bijstandsnorm.
Dit draagt bij aan het dempen van de armoedeval. 4.5.3 Speerpunt: Een nieuw beleidskader Armoede & Schulden 4.5.3.1 We ontwikkelen een nieuw beleidskader Armoede & Schulden in samenwerking met de Bevelandse gemeenten en GR de Bevelanden. In dit kader nemen we een lange termijnvisie op voor verschillende kwetsbare doelgroepen die te maken hebben met armoede en schulden. 4.5.3.2 We vertalen de regionale doelen en eventueel aanvullende lokale kaders in een lokaal uitvoeringsplan Armoede & Schulden. HD 4.6: We hebben “Grip op het Sociaal Domein”. 4.6.1 Speerpunt: De gemeente neemt nieuwe taken over van het Rijk op de gebieden Bescherm Wonen (BW) en Maatschappelijke Opvang (MO). 4.6.1.1 Vanuit de regiovisie is een uitvoeringsagenda BW/MO opgesteld. Deze uitvoeringsagenda zal in 2024 verder geïmplementeerd worden. 4.6.2 Speerpunt: Vertalen van de uitkomsten van de Hervormingsagenda Jeugd naar ons lokaal aanbod 4.6.2.1 We volgen proactief de landelijke ontwikkeling rondom de uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd In juni 2023 is landelijk een principeakkoord bereikt rondom de Hervormingsagenda Jeugd. In de Zeeuwse regiovisie Jeugd (2023) is deze hervormingsagenda vertaald naar de regio waarbij het zwaartepunt ligt op preventie en vroegsignalering. Deze wordt verder geïmplementeerd in 2024. We volgen dit kritisch vanwege mogelijke extra kosten en bezuinigingen.
4.6.2.2 Uitvoering geven aan de nieuwe regiovisie jeugd De uitvoering van de regiovisie wordt verwoord een Zeeuwse uitvoeringsagenda. Bovenregionaal wordt ingezet op de om- en afbouw van de jeugdzorgplus, regionaal op het verstreken van de jeugdzorgketen en lokaal op een sterke basis en sterke lokale teams (preventie en vroegsignalering). Dit doen we onder andere in de gezonde wijkaanpak. 4.6.3 Speerpunt: Meer grip op de toegang tot zorg en ondersteuning (Sociaal Domein breed) 4.6.3.1 Borgen van aanbevelingen uit het Oosterschelderegio (OSR) project Grip op de WMO In 2024 ligt de nadruk op het verder door ontwikkelen van de leercyclus die als aanbeveling uit bovengenoemd project naar voren is gekomen. Goes is hier zelf niet de trekker van, maar het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van SWVO/GR de Bevelanden en de 7 OSR gemeenten. Een belangrijk verbeterpunt is het meer data gedreven werken. Doel is om meer te sturen op de realisatie van clientdoelen en het realiseren van meer passend voorliggend aanbod in plaats van maatwerkvoorzieningen. 4.6.3.2 Opstellen en uitvoeren van lokaal actieplan Data en monitoring Sociaal Domein Vanaf 2024 is er formatieve ruimte gecreëerd voor een beleidsdata-analist Sociaal Domein. Daarmee is een belangrijke randvoorwaarde om meer data gedreven te kunnen werken ingevuld.
In echt op te stellen (lokale) actieplan wordt de marsroute voorgesteld op basis van prioritering van wenselijke acties en verdieping in uitvoering en beleid.
47 4.6.3.3 Versterken van de juridische ondersteuning binnen de Goese toegang tot zorg en ondersteuning (CJG en complexe casuïstiek 0-100 jaar) Om diverse redenen is het noodzakelijk om in te zetten om meer juridische ondersteuning bij onze gemeentelijke toegang: de complexiteit in wetgeving is flink toegenomen, we moeten kunnen handelen bij zorgfraude en onrechtmatigheid van zorggelden en door toename van zorginzet zien we ook meer juridische vraagstukken. Er is vanaf dit begrotingsjaar extra formatie mogelijk gemaakt. Naast het acteren op tal van vragen binnen de dagelijkse praktijk zal deze persoon ook een rol krijgen in het scholen van het team Toegang. 4.6.3.4 Actief inzetten op het voorkomen van zorgfraude en onrechtmatigheid in de zorg Goes doet mee aan de provinciale aanpak op het voorkomen van zorgfraude en onrechtmatigheid in de zorg. Wij betalen mee aan de Zeeuwse formatie van toezichthouders. We zetten in op het pro- en reactief (laten) onderzoeken van gegevens en signalen om deze fraude en onrechtmatigheid op te sporen. Daarbij wordt ook gekeken naar de kwaliteit van de geboden zorg. 4.6.4 Speerpunt: Werken aan goede Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein (Beschermd Wonen en Inkoop Jeugd) 4.6.4.1 Ongeacht het uitstel van de decentralisatie BW zal de implementatie van de governance gerealiseerd worden In Q1 2024 is er een nieuwe regeling m.b.t. partnerschapsafspraken.
4.6.4.2 We leveren een bijdrage aan het proces rondom de samenwerkingsafspraken voor de inkoop van beschermd wonen en jeugdzorg in Zeeland Goes is betrokken bij het opstellen van de samenwerkingsafspraken voor de inkoop van BW en Jeugdzorg Zeeland. 4.6.5 Speerpunt: Nieuwe nota Onderwijs Jeugdbeleid 4.6.5.1 Er is een nieuwe nota onderwijs-jeugdbeleid, met bijbehorend uitvoeringsplan voor 2024. De nieuwe nota wordt vastgesteld in de raad en er wordt met de uitvoering begonnen in de loop van 2024. 4.6.6 Speerpunt: Mandaathouderschap provinciale pijler Preventieve Gezondheid 4.6.6.1 We geven uitvoering aan het provinciale mandaathouderschap dat de gemeente Goes heeft voor de pijler “Preventieve Gezondheid” binnen de Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein.
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Samenwerking de Bevelanden (GRdB)
Werk, inkomen en zorg Uitvoering participatiewet en re-integratietrajecten
Gemeentelijke Gezondheid Zorg (GGD) Zeeland
Inkoop en contractbeheer Jeugdzorg en de administratieve backoffice. Bewaakt, beschermd en bevordert de gezondheid van de Zeeuwse bevolking. Uitvoering van meldcode ‘veilig thuis’(huislijk geweld en kindermishandeling) Uitvoering participatiewet en re-integratietrajecten en WSW
De Betho
Bijdrage aan doelstelling programma
HD 1 Gezondheid HD 4 Participeren HD 5 Financieel gezond HD 1 Gezondheid HD 2 Zelfstandig
HD 2 Zelfstandig HD 4 Participeren
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Beweegakkoord Nota Jeugdbeleid 2018 - 2022 Nationaal Programma Onderwijs Regiovisie Beschermd Wonen Regionaal plan Laaggeletterdheid Regionale Kadernota Gezondheid 2022-2025 Preventie-akkoord Lokaal uitvoeringsplan Armoede en Schulden 2021 - 2022 Plan van aanpak alcohol en drugs Kadernota Armoede en Schulden (Bevelands) Kadernotitie De Gezonde Wijkaanpak Regiovisie Jeugdhulp Koersdocument Participatiewet Plan van aanpak GALA
Vastgesteld door
Vaststellingsdatum
Raad Raad B&W Raad
PM 23-11-2017 11-07-2023 10-03-2022
Raad B&W B&W Raad Raad B&W Raad Raad B&W
10-03-2022 23-11-2021 09-11-2021 23-09-2021 17-12-2020 20-09-2022 PM 19-12-2019 Sep 2023
48
Indicatoren: Jeugdcriminaliteit (BBV) 1.188
1.178
1.154
1.150
1.187
4%
% tot 18 jarigen
1.200
800
400
3% 2%
1,0%
1,0%
1,0%
1,0%
1%
0 2018
2019 Goes
2020
2021
Zeeland
2022
0%
Nederland
2018
Type indicator: BBV Bron: LISA Info: Het aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 - 64 jaar. Op waarstaatjegemeente.nl is de doelgroep cf staatscourant (15-64 jaar)opgenomen. Tot 2018 was de doelgroep 15-74 jaar beschikbaar,v.a. jaarrek. 2019 1564 j
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Verwey Jonker instituut (rapp. Kinderen in Tel), Opdrachtgever 'Defence for Info: Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen.
% jeugdwerkloosheid (BBV)
8% 3%
6%
% 16‐22 jarigen
% kinderen tot 18 jaar
2019 Goes
Kinderen om uitkeringsgezin (BBV)
4%
5%
2%
5%
5%
5%
2%
2%
2%
1%
1%
1%
0% 2018
2019
2020
Goes
Zeeland
2021
2022
0% 2018
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Verwey Jonker instituut (rapp. Kinderen in Tel), Opdrachtgever 'Defence for Info: Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Verwey Jonker instituut (rapp. Kinderen in Tel), Opdrachtgever 'Defence for Info: Het percentage werkeloze jongeren (16-22 jaar)
% werkzame beroepsbevolking t.o.v. beroepsbevolking
74%
72,7%
73,1%
72%
70,5%
70,4% 69,5%
70% 68%
Aantal per 10.000 inwoners
Personen met een bijstandsuitkering (BBV)
Netto arbeidsparticipatie (BBV)
600
400
200
302
2018 2018
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2022
2019 Goes
381
2020 Zeeland
2022
Jongeren met jeugdhulp (BBV)
450
286
268
150
0
% alle jongeren tot 18 jaar
18%
267
2021 Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het aantal personen met een bijstandsuitkering per 10.000 inwoners 18jr e.o.
Lopende re‐integratievoorzieningen (BBV)
283
338
Nederland
600
300
381
0
66%
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
Aantal per 10.000 inwoners 15‐64 jaar
Per 1.000 inwoners 15‐64 jaar
Banen (BBV)
15%
13,4%
14,5%
14,4%
15,2%
15,6%
2021
2022
12% 9% 6% 3% 0%
2019
2020 Goes
Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het aantal reïntegratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar
2018
2019 Goes
2020 Zeeland
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp t.o.v. alle jongeren tot 18 jaar
49
Jongeren met jeugdbescherming (BBV)
Jongeren met jeugdreclassering (BBV)
2%
1,7%
1,9%
1,8%
1,7%
1,3%
2% 1% 1% 0%
2018
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2022
% van alle jongeren 12‐23 jaar
% van jongeren tot 18 jaar
3%
1.070
1.070
600 400
Goes
2020 Zeeland
2021
2022
Social cohesie (Goese indicator) tbv Integraal veiligheidsbeleid 7,0
Score
6,5 6,0
6,4
6,1
6,3
6,4
5,0 2015
2017
2019
Goes
Zeeland
Nederland
2021
0,2%
0,2%
0,2% 0,1% 0,1% 0,0% 2018
25
2019
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
24
2023
Stedelijkheidsklasse Matig stedelijk
Type indicator: Goese indicator Bron: CBS, Veiligheidsmonitor, omloopsnelheid 'onevenjaren', score van 0 tot 10 Bevolkingsonderzoek naar leefbaarheid en veiligheid, onder inwoners, van 15 jaar en ouder ( in de oneven jaren) https://www.cbs.nl/nl-nl/maatschappij/veiligheid-enrecht/veiligheidsmonitor/publicaties/rapportages Info: Mensen gaan op een prettige manier met elkaar om, mensen kennen elkaar nauwelijks, gezellige buurt samen dingen doen, voel me thuis in deze buurt, contact met buurtbewoners, tevreden over bevolkingssamenstelling. Deze indicator is toegevoegd tbv 'integraal veiligheidsbeleid'.
22
21
20 15
10 10
14
5 0 2018
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS - monitor sociaal domein Info: Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo.
5,5
0,2%
0,2%
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel t.o.v. alle jongeren (12-23 jaar)
Aantal per 1.000 jongeren
Aantal per 10.000 inwoners
1.100
800
2019
0,3%
Verwijzigingen Halt (12‐17 jaar) (BBV)
1.000
2018
0,3%
0,3%
30
1.400
1.060
0,4%
Goes
Cliënten met een maatwerkarrangement WMO (BBV) 1.040
0,4%
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel t.o.v. alle jongeren tot 18 jaar
1.200
0,5%
2019 Goes
2020 Zeeland
2021 Nederland
Type indicator: BBV Bron: Bureau Halt Info: Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12-17 jaar
2022
50
Wat mag het kosten? Omschrijving Rekening 2022 Lasten 0.8 Overige baten en lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie - waarvan regulier - waarvan SPUK IZA - waarvan opvang vluchtelingen Oekraïne - waarvan burger- en overheidsparticipatie - waarvan gezonde wijkaanpak - waarvan van reactief naar proactief toezicht 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie - waarvan regulier - waarvan ESF subsidie arbeidsmarktregio - waarvan Expat center - waarvan Zeeuws mobiliteitsteam 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.71a Hulp bij het huishouden (WMO) 6.71b Begeleiding (WMO) 6.71c Dagbesteding (WMO) 6.71d Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.72a Jeugdhulp begeleiding 6.72b Jeugdhulp behandeling 6.72c Jeugdhulp dagbesteding 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a Pleegzorg 6.73b Gezinsgericht 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig 6.74a Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf 6.74b Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74c Gesloten plaatsing 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.81a Beschermd wonen (WMO) 6.82 Geëscaleerde zorg 186.82a Jeugdbescherming 6.82b Jeugdreclassering 7.1 Volksgezondheid Totaal lasten programma Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie - waarvan regulier - waarvan SPUK IZA - waarvan opvang
vluchtelingen Oekraïne - waarvan inburgering 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie - waarvan regulier - waarvan ESF subsidie arbeidsmarktregio - waarvan Expat center - waarvan Zeeuws mobiliteitsteam 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.81a Beschermd wonen (WMO) 7.1 Volksgezondheid Totaal baten programma Saldo lasten en baten programma Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves Totaal programma
6.290
1.320 20.369 13.961 2.263
3.545 10.869 11.469 400 3.901 1.776 76.162
5.095
Begroting 2023 -2 18.964 7.041 3.506 8.417
2.444 21.191 6.324 5.234 3.831 733 400 270 3.055 6.041 5.018 1.627 17 3.001 2.164 1.388 305 985 475 1.693 2.829 1.463 347 345 1.059 137 2.447 88.551
bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025 -56 15.498 7.102 3.506 4.208 175 424 83 2.818 20.742 5.724 4.116 3.368 348 400
Begroting 2026
Begroting 2027
-56 11.205 7.017 3.506
-56 11.395 7.378 3.506
-56 7.984 7.473
175 424 83 2.935 21.445 5.628 3.576 3.176
175 253 83 3.069 21.822 5.573 3.246 3.246
175 253 83 3.174 22.145 5.583 3.370 3.370
400
2.977
3.111
3.267
3.408
6.053 5.087 1.737 18 2.956 2.262 1.487 327 1.069 509 1.813 3.031 1.566 346 361 993 77 2.625 84.136
5.743 5.462 1.737 19 3.110 2.341 1.551 364 1.120 532 1.905 3.170 1.615 364 375 1.051 80 2.733 81.114
5.374 5.839 1.737 20 3.259 2.421 1.615 401 1.172 555 1.998 3.310 1.665 383 361 1.110 83 2.773 82.391
5.633 6.180 1.737 21 3.393 2.493 1.674 435 1.219 577 2.082 3.437 1.710 399 294 1.164 85 2.708 80.849
8.728 771 3.506 4.208 243 38 13.617 1.639 891 348 400
4.063 557 3.506
4.025 519 3.506
356 356
39 12.636 1.294 894
40 12.654 870 870
41 12.671 911 911
725 2 206 21 25.990
13.072 707 3.506 8.417 442 36 13.568 425 2.334 931 733 400 270 427 230 262 30.355
438 238 247 24.944
449 241 247 18.970
459 218 179 18.446
459 141 17 14.597
-50.172
-58.196
-59.192
-62.145
-63.946
-66.252
3.998 3.456 -542
5.397 5.397
171 171
171 171
-
-
-50.714
-52.799
-59.021
-61.974
-63.946
-66.252
15 12.147 7.707 72
400
51
Programma 5. Milieu Doel Duurzaam denken en doen, waarbij alle beetjes helpen Wereldwijd groeit het besef dat er noodzaak is tot duurzamer denken en doen. Dit besef wordt versterkt door de huidige grondstofproblematiek in verschillende sectoren en de steeds meer zichtbare effecten van klimaatverandering. We omarmen daarom de duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties en maken deze onderdeel van het gemeentelijk beleid. Zo borgen we bewuste keuzes en duurzaamheid in beleidsvorming. We verkleinen de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen door in te zetten op een circulaire economie en het opwekken van duurzame energie. We richten de openbare ruimte klimaatbestendig in en beschermen en versterken ons groen en de biodiversiteit. Ook maken we onze inwoners bewust en stimuleren we duurzame keuzes.