Agendapunt 09. Kadernota 2025

Kadernota 2025

GEMEENTE GOES

Inhoud Voorwoord ...................................................................................................................................................... 4 Financieel perspectief ..................................................................................................................................... 6 Maatregelen medebewindstaken vanaf 2026 ........................................................................................ 7 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 8 1

Nieuw beleid, ombuigingen en uitbreidingsinvesteringen ..................................................................... 9 1.1

Inleiding .......................................................................................................................................... 9

1.2

Inhoudelijke beleidskaders ............................................................................................................. 9 Zeeuwse Woondeal en regionale woon(zorg)visie .................................................................... 9 Betaalbare huur- en koopwoningen......................................................................................... 10 Verduurzaming gebouwde omgeving ...................................................................................... 10 Mobiliteitsvisie ......................................................................................................................... 11 Groen structuurplan en natuurinclusief bouwen ..................................................................... 11 Klimaatadaptatie ...................................................................................................................... 12 Een aantrekkelijke, leefbare en veerkrachtige samenleving .................................................... 12

1.3

Nieuw beleid ................................................................................................................................. 14 Omnichannel ........................................................................................................................... 14 Subsidie gemeentelijke monumenten...................................................................................... 15 Circulaire economie.................................................................................................................. 15

1.4

Ombuigingen ................................................................................................................................ 16 Realistische investeringsplanning............................................................................................. 16 Verhoging lijkbezorgingsrechten .............................................................................................. 16 Verhoging forensen- en toeristenbelasting.............................................................................. 17 Toegroeien naar 100% kostendekkendheid rioolheffing ......................................................... 17 Toegroeien naar 100% kostendekkendheid afvalstoffenheffing ............................................. 17 Subsidies met maximale maatschappelijke impact.................................................................. 18 Samen voor een gezond Goes - ombuiging sociaal domein ..................................................... 18 Efficiency organisatie................................................................................................................ 19 Informatiecentrum ................................................................................................................... 20 Groei team leefbaarheid/BOA’s on hold ..................................................................................

20 Leges evenementen ................................................................................................................. 20 OZB verhogen boven op inflatie ............................................................................................... 20 Verlaging kwaliteit openbare ruimte........................................................................................ 21 Gedeeltelijke doorberekening van inflatie ............................................................................... 21

1

Opdracht aan Gemeenschappelijke Regelingen....................................................................... 21 Ingroeimodel bestaande taakstelling parkeren ....................................................................... 22 1.5

Uitbreidingsinvesteringen ............................................................................................................ 23 Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie ...................................................................... 23 Uitbreidingsinvesteringen Onderwijs, sport en cultuur ........................................................... 27 Uitbreidingsinvesteringen Milieu ............................................................................................. 28

2

Financiële positie................................................................................................................................... 29 2.1

Programmabegroting 2024 na wijzigingen ................................................................................... 32 Programmabegroting 2024 ...................................................................................................... 32 Vastgestelde begrotingswijzigingen 2024 ................................................................................ 32 Begrotingswijzigingen 2024 in routing ..................................................................................... 32

2.2

Financiële uitgangspunten............................................................................................................ 33 Salarissen en sociale lasten ...................................................................................................... 33 Gemeenschappelijke Regelingen ............................................................................................. 33 Materiële kosten en subsidies .................................................................................................. 34 Sociaal domein ......................................................................................................................... 34 Lokale heffingen en overige opbrengsten ................................................................................ 34 Meicirculaire 2024 .................................................................................................................... 34 Dividend ZEH, GBE Aqua en Evides .......................................................................................... 35

2.3

Financiële mutaties bestaand beleid ............................................................................................ 36 Pilot basisbanen ....................................................................................................................... 36 Dotatie beheerplannen naar oorspronkelijk niveau ................................................................ 36 Jeugdzorg.................................................................................................................................. 37 Inburgering ............................................................................................................................... 37 Uitkeringsbudgetten................................................................................................................. 37 Persoonsgebonden budget huishoudelijke hulp, begeleiding en jeugd .................................. 37 Zorg in Natura – Wet Maatschappelijke Ondersteuning.......................................................... 38 Gemeenschappelijke Regelingen ............................................................................................. 38 Specificatie overige mutaties bestaand beleid < € 200.000 ..................................................... 38

2.4 3

Vervangingsinvesteringen ............................................................................................................ 39

Aanvullende maatregelen bij onvoldoende financiering Rijk ............................................................... 40 3.1

Inleiding ........................................................................................................................................ 40

3.2

Veiligheid ...................................................................................................................................... 40

3.3

Beheer openbare ruimte .............................................................................................................. 40

3.4

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ......................................................................................... 41

2

3.5

Jeugdzorg ...................................................................................................................................... 41

3.6

Duurzaamheid .............................................................................................................................. 41

3.7

Wonen .......................................................................................................................................... 42

Bijlage 1: Specificatie overige mutaties bestaand beleid .......................................................................... 43

3

Voorwoord De wereld om ons heen verandert snel. Als gemeente zijn we steeds vaker de overheidslaag waar de uitdagingen direct voelbaar zijn en aangegaan moeten worden. Zo staan de fysieke ruimte en de zorg in Nederland onder druk. Twee belangrijke uitdagingen waarbij we als gemeente een steeds grotere rol spelen. Dit vraagt niet alleen om een inhoudelijke inspanning, maar ook om het versterken van de relaties met onze inwoners, partners en overige overheden. De gemeentelijke organisatie en financiën staan behoorlijk onder druk. Dit brengt operationele risico’s met zich mee. Dit wordt nog versterkt door het voornemen om gemeenten te korten op de financiële bijdragen vanuit het Rijk. We merken nu al de negatieve gevolgen van diverse algemene ontwikkelingen zoals prijsstijgingen, klimaatverandering en krapte op de arbeidsmarkt en in grondstoffen. Goes is een ambitieuze gemeente en we komen nu in een situatie waar keuzes moeten worden gemaakt over wat we wel of niet kunnen doen. Goes als centrumstad voor de regio De stad Goes speelt een belangrijke rol in de regio. Goes heeft een stedelijke economie, maar natuur en water zijn altijd dichtbij. Dit geeft Goes een onderscheidend vestigings- en woonklimaat. Wonen heeft in de raadsagenda, het collegeprogramma en via de uitwerking van de Woondeal extra aandacht gekregen.

Wonen (voldoende aanbod en betaalbaarheid) blijft daarmee een speerpunt waar we vol op blijven inzetten. Ook heeft Goes met haar stedelijk aanbod en voorzieningen, bijvoorbeeld op het vlak van cultuur, onderwijs en zorg een bovenlokale en soms (boven)regionale functie. De centrale ligging van Goes is hier ondersteunend aan. Vanuit deze positie wil Goes zich zowel letterlijk als figuurlijk verder positioneren als ‘kloppend hart’ van de regio en Zeeland. Dat sluit ook aan bij de toenemende vraag naar een bovenlokale rolopvatting van de gemeente. Deze positie heeft echter ook zijn financiële impact op het gebied van infrastructuur, onderhoud (en financiering) van voorzieningen. Het realiseren van een gewenst kwaliteitsniveau in uitstraling en materiaal dat past bij deze ambities vraagt om investeringen. Goes stad van sport, onderwijs en gezondheid Deze bovenregionale rol vullen we verder in op het gebied van sport, onderwijs en gezondheid. In Goes reserveren we hiervoor locaties en geeft hier verder inhoudelijk invulling aan via het concept van ‘de compacte stad’. Vanuit dit standpunt zien we Goes als een stad waar het ‘gezond’ wonen, werken en samenleven is. We hebben de afgelopen jaren al fors geïnvesteerd in sport en bewegen. De komende jaren ligt de focus meer op de ontwikkeling naar gezonde wijken en dorpen.

We richten ons daarbij op veerkrachtige netwerken en inwoners, zodat zij de mogelijkheid hebben goed voor zichzelf en elkaar te zorgen en hun talenten te ontwikkelen. Naast gezond leven, staan bestaanszekerheid en kansengelijkheid hierbij centraal. We willen immers dat onze inwoners zich zo lang mogelijk zelf kunnen redden en zo min mogelijk een beroep hoeven te doen op ondersteuning. Waar nodig helpen we daarbij. Als dat niet voldoende blijkt zetten we in op kwalitatief goede, nabije en bereikbare zorg. Hierbij zetten we ons in voor een goede, regionale zorginfrastructuur, inclusief acute zorg en zetten we het gedachtegoed van (positieve) gezondheid centraal. De gedachte van een compacte stad waarbij alles bereikbaar en nabij is, is hieraan ondersteunend. De balans met duurzaamheid, CO2-reductie, klimaatadaptatie en behoud en versterking van robuust groen en de biodiversiteit in en rondom de stad gaan we de komende periode nog nadrukkelijker aanbrengen.

4

Goes bereikbaar en nabij Goes is een gemeente waar alles letterlijk en figuurlijk bereikbaar en dichtbij is. We blijven samen werken aan een mooie gemeente waarbij we behouden wat we hebben, iedereen zich welkom voelt, zichzelf kan zijn en mee kan doen. Wij gaan voor een krachtige Goese samenleving waarin we omkijken naar elkaar en waar passende zorg bereikbaar is voor iedereen. Het betrekken van inwoners, professionals en samenwerkingspartners staat daarbij hoog op de agenda. Ook blijven we het onze gemeentelijke dienstverlening verbeteren en zorgen we dat we begrijpelijk, laagdrempelig en transparant zijn.

De uitdaging aan Samenvattend is Goes ambitieus en er komen veel opgaven op ons af. Het aantal opgaven neemt toe en de complexiteit van de gemeentelijke opgaven (denk aan opvang vluchtelingen), zorgen voor uitdagingen in de uitvoering. Onze taken en werkzaamheden als gemeente nemen toe, terwijl de (financiële) ruimte om capaciteit toe te voegen tegen zijn grenzen loopt. De combinatie met de veranderende rol van de (gemeentelijke) overheid die van onze medewerkers een andere aanpak vraagt heeft zijn impact op de medewerkers. Denk hierbij aan de vraag naar participatie of te maken keuzes in wat moet en wat kan. Daarnaast maakt de krapte op de arbeidsmarkt het lastig om (kwalitatief) personeel aan te trekken. We willen onze positie op de arbeidsmarkt versterken en tegelijkertijd oog hebben voor het welzijn van onze medewerkers vanuit goed werkgeverschap. Het gedachtegoed van positieve gezondheid helpt ons hierbij.

5

Financieel perspectief De financiële ontwikkelingen remmen de ambities van de gemeente Goes. Het college heeft besloten om geen onomkeerbare keuzes te maken bij ombuigingsvoorstellen. Doordat de begroting 2025 naar verwachting structureel in evenwicht is, hebben we de tijd om de juiste keuzes te maken voor de daaropvolgende jaren 2026 en verder. In de jaren na 2025 gaan we op dit moment uit van een negatief begrotingssaldo, ondanks de ombuigingen die we voorstellen. Gezien de tijd die we nog hebben en het signaal dat we willen afgeven naar onze toezichthouders heeft het college besloten om in de latere jaren een niet sluitend meerjarenperspectief te geven. Volgens het college is dit een reële inschatting. Uiteraard moet bij de volgende Kadernota 2026 een sluitend meerjarenperspectief worden getoond.

Personeelsbestand niet uitbreiden Het college heeft besloten geen uitbreiding in het personeelsbestand van de gemeente Goes voor te stellen. Mocht in de komende jaren extra personeel toch noodzakelijk zijn, dan schuiven we in onze organisatie met formatieruimte of dienen we bijvoorbeeld incidenteel een extra formatievraag te honoreren. Uitbreiding van formatie voor nieuwe taken wordt pas doorgevoerd op het moment dat duidelijk is dat bij deze nieuwe taken ook voldoende budget beschikbaar komt.

College blijft ambitieus Ondanks de financiële tegenwind blijft het college ambitieus. In deze Kadernota maken we keuzes en stellen we de vraag: waar is wel financiële ruimte voor en waarvoor niet? Keuzes maken is niet makkelijk. De keuze moet constant worden gemaakt tussen investeringen in nieuw beleid of te maken ombuigingen. Het college heeft hierin een weloverwogen keuze gemaakt. De Kadernota 2025 sluit met een positief saldo van € 5.375.000. In onderstaande tabel is de samenvatting opgenomen van het meerjarenperspectief: Nr. 2.1 2.2 2.3 1.3 1.4

Omschrijving Programmabegroting 2024 na wijzigingen Financiële uitgangspunten 2025 Mutaties op het bestaande beleid Nieuw - en intensivering beleid Ombuigingen

2025 6.546 2.940 -3.980 -395 265

Saldo begroting en meerjarenraming

5.375

(Bedragen x € 1.000) 2026 2027 -3.395 -3.116 2.327 1.594 -3.770 -3.760 -395 -395 1.283 3.816 -3.950

-1.861

2028 -3.116 1.773 -4.630 -395 5.561 -807

De Kadernota 2025 geeft een eerste beeld van de verwachte ontwikkeling van het meerjarenperspectief. Het begrotingssaldo voor 2025 is structureel en reëel in evenwicht. Het financieel perspectief verslechtert echter fors met ingang van 2026. Dit komt door de financieringssystematiek van het Rijk in het gemeentefonds.

6

Vanaf 2026 minder financiële middelen Vanaf 2026 is er voor alle gemeenten structureel ongeveer € 2,3 miljard minder beschikbaar in het gemeentefonds voor het uitvoeren van gemeentelijke taken. Het aandeel van de gemeente Goes in deze € 2,3 miljard is op basis van inwoneraantal ongeveer € 5,2 mln. Op dit moment gaan we ervanuit dat er vanuit de Rijksoverheid geen extra compensatie komt. Dit met uitzondering van de opschalingskorting die al is afgeschaft door het huidige kabinet. Dat betekent voor de gemeente Goes structureel een bate van € 1,2 miljoen. Het restant moet in onze toekomstige begrotingen worden opgevangen. Wanneer deze bezuiniging op het gemeentefonds niet wordt teruggedraaid, moeten gemeenten wellicht extra bezuinigen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) doet er alles aan om het Rijk te overtuigen om voldoende middelen beschikbaar te stellen voor uitvoering van onze taken. Het is lastig te voorspellen of deze signalen opgepakt zullen worden. De VNG adviseert gemeenten dan ook om alvast aan de slag te gaan met het voorbereiden van bezuinigingsmaatregelen.

Op hetzelfde moment zijn de inhoudelijke uitdagingen voor de komende jaren groot. We willen daarom financiële ruimte creëren voor onderwerpen die onze grootste prioriteit hebben. Door infrastructurele opgaven meer realistisch te plannen gezien de ambtelijke bezetting, marktontwikkelingen en (grondstof)prijzen is het mogelijk om te besparen. Werkzaamheden en projecten worden qua planning uitgesmeerd zodat de kosten en inzet meer verspreid zijn. Op andere beleidsterreinen zoals het sociaal domein moeten we eveneens besparingen realiseren. In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Deze bevat afspraken om de jeugdzorg verder te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Naast de beoogde kwalitatieve verbeterslag gaat de hervormingsagenda gepaard met een forse bezuiniging via het gemeentefonds. Tegelijkertijd blijven de kosten jeugdzorg al enkele jaren stijgen. Enerzijds door externe niet-beïnvloedbare factoren, zoals landelijke tarieven en OVA-indexering. Anderzijds zien we, door een toename in de complexiteit van de casuïstiek, een stijging in de inzet van zwaardere zorg.

Maatregelen medebewindstaken vanaf 2026 Door de hoge korting vanuit het Rijk op het gemeentefonds, worden harde maatregelen onvermijdelijk voor inwoners van de gemeente Goes. Als deze korting blijft staan dan moeten we aanvullend op deze Kadernota structurele bezuinigingen treffen. Deze bezuinigingen raken de medebewindstaken, zoals zorg en veiligheid, die cruciaal zijn voor het welzijn van onze inwoners. Het voorzieningen- en ondersteuningsniveau niveau staat hierdoor onder druk, wat directe gevolgen heeft voor de levenskwaliteit van onze inwoners. Dit financiële dilemma hebben we uitgewerkt over vijf belangrijke taakvelden, waarbij de maatschappelijke consequenties in beeld zijn gebracht mocht deze korting blijven staan.

7

Leeswijzer De Kadernota is een document dat op een redelijk abstract niveau richting geeft aan de komende begroting. In deze Kadernota gaat het vooral om keuzes maken en eventuele nieuwe richtingen aangeven. De concrete invulling van deze keuzes zal in de komende begroting moeten plaatsvinden. In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de voornaamste beleidsonderwerpen binnen en voor de gemeente Goes. Deze beleidsonderwerpen zijn nieuw of een intensivering van het beleid. Doordat we te maken hebben met hoge kortingen in het gemeentefonds zijn we genoodzaakt om ombuigingen op te nemen in deze Kadernota. Ook zijn in dit hoofdstuk de voorgenomen uitbreidingsinvesteringen opgenomen. De basis hiervan is afkomstig uit de Programmabegroting 2024 en deze zijn herijkt op basis van de nieuwste inzichten. De onderwerpen in hoofdstuk 1 zijn allemaal keuzeonderwerpen. In hoofdstuk 2 worden de financiële vooruitzichten toegelicht. Er is een overzicht gemaakt dat start met het begrotingssaldo 2024. Daarna worden de financiële uitgangspunten voor de komende jaren (20252028) benoemd. De financiële mutaties van het huidige en nieuwe beleid zijn doorgerekend en worden gepresenteerd. In hoofdstuk 3 is ingegaan op het begrotingsadvies van de VNG. Daarbij is in beeld gebracht welke mogelijke maatregelen en consequenties zullen optreden op het moment dat het Rijk de korting in het gemeentefonds laat staan.

In overeenstemming met het VNG-advies is ingegaan op vijf taakvelden waarop mogelijk maatregelen genomen moeten worden. Hierbij is met name gekeken naar de medebewindstaken. Dit zijn taken die wij voor het Rijk uitvoeren. Vanaf 2026 krijgen de gemeenten hier op dit moment echter onvoldoende middelen voor van het Rijk. In bijlage 1 zijn de mutaties op het bestaande beleid kleiner dan € 200.000 gespecificeerd.

8

1 Nieuw beleid, ombuigingen en uitbreidingsinvesteringen 1.1 Inleiding De Kadernota geeft richting aan de koers die de gemeente beleidsmatig wil varen. In dit hoofdstuk gaat dus vooral over de koers die is ingezet, belangrijke keuzes en eventuele nieuwe richtingen op het gebied van beleid. Zoals reeds aangegeven in het voorwoord nopen de (financiële) kaders ons tot het maken van keuzes. Hierbij zetten we hoofdzakelijk in op de eerder ingezette koers. In de informatiecarrousel in het proces voorafgaand aan de totstandkoming van deze Kadernota heeft uw raad aangegeven budget beschikbaar te willen houden voor nieuw beleid. In deze bestuursperiode hebben de gemeenteraad en het college van B&W in het bijzonder aandacht voor en ambities op de thema’s wonen, verduurzamen, dienstbare overheid en bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond leven. In deze Kadernota worden initiatieven gepresenteerd die verder invulling geven aan deze thema’s. Aangevuld met belangrijke en noodzakelijke beleidsontwikkelingen. In dit hoofdstuk zijn de kaderstellende beleidsonderwerpen inclusief de financiële mutaties opgenomen. Een deel van deze onderwerpen is nieuw of een aanvulling op het bestaande beleid. Kenmerkend voor deze onderwerpen is dat hier een keuzemogelijkheid aan ten grondslag ligt. Dit geldt ook voor de uitbreidingsinvesteringen. De financiële vertaling ziet u terug in een tabel per thema.

1.2 Inhoudelijke beleidskaders Zeeuwse Woondeal en regionale woon(zorg)visie Wonen staat volop in de schijnwerpers. De woningmarkt is in beweging. In de Zeeuwse Woondeal hebben Rijk, provincie en Zeeuwse gemeenten met steunverklaringen van marktpartijen de belangrijkste woonopgaven tot 2030 vastgelegd. Het gaat hierbij om het vergroten van het aantal, versnelling van de bouw en betere betaalbaarheid van woningen voor senioren, jongeren, vluchtelingen en andere aandachtsgroepen. De Bevelandse gemeenten hebben in 2024 hun gezamenlijke woonbeleid vastgelegd in een nieuwe regionale Woon(zorg)visie. Naast de uitvoering van de Woondeal richt dit woonbeleid zich ook op het toekomstbestendig maken van de woningvoorraad (zowel levensloopbestendig als klimaatbestendig). De bestaande voorraad sluit onvoldoende aan bij de ontwikkeling van de vraag op de lange termijn. Ouderen wonen langer zelfstandig thuis en ook de opgave zorg en wonen voor aandachtsgroepen groeit en vraagt vernieuwing en mogelijke uitbreiding van voorzieningen. Deze ontwikkelingen vragen een alerte en proactieve houding en extra inspanningen van ons als gemeente. We zoeken hierbij de samenwerking met onder andere woningcorporaties, zorginstellingen, ontwikkelaars en woningzoekenden.

Naast de beschikbaarheid van geschikte, betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen is ook een gezonde fysieke leefomgeving vanuit positieve gezondheid van groot belang voor het welbevinden van de Goesenaren.

9

Betaalbare huur- en koopwoningen Betaalbare woningbouw is een belangrijk uitgangspunt voor gemeentelijk beleid. In de bovengenoemde Zeeuwse Woondeal is onder meer vastgelegd om minimaal twee‐derde betaalbare nieuwbouwwoningen te realiseren; grofweg verdeeld in 30% sociale huurwoningen en 40% midden huur met huurprijs tot € 1.123 of koopwoningen tot € 390.000 (prijspeil 2024). Een dergelijke doelstelling heeft betekenis voor de exploitaties van woningbouwprojecten en kan leiden tot een financieel tekort op woningbouwprojecten. In dat kader wordt voor grotere projecten ingezet op het binnenhalen van subsidies, zoals woningbouwimpuls. Specifiek gaat het om de sleutelprojecten Centrum‐Zuid, Goese Schans, Programma Binnenstad en een nieuwe uitbreidingswijk zoals benoemd in de Zeeuwse Woondeal. In het verlengde hiervan zijn prestatieafspraken nodig, niet alleen met woningcorporaties, maar ook met zorginstellingen. Daarnaast is en komt er regelgeving voor een betere bescherming van huurders van woningen. Zo is er de Wet goed verhuurderschap (juli 2023). Deze wet geeft gemeenten meer mogelijkheden voor het tegengaan van ongewenst verhuurgedrag. Naast het inrichten van een meldpunt geeft de wet een nieuwe taak voor gemeenten voor het handhaven op de zeven wettelijk vastgelegde algemene regels. Naar verwachting volgt per 1 juli de Wet betaalbare huren.

Met deze wet komt er een regulering om huurprijzen voor de midden huur te laten passen bij de kwaliteit van de woning. Gemeenten krijgen de bevoegdheid toezicht te houden en zo nodig tot handhaving over te gaan. De invulling van de handhaving is voor gemeenten vrij. Mede in dat kader worden woningmarktinstrumenten ontwikkeld en ingezet om de betaalbaarheid en beschikbaarheid voor specifieke doelgroepen te bevorderen. Dit vraagt de nodige inzet van personeel en organisatie, zowel binnen de gemeente als in de samenwerking met de Bevelandse gemeenten en (markt)partijen.

Verduurzaming gebouwde omgeving De ambitie voor de gebouwde omgeving is om 95% CO2-neutraal te zijn in de Zeeuwse gebouwde omgeving in 2050. Dit is in lijn met de landelijke ambitie en betekent dat bijna alle energie in Goes uit duurzame energiebronnen komt. Alle huishoudens, bedrijven en instellingen én verkeer en vervoer in Goes draaien op 95% hernieuwbare energie.

In 2040 zal ongeveer de helft van de gebouwde omgeving aardgasvrij zijn. Dit is nodig om de doelstelling van 2050 te kunnen behalen. De meest voor de hand liggende optie voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving in gemeente Goes, is in eerste instantie isoleren en vervolgens het gebruik maken van warmtepompen. Het opwekken van energie willen we zoveel mogelijk stimuleren met zon op het dak binnen de bebouwde kom. In het buitengebied wordt er daarnaast ook ingezet op het plaatsen van kleine windmolens. De toenemende netcongestie kan een risico vormen voor het behalen van deze ambities. Daarom worden andere vormen van energieopwekking onderzocht, maar wordt er ook ingezet op minder energieverbruik, het spreiden van verbruik, lokale opslag en energiehubs.

10

Tot 2040 is een groot aantal woningen in gemeente Goes geïsoleerd met behulp van het Nationaal Isolatie Programma. In combinatie met het samen met bewoners opstellen en uitvoeren van uitvoeringsplannen, worden vervolgstappen gezet met het isoleren van particuliere woningen. Indien mogelijk wordt de warmtetransitie verbonden aan andere opgaven die voor de inwoners van belang zijn, zoals het levensloop- en klimaatbestendig en comfortabel maken van woningen. Bedrijven in gemeente Goes hebben een belangrijk aandeel in de energietransitie (26,3% van de CO2uitstoot en 24,3% van het energieverbruik volgens de Klimaatmonitor 2021). Gemeente Goes zet in op het stimuleren en faciliteren van ondernemers bij hun verduurzamingsvraagstukken.

Mobiliteitsvisie Op het gebied van mobiliteit spelen tal van maatschappelijke ontwikkelingen die vragen om een integrale mobiliteitsvisie voor de stad Goes. In de nota van uitgangspunten voor de omgevingsvisie is opgenomen dat Goes de mogelijkheden versterkt die haar centrale positie op het kruispunt van de oostwest en noordzuidinfrastructuur in Zeeland haar biedt, door waar mogelijk in te zetten op infrastructurele versterkingen. Met het ontwikkelen van hubs (knooppunt in een netwerk van verkeersverbindingen) zorgt Goes dat haar regionale voorzieningen voor alle inwoners van Zeeland goed ontsloten zijn, en dat vanuit de stad effectief aangesloten wordt op de omliggende regionale/landelijke infrastructuur. Met behulp van ‘slimme’ vervoersmiddelen ontstaat binnen de stad een intern netwerk tussen de verschillende hubs. Een andere ontwikkeling op het gebied van mobiliteit is dat deze steeds verder toeneemt. Mensen verplaatsen zich over steeds grotere afstanden. Er treedt ook een verandering op in de manier van reizen: elektrische auto’s en fietsen maken een opmars en steeds vaker worden meerdere typen vervoer tijdens dezelfde reis gebruikt. Het bezit van een auto wordt minder vanzelfsprekend, een auto wordt vaker gedeeld.

Door de opkomst van de elektrische fiets wordt de actieradius van de fietser vergroot: over afstanden van 15 kilometer, en in sommige gevallen zelfs 25 kilometer, wordt de fiets een alternatief voor de auto. Ook stelt de elektrische fiets ouderen langer in staat om fiets-mobiel te blijven. Ook beleidskeuzes zoals het kiezen voor een compacte stad of autoluw maken van de binnenstad om deze te vergroenen hebben grote impact op de mobiliteit in een stad.

Groen structuurplan en natuurinclusief bouwen In de loop van de tijd heeft de verhouding tussen ‘rode’ en ‘groene’ functies in de stad Goes zich zodanig ontwikkeld dat de stedelijke groenstructuur vergroting en versterking behoeft zowel qua gebruiksruimte als natuur. Bewoners van de stad moeten makkelijker toegang tot méér groene gebruiksruimten krijgen, en de biodiversiteit van het stedelijk groen moet worden versterkt. Binnen het bestaande verstedelijkte gebied wordt ruimte vrijgemaakt voor een verdere ‘vergroening’, mede om het thema ‘gezonde stad’ te ondersteunen. Ontwikkeling van het bebouwd gebied zal alleen plaatsvinden als tegelijk vergroting van de hoofdgroenstructuur plaatsvindt en er ‘natuurinclusief’ wordt gebouwd. Door deze uitgangspunten wordt het woon- en leefklimaat versterkt, en wordt mede geanticipeerd op te verwachte gevolgen van klimaatverandering.

11

Klimaatadaptatie Goes is een leefbare en groene gemeente die aantrekkelijk is om in te wonen, werken en recreëren in het heden maar ook in de toekomst. Hierdoor is het van belang om de gevolgen van langdurige droogte, aanhoudende hitte, overstromingen in de regio en hevige neerslag te beperken. Kortom, een gemeente waar mensen prettig kunnen wonen, werken en recreëren in een klimaat adaptieve omgeving is het streven van gemeente Goes. Klimaatadaptatie zal standaard mee gaan worden genomen in alle (ruimtelijke) plannen en (ruimtelijke) beleidsstukken van de gemeente Goes. We werken integraal samen met bedrijven, organisaties, woningcorporaties en inwoners om zowel de openbare als de private ruimtes klimaat adaptief en water robuust in te richten. Als gemeente zien wij water en groen onlosmakelijk met elkaar verbonden om een klimaatbestendige gemeente te realiseren. Bijvoorbeeld de 3-30-300 regeling die zal worden uitgewerkt naar een werkbare variant voor Goes in het voor het komende jaar op te stellen Groen-structuurplan. Aandacht voor structureel en kwalitatief onderhoud is daarbij van belang om de leefruimte robuust te houden. Als gemeente gaan we samenwerkingsverbanden aan en sluiten we aan bij de leefwereld, behoeften en initiatieven van inwoners. Buurtkracht en participatie worden een belangrijk onderdeel.

Gemeente Goes heeft een heldere communicatie vanuit de invalshoeken van brede welvaart (ecologisch, economisch en maatschappelijk-sociaal). Hierdoor zijn de voordelen en redenen van het klimaat adaptief handelen begrijpelijk.

Een aantrekkelijke, leefbare en veerkrachtige samenleving Een groot deel van onze inwoners vindt de weg in de maatschappij. Door individualisering van de samenleving, lijken we soms te zijn kwijtgeraakt hoe we ervoor zorgen dat we er sámen goed voor staan als samenleving. Gelukkig zijn er inwoners en organisaties in onze gemeente die iets willen en kunnen betekenen voor de mensen om zich heen. Initiatieven van klein tot groot die helpen om een maatschappij te creëren die de veerkracht vergroot, we meer naar elkaar omkijken en elkaar helpen. Want hulp vragen en weten waar je moet zijn is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Immers er is ook een groep inwoners die de boodschappen of energierekening niet kan betalen, mentale druk ervaart, zich eenzaam voelt, moeite heeft met opvoeden of het niet lukt een opleiding af te maken of baan te vinden. Mensen voelen zich krachtiger als ze er niet alleen voor staan in de uitdagingen van deze tijd. Je gezien voelen, gehoord en geholpen worden is een eerste belangrijke stap die kan helpen om weer mee te doen in de samenleving. Dat is de maatschappelijke waarde. Ieders bestaan doet ertoe. Tegelijkertijd is er een woningtekort en krapte op de arbeidsmarkt. Er staan te weinig leraren voor de klas en we hebben niet genoeg ‘handen aan het bed’.

Ook zien we dat door vergrijzing en toename van de complexiteit in de maatschappij de druk op de houdbaarheid en betaalbaarheid van ondersteuning en zorg toeneemt. Grote uitdagingen die het noodzakelijk maken keuzes te maken in wat we doen en voor wie. Dit vraagt cultuurverandering en langjarige aandacht.

12

De ondersteuningsbehoefte van inwoners en de uitdagingen waar we mee te maken hebben (en keuzes die daaruit volgen), staan op gespannen voet met elkaar. Het kan leiden tot onder andere: •

Verminderde toegang tot zorg en daarmee toename en/of verzwaring van (gezondheids)problemen;

•

Verminderde sociale cohesie en inclusie;

•

Afname van de bestaanszekerheid en kansengelijkheid;

•

Toenemende druk op vrijwilligers en maatschappelijk veld.

Er moeten fundamentele stappen worden gezet. Met onze inwoners, maatschappelijke - en zorg partners gaan we werken aan domein overstijgende duurzame oplossingen tussen wonen, welzijn, cultuur, sport, zorg, onderwijs, werk en gezondheid. Samen zetten we er de schouders onder om Goes te positioneren als een aantrekkelijke, leefbare en veerkrachtige gemeente.

13

1.3 Nieuw beleid Vanuit de gemeenteraad is aangegeven dat het belangrijk is ruimte te hebben voor nieuw beleid. In deze Kadernota zijn we gezien de huidige financiële positie terughoudend met het opvoeren van nieuw beleid. De onderstaande onderwerpen vinden wij dusdanig belangrijk dat we hiervoor voorstellen deze op te nemen in de Programmabegroting 2025. In onderstaande tabel zijn de financiële effecten opgenomen voor het nieuwe – of intensivering van het beleid:

1.3.1 Omnichannel 1.3.2 Subsidie gemeentelijke monumenten 1.3.3 Circulaire economie

(Bedragen x € 1.000) 2025 2026 2027 -300 -300 -300 -50 -50 -50 -45 -45 -45

2028 -300 -50 -45

Saldo nieuw - en intensivering beleid

-395

-395

Nr.

Omschrijving

-395

-395

Omnichannel Omnichannel dienstverlening vanuit een integraal klantbeeld wil zeggen dat we een platform gaan implementeren, waarmee we goede en passende dienstverlening bieden aan onze inwoners, ondernemers, instellingen en bezoekers. Dit ongeacht het kanaal dat zij kiezen om die dienstverlening bij ons te krijgen. Omdat we met dit platform een totaalbeeld hebben van de klant, kunnen we elke klant passende dienstverlening bieden. Met de middelen die nu beschikbaar komen voor het thema “Omnichannel dienstverlening” leggen we de solide basis voor gemeente brede omnichannel dienstverlening en een integraal klantbeeld. We leggen de basis voor dit integraal klantbeeld voor de frontoffice en zorgen er hiermee voor dat we dit ook voor de inwoner op één plek inzichtelijk maken. Hierdoor ervaren zowel de frontoffice als de klant gelijke informatie en inzichten. Voor de processen rondom burgerzaken en omgevingsvergunningen geven we inzicht in de huidige status en richten we het totale proces in. Deze status- en procesinformatie wordt in één omgeving inzichtelijk voor medewerkers en de klant. Dit biedt ons ook de benodigde inrichting voor proactieve dienstverlening voor deze producten.

Met de structurele middelen, zoals die nu zijn opgevoerd (een startbedrag van € 300.000,- in plaats van het groeimodel naar € 1.200.000,- structureel), richten we de basis van onze gemeentelijke dienstverlening integraal en omnichannel in. We leggen de basis voor duidelijke, inclusieve dienstverlening. We werken daarbij toe naar één platform, waar alle informatie over de klant, zijn contact met de gemeente en diens lopende processen voor zowel de gemeente als de klant inzichtelijk zijn. Dit geeft in de toekomst ook de mogelijkheid voor meer passende en proactieve dienstverlening in het sociaal domein. We faciliteren hiermee snelle en efficiënte dienstverlening, waarbinnen de inwoner zijn of haar informatie (waar wettelijk mogelijk) maar één keer hoeft te verstrekken en we de inwoner proactief wijzen op mogelijkheden. Doordat we de inwoner regie geven, kunnen we hem passend en efficiënt helpen en snel besluiten nemen. Door het integrale klantbeeld, kunnen we efficiënt weloverwogen en goed geïnformeerde besluiten nemen.

14

Subsidie gemeentelijke monumenten De cultuurhistorische betekenis van de stad wordt versterkt door uitvoering te geven aan de ‘Kwaliteitsagenda binnenstad 2030’. Monumenten en historische gebouwen worden ingezet om ‘het verhaal van Goes’ breed over het voetlicht te krijgen. Behoud en versterken van de historische gebouwen speelt hierbij een belangrijke rol. Om het erfgoed van de gemeente Goes te beschermen en onder andere de binnenstad aantrekkelijk te houden is het van belang dat er meer gemeentelijke monumenten aangewezen worden. Op die wijze kunnen we deze gebouwen beschermen en zorgen we ervoor dat de identiteit van de stad behouden blijft. Als tegemoetkoming voor de extra kosten die een monumentenstatus met zich meebrengt, en als stimulans om onderhoud aan deze panden uit te voeren, is een subsidiebudget wenselijk. Met een jaarlijks bedrag van € 50.000, kunnen 10 gemeentelijke monumenten een subsidie krijgen van € 5.000. Op een complete restauratie is dit niet veel, maar hiermee laten we wel zien, dat we als gemeente de eigenaren die hun pand goed onderhouden waarderen.

Circulaire economie In 2050 wil gemeente Goes volledig circulair zijn. Momenteel geven we hier, via het Klimaatprogramma, beperkt uitvoering aan. Vanuit het Interbestuurlijk Programma (IBP) en het Klimaatakkoord hebben alle 13 Zeeuwse gemeenten de opdracht gekregen om in dit kader een beleidsplan circulaire economie op te stellen. Hierin staat welke inspanningen we willen doen om te komen tot een 100% circulaire economie in 2050. Momenteel wordt gewerkt aan het concept. Doelstelling is vaststelling in Q4 2024/Q1 2025. Alle Zeeuwse gemeenten zullen bij moeten dragen aan extra kosten voor regionale activiteiten. De huishoudelijke afvalstromen zullen beperkt worden en zoveel mogelijk als grondstof ingezet worden. Hierbij wordt ook Zeeuws breed via het O.L.A.Z. ingezet op het realiseren van 3 regionale circulaire ambachtscentra, waarbij het afval van de milieustraat zoveel mogelijk wordt gescheiden aangevuld met activiteiten op het gebied van demontage, upcycling (repareren, opknappen) en kringloop. Voor regio De Bevelanden is het circulaire ambachtscentrum beoogd in Goes bij de nieuw te realiseren milieustraat.

15

1.4 Ombuigingen In onderstaande tabel zijn de ombuigingen opgenomen voor de komende jaren. Voor de meeste ombuigingen wordt voorgesteld om deze in gang te zetten na 2025. Zolang de financiële onzekerheid over de financiering van de gemeenten door het Rijk aanhoudt, willen we geen pijnlijke onomkeerbare keuze maken. Aan de andere kant willen we tijdig de financiën van de gemeente gezond houden en tijdig anticiperen op zowel inhoudelijke als financiële ontwikkelingen. Daarom zijn we genoodzaakt onderstaande maatregelen op te voeren in deze Kadernota en vervolgens in de Programmabegroting 2025. (Bedragen x € 1.000) 2026 2027 150 480 60 120 48 96 220 115 250 350 200 750 55 255 255 70 70 70 160 160 160 70 70 180

Nr.

Omschrijving

1.4.1 1.4.2 1.4.3 1.4.4 1.4.5 1.4.6 1.4.7 1.4.8 1.4.9 1.4.10 1.4.11 1.4.12 1.4.13 1.4.14 1.4.15 1.4.16

Realistische investeringsplanning Verhoging lijkbezorgingsrechten Verhoging forensen- en toeristenbelasting Toegroeien naar 100% kostendekkendheid rioolheffing Toegroeien naar 100% kostendekkendheid afvalstoffenheffing Subsidies met maximale maatschappelijke impact Samen voor een gezond Goes - ombuiging sociaal domein Efficiency organisatie Informatiecentrum Groei team leefbaarheid/boa's on hold Leges evenementen OZB verhogen boven op inflatie Verlaging kwaliteit openbare ruimte Gedeeltelijke doorberekening van inflatie Taakstelling Gemeenschappelijke Regelingen bij daling algemene uitkering Ingroeimodel bestaande taakstelling parkeren -210

Saldo voorgestelde ombuigingen

160 -140

700 320 -70

2028 330 180 96 440 230 600 1.500 255 70 160 70 360 250 700 320 0

1.283

3.816

5.561

2025 190

265

Realistische investeringsplanning Verschillende externe factoren (kunnen) zorgen voor vertraging in de uitvoering van geplande projecten en werkzaamheden. In de huidige markt zijn er bijvoorbeeld niet altijd genoeg leveranciers of grondstoffen beschikbaar, zijn tarieven buitenproportioneel, of is er sprake van een tekort aan technisch personeel. Deze ontwikkelen maken dat we onze investeringsplanning hebben aangepast naar een meer realistisch tijdspad op het gebied van uitvoering. Aanpassingen in deze planning zorgt eveneens voor meer financiële ruimte, omdat de benodigde investeringen meer over de jaren zijn verspreid.

Verhoging lijkbezorgingsrechten In de Programmabegroting 2024 zitten de lijkbezorgingsrechten op 63% kostendekkendheid. We stellen voor om de lijkbezorgingsrechten voor de jaren 2026 t/m 2028 jaarlijks met ongeveer 10% te verhogen boven op de reguliere indexatie. Op basis van de huidige cijfers komen wij dan uit op een kostendekkendheid van ongeveer 80%.

16

Verhoging forensen- en toeristenbelasting De huidige tarieven voor de toeristenbelasting liggen onder het Zeeuws gemiddelde. We stellen voor om de tarieven in 2026 en 2027 jaarlijks met 10% te verhogen boven op de reguliere indexatie. Dit betekent een stijging van € 1,20 in 2024 naar € 1,45 in 2027 voor overnachting op een camping en een stijging van in 2027 € 1,55 in 2024 naar € 1,88 in 2027 voor hotels. Deze stijgingen zijn zonder rekening te houden met de reguliere indexatie. Ook de tarieven voor de forensenbelasting zijn lager dan het Zeeuws gemiddelde. We stellen voor om de tarieven in 2026 en 2027 jaarlijks met 8% te verhogen boven op de reguliere indexatie. Met deze verhogingen komen naar verwachting dichter bij het Zeeuws gemiddelde uit. Het tarief voor een woning met een WOZ-waarde van € 200.000 stijgt van € 647,- in 2024 naar € 755,- in 2027 zonder rekening te houden met reguliere indexatie. Deze belastingen zijn een algemeen dekkingsmiddel. We zien wel een relatie met de lopende investeringen in de recreatieve infrastructuur binnen de gemeente Goes.

Toegroeien naar 100% kostendekkendheid rioolheffing In de Programmabegroting 2024 is de kostendekkendheid op de rioolheffing 94%. Dit betekent dat niet alle kosten door de gebruiker worden betaald. We stellen voor om in twee stappen toe te groeien naar 100% kostendekkendheid. De kostenontwikkeling aan de uitgavenkant kunnen van invloed zijn op de totale te behalen ombuiging, omdat je maximaal een 100% kostendekkend tarief in rekening mag brengen. Dit betekent een extra lastenverzwaring voor een koopwoning met een gemiddelde WOZwaarde van ongeveer € 12,-.

Toegroeien naar 100% kostendekkendheid afvalstoffenheffing In de Programmabegroting 2024 is de kostendekkendheid op de rioolheffing 96%. Dit betekent dat niet alle kosten door de gebruiker worden betaald. We stellen voor om in twee stappen toe te groeien naar 100% kostendekkendheid. De kostenontwikkeling aan de uitgavenkant kunnen van invloed zijn op de totale te behalen ombuiging, omdat je maximaal een 100% kostendekkend tarief in rekening mag brengen. Dit betekent een extra lastenverzwaring voor meerpersoonshuishouden van € 8,50.

17

Subsidies met maximale maatschappelijke impact De wereld is niet maakbaar en we kunnen als gemeente niet alles oplossen. Een goede sociale basis vergroot de veerkracht van onze inwoners waardoor het beter lukt om te gaan met de uitdagingen die zich in het leven voordoen. Deze sociale basis wordt verstevigd door te investeren in het voorliggend veld. Dit is gericht op plekken voor ontmoeting en contact, maar ook om ervoor te zorgen dat het fijn wonen, werken, leven en ontspannen is in onze gemeente zodat inwoners hier willen blijven en zich kunnen ontwikkelen. Ons aantrekkelijke sport-, culturele en onderwijsaanbod zijn hierbij helpend. Komende jaren blijven we investeren in het bevorderen van de sociale basis. Het gaat hierbij over het geheel van informele verbindingen (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld met de formele basisinfrastructuur die deelname aan de samenleving bevordert. Professionals en organisaties die inwoners bijstaan in de vorm van collectieve voorzieningen, vrijwillige ondersteuning en begeleiding en laagdrempelige hulp (zoals maatschappelijk werk, Tejo, welzijn op recept). Daarbij gaan we gerichter subsidiëren. Gerichter betekent niet persé minder subsidies, maar kijken wat werkt en de meeste impact heeft. Ook zoeken we nog meer naar collectieve oplossingen in plaats van individueel maatwerk.

In 2025 ligt er een plan om het subsidiebudget zo in te zetten dat er maximale impact en maatschappelijke waarde wordt gecreëerd. We realiseren ons dat hiermee de vanzelfsprekendheid van een subsidie voor initiatieven die van toegevoegde waarde zijn voor de samenleving onder druk komt te staan en we tegelijkertijd een groter beroep doen op de inzet van vrijwilligers en de samenleving in zijn geheel.

Samen voor een gezond Goes - ombuiging sociaal domein Buiten de eerdergenoemde inhoudelijke uitdagingen, staan we als gemeente ook voor een financiële uitdaging. Voor welzijn en sociaal domein krijgen we incidentele middelen vanuit NPO, GALA, IZA en de Hervormingsagenda jeugd. Deze middelen geven een impuls aan de benodigde beweging. Vanwege het incidentele karakter, betekent dit wel een risico voor voortzetting. Daartegenover wordt namelijk structureel gekort bij de Hervormingagenda jeugd, terwijl de jeugdzorgkosten stijgen. Tevens loopt er landelijk een onderzoek naar de houdbaarheid van de WMO gerelateerd aan het huidige abonnementstarief en de arbeidsmarktkrapte. Tot slot vindt momenteel (sub)regionaal de nieuwe inkoop Jeugd plaats en is de nieuwe aanbesteding Wmo vanaf 1 mei 2024 ingevoerd. We zien dus incidentele impulsen tegenover structurele kortingen en onzekerheden in verband met recente ontwikkelingen.

De kracht van welzijn en sterke lokale teams Deze ontwikkelingen dwingen ons ook voor welzijn en het sociaal domein te kiezen wat we wel of anders gaan doen. Dit gaat over de brede keten van preventie tot zorg. Keuzes hierin maken lijkt tegenstrijdig en vraagt om het zoeken naar de juiste balans. Het behalen van de ombuigingen is van veel factoren

18

afhankelijk. Vooral omdat er diverse externe niet beïnvloedbare factoren zijn, waardoor de grip op de lokale situatie beperkt is. Denk hierbij aan de zorgplicht, het huisartsentekort, wachtlijsten GGZ, landelijke vastgestelde tarieven en voorwaarden (bijv. inkomenstoets) en de beweging van het medische naar het sociale domein. Daarom worden de in de Kadernota voorgestelde ombuigingen verwoord in richtbedragen. We zijn volgend aan het Rijksbeleid. En hebben te maken met autonome maatschappelijk ontwikkelingen waar we als gemeente alleen in gezamenlijkheid met de andere (landelijke) overheden, maatschappelijke partners en onze inwoners iets in kunnen veranderen. Er is in de basis een cultuurverandering nodig. Illustratief hiervoor is de benodigde accentverschuiving van ziekte en zorg naar gezondheid en preventie. Dit betekent dat een inwoner een passend aanbod krijgt op zijn/haar zorgvraag, maar dat dit (welzijns) aanbod mogelijk anders kan zijn dan dat mensen gewend waren. Het mag duidelijk zijn dat niets doen geen optie is, willen we de zorg voor de toekomst beschikbaar houden voor hen die het echt nodig hebben. We zetten in op twee sporen. Zo gaan we gerichter subsidiëren en passender ondersteunen.

We stellen een actieplan sociaal domein breed op waarmee we een steviger verbinding willen realiseren van zorg naar het voorliggend (preventieve) veld in aansluiting op de landelijke opgaven uit o.m. GALA, IZA en de hervormingsagenda jeugd. We beginnen niet vanaf ‘nul’; de afgelopen jaren hebben we al volop ingezet op het realiseren van de benodigde verandering en sturing in onze toegangen. Met behulp van het programmaplan ‘Goes voor elkaar’, de versnelling met het Focusplan en ‘grip op WMO’ hebben we hierin goede stappen gezet. Er is onder andere gewerkt aan het invoeren van de uitgangspunten van positieve gezondheid, omgekeerde toets en integraal werken (met aandacht voor het doe vermogen van onze inwoners), de klantroute jeugd en resultaatgericht werken. Dit vraagt blijvend aandacht en moet worden doorontwikkeld. We gaan de sociale basis versterken en richten sterke lokale teams in die extra inzetten op de benodigde verschuiving naar preventie en gezondheid. Sterke lokale teams, gericht op -9 maanden tot 100+, richten zich op kwetsbare inwoners in alle levensfasen, vroegtijdig, doorlopend en op sleutelmomenten waarop men het moeilijk heeft. Samen met onze partners wordt onderzocht wat er speelt en hoe deze opgave kan worden aangepakt. Hierbij maken we gebruik van benchmark, monitoring, evaluatie en intervisie.

In de 2e helft van 2024 wordt dit samen met de recent aangestelde beleidsdata-analist opgepakt. Gezien de opgaven vragen we nu geen extra middelen voor nieuw preventief beleid, maar willen we de benodigde extra investering in de basisinfrastructuur en toegangen (deskundigheidsbevordering, ruimte voor implementatie en borging) vooralsnog bekostigen uit de reserve sociaal domein. Mogelijk hebben we hier in de toekomst wel structurele middelen voor nodig.

Efficiency organisatie We verwachten deze ombuiging te realiseren door verschillende maatregelen te nemen. Allereerst voeren we een grondig onderzoek uit naar onze ICT-systemen. Door te investeren in efficiëntere en beter geïntegreerde technologieën, kunnen we onze processen stroomlijnen en kosten verlagen. Daarnaast gaan we alle kosten voor onze dienstverlening doorbelasten aan de (externe) gebruiker. Deze aanpak helpt ons niet alleen om onze kosten beter te beheren, maar ook om onze doelen effectief te bereiken.

19

Informatiecentrum De gemeente Goes heeft in het centrum van Goes een informatiepunt/touristshop. Met name de personeelskosten zijn aanzienlijk terwijl het geen wettelijke taak is van de gemeente en er ook geen vergoeding van het Rijk hier tegenover staat. Er zal dan vanuit de gemeente geen toeristische informatie meer verstrekt worden. Overheidsvragen kunnen dan ook niet meer op deze locatie gesteld worden. Alternatieven zijn het Informatiepunt Digitale Overheid in de bibliotheek of de balie in het Stadskantoor.

Groei team leefbaarheid/BOA’s on hold Team leefbaarheid groeit in 2024 naar 10 medewerkers. Het einddoel is om door te groeien naar structureel 12 medewerkers. Door deze laatste 2 vacatures niet in te vullen kunnen wij 160.000 euro structureel besparen. Dit heeft wel gevolgen: •

15% tot 20% minder inzet op straat dan eerst voorzien voor 2025 en verder.

•

Focus blijft op meldingen en reactief reageren in plaats van proactief/preventief optreden.

•

Risico dat wij goede stagiaires die wij nu hebben straks niet kunnen aannemen of überhaupt niet beschikbaar zijn.

•

Ambitie om 24/7 bereikbaar te zijn niet haalbaar

Er wordt daarom nadrukkelijk gekozen voor het bevriezen van de formatie en niet voor het definitief schrappen van de formatie.

Leges evenementen Als gemeente vragen wij nu geen vergoeding voor het behandelen van aanvragen voor het organiseren van een vergunningsplichtig evenement behalve voor de zwaarste evenementencategorie (Cevenementen). Hierdoor voeren wij veel werkzaamheden uit waar geen vergoeding tegenover staat en subsidiëren wij feitelijk (commerciële) evenementen in Goes. Ook ligt de drempel voor een aanvraag nu zo laag dat wij aanvragen krijgen van partijen die niet serieus van plan zijn om iets te organiseren. Een verzachtende factor bij het invoeren van deze leges is dat vanaf 2025 meer evenementen alleen meldingsplichtig zijn en geen leges hoeven te betalen. In de komende jaren blijven we inzetten op een evenementvriendelijke stad.

OZB verhogen boven op inflatie We stellen voor om de OZB zowel in 2027 als in 2028 met 1,5% extra te verhogen boven op de reguliere indexatie. Voor een koopwoning met een gemiddelde WOZ-waarde betekent dit een extra last van ongeveer € 13,-.

20

Verlaging kwaliteit openbare ruimte Het onderhoudsniveau van de kwaliteit van de openbare ruimte is volgens de IBOR-systematiek gesteld op het zogenaamde ‘B’ niveau. Dit houdt in dat dat we streven dat onze wegen en civiele kunstwerken en het groen voldoen aan het uitgangspunt van ‘Schoon, heel en veilig’. In de binnenstad geldt een kwaliteitsniveau ‘A’. Dit houdt in dat er gewerkt wordt met meer kostbare en hoogwaardige materialen en dat de onderhoudsfrequentie hoger ligt. Op basis van het gestelde kwaliteitsniveau worden beheerplannen en benodigde opgesteld. Een lager kwaliteitsniveau kan leiden tot lagere beheer- en onderhoudskosten. Bij het verlagen van het kwaliteitsniveau (naar C of D) is er sprake van een vermindering van de ruimtelijke uitstraling en wordt er ingeboet op het huidige uitgangspunt van “Schoon, Heel en Veilig”. Bijkomende consequentie is de kans op het toenemen van meldingen en klachten alsook een grotere kans op aansprakelijkheid claims. Ook kan het zorgen voor ad hoc reparaties, hogere kans op incidentele hogere kosten en vergroot het risico voor achterstallig onderhoud. In de losse beheerplannen voor riool, groen, wegen, openbare verlichting, havens-sluis worden de kosten doorberekend van het onderhoud van verschillende kwaliteitsniveaus.

Bij de vaststelling van de beheerplannen kunnen keuzes in onderhoud en de financiële consequenties daarvan worden vastgesteld.

Gedeeltelijke doorberekening van inflatie Wij stellen voor om in onze budgetten voor 2027 de inflatie van 2,6% niet volledig door te berekenen. Deze keuze maken we omdat we jaarlijks geld overhouden in de jaarrekening. Dankzij deze positieve resultaten kunnen we de effecten van inflatie deels opvangen zonder de volledige kostenstijgingen door te voeren in de budgetten.

Opdracht aan Gemeenschappelijke Regelingen Wij staan momenteel voor een grote financiële uitdaging door de daling van de algemene uitkering. Deze financiële tegenslag dwingt ons als gemeente om onze begroting te herzien en noodzakelijke ombuigingen door te voeren. We moeten kritisch kijken naar onze uitgaven en zoeken naar manieren om efficiënter te werken zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit van onze dienstverlening en inhoudelijke opgaven. Dit kan gevolgen hebben voor de uit te voeren taken bij de Gemeenschappelijke Regelingen, zoals het niet meer uitvoeren van bepaalde taken. In lijn met deze aanpak willen wij gezamenlijk met de andere deelnemers van de gemeenschappelijke regelingen ook opdracht aan de gemeenschappelijke regelingen om een bijdrage te leveren aan deze ombuigingen. Gecorrigeerd voor prijseffecten is daling in de algemene uitkering in 2026 ten opzichte van 2025 ongeveer 5%. We stellen voor om in deze Kadernota aan te nemen dat we in 2026 1% en vanaf 2027 2% kunnen besparen op de uitvoeringskosten van de gemeenschappelijke regelingen.

21

Ingroeimodel bestaande taakstelling parkeren In de Programmabegroting is vanaf het jaar 2025 een taakstelling opgenomen van € 270.000. Om de tarieven niet in één keer fors te verhogen wordt voorgesteld een ingroeimodel te hanteren waarbij de taakstelling vanaf 2028 volledig wordt behaald. Wel investeren we gelijktijdig in parkeervoorzieningen.

22

1.5 Uitbreidingsinvesteringen Met deze paragraaf geven we inzicht in de uitbreidingsinvesteringen voor 2025 tot en met 2028. Voor een groot deel zijn deze al onderdeel van begroting 2024. Waar er afwijkingen zijn van de eerder opgenomen uitbreidingsinvesteringen, wordt dit toegelicht. In deze paragraaf worden de uitbreidingsinvesteringen per begrotingsprogramma weergegeven. In onderstaande tabel de samenvatting: Uitbreidingsinvesteringen Nr

Progamma

(bedragen x € 1.000)

2. Ruimte en economie 3. Onderwijs, sport en cultuur 5. Milieu

2025 5.380 650 315

2026 9.048 0 0

2027 13.877 1.100 2.500

2028 2.565 2.100 7.200

Totaal

6.345

9.048

17.477

11.865

Dekking Derden Reserve 7.182 26.510 0 3.050 315 0 7.497

29.560

Voor de uitvoering van investeringen zijn we afhankelijk van meerdere (externe) factoren die op dit moment voor vertragingen zorgen. In de huidige markt zijn bijvoorbeeld niet altijd voldoende leveranciers beschikbaar die tijdig de investeringen kunnen realiseren. Ook merken we dat gezien de hogere prijzen, we soms wachten met aanbestedingen. Het gebrek aan technisch personeel is ook voor de gemeente een factor van belang. Daarom houden we in financiële zin rekening met 30% lagere lasten. We houden bij de investeringen rekening met bijdragen van derden, bijvoorbeeld subsidies vanuit de provincie of het Rijk. Ook verwachten we het grootste gedeelte van de afschrijvingslasten te dekken uit een reserve. Om dit te kunnen realiseren wordt het superdividend van ZEH ingezet. In hoofdstuk 2 wordt inzicht gegeven in de vrije ruimte en het leggen van claims op reserves ter dekking van toekomstige afschrijvingslasten.

Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie

Economisch beleid Om aantrekkelijk te zijn, en te blijven als centrumgemeente investeert Goes in innovatieve bedrijventerreinen, een bruisende binnenstad en een kwalitatief hoogstaande recreatiezone. We zetten in op duurzame, innovatieve bedrijventerreinen en verduurzaming van bestaande terreinen. Voor de Binnenstad gaan we verder met de uitwerking van de vastgestelde Kwaliteitsagenda Binnenstad. Bij het vaststellen van de Aandachtsgebiedsvisie recreatiezone Wolphaartsdijk heeft de gemeente zich voorgenomen om in te zetten op een kwaliteitsslag in het de recreatiezone. De eerste stappen zijn hiervoor gezet. Hieruit vloeit het project Havengebied Wolphaartsdijk voort, waarin in gezamenlijkheid met de grondeigenaren in het gebied, een kwaliteitsslag zal worden verwezenlijkt.

23

Kwaliteitsagenda binnenstad Voor de binnenstad gaan we verder met de uitwerking van de vastgestelde Kwaliteitsagenda Binnenstad. We maken de binnenstad autoluw en zetten stappen om de leegstand te verminderen. Verder versterken we de aantrekkingskracht van de binnenstad door deze groener te maken en de culturele identiteit te vergroten. Ook plaatsen we nieuw straatmeubilair en zetten we stappen om het fietsparkeren te verbeteren.