Agendapunt 09. Kadernota 2022

Kadernota 2022

GEMEENTE GOES

Inhoudsopgave Inhoud Voorwoord ...................................................................................................................................................... 3 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 4 1

Kaderstellende beleidsonderwerpen ...................................................................................................... 5 1.1

Wonen ............................................................................................................................................ 5

1.2

Klimaatbeleid .................................................................................................................................. 6

1.3

Infra: verkeer en vervoer, fiets(parkeren) ...................................................................................... 6

1.4

Optimale dienstverlening en informatiebeveiligingsbeleid ........................................................... 7

1.5

Goes is veilig en leefbaar ................................................................................................................ 7

1.6

Goes voor elkaar ............................................................................................................................. 8 Jeugd........................................................................................................................................... 9 Wet Maatschappelijke Ondersteuning....................................................................................... 9 Participatiewet ......................................................................................................................... 10 Preventie .................................................................................................................................. 10 Cultuur en onderwijs ................................................................................................................ 11 Sport en bewegen .................................................................................................................... 12

2

Financiële positie................................................................................................................................... 13 2.1

Programmabegroting 2021 na wijzigingen ................................................................................... 14 Programmabegroting 2021 ...................................................................................................... 14 Vastgestelde begrotingswijzigingen 2021 ................................................................................ 14 Begrotingswijzigingen 2021 in routing ..................................................................................... 15

2.2

Financiële uitgangspunten............................................................................................................ 15 Salarissen en sociale lasten ...................................................................................................... 15 Subsidies en Gemeenschappelijke Regelingen......................................................................... 16 Materiële kosten ...................................................................................................................... 16 Sociaal domein ......................................................................................................................... 16 Lokale heffingen en overige opbrengsten ................................................................................ 16 Meicirculaire 2021 .................................................................................................................... 17 Stelpost meicirculaire jaarschijf 2025 ...................................................................................... 17 Herijking gemeentefonds ......................................................................................................... 17 Financiële houdbaarheid in relatie tot schuldquote ................................................................

18 Compensatie Rijk sociaal domein......................................................................................... 18

1

2.3

Financiële mutaties bestaand beleid ............................................................................................ 18 Opbrengsten uit erfpacht ......................................................................................................... 19 Bijdrage uit reserve sociaal domein ......................................................................................... 19 Jeugdzorg.................................................................................................................................. 19 Wet Maatschappelijke Ondersteuning..................................................................................... 19 Intervence ................................................................................................................................ 19 Uithuizing en aanpassing museum ........................................................................................... 20 Overige ..................................................................................................................................... 20

2.4

Financiële mutaties nieuw beleid ................................................................................................. 21 Strategische beleidscapaciteit .................................................................................................. 21 Bijdrage Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO) ..................................................................... 21 Samenwerking agenda de Bevelanden .................................................................................... 21 Energiecoördinator................................................................................................................... 22 Openbaar toilet ........................................................................................................................ 22 Klimaatbeleid – verduurzaming vastgoed ................................................................................ 22 Openbare laadinfrastructuur ................................................................................................... 22 Budget voor nieuw collegeprogramma .................................................................................... 23

2.5

Ombuigingen beleid ..................................................................................................................... 23

Dividend Evides ..................................................................................................................................... 24 Focusplan sociaal domein ..................................................................................................................... 24 Organisatie ............................................................................................................................................ 25 Openbare ruimte ................................................................................................................................... 25 Heffing afval .......................................................................................................................................... 25 Onroerende Zaak Belasting (OZB) ......................................................................................................... 25 Overige belastingen............................................................................................................................... 25 2.6

Investeringsplanning .................................................................................................................... 26

Bijlage 1: Specificatie overige mutaties bestaand beleid .............................................................................. 27 Bijlage 2: Potentiële ombuigingen bij minder compensatie Rijk................................................................... 27

2

Voorwoord De kadernota 2022 van de gemeente Goes verschijnt in een bijzondere en onzekere tijd. Een tijd waarin overheden wereldwijd het hoofd proberen te bieden aan het coronavirus, met maatregelen die een grote impact hebben op de economie en het dagelijks leven van alle inwoners. Ondanks dat op het moment van schrijven het coronavirus over zijn hoogtepunt heen lijkt te zijn, zal de invloed van deze pandemie nog jaren merkbaar zijn. De kadernota 2022 is anders van aard dan in het verleden. Op verzoek van de Raad is besloten de kadernota een meer prominentere plek te geven in de Planning en Control (P&C) cyclus van de gemeente Goes. In een aantal sessies met de Raad is gesproken over de vorm en inhoud van deze vernieuwende nota. De nota die u nu in handen heeft is de uitkomst van dit leerproces. Hierin worden ambities weergegeven en vragen (op een abstract niveau) beantwoord over onze belangrijkste beleidsonderwerpen. We schetsen een beeld van ontwikkelingen binnen deze onderwerpen. Ook kijken we naar de financiële stand van zaken van onze gemeente. De kadernota bevat daarom integraal alle financiële ontwikkelingen tussen de begroting 2021 en het moment van schrijven. Via de verschillende onderdelen komen we in de kadernota 2022 tot een eerste perspectief. Het gepresenteerde financiële beeld laat meerjarige tekorten zien.

In deze kadernota zijn daarom ook oplossingen aangereikt die kunnen worden gebruikt door de Raad om te komen tot een sluitende begroting. De Kadernota 2022 sluit met een positief saldo van € 640.000. Zoals u wellicht bekend, baarde het onvoldoende compenseren door de Rijksoverheid van de alsmaar stijgende kosten in het sociaal domein ons zorgen. Eind mei 2021 volgde er vanuit de arbitragecommissie, die door de VNG was gevraagd te kijken naar een compensatie van kosten jeugdzorg, goed nieuws. De commissie stelt dat een bedrag van € 1,9 miljard in 2022 aflopend naar € 800 miljoen in 2028 ter beschikking moet worden gesteld aan de gemeenten ter compensatie van de forse tekorten in het sociaal domein. Voor het jaar 2022 zijn het kabinet en de VNG een aanvullende compensatie van € 1,3 miljard overeen gekomen. Voor Goes komt dat neer op een bedrag van ongeveer € 2,9 miljoen in 2022. Voor de jaren daarna is een inschatting opgenomen van € 2,0 miljoen in 2023 aflopend naar € 1,5 miljoen in 2025. Echter, ook met deze compensatie zijn ombuigingen nodig om tot een sluitend financieel perspectief te komen. De vele financiële uitdagingen waar wij (net zoals bijna alle andere gemeenten in Nederland) mee worden geconfronteerd, moeten inzichtelijk worden gemaakt om tot gedegen beslissingen te komen.

Zoals ieder jaar verschijnt de meicirculaire 2021 na het moment van verschijnen van de Kadernota 2022. Ook dit jaar ontvangt u een raadsmemo waarin het financieel perspectief van de Kadernota 2022 aangevuld wordt met het effect van de meicirculaire 2021. Hierdoor heeft u tijdens de behandeling van de kadernota het meest actuele beeld tot uw beschikking.

3

Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de voornaamste beleidsonderwerpen binnen de gemeente Goes. Deze beleidsonderwerpen zijn door de raadsleden in een aantal sessies benoemd als die onderwerpen die de toekomst van onze gemeente bepalen. We starten met een paragraaf over welke gemeente we willen zijn, waarna verschillende onderwerpen apart worden belicht. In hoofdstuk 2 worden de financiële vooruitzichten toegelicht. Er wordt een overzicht gemaakt dat start met het begrotingssaldo 2021. Daarna worden de financiële uitgangspunten voor de komende jaren (2022‐2025) benoemd. De financiële mutaties van het huidige beleid en eventueel nieuw beleid zijn doorgerekend en worden gepresenteerd. Uiteindelijk wordt ingegaan op voorstellen die kunnen worden overgenomen om het negatieve exploitatieresultaat in de komende jaren te verbeteren. Tot slot: alle bedragen in deze kadernota zijn in duizenden euro’s tenzij anders genoemd.

4

1 Kaderstellende beleidsonderwerpen Goes wil een gemeente zijn waar mensen naar elkaar omkijken en waar het fijn wonen is. In ons collegeprogramma zijn de drie hoofdthema’s benoemd waarop ook deze kadernota voortborduurt: (1) Goes is centrumgemeente, (2) Goes als stad van sport, zorg en gezondheid, (3) Goes is toegankelijk, bereikbaar en nabij. Het aanbod aan voorzieningen speelt hierbij een grote rol. De centrumfunctie willen we op peil houden en verder uitbouwen. Goes biedt met haar stedelijke economie een drijvende kracht voor een aantrekkelijk en onderscheidend vestigings‐ en woonklimaat. Daarbij kent Goes een gunstige, centrale ligging waarmee haar stedelijke functies, economisch, sociaal en maatschappelijk, in stand gehouden en versterkt kunnen worden, zowel langs de as Gent‐Terneuzen‐Goes‐Rotterdam als in oost‐westelijke richting via snelweg en spoor. Goes heeft met haar stedelijk aanbod en ‐voorzieningen betekenis op drie schaalniveaus: voor de eigen inwoners, voor De Bevelanden en samen met de andere Z4‐steden, voor Zeeland als geheel. Vitale inwoners in een vitale samenleving, dat is ons streven. Uitgangspunt is de eigen verantwoordelijkheid van de inwoners om met hulp van hun netwerk deel te nemen aan de samenleving. Waar dit niet lukt, zorgen wij voor voorzieningen en gerichte ondersteuning binnen de voor ons beschikbare mogelijkheden.

Goes kan dit als overheid, met grote financiële uitdagingen op het Sociaal Domein, namelijk niet alleen. Hierbij hebben we de inzet van inwoners, zorgaanbieders en (maatschappelijke) organisaties hard nodig en verwachten we een reële, duurzame bekostiging van het Rijk. Bij het nadenken over deze thema’s is de financiële doorkijk uiteraard een zeer belangrijke randvoorwaarde. Zoals blijkt uit de financiële ontwikkelingen, zullen keuzes moeten worden gemaakt. Dat doet echter geen afbreuk aan onze ambities en doelen als gemeenten Goes. De ambities die we als gemeente Goes hebben, blijven overeind en geven kleur aan de door de raad genoemde themas’s.

1.1 Wonen De woningmarkt is in beweging, nu nog meer dan voorgaande jaren. Dat vraagt een evenwichtig inzet, zowel kwantitatief als kwalitatief. In de Zeeuwse Woonagenda beschrijven alle Zeeuwse gemeenten samen met de provincie de belangrijkste woonopgaven en de opgavegerichte netwerksturing. Dan gaat het om het zorgdragen voor goede, voldoende geschikte en betaalbare woningen voor (toekomstige) inwoners én over het toekomstbestendig maken van de woonvoorraad (zowel levensloopbestendig als klimaatbestendig). We hebben te maken met een bestaande voorraad die onvoldoende aansluit bij de ontwikkeling van de vraag op de lange termijn. In de huursector zijn corporaties al voortvarend aan de slag om hun bestaande bezit te verduurzamen en levensloopbestendig te maken. Ook voor de particuliere sector is een aanpak nodig. Een aanpak in de particuliere sector vraagt uiteraard inzet van woningeigenaren, maar zal ook van de overheid investeringen vragen. Daarnaast kan het experimenteren met flexibele woonvormen waarmee ingespeeld kan worden op trends en ontwikkelingen genoemd worden als factor om rekening mee te houden. Een van die mogelijke trends is de migratie uit de grote steden als gevolg van Corona.

Zoekt men meer ruimte om te leven en wordt, in combinatie met het structurele thuiswerken, de afstand tot werk daarmee ook minder belangrijk? Een andere ontwikkeling is het langer zelfstandig thuis wonen en de opgave zorg en wonen (ouderenhuisvesting als ook begeleid wonen). Deze ontwikkelingen vragen een alerte en proactieve

5

houding van ons als gemeente, ook in de samenwerking met onder andere woningcorporaties, ontwikkelaars en woningzoekenden. Van belang hierbij, blijft de samenhang tussen wonen, werken en recreëren: kortom de totale beleving. Het gaat niet alleen om een geschikte woning. Die woning moet ook in een vriendelijke, sociale, bereikbaar en toegankelijke, omgeving te vinden zijn met geneg voorzieningen. Goes ambieert ook in 2022 een veilige en leefbare gemeente en zet zich in als centrumgemeente.

1.2 Klimaatbeleid Goes is van oudsher een gemeente die de klimaatdoelstellingen hoog in het vaandel heeft staan. Dat is in de afgelopen jaren niet veranderd. Het Klimaatbeleid is er nog steeds op gericht energieneutraal te zijn in 2045. We werken binnen Zeeland samen aan de Regionale Energie Strategie (RES) en richten ons met subsidie op duurzaam wonen en ondernemen. Met een Transitievisie Warmte in wording onderzoeken we welke mogelijkheden er zijn en in welke wijken en buurten het logisch is om als eerste te starten met het werken aan schone warmtebronnen. 2022 is het jaar dat deze visie uitgevoerd kan worden. Met de uitgevoerde klimaatstresstest kunnen we aan de gang en weten we waar onze kwetsbaarheden liggen. Dit komt ook terug in de Klimaatadaptatiestrategie die erop gericht is onze gemeente in 2050 klimaa robuust in te richten. Concreet zien we daar al iets van terug in het onlangs aan de Lijnbaan geopende Bespaarhuis: een eigen plek waar iedereen inspiratie op kan doen om een duurzame woning te creëren. Met minder energie toch een comfortabele woning, zo doe je dat dus. Daarmee laat Goes zien dat het klimaat voor ons een serieuze aangelegenheid is en blijft.

1.3 Infra: verkeer en vervoer, fiets(parkeren) In de afgelopen jaren zijn enkele grote infrastructurele werken afgerond: de aansluiting A58 en de spoorondertunneling. Daarmee zijn we nog niet klaar. We willen in Goes blijven werken aan optimale bereikbaarheid en fysieke toegankelijkheid. Naast enkele infrawerken die al jaren op het wensenlijstje staan zoals de leefbaarheidsmaatregelen in Goes Zuid, Ronda Gosaplein, Edisonweg, Bergweg etc. zijn er ook wensen aangaande slimme mobiliteit, verkeersveiligheid en verkeerbeleid. Slimme Mobiliteit; waarin we een sterk en robuust mobiliteitssysteem in Zeeland nastreven en waarbij de reiziger (meer) centraal komt te staan. Dit geldt niet alleen voor de traditionele reiziger die met bus of trein zijn bestemming tracht te bereiken, maar ook voor flexibel doelgroepenvervoer en mobiliteitshubs rond laadpaalpleinen en de fietsvervoer. Ook hier zien we de digitalisering terugkomen. Landelijk wordt al gewerkt aan het verbeteren van het mobiliteitssysteem waarin digitaliseren van mobiliteitsdata een belangrijke rol speelt. Voor Zeeland is daar nu een Regionaal Data Team voor in oprichting. Expliciete aandacht voor de fiets, ook in het kader van vitale inwoners, is er in 2022 op Goes’ niveau via het opstellen van het fietsbeleidsplan. Ook zal er in 2022 gekeken worden naar het algemene verkeersbeleid zoals nu opgenomen het GVVP.

Dit onderdeel zal in de Omgevingsvisie worden opgenomen. De Omgevingsvisie, als gevolg van de in juli 2022 inwerking te treden Omgevingswet, waarbij uitgangspunt is dat een veelheid aan beleid samen zal komen in de lokale Omgevingsvisies.

6

Vanuit het rijk wordt een Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) bepleit met daarbij mogelijkheden voor subsidie. Essentie van het SPV is dat risico’s pro‐actief worden aangepakt in plaats van te reageren op ongevallen, welke in de praktijk onvoldoende nauwkeurig worden geregistreerd. De Zeeuwse speerpunten zijn inmiddels bepaald. Deze gaan over infrastructuur, maar ook over gedrag en educatie. Momenteel bereiden we in samenwerking met alle Bevelandse gemeenten een Bevelandse SPV‐ aanpak voor als pilot voor heel Zeeland. Daarin schetsen we het verkeersveiligheidsbeleid voor de periode tot 2030. Acties ten aanzien van verkeersveiligheid komen daar in beeld zodat dit de onderlegger voor subsidieaanvragen kan vormen.

1.4 Optimale dienstverlening en informatiebeveiligingsbeleid Als gemeente staan wij klaar voor onze inwoners en ondernemers. De eisen en verwachtingen wat voor dienstverlening een gemeente hoort te kunnen leveren worden steeds hoger. De manier waarop wij onze diensten leveren is ook snel aan het veranderen. Zaken zoals chat en videobellen zijn nu de norm, waar dit nog geen drie jaar geleden niet of nauwelijks gebruikt werd. Digitale portalen voor vergunningen, parkeren en burgerzaken bestaan al wat langer, maar worden juist nu tijdens de Coronacrisis extra vaak gebruikt en bevatten aanzienlijk meer mogelijkheden. Het is daarom belangrijk dat wij ook in 2022 gebruik blijven maken van bestaande en nieuwe technologische middelen en waar mogelijk datagedreven netwerken. De dienstverlening moet (digitaal) toegankelijk en betrouwbaar zijn. Toegankelijkheid is daarom ook in 2022 een speerpunt in de verdere ontwikkeling van de dienstverlening. Iedereen heeft recht op toegankelijke (overheid)informatie. Documenten dienentoegankelijk opgesteld te zijn voordat deze gepubliceerd worden. Apps, formulieren, websites en alle andere digitale middelen moeten bruikbaar zijn voor laaggeletterden en mensen met een beperking. Dit geldt ook voor stukken in het raadsinformatiesysteem. Wij willen met onze dienstverlening leidend in de regio en in Zeeland zijn.

Vooruitstrevend en ondernemend, want dat is Goes… Een optimale dienstverlening voor onze inwoners en ondernemers, toegankelijk voor iedereen!

1.5 Goes is veilig en leefbaar Een stad waar bedrijven met een centrumfunctie zich graag vestigen is een stad met werkgelegenheid en goede voorzieningen. Goes is een gemeente met een sterke bedrijvigheid. Dagelijks voeren meer dan 25.000 werknemers hun werkzaamheden uit in Goes. Het gaat dan met name om banen in de zorg en de dienstverlening. Ook het MKB is sterk vertegenwoordigd. Onze ambitie is erop gericht de economische structuur veerkrachtig te houden en ondernemers groeikansen te bieden. Door de toeristische aantrekkelijkheid van Goes te versterken met onder meer een nabijgelegen Nationaal Park Oosterschelde en een historische binnenstad als kloppend hart, zijn we aantrekkelijk voor bezoekers en toeristen. De binnenstad is een belangrijk aandachtspunt, want de binnenstad is een van de motoren van Goes. Met het Programma Binnenstad wordt invulling gegeven aan deze belangrijke functie.

7

Naast een goed economisch klimaat is het belangrijk dat inwoners zich veilig en prettig voelen in hun leefomgeving. Met de recente besluitvorming rondom de uitbreiding van het team handhaving leefbaarheid kunnen wij hierin een eerste stap maken. Conform afspraak evalueren we deze doorontwikkeling van het team om tijdig met uw Raad te bespreken of alsnog ruimte kan worden gevonden om door te groeien naar de basisvariant in plaats van de nu gekozen minimumvariant. Op het gebied van bouw‐ en woningtoezicht wordt de rol van de gemeente met de stapsgewijze inwerkingtreding van de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen met ingang van juli 2022 kleiner. De rol van bouwtoezicht wordt dan vervuld door private kwaliteitsborgers. Goes ligt er schoon, heel en veilig bij als het gaat om groen. Tegenwoordig worden ook inwoners betrokken bij het bij het onderhoud en waar dat kan wordt het onderhoud uit handen gegeven. Op het gebied van landschap en natuur zien we in de opgaven voor klimaatadaptatie kansen om onderdelen te combineren. Ondermijning Door het blijven organiseren van integrale controles en daarnaast te werken aan onze lokale informatievoorziening werken we, ook met onze externe partners, samen aan de aanpak van ondermijning en gaan we de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld tegen.

Daarnaast worden er binnen de gemeente weerbaarheidstrainingen gegeven en voorzien we ondernemers en inwoners van informatie hoe signalen van ondermijning kunnen worden herkend.

1.6 Goes voor elkaar In 2022 zetten we de beleidsmatige koers voort, zoals die al een aantal jaren is ingezet via Goes voor Elkaar; Een samenleving die duurzaam is. Waar inwoners zoveel als mogelijk zelfstandig hun leven kunnen leiden. Waar inwoners in staat en bereid zijn om anderen te helpen. Pas wanneer inwoners er zelf of samen niet uitkomen, wordt er bij de gemeente aangeklopt en nemen we de verantwoordelijkheid hen hierbij te helpen. We willen bereiken dat iedereen mee kan doen; Goes is toegankelijk en nabij. Met andere woorden; Goes is een inclusieve stad. Er is veel aandacht voor positieve gezondheid, duurzaamheid in een prettige, veilige en sociale omgeving. Onze ambitie als Goes is, om vooral te investeren in de zogenaamde Triple‐Helix samenwerking in onze gemeente en de regio om zo onze strategische doelstellingen samen te realiseren. De druk op het sociaal domein neemt steeds verder toe. We richten ons op een langjarig gezond financieel perspectief. Dat is nodig omdatde structurele uitgaven in het sociaal domein groter zijn dan structurele inkomsten van het rijk. Alleen al kijkend naar het budget voor Jeugdhulp heeft It’s Public berekend, dat Goes ruim 4 miljoen tekort ervaart tussen de bijdrage van het Rijk en de werkelijke uitgaven.

De afgelopen jaren heeft Goes ‘eigen middelen’ toegevoegd om de tekorten in het Sociaal Domein, als gevolg van dit gat tussen rijksinkomsten en werkelijke uitgaven, zo klein mogelijk te houden. Deze kadernota wordt opgesteld in een roerige tijd met veel onzekerheden. Er is nog niet met zekerheid te zeggen in hoeverre gemeenten de komende jaren compensatie ontvangen voor gestegen kosten in de jeugdzorg en WMO. Daarbij komt dat per 2023 Beschermd Wonen verder wordt gedecentraliseerd naar de gemeenten.

8

Conclusie is, dat de transformatie in Goes voor Elkaar, zowel inhoudelijk als financieel, vraagt om een versnelling. Deze ‘transformatie‐versnelling’ wordt ingezet via het focusplan en is noodzakelijk omdat het incidenteel aanvullen van de middelen op langere termijn niet vol te houden is. De reserve is bij de meerjarenbegroting 2021‐2024 ingezet om vanaf 2021 toe te groeien naar het reële prijsniveau 2019. Een aantal onderzoeken (o.a. AEF, Berenschot Grip op de WMO) geeft aan dat gemeenten vooral gebaat zijn bij het zelf sturen op de in‐ en uitstroom van de zorg. Dit hebben we vertaald naar maatregelen in ons focusplan langs de leidende principes van normalisatie, zakelijkheid en beheersbaarheid.

Jeugd Al geruime tijd houden we rekening met kostenstijgingen bij jeugdhulp. We verwachten meer stabiliteit en een afvlakking in 2022. Covid‐19 is echter een belangrijke onzekere factor in de inschattingen. Op dit moment lijkt het er niet op dat er nog een vloedgolf aan uitgestelde of geëscaleerde jeugdhulp zal komen. In 2022 wijzigt het woonplaatsbeginsel in de jeugdwet en WMO. Dat betekent dat er nieuwe regels zijn die aangeven welke gemeente voor welke cliënt betaalt als een cliënt gebruik maakt van een (tijdelijke) verblijfsvoorziening in een andere gemeente. Vanuit het rijk wordt aangegeven dat de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel in de meeste gevallen budgetneutraal plaatsvind., Toch verwachten we dat Goes als stad met veel verblijfsvoorzieningen wel enig voordeel zal ondervinden. Het risico dat kosten voor verblijfszorg ten laste komen van Goes, wordt namelijk beperkt omdat de gemeente waar cliënten vandaan komen voor langere tijd moeten blijven betalen. Voorheen kwam dit sneller bij Goes terecht. Tot slot is in 2021 landelijk voor 613 miljoen extra beschikbaar gesteld voor de acute problemen in de jeugdzorg. Het gaat vooralsnog om een incidentele extra bijdrage, alleen voor 2021. Dit biedt soelaas voor 2021, maar niet voor de kadernota 2022‐2025.

We sluiten daarom waar dat mogelijk is aan bij landelijke en Zeeuwse lobbytrajecten om ook in 2022 en verder extra budget van het Rijk te krijgen. De meest recente ontwikkeling hierin is, zoals beschreven in het voorwoord, het perspectief naar aanleiding van de uitspraak van de arbitragecommissie en het akkoord tussen het kabinet en de VNG voor het jaar 2022 van aanvullend € 1,3 miljard. De arbitragecommissie stelt tevens dat lokale overheden de jaren erna extra gecompenseerd dienen te worden voor de jeugdzorg.

Wet Maatschappelijke Ondersteuning Het rijk erkent dat een groot deel van het tekort structureel en de invloed lokaal beperkt is. Met het nieuwe regeerakkoord wordt pas duidelijkheid verwacht over structurele compensatie en daaraan gekoppelde stelselwijzigingen. Ondanks dat voor het abonnementstarief is aangetoond dat de financiële impact (peiljaar 2019) de compensatie fors overstijgt, heeft het vorige kabinet geen aanvullende compensatie toegezegd. Naast de aanzuigende werking door de invoering van het abonnementstarief, zijn ook ontwikkelingen als vergrijzing, langer zelfstandig thuis wonen en lagere beschikbaarheid van klinische ggz‐plekken een oorzaak van de druk op de Wmo. Zoals genoemd, zijn deze zeer beperkt beïnvloedbaar door de lokale gemeente.

9

Met de verdere decentralisatie van beschermd wonen (2023) en het eerder genoemde woonplaatsbeginsel zal de druk verder toenemen. Zeker omdat de eerste signalen over de herverdeling van de middelen sociaal domein en die van beschermd wonen geen rooskleurig beeld laat zien. Dat blijkt uit de onlangs verschenen eindrapportage ‘Zeeland en het gemeentefonds’ van Significant.

Participatiewet De gevolgen van de invoering van de Participatiewet en de daarmee gepaard gaande aanpassingen in de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) worden steeds beter zichtbaar.. Zo is het aantal uitkeringsgerechtigden tussen 2015 en 2020 met circa een derde toegenomen door de instroom van de nieuwe doelgroep (voorheen Wsw en Wajong) die – vanwege hun structurele arbeidsbeperking – tot aan hun pensioen aangewezen zijn op een vorm van gemeentelijke ondersteuning. Daardoor verschuift ook de primaire focus van “ondersteuning bij arbeidstoeleiding” naar “ondersteuning bij arbeidstoeleiding en ‐behoud”. Tegelijkertijd zien we dat de huidige reïntegratie instrumenten niet meer voldoende inspelen op deze veranderende focus en op de veranderende behoefte binnen de doelgroep die daardoor ontstaat. In 2022 staan we dus voor de uitdaging om deze instrumenten beter te laten aansluiten op de veranderende doelgroep onder de Participatiewe. Een proces waar we al mee gestart zijn en dat ook vraagt om een meer integrale benadering van Wmo en Participatiewet. Daarnaast kunnen we in 2022 ook niet om de gevolgen van de coronacrisis heen. De coronapandemie heeft geleid tot een forse toename van het beroep op de sociale zekerheid en het stelsel van werk en inkomen.

Mede door de crisismaatregelen als de NOW en Tozo heeft de coronacrisis een onvoorzien hoge druk gelegd op gemeenten om de sociale zekerheid aan te passen aan de nieuw ontstane situatie. In 2022 zullen we onze organisatie tijdig moeten aanpassen aan de verwachte verhoogde vraag naar ondersteuning op het gebied van uitkeringsverstrekking, armoede en schulden, en reïntegratie. Daarnaast moeten we zorgen dat de dienstverlening aan de meest kwetsbaren niet (verder) onder druk komt te staan. Zij die ook voor de coronacrisis al moeite hadden om aansluiting te vinden op de arbeidsmarkt hebben ons ook nodig. Tot slot komt met de nieuwe Wet inburgering per 1 januari 2022 ook de regierol voor inburgeringstrajecten bij gemeenten te liggen. Ook dit zal volgend jaar een grote verandering van de gemeentelijke organisatie vragen. De voorbereiding daartoe is reeds gestart in 2019.

Preventie De belangrijkste doelstelling in het sociaal domein is gebaseerd op het uitgangspunt van preventie. In het bijzonder voor kwetsbare doelgroepen. De verwachting is dat de vraag naar zorg binnen kwetsbare groepen niet zal afnemen. Ditblijft dus een punt van aandacht. Normalisering en warme toeleiding naar het voorliggend veld zijn daarin belangrijke bewegingen. Ook de inrichting van collectieve voorzieningen iseen manier om kosten beter te beheersen. Hoewel de samenwerking hierbij met de zorgverzekeraar nog niet vanzelfsprekend

is,

is

deze

zeker

kansrijk

(denk

bijvoorbeeld

aan

Welzijn

op

Recept).

Uit landelijk onderzoek is recent naar voren gekomen dat de aanname die bij de start van decentralisaties, gedaan werd, namelijk dat het goed borgen van preventie per definitie zorgt voor lagere kosten voor de gemeente, een foutieve aanname is. Dit leidt niet per definitie tot lagere kosten voor de lokale overheid. Er kan wel sprake zijn van lagere kosten op andere domeinen (bijvoorbeeld zorgverzekeringswet). Maar hierbij

10

is wel aangegeven dat het doen van preventie wel een groot voordeel kan hebben voor de individuele klant en de kwaliteit van diens leven.

Cultuur en onderwijs Zoals eerder beschreven, ontwikkelen we een aantrekkelijke binnenstad met een divers aanbod van culturele‐ en andere voorzieningen. De culturele en onderwijs sector zijn belangrijke aanjagers voor de stad Goes. De aansluiting tussen onderwijs – en arbeidsmarkt is van groot belang en de samenwerking met onderwijsinstellingen en partners vormt een belangrijk instrument om dit te realiseren. Voor ons als gemeente is het de kunst, om de positieve relaties die elkaar versterken te ontdekken en te helpen groeien. Ook op het gebied van onderwijsachterstanden, vooral in relatie tot Corona, zien we in 2022 een grote ontwikkeling op ons afkomen. De Rijksoverheid heeft financiële middelen ter beschikking gesteld, onder de noemer van het Nationaal Plan Onderwijs (NPO). Samen met het onderwijs en andere betrokken partners moeten deze middelen zo beleidsrijk mogelijk worden ingezet en ten goede komen aan de leerlingen die door de Coronacrisis een onderwijsachterstand hebben opgebouwd. Hier wordt ook de relatie gelegd met andere leefgebieden van de leerlingen. Ook deontwikkeling van gebouwen in onderwijsland vraagt een nieuwe impuls. In 2022 wordt een Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs voor het voortgezet onderwijs opgesteld. Cultuur draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling van alle inwoners van Goes en daarmee aan de leefbaarheid van de gemeente.

Bovendien stimuleert een levendig cultuuraanbod de economie en aantrekkelijkheid van onze gemeente als vestigingsplaats. Brede toegang tot media, kunst en cultuur en goed onderwijs daarin, zijn een voorwaarde voor de ontwikkeling van onze lokale samenleving. Culturele voorzieningen dragen bij aan een actieve deelname en aan de gemeenschapszin van (groepen) burgers. Vanuit deze gedachte stimuleren wij het culturele leven in onze gemeente, door het (mede) mogelijk maken van een cultuuraanbod en een voorzieningenniveau dat past bij de behoeften en de ambities van onze gemeente. We denken daarbij aan een actieve cultuurbeleving (doen) en receptieve cultuurbeleving (kijken / luisteren naar werk van anderen) dievoor alle inwoners van belang is. Dat past bij de missie van Goes voor elkaar;, actief zijn en meedoen. We willen bevorderen dat in en rond de gemeente een breed cultureel aanbod beschikbaar is, passend bij de verschillende leeftijdsgroepen en belangstellingen. Omdat culturele bagage belangrijk is voor de persoonlijke ontwikkeling van jeugd, jongeren en jongvolwassenen, bevorderen we dat kinderen al vroegin aanraking komen met cultuur. Ook investeren we in samenwerking tussen culturele organisaties zodat er mee publiek wordt bereikt. Het verhoogt de zichtbaarheid, de kwaliteit en brengt meer samenhang in het cultuuraanbod en de programmering daarvan.

Het investeren in cultuur levert een bijdrage aan de levendigheid van de stad., Dat is niet alleen een redenvoor potentiële nieuwe inwoners om zich in Goes te vestigen, maar zeker ook voor de huidige inwoners om hier te blijven wonen. Ook trekt een levendige binnenstad toeristen aan en zet Goes op de kaart. Het afgelopen jaar is het aantal fysieke winkels in de binnenstad teruggelopen. Cultuur kan een grote rol krijgen in de aantrekkelijkheid van de binnenstad.

11

Sport en bewegen Goes is stad van sport, gezondheid, onderwijs en zorg. Voldoende en dagelijks bewegen zorgt ervoor dat mensen mee kunnen doen.. Dat zesociale contacten hebben en in staat zijn hun dagelijks leven vitaal door te brengen en anderen daarbij te helpen. Investeren en stimuleren van voldoende bewegen draagt dus in preventieve zin bij aan een gezonde samenleving en aan deelname in de maatschappij. En aan inwoners die in staat zijn voor zichzelf en voor elkaar te zorgen. Hierbij schenken we bijzondere aandacht aan kwetsbare doelgroepen. En we stimuleren organisaties om samen op te trekken om kwetsbare doelgroepen te bereiken.We stimuleren bijvoorbeeld activiteiten die zich richten op deze kwetsbare doelgroepen, om zo de sociaal‐economische gezondheidsverschillen te verkleinen. We verwijzen mensen ook waar nodig door naar organisaties of plekken die hen kunnen helpen vitaler te worden.

Ten aanzien van het accommodatiebeleid is er behoefte aan een nieuwe sportnota. De huidige sportnota 2008‐2011 is op steeds meer onderdelen achterhaald en sluit niet meer aan op de huidige ambities. Een nieuwe sportnota biedt de mogelijkheid deze ambities te concretiseren. Ook kunnen we daarmee de kostendekkendheid van de huurtarieven van sportvelden opnieuw te bekijken.

12

2 Financiële positie In onderstaand overzicht is het financieel meerjarenperspectief samengevat: Financiële samenvatting Kadernota 2022 Programmabegroting 2021 na wijzigingen Financiële uitgangspunten Financiële mutaties bestaand beleid Financiële mutaties nieuw beleid Subtotaal Ombuigingen beleid Saldo Kadernota 2022

2022 116 1.912 -3.897 -532 -2.401 3.041 640

2023 129 -402 -2.630 -679 -3.582 3.717 135

2024 2025 1.187 1.180 -2.796 -3.296 -1.434 -1.120 -686 -693 -3.729 -3.929 3.806 4.175 77 245

Voor de beoordeling van het financieel meerjarenperspectief is het van belang om te weten welke uitgangspunten gehanteerd zijn voor het financieel perspectief. Het opstellen van een financieel perspectief gebeurt op basis van informatie die op dat moment beschikbaar is. Hierbij is altijdsprake van onzekerheden en schattingen. Deze variëren qua omvang en mate van onzekerheid. Daarbij wordt de keuze gemaakt om bepaalde onderwerpen al dan niet financieel te kwantificeren, afhankelijk van de informatie en onze inschattingen. Het meerjarenperspectief 2022 – 2025 kent als startpunt de Programmabegroting 2021 na wijzigingen. Vervolgens zijn alle financiële uitgangspunten benoemd en doorgerekend. Een belangrijke stelselwijziging ten opzichte van eerdere begrotingen is het meerjarig doorrekenen van de verwachte cao‐ontwikkelingen voor de lonen en salarissen. Vanuit de jaarrekening 2020 en de eerste maanden van 2021 is in beeld gebracht wat de financiële consequenties zijn van het bestaande beleid. Hierbij zien wij enerzijds oplopende tekorten in het sociaal domein. Aan de andere kant zien we hogere inkomsten vanuit het gemeentefonds door toename van het aantal inwoners en hogere ozb opbrengsten als gevolg van areaaluitbreiding. Per saldo leidt dit tot een nadelig effect op het begrotingssaldo.

Ten aanzien van nieuw beleid zijn door de organisatie en het college diverse ideeën naar voren gebracht. Ook is een stelpost meegenomen voor nieuw beleid in de nieuwe raadsperiode. Al deze ontwikkelingen leiden tot een financieel negatief saldo voor de diverse jaren van deze kadernota. Om toch te komen tot een sluitende meerjarenbegroting, zoals de wens is van de Raad, zijn financiële ombuigingen noodzakelijk, waarbij wij streven naar een evenwichtig pakket van maatregelen. Wij zijn ons terdege bewust van het feit dat deze kadernota wordt opgesteld in een tijd met veel (financiële) onzekerheden zoals de uitkomsten herijking gemeentefonds, extra compensatie vanuit het Rijk voor het sociaal domein, kostenontwikkeling in het sociaal domein en de (middel)lange termijneffecten als gevolg van het coronavirus. De aanwezigheid van deze onzekerheden zorgt ervoor, dat het al in gang zetten van maatregelen lastig is. Een onzekerheid die eind mei wat kleiner is geworden, is de compensatie vanuit het Rijk voor de tekorten in het sociaal domein. Het oordeel vanuit de arbitragecommissie die zich gebogen heeft over de vraag voor welk bedrag de gemeenten moeten worden gecompenseerd voor de tekorten in de jeugdzorg, is dat de gemeenten een bedrag van € 1,9 miljard extra dienen te ontvangen in 2022 ter compensatie. Voor het

13

jaar 2022 zijn het kabinet en de VNG een compensatie van € 1,3 miljard overeen gekomen. Voor Goes komt dat neer op een bedrag van ongeveer € 2,9 miljoen in 2022. Voor de jaren daarna is een inschatting opgenomen van € 2,0 miljoen in 2023 aflopend naar € 1,5 miljoen in 2025. Het bedrag voor 2023 t/m 2025 is gebaseerd op 75% van het Goese aandeel in de nog te ontvangen compensatie jeugdzorg. Daarnaast heeft het Rijk in 2020 besloten de opschalingskorting incidenteel voor de jaren 2020 en 2021 te schrappen. Vanuit de VNG wordt gepleit om deze opschalingskorting structureel niet mee te nemen. Het Rijk heeft op het moment van schrijven hierover nog geen standpunt ingenomen. De fondsbeheerders van het gemeentefonds zijn al langere tijd bezig om deze te herijken. In het afgelopen jaar zijn een tweetal onderzoeken uitgevoerd; de verdeelmodellen in het sociaal domein en de overige onderdelen van het gemeentefonds (klassiek domein). In het voorjaar zijn de eerste resultaten van deze onderzoeken bekend geworden. Voor de gemeente Goes zou de herverdeling betekenen, dat vanaf 2023 de uitkering per saldo met ongeveer € 457.000 zou dalen. Deze herijking is nog niet definitief. Vanuit de provincie wordt echter aangegeven om voorlopig deze bedragen mee te nemen in de kadernota. In deze kadernota is daarom rekening gehouden met dit bedrag.

Als laatste maakt de gemeente Goesveel kosten om de impact van het coronavirus te beperken. Door onze toezichthouder is aangegeven, dat in de begroting het uitgangspunt kan worden opgenomen dat de opbrengsten die gemeenten krijgen vanuit het Rijk om deze kosten te compenseren, gelijk zullen zijn aan de daadwerkelijke kosten.

2.1 Programmabegroting 2021 na wijzigingen Het startpunt van de Kadernota 2022 is de Programmabegroting 2021 na wijzigingen. In onderstaand overzicht is deze gepresenteerd: 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3

Programmabegroting Programmabegroting 2021 Vastgestelde begrotingswijzigingen 2021 Begrotingswijzingen 2021 in routing Programmabegroting 2021 na wijzigingen

2022 -72 192 -3 116

2023 -123 255 -3 129

2024 868 322 -3 1.187

2025 868 315 -3 1.180

Programmabegroting 2021 Dit betreft het saldo vanuit de Programmabegroting 2021 voor de jaren 2022 t/m 2024. Het saldo van de nieuwe jaarschijf 2025 is in beginsel gelijk aan het saldo van 2024.

Vastgestelde begrotingswijzigingen 2021 Na het vaststellen van de Programmabegroting 2021 zijn diverse begrotingswijzigingen door de raad goedgekeurd. Het betreft de navolgende wijzigingen: 

1e begrotingswijziging 2021 Verordening parkeerbelastingen Goes 2021;



4e begrotingswijziging 2021 Nieuwbouw OBS het Schengenhof (voorbereidingskrediet);



5e begrotingswijziging 2021 Brandverzekering;

14



7e begrotingswijziging 2021 Ontwikkeling team handhaving leefbaarheid in de openbare ruimte;



11e begrotingswijziging 2021 Overheveling boekwaarde Kloetingseschool naar bouwgrond;



50e begrotingswijziging 2020 100% Hartveilig;



52e begrotingswijziging 2020 Structurele doorwerking septembercirculaire 2020.

Begrotingswijzigingen 2021 in routing Op het moment dat deze Kadernota het besluitvormingsproces ingaat, zijn een aantal begrotingswijzingen door het college aan de raad voorgelegd. Echter, de raad moet hierover nog een besluit nemen. Voor zo’n volledig mogelijk inzicht in het begrotingssaldo worden deze wijzigingen wel meegenomen in het saldo van de Kadernota 2022. De navolgende begrotingswijzigingen zijn in routing: 

18e begrotingswijziging 2021 Aankoop landbouwgrond.

2.2 Financiële uitgangspunten De financiële uitgangspunten betreffen de doorrekening van inflatie op budgetten en de opbrengsten. Deze inflatie wordt per kostensoort (bijvoorbeeld salaris, subsidies etc.) berekend. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2021 die op 31 maart 2021 zijn gepubliceerd. In de paragraaf zijn geen beleidswijzigingen verwerkt. De doorrekening van de financiële uitgangspunten leidt tot het navolgende overzicht: 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.2.7 2.2.8 2.2.9 2.2.10

Financiële uitgangspunten Salarissen en sociale lasten Subsidies en Gemeenschappelijke Regelingen Materiële kosten Sociaal domein Lokale heffingen en overige opbrengsten Meicirculaire 2021 Stelpost meicirculaire jaarschijf 2025 Herijking gemeentefonds Financiële houdbaarheid in relatie tot schuldquote Compensatie Rijk sociaal domein Totaal financiële uitgangspunten

2022 -643 -188 -194 -109 195 PM 0 0 0 2.850 1.912

2023 -1.237 -366 176 -839 371 PM 0 -457 0 1.950 -402

2024 -2.051 -656 -328 -2.053 498 PM 0 -457 300 1.950 -2.796

2025 -2.677 -1.049 -655 -3.088 1.072 PM 1.807 -457 300 1.450 -3.296

Voor de indexatie op de lonen en salarissen wordt uitgegaan van de verwachte ontwikkeling cao‐loon bedrijven. Ten opzichte van vorige begrotingen wordt hier een stelselwijziging voorgesteld. In tegenstelling tot voorgaande begrotingsjaren, wordt ook meerjarig (2023 t/m 2025) een inschatting gemaakt van de verwachte salarisontwikkeling. Daarnaast wordt rekening gehouden met een jaarlijkse additionele last van 0,6% als gevolg van periodieke verhogingen. Deze methodiek zoals nu wordt voorgesteld, geeft volgens ons een betere inschatting van de financiële positie in de latere jaren en sluit ook beter aan bij de uitgangspunten zoals het Rijk hanteert bij haar berekeningen. Dit leidt tot het volgende overzicht:

15

Indexatie salarissen Cao loon bedrijven Periodieke verhogingen Totaal

2022 1,5% 0,6% 2,1%

2023 1,7% 0,6% 2,3%

2024 1,8% 0,6% 2,4%

2025 1,9% 0,6% 2,5%

Subsidies en Gemeenschappelijke Regelingen Voor de indexering van subsidies en de bijdragen aan Gemeenschappelijke Regelingen gaan we uit van de VZG‐richtlijn. De richtlijn gaat voor 2022 uit van een toegestane inflatie van 0,9%. Voor de jaren 2023 t/m 2025 is een inschatting opgenomen van 1/3 op basis van de prijs bruto binnenlands product en 2/3 cao loon bedrijven. Dit leidt tot het navolgende overzicht: Indexatie subsidies en gemeenschappelijke regelingen Cao loon bedrijven (2/3) Prijs bruto binnenlands product (1/3) VZG richtlijn 2022 Totaal

2022

2023

2024

2025

nvt nvt 0,9% nvt 0,9%

1,7% 1,9%

1,8% 1,6%

1,9% 1,6%

nvt 1,8%

nvt 1,7%

1,8%

Materiële kosten De mutaties in de materiële kosten zijn gebaseerd op de laatste inflatiecijfers zoals gepubliceerd door het centraal planbureau (CPB) van maart 2021. Uitgangspunt voor de materiële kosten is het indexcijfer prijs bruto binnenlands product. Voor de materiële kosten betekent dit een prijsstijging voor de jaren 2022 t/m 2025 van respectievelijk 1,6%, 1,9%, 1,6% en 1,6%.

Sociaal domein Conform het raadsbesluit van juli 2020 sluiten we voor de indexering van de zorgkosten in het sociaal domein aan bij de indexering voor de salarissen en de sociale lasten van de gemeentelijke begroting. Deze indexering sluit beter aan bij de prijsontwikkeling van de zorgkosten. De indexatie voor de overige kostensoorten binnen het sociaal domein wordt geïndexeerd conform de indexatie voor materiële kosten (3.2.3) of de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen en subsidies (3.2.2).

Lokale heffingen en overige opbrengsten De indexatie voor de opbrengsten (huren, pachten, belastingen etc.) is gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van de prijs bruto binnenlands product. Zie 3.2.3 materiële kosten.

16

Meicirculaire 2021 De meicirculaire is nog niet beschikbaar voor verwerking in deze Kadernota. U ontvangt een separaat raadsmemo over de financiële impact van de meicirculaire op deze Kadernota. Daarnaast ontvangt u een raadsvoorstel over de meicirculaire 2021.

Stelpost meicirculaire jaarschijf 2025 Aan de lastenzijde zijn alle verwachte prijsontwikkelingen financieel vertaald op basis van de cijfers in het Centraal Economisch Plan. Dit geldt eveneens voor de lokale heffingen en de overige opbrengsten. We hanteren hierbij het uitgangspunt, dat het verschil tussen beide gedekt wordt vanuit de inflatiecorrectie die wordt toegevoegd aan het gemeentefonds voor de jaarschijf 2025. De daadwerkelijk toevoeging en accresontwikkeling is afhankelijk voor meerdere factoren op rijksniveau en zal in positieve of negatieve zin afwijkingen van deze opgenomen stelpost.

Herijking gemeentefonds Op 2 februari 2021 is het voorstel voor de nieuwe integrale verdeling van het gemeentefonds (inclusief onderdeel Beschermd Wonen) openbaar gemaakt. De fondsbeheerders van het gemeentefonds (de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de staatssecretaris van Financiën) hebben dit voorstel ter advisering voorgelegd aan de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Na ontvangst van het advies van de ROB start de consultatie van gemeenten en zal ook actualisatie naar een definitieve stand plaatsvinden. Deze herijking is door het huidige kabinet geplaatst in een breder perspectief van financiële en

bestuurlijke

verhoudingen

en

de

financiële

positie

van

gemeenten.

Naast de verdeling en de omvang van het gemeentefonds zijn ook de nog lopende gesprekken met gemeenten ‐ over onder andere de toereikendheid van de financiering van de jeugdzorg ‐ daarbij van belang. Dat geldt ook voor de verruiming en modernisering van het gemeentelijk belastinggebied en de evaluatie van

de

normeringssystematiek.

Ook

daarover

moet

het

volgende

kabinet

besluiten.

De besluitvorming over de invoering van de nieuwe verdeling wordt overgelaten aan het volgende kabinet en

daardoor

is

de

voorgestelde

invoeringsdatum

verschoven

naar

1

januari

2023.

Hoewel er nog veel onzekerheid is over de uiteindelijke definitieve effecten van de herijking, roept deze voorlopige herverdeling wel vragen op, over hoe hiermee om te gaan. In afwachting van de actualisatie, de verschillende adviezen daarover en het uiteindelijke besluit van het nieuwe kabinet is het op dit moment nog te voorbarig om te anticiperen op deze herverdelingseffecten. De provincie raadt aan, om voor die gemeenten, waarvoor nu in de voorlopige voorstellen een fors nadelig herverdeeleffect is voorzien, hier in de meerjarenraming vanaf 2023 op te anticiperen. Wij sorteren hierop voor, door het verwachte nadelige herverdeeleffect van € 457.000 vanaf 2023 mee te nemen in deze kadernota.

17

Financiële houdbaarheid in relatie tot schuldquote In de Programmabegroting wordt vanaf het jaar 2024 rekening gehouden met een dotatie van € 300.000 ten gunste van de algemene reserve. Deze toevoeging heeft tot doel om de solvabiliteit van de gemeente te verbeteren. We stellen voor om deze, vanaf 2024 jaarlijkse, toevoeging aan de algemene reserve te laten vervallen. Op de verbetering van de solvabiliteit van de gemeente kan, indien gewenst, gestuurd worden door het creëren van een positief begrotingssaldo, dat vervolgens aan de algemene reserve wordt toegevoegd.

Compensatie Rijk sociaal domein De structurele financiële problemen in de jeugdzorg leiden tot gezamenlijke inhoudelijke uitdagingen om tot een goed functionerend stelsel voor kinderen en jongeren te komen. Het oordeel vanuit de arbitragecommissie die zich gebogen heeft over de vraag voor welk bedrag de gemeenten moeten worden gecompenseerd voor de tekorten in de jeugdzorg, is dat de gemeenten een bedrag van € 1,9 miljard extra dienen te ontvangen in 2022 ter compensatie. Voor het jaar 2022 zijn het kabinet en de VNG een compensatie van € 1,3 miljard overeen gekomen. Voor Goes komt dat neer op een bedrag van ongeveer € 2,9 miljoen in 2022. Voor de jaren daarna is een inschatting opgenomen van € 2,0 miljoen in 2023 aflopend naar € 1,5 miljoen in 2025. Het bedrag voor 2023 t/m 2025 is gebaseerd op 75% van het Goese aandeel in de nog te ontvangen compensatie jeugdzorg. Daarbij zijn we uitgegaan van de eerdere toegekende verdeling over de gemeenten. De daadwerkelijke compensatie is afhankelijk van aanvullende landelijke besluitvorming over het macrobudget vanaf 2023 en verdeelsleutels. Voor wat betreft de WMO is in het focusplan reeds rekening gehouden met afschaffing van het abonnementstarief als onderdeel van de maatregel inkomensafhankelijk werken. We nemen voor de WMO geen extra compensatie vanuit het Rijk mee.

2.3 Financiële mutaties bestaand beleid In onderstaande tabel zijn de financiële mutaties van het bestaande beleid weergegeven. Deze zijn afkomstig uit de jaarrekening 2020 en/of de eerste maanden van 2021. Alle financiële mutaties kleiner dan € 200.000 in het jaar 2022 zijn gespecificeerd in bijlage 1. 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.3.6 2.3.7 2.3

Financiële mutaties bestaand beleid Opbrengsten uit erfpacht Bijdrage uit reserve sociaal domein Hogere kosten jeugdzorg Hogere kosten WMO Intervence Uithuizing en aanpassing museum Overige Totaal financiële mutaties bestaand beleid

2022 390 -2.000 -2.000 -810 -200 PM 723 -3.897

2023 390 -1.000 -2.000 -810 -200 PM 990 -2.630

2024 390 0 -2.000 -810 -200 PM 1.186 -1.434

2025 390 0 -2.000 -810 -200 PM 1.500 -1.120

18

Opbrengsten uit erfpacht De totale opbrengst uit erfpacht is in de jaarrekening 2020 aanzienlijk gunstiger dan verwacht. Dit wordt veroorzaakt door de vele verkopen van kavels met een erfpachtconstructie. Het voordelige structurele effect is hier meegenomen. Het is daarbij goed om te beseffen, dat hier sprake is van een fluctuerende opbrengst. Dit als gevolg van de genoemde verkopen, maar ook doordat deze constructies op elk moment kunnen worden afgekoch,. waardoor de structurele erfpachtcanon komt te vervallen. Bij deze voorkomende mutaties moet de begroting worden bijgesteld.

Bijdrage uit reserve sociaal domein Omdat het niet lukte om de gemeentelijke begroting direct in de pas te laten met de noodzakelijke financiële reparatie, is ervoor gekozen om op voorhand gedurende drie jaar terug te vallen op de reserve Sociaal Domein: 

2021: € 2 miljoen



2022: € 2 miljoen



2023: € 1 miljoen

Deze financiële mutatie is in de begroting 2021 verwerkt ten gunste van het begrotingssaldo.Derhalve stellen wij voor, deze te corrigeren voor de jaren 2022 en 2023. Het doel is om vanaf 2024 op het noodzakelijke niveau volumeniveau van 2019 te zitten. Om dit te bewerkstelligen, wordt een focusplan met maatregelen opgesteld.

Jeugdzorg Bij de vaststelling van de meerjarenbegroting 2021‐2024 is uitgegaan van een noodzakelijke reparatie voor het Sociaal Domein om de begrote uitgaven in de pas te laten lopen met de werkelijke lasten. Dit op basis van de tot dan toe bekende gegevens per april 2020. Voor de kosten jeugdzorg betekende dit een additionele last van € 2,4 mln. in 2021 aflopend naar € 1,8 mln. vanaf 2024. Op basis van de werkelijke kosten voor jeugdzorg in 2020 moet de gemeentelijke meerjarenbegroting worden bijgesteld. De kosten vallen, als gevolg van toegenomen aantallen, hoger uit dan verwacht. In paragraaf 3.5 zijn de financiële effecten en maatregelen uit het focusplan vertaald.

Wet Maatschappelijke Ondersteuning De 1e begrotingswijziging 2021 en programmabegroting 2022 en verder van SWVO laat een forse toename zien op de WMO kosten, vooral gerelateerd aan de aanzuigende werking van het abonnementstarief en de vergrijzing. Deze extra verwachte kosten zijn hier meegenomen. In paragraaf 3.5 zijn de financiële effecten en maatregelen uit het focusplan vertaald.

Intervence Er ligt een businesscase van Jeugdbescherming West voor overname van Intervence. Het college heeft ingestemd met de door Jeugdbescherming West gevraagde tarieven met ingang van 2022. Hier zijn extra kosten mee gemoeid.

19

Uithuizing en aanpassing museum Het pand van Singelstraat 13 waarin het Historisch museum de Bevelanden is gehuisvest, is toe aan een grootschalige restauratie. De laatste grootschalige restauratie aan het pand wasin de jaren ’80. Het museum isdoor de restauratiewerkzaamheden gedwongen het museumpand te ontruimen. Dit stelt het museum voor een complexe organisatorische en financiële opdracht. Momenteel wordt er gewerkt aan een projectplan waarbij alle facetten van het museum meegenomen worden. Onderdeel van dit plan is een onderzoek van Erfgoed Zeeland. Erfgoed Zeeland heeft de opdracht gekregen om advies te geven over: de focus van het museum, het onderscheidend vermogen, locatiekeuze, relaties, stedelijke aantrekkelijkheid en toekomstvisie. De verwachting is, om in het derde kwartaal van 2021 een integraal advies richting de raad te kunnen brengen.

Overige Alle overige mutaties die kleiner zijn dan € 200.000 in de jaarschijf 2022 zijn als specificatie opgenomen in de bijlage.

20

2.4 Financiële mutaties nieuw beleid In onderstaande tabel zijn de financiële effecten van het nieuwe beleid opgenomen: 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 2.4.5 2.4.6 2.4.7 2.4.8 2.4

Financiële mutaties nieuw beleid Strategische beleidscapaciteit Bijdrage Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO) Samenwerking bestuurlijk platform de Bevelanden Energiecoördinator Openbaar toilet Klimaatbeleid Openbare laadinfrastructuur Budget voor nieuw collegeprogramma Totaal financiële mutaties nieuw beleid

2022 -402 PM -60 -40 -30 0 PM 0 -532

2023 -409 PM PM -40 -30 PM PM -200 -679

2024 -416 PM PM -40 -30 PM PM -200 -686

2025 -423 PM PM -40 -30 PM PM -200 -693

Strategische beleidscapaciteit Goes is ambitieus. Vanuit de Raad en het college wordt uiting gegeven aan deze ambitie. Om deze te kunnen waarmaken, is het investeringen in medewerkers essentieel. We hebben daarom besloten om hiervoor de capaciteit uit te breiden met 4 fte projectleiding en 1 fte projectondersteuning. Belangrijk is, dat deze projectleiders allround inzetbaar zijn op de organisatie‐brede ontwikkelingen, inclusief participatie.

Bijdrage Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO) Inzet is, om vanaf 1 juli 2021, een netwerkorganisatie op te richten, genaamd ‘Zeeuwse Marketing Organisatie’. Het doel van de ZMO is een brede netwerkorganisatie voor een optimale, integrale en coöperatieve behartiging van de strategische marketingopgave in de Zeeuwse regio. Bedoeling is om een publiek‐privaatrechtelijke samenwerking aan te gaan, te denken valt aan een BV of een coöperatieve vereniging. Door verschillende Zeeuwse potentiële partners is reeds aangegeven de Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO) financieel mede mogelijk te willen maken, mits de mogelijkheid bestaatvan een (financieel) ingroeimodel. In de afgelopen periode zijn de Zeeuwse gemeenten zowel ambtelijk als bestuurlijk (verder) betrokken en breed geïnformeerd. Aan de colleges wordt in 2021 de vraag voorgelegd om het onderschrijven van de doelstellingen en het uitspreken van het vertrouwen in de op te richten organisatie. Het gaat hierbij ook om de vraag of het college, samen met provincie en een aantal andere partners, wil toewerken naar oprichting van de ZMO.

Samenwerking agenda de Bevelanden Vanuit de bestaande samenwerking in het Platform de Bevelanden bestaat de brede wens om te komen tot een Strategische Agenda ter bevordering van de brede welvaart in de regio de Bevelanden. Als regio scoren wij op belangrijke indicatoren van dit brede welvaartsbegrip goed. Behoud en versterking van een aantrekkelijke en vitale regio voor onze inwoners, ondernemers en instellingen kunnen wij als individuele gemeente niet of minder goed voor elkaar krijgen. We moeten dop de diverse maatschappelijke opgaven regionaal samenwerken. Niet alleen als vijf gemeentelijke overheden, maar ook samen met de bedrijven en kennisinstellingen die relevant zijn voor onze regio! En natuurlijk ook samen met de andere overheden, met name de provincie.

21

Ieders inbreng, kennis en uitvoeringskracht is hard nodig om onze gezamenlijke en gedeelde ambities te verwezenlijken. Datwillen we bereiken met de ontwikkeling van een regionale strategische agenda, met een apart uitvoeringsprogramma. Onder het motto ‘De Bevelanden als vitale regio’ worden een vijftal actielijnen opgezet. Het gaat hierbij om kansen te pakken via een triple helix samenwerking om de gezamenlijke maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Met de ontwikkeling van een strategische agenda, willen wij voor het versterken van de vitaliteit van onze regio de benodigde fondsen van de provincie, Rijk en EU verwerven. We hebben daarbij een model voor ogen, dat lijkt op de regiodeals die elders in het land zijn afgesloten. We moeten als vijf gemeenten zorgen voor organiserend vermogen. Zorgen voor verbindingen. Initiatieven ontplooien. Waar nodig ontwikkelingen ondersteunen met eigen beleid, met passende regelgeving en met budget.