Agendapunt 06. GEWIJZIGDE VERSIE Programmajaarrekening 2022 def 19.6.2023

2 Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland (GGD) De GGD heeft als taak om de gezondheid van alle Zeeuwen te bewaken, te beschermen en te bevorderen. Dat is waar de GGD voor staat. De missie van de GGD: samen weken aan een gezond en veilig bestaan en sluitende zorg voor burgers in Zeeland. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling/ Goes Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Veldhuizen Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 1.591.096 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 1.666.893 Eigen Vermogen (2021w) € 3.972.560 (2022w) € nog niet beschikbaar

Vreemd Vermogen (2021w) € 2.236.000 (2022w) nog niet beschikbaar

Resultaten: (2021 werkelijk) € 3.738.000 negatief (GGD incl. IJZ) (2022 werkelijk) nog niet beschikbaar

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Eind 2022 zijn de structurele en deels ook incidentele middelen toegekend voor de Basis op Orde van de GGD. Dit was nodig om de primaire processen te versterken. De eerste stappen voor uitbreiding van de formatie zijn in 2023 gezet. In 2024 wordt hier nog volop op ingezet. Buiten scope zijn gebleven de jeugdgezondheidzorg (JGZ) en Veilig Thuis. Eind 2023 worden de resultaten van het project Toekomst JGZ verwacht. Daarnaast spelen er nog diverse vraagstukken en ontwikkelingen, zowel bij de GGD als provinciaal en landelijk. Dit betreft onder andere de pandemische paraatheid, het huisvestingsvraagstuk van de GGD; de samenwerking met RUD, RVZ en SWVO; het governance vraagstuk van de inkooporganisatie Jeugd en Beschermd Wonen en het dreigende artsentekort. Daarnaast speelt landelijk het Integraal Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en de Hervormingsagenda Jeugd waarin preventie, leefstijl en lokale teams een nadrukkelijke plaats krijgen. Zo ook de beweging positieve gezondheid en de Zeeuwse Zorg Coalitie. Welke uitwerking dit heeft op de GGD wordt in 2023 en 2024 duidelijk. Risico’s Alle genoemde ontwikkelingen dragen in zekere mate risico’s met zich mee. Het college neemt dit in de besluitvorming mee.

3 Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden GR de Bevelanden staat voor Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden. Deze regeling is de basis voor een intensieve samenwerking tussen de vijf gemeenten uit de Bevelanden. Samenwerken gebeurt op de terreinen HRM, ICT en WIZ (Werk, inkomen en zorg). Namens de vijf gemeenten wordt uitvoering gegeven aan de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet, de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening en de Wet, Werk en Bijstand. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal Gemeenschappelijke Regeling/ Goes Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes

73 Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest

Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 7.826.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 7.939.000

Eigen Vermogen (2021w) € 1.045.000 (2022w) € 1.726.000

Resultaten: (2021 werkelijk) € 301.000 (2022 werkelijk) € 802.000

Vreemd Vermogen (2021w) € 5.225.000 (2022w) € 5.813.000

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens ICT: In 2022 is in samenwerking met de Bevelandse gemeenten gewerkt aan een gezamenlijk visie op informatievoorziening, de Ivisie. In deze Ivisie zijn de verschillende prioriteiten benoemd voor de korte en lange termijn waarbij voor de korte termijn de uitwijk en recovery voorziening met daarbij de informatieveiligheid van groot belang zijn. In 2022 is dan ook reeds aangevangen met de eerste stappen van de uitwerking hiervan. Daarnaast zijn verschillende software pakketten geüpdatet of vernieuwd, de belangrijkste hierbij zijn het pakket voor financiën en HRM welke volledig vervangen zijn. Ook is het afgelopen jaar een nieuw wifi netwerkwerk in gebruik genomen en zijn de “thin-client” werkstations van alle gebruikers vervangen. P&O: Begin 2022 heeft P&O voor de deelnemende gemeenten een nieuw HR -systeem geïmplementeerd. Dit heeft in geheel 2022 veel aandacht van de organisatie gevraagd. Veel onduidelijkheden en problemen in het systeem zijn opgelost en aan het einde van 2022 was het systeem redelijk op orde. Aandacht blijft echter nodig. In 2022 is een vervolg gegeven aan het project “strategische personeelsorganisatie”, wat halverwege 2023 zal worden afgerond. WIZ: De veranderde organisatiestructuur voor de gemeentelijke toegangen is verder doorontwikkeld.

De toegangen sociaal domein (WIZ en CJG) werken steeds meer samen rondom domein overstijgende casuïstiek. De doorbraakaanpak maakt onderdeel uit van de werkwijze en er heeft scholing plaatsgevonden over het effect van stress in relatie tot het doenvermogen. Vanuit de aanpak verbeteren gemeentelijke dienstverlening zijn afspraken gemaakt om in te zetten op een leertraject dat aansluit hierop. Er is ook ingezet op het genereren van data middels een dashboard om meer datagedreven te kunnen werken. Dit is nog steeds een intensief traject (zie ook hierboven bij ICT). Risico’s De gemeente draagt bij in een eventueel nadelig saldo, zowel qua bedrijfsvoering als op uitvoering van werkzaamheden. Risicovol blijft de ontwikkeling van Rijksbudgetten (BUIG budget gericht op uitkeringen, WMObudget zoals bv het opgelegde abonnementstarief en de armoedebudgetten). Een risico blijft ook in welke mate de uitgangspunten van het gemeentelijk beleid (Goes voor Elkaar, koersdocument participatie) voldoende terug te vinden zijn in de uitvoering bij WIZ. Uiteraard vormt hierbij de samenwerking met de andere gemeenten ook een uitdaging. De discussie over opdrachtgever- en opdrachtnemersrol komt regelmatig terug.

4 Openbaar Lichaam Afvalstoffenheffing Zeeland (OLAZ) OLAZ behartigt de gemeenschappelijke belangen van de deelnemers op het gebied van de afvalstoffenverwijdering. Hiermee voert de OLAZ onder andere taken uit als de zorg voor de verwijdering van de afvalstoffen, het adviseren van de deelnemers over het uitvoeren van relevante bepalingen van de Wet milieubeheer, het vaststellen van de tarieven voor de verwijdering van afvalstoffen, Daarnaast geeft de OLAZ-voorlichting op het gebied van afvalpreventie en -verwijdering. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling/ Borsele Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Veldhuizen Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 31.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 42.000 Eigen Vermogen (2021w) € 482.000 (2022w) € 552.000

Vreemd Vermogen (2021w) € 9.341.000 (2022w) € 12.987.000

Resultaten: (2021 werkelijk) € 53.000 (2022 werkelijk) € 70.000

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens De VANG- doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner is voor vele Zeeuwse gemeenten nog niet bereikt. Een groot gedeelte van deze opgave ligt bij de inzameling van het brandbaar/niet recyclebaar afval op de milieustraat (c.a. 25 kilo per inwoner). Daarnaast ligt er een opgave zoveel mogelijk hergebruik en recycling van afvalstromen door deze te

74 gebruiken als grondstof (circulaire economie). Er is sprake van invoering van toegangscontrole op de milieustraat per 1/1/2024 om bedrijfsafval te weren en inwoners verder te stimuleren tot afvalscheiding. De data die wordt gewonnen uit dit controlesysteem wordt gebruikt voor nadere besluitvorming over eventuele toegangsbeperking op de milieustraat of een betalingssysteem voor het brandbaar (grof) afval. Om de milieustraten toekomstbestendig te maken, is in 2022 een principebesluit voorgelegd aan de gemeenteraden. Insteek van dit principebesluit is het meer regionaal spreiden van de huidige milieustraten met als doel de kosten van de milieustraten beheersbaar te houden en invulling te geven aan kringloop en demontage activiteiten in de vorm van 3 regionale circulaire ambachtscentra in Zeeland. Concreet voor gemeente Goes zou dit een circulair ambachtscentrum binnen de gemeentegrens betekenen voor de gehele regio de Bevelanden, gecombineerd met het realiseren van een nieuwe milieustraat op een andere locatie dan de huidige plek (milieustraat ‘compleet plus’). In 2023 wordt verder uitwerking gegeven aan onderzoek hiertoe op het gebied van politieke en financiële haalbaarheid. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

5 Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) Het RBL ziet toe op de naleving van de leerplichtwet voor jongeren tot 18 jaar en het voorkomen van voortijdig schoolverlaten voor jongeren tot 23 jaar. RBL helpt jongeren, ouders en scholen bij het oplossen van problemen die een succesvolle schoolcarrière belemmeren. We stimuleren jongeren een startkwalificatie te halen en bieden begeleiding en advies. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Gemeenschappelijke Regeling/ Goes Reimerswaal, Schouwen-Duiveland en Tholen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 108.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 114.000 Eigen Vermogen (2021w) € 0 (2022b) € 0

Vreemd Vermogen (2021w) € 0 (2022b) € 0

Resultaten: (2021 werkelijk) € 31.000 (2022 werkelijk) € 32.000

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Landelijk heeft de thuiszittersproblematiek de aandacht. Ook in onze regio zetten we erop in dat er ondersteuning is en waar mogelijk een oplossing komt voor de leerlingen die langdurig thuis zitten. Daarnaast is er aandacht voor de gevolgen van de Coronacrisis bij de leerlingen en de mogelijke consequenties voor hun schoolloopbaan. Zo is er extra aandacht voor een betere doorstroom vmbo-mbo-hbo, wordt er intensief ingezet in de mbo-2 opleidingen door het aanbieden van meer begeleiding en/of kleinere klassen en in het kader van de aanpak jeugdwerkloosheid wordt extra ingezet op de regeling praktijkleren. Tot slot wil het kabinet vanaf 2024 meer gaan investeren om schooluitval tegen te gaan door de regionale aanpak van voortijdig schoolverlaten uit te breiden tot de leeftijd vanaf 27 jaar. Binnen onze regio worden plannen gemaakt, zodat hierop adequaat kan worden ingespeeld. Risico’s Goes is centrumgemeente voor deze wettelijke taak. De jaarcijfers zijn verwerkt in de jaarrekening van de gemeente Goes. Het risico blijft beperkt tot maximaal de jaarlijkse bijdrage.

6 Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) RUD Zeeland voert namens de gemeenten, de provincie en het waterschap de taken vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu en natuur uit. RUD Zeeland werkt daardoor samen met gemeenten, de provincie en het waterschap aan een schone en veilige werk- en leefomgeving. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats 13 Zeeuwse gemeenten, Provincie Zeeland, Gemeenschappelijke Regeling/ Terneuzen Waterschap Scheldestromen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Burgemeester Mulder Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 632.000

75 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 615.000 Eigen Vermogen (2021w) € 2.369.000 (2022w) nog niet beschikbaar

Vreemd Vermogen (2021w) € 2.598.000 (2021w) nog niet beschikbaar

Resultaten: (2021 werkelijk) € 889.000 (2022 werkelijk) nog niet beschikbaar

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Een belangrijke ontwikkeling is de komst van de Omgevingswet. Deze integrale wet vervangt meer dan 25 wetten op het gebied van bouwen, wonen, milieu, natuur, archeologie e.d. De implementatie van deze wet per 1 januari 2024 zal nog de nodige inspanningen van de RUD vergen. Met de invoering van de Omgevingswet gaan een aantal bodemtaken van de provincie naar de gemeenten. Omdat onder de Omgevingswet de meeste bodemtaken basistaken zijn moeten die door de RUD worden uitgevoerd. Knelpunt is de financiering van deze taken. Het Rijk moet de middelen voor de uitvoering van de bodemtaken opnieuw verdelen. Er is tot nu toe nog steeds geen duidelijkheid over de bijdrage aan gemeenten. In het rapport “Robuuste milieutaken Zeeland” zijn een aantal aanbevelingen gedaan om de RUD door te ontwikkelen naar een robuuste organisatie.

De aanbevelingen zijn: Investeer in de ontwikkelkracht van de RUD en in de component “managerial”; Start met de uitvoering van een meerjarig milieuprogramma (MJP) om de diverse milieuproblemen (waaronder ZZS, energietransitie, TGG, bodem, indirecte lozingen, plastic korrels etc.) adequater aan te pakken; Voor de uitvoering van het MJP een andere financieringssystematiek toepassen zodat voor dat gedeelte de jaarlijkse nacalculatie op basis van werkelijk bestede uren kan komen te vervallen; Neem een budget op voor aandachtdossiers; Evalueer en analyseer periodiek de realisatiegegevens en stel waar nodig bij; Draag als RUD deelnemers alle taken rondom bedrijven met milieubelastende activiteiten over aan de RUD, waardoor er meer transparantie ontstaat en waardoor de robuustheid verstevigd wordt; Ga meer gestructureerd gebruik maken van het instrument probleem- en risicoanalyse, waarbij gebruik wordt gemaakt van ervaringen, branches/milieubelastende activiteiten, dat en kennis van uitvoering. Het opvolgen van de aanbevelingen moet leiden tot een meer flexibele uitvoering van de milieutaken op basis van het juridisch noodzakelijke en maatschappelijk wenselijke. Momenteel wordt de bestuurlijke besluitvorming hierover voorbereid.

Andere ontwikkelingen zijn: Onderzoek samenwerking RUD, VRZ en GGD; Het rapport ‘Om de leefomgeving’ van de commissie Aartsen met een aantal aanbevelingen om het VTH-stelsel te verbeteren; De toekomstvisie van de RUD Zeeland; De huisvesting en de PIOFAC-taken. (Het contract met Terneuzen stopt op 31 december 2023) PIOFAC: Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Automatisering en Communicatie. ZZS: Zeer Zorgwekkende Stoffen. TGG: Thermisch Gereinigde Grond. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

7 GR Belastingsamenwerking Sabewa Zeeland Sabewa (Samenwerking belastingen en waardebepaling) Zeeland is een gemeenschappelijke regeling van acht gemeenten en het Waterschap. Sabewa Zeeland heft en int belastingen. Deelnemers Rechtsvorm & Vestigingsplaats Goes, Hulst, Reimerswaal, Tholen, Borsele, Sluis, Gemeenschappelijke Regeling/ Terneuzen Terneuzen, Kapelle en Waterschap Scheldestromen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Meulblok Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 750.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 615.000 Eigen Vermogen Vreemd Vermogen (2021w) € 330.000 (2021w) € 8.564.000 (2022w) € 128.000 (2022w) € 7.727.000 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens

Resultaten: (2021 werkelijk) € 237.000 positief (2022 werkelijk) € 126.000 positief

76 In 2022 heeft Sabewa Zeeland de jaarlijkse aanslagronde voor de verschillende belastingen die Sabewa Zeeland uitvoert, goed doorlopen. De organisatie heeft in 2022 de volgende stappen gezet in de verbetering van de service richting de burgers en de samenwerking met de deelnemers in Sabewa Zeeland. In 2023 heeft Sabewa Zeeland een nieuwe toekomstvisie voor de periode 2023-2027 opgesteld. Hierin hebben het op orde brengen van de basis, verbeteren datakwaliteit en automatiseren van processen een belangrijke plek. Vervolgens wordt het doel om de beoordeling “uitstekend” (4 sterren) van de Waarderingskamer te behalen. Dit alles moet gaan bijdragen aan een hoger serviceniveau richting de burger. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

8 Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) Het SWVO verricht beleidsadviserende, ondersteunende- en uitvoeringstaken binnen het sociaal domein voor de deelnemende gemeenten. O.a vindt de gezamenlijke inkoop maatwerkvoorzieningen Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) plaats. Deelnemers Rechtsvorm & Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal, Gemeenschappelijke Regeling/ Goes Schouwen-Duiveland en Tholen. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 263.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 267.000

Eigen Vermogen (2021w) € 2.090.000 (2022w) € 302.000

Vreemd Vermogen (2021w) € 7.825.000 (2022w) € 6961.000

Resultaten: (2021 werkelijk) € 1.163.000 positief (2022 werkelijk) € 537.000 negatief

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens April 2023 was het eindrapport Grip op de Wmo gereed. Het eindrapport gaat in op de twee opdrachten die in de periode vanaf juli 2022 zijn uitgevoerd: 1. De uitvoering van de maatregelen; 2. De introductie van een lerende omgeving om systematisch bij te sturen. Risico’s Door de aanpak Grip op de Wmo is een betere regie mogelijk en daarmee zijn de evt. risico’s beperkter en eerder in beeld.

9 Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) De Gemeenschappelijke Regeling VRZ is verantwoordelijk voor de fysieke veiligheid, rampenbestrijding en crisisbeheersing in Zeeland. Binnen de veiligheidsregio werken verschillende partijen samen op het gebied van: brandweerzorg, rampenbestrijding, risico- en crisisbeheersing (incl. gemeentelijke bevolkingszorg) en geneeskundige hulpverlening. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling/ Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Burgemeester Mulder Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 2.703.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 2.729.000 Eigen Vermogen (2021w) € 4.433.000 (2022w) € 2.626.000

Vreemd Vermogen (2021w) € 33.526.000 (2022w) € 28.936.000

Resultaten: (2021 werkelijk) € 755.000 positief (2022 werkelijk) € 317.000 negatief

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens De programmabegroting 2024 is opgesteld in lijn met het meerjarenbeleidsplan 2022-2025. In de begroting is een programma "toekomstbestendige brandweerzorg" en een programma "voorbereide crisisorganisatie" opgenomen. De

77 begroting 2024 bevat een aantal zaken die de hoogte van de gemeentelijke bijdrage in belangrijke mate bepalen. Hieronder staan deze kort puntsgewijs toegelicht: • De bijdrage wordt voor 2024 verhoogd op grond van de door de VZG vastgestelde richtlijn voor loon- en prijsontwikkelingen, gemiddeld bedraagt deze 3,4% Voor de instandhouding van de vrijwilligers in diverse posten is een verhoging van de opleidingscapaciteit noodzakelijk. De kosten hiervoor bedragen € 550.000,-• In het kader van het op peil houden van de officieren van dienst is het noodzakelijk structureel 2 opleidingsplaatsen in te kopen. Voor 2024 bedragen de kosten hiervoor € 90.000,--, in de volgende jaren klimt dit bedrag naar structureel € 180.000,-- per jaar. • In 2023 is de gemeentelijke bijdrage structureel verhoogd op grond van een noodzakelijke inspanning op het gebied van informatieveiligheid (BIO normering). In 2023 heeft de VRZ onverwacht structurele middelen gekregen van het Rijk om deze informatieveiligheid te realiseren. De in de begroting 2023 opgenomen structurele bijdrage van € 155.000,-- voor informatieveiligheid wordt in mindering gebracht op de gemeentelijke bijdrage. Naast bovenstaande zijn er een aantal andere ontwikkelingen die geen direct gevolg hebben voor de gemeentelijke bijdrage, dat zijn: • Versterking crisisbeheersing.

De Brede Doeluitkering Ramenbestrijding (BDUR) vanuit het Rijk is verhoogd met € 1,7 mln. in 2024 oplopend naar € 2,5 mln. structureel in 2026 en geeft ruimte om invulling te geven aan de ambities vanuit het meerjarenbeleidsplan; • Oplopende kapitaallasten voor het vervangingsplan materiaal. Mede door prijsstijgingen en een oplopende kapitaalmarktrente wordt vanaf 2025 een verhoging van de gemeentelijke bijdrage geprognotiseerd samenhangend met de oplopende kapitaallasten van € 442.175 in 2025 tot € 2.142.703 in 2027. Risico’s • Het weerstandsvermogen van de VRZ (= onvoorzien + algemene reserve) is in de begroting 2024 als "ruim onvoldoende" geclassificeerd. Indien risico's daadwerkelijk (cumulatief) optreden, leidt dit mogelijk tot een negatief resultaat en negatief vermogen. Dit kan inhouden dat er extra bijdrages noodzakelijk zijn van de Zeeuwse gemeenten. • De VRZ heeft geconstateerd dat de verdeling van de gemeentelijke bijdrage in de begroting 2023 een onverwachte afwijking laat zien t.o.v. de correcte verdeling in de begroting 2024. Dit zorgt er voor dat sommige gemeenten te veel en sommige gemeenten te weinig hebben betaald. • De geprognosticeerde bijdrage in de komende jaren voor de gemeente Goes blijft stijgen. Dit heeft gevolgen voor de gemeentelijke begroting.

10 Zeeuwse Muziekschool (ZMS) De Zeeuwse Muziekschool verzorgt namens de tien deelnemende gemeenten muziekonderwijs voor kinderen, jongeren en volwassenen. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Hulst, Kapelle, Middelburg, NoordGemeenschappelijke Regeling/ Middelburg Beveland, Reimerswaal, Schouwen-Duiveland, Tholen, Veere. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Vermeulen Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 272.000 Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2022: € 280.000 Eigen Vermogen (2021w) € 280.000 (2022w) € 135.000 -/-

Vreemd Vermogen (2021w) € 1.189.000 (2022w) € 1.051.000

Resultaten: (2021 werkelijk) € 274.000 negatief (2022 werkelijk) € 416.000 negatief

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Na het uittreden van de gemeenten Sluis en Vlissingen is besloten het aanbod van de Zeeuwse Muziekschool te verbreden in de overtuiging dat de ZMS daarmee robuuster en toekomstbestendig wordt. Het besluit om het aanbod van de Muziekschool te verbreden heeft met name door de nasleep van de coronapandemie in 2022 helaas geleid tot een negatief resultaat. Het negatieve rekeningresultaat wordt aangezuiverd met een verhoogde deelnemersbijdrage in 2023. In 2024 is een taakstelling in de begroting opgenomen. Hoe deze taakstelling te realiseren, wordt in 2023 via een nog aan te leveren herstelplan inzichtelijk gemaakt.

78 Risico’s De Muziekschool heeft te maken met stijgende kosten vanwege een gewijzigde CAO en als gevolg van de coronapandemie. De ZMS heeft in 2021 een negatief resultaat behaald dat is opgevangen in de eigen reserves. De maatregelen om meer inkomsten te genereren (uitbreiding aanbod en verhoging van het lesgeld) hebben nog geen effect gesorteerd in 2022, waardoor ook in 2022 een negatief resultaat behaald is. Er is een risico dat de gewenste groei van de MZS er niet komt en dat het tekort van structurele aard is. Vanwege de coronapandemie is hierover lastig een oordeel te vellen. Het aantal leerlingen bij de MZS is inmiddels weer terug op niveau van vóór corona. Behalve de uitgetreden gemeenten Sluis en Vlissingen zijn er binnen de GR ZMS meer gemeenten die twijfels hebben over hun deelname aan de GR. Tot nu toe zijn er geen officiële aanvragen gedaan om uit te treden. Dit betekent dat in de huidige omvang de GR tot 2024 kan blijven bestaan. De gemeente Borsele is van plan om na die periode vanaf 2024 uit de GR te stappen.

B.

Vennootschappen en Corporaties

1 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) BNG Bank is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Hiermee is de bank essentieel voor de publieke taak. De kerntaak is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden. De gemeente neemt deel in het maatschappelijk kapitaal van de N.V. BNG Bank. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle Nederlandse gemeenten Naamloze Vennootschap/ Den Haag Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering De gemeente is aandeelhouder: 0,17% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Aandelenkapitaal: € 241.000 Eigen Vreemd Resultaat Dividend 2022 Dividend 2021 Dividend 2020 Vermogen Vermogen (2022) (2022) (2022) € 220.000 € 220.000 € 174.000 € 4.615 € 107.459 € 300.000 (x € 1 mln) (x € 1 mln) (x € 1 mln) Ontwikkelingen/beleidsvoornemens De BNG Bank is er voor het publieke domein en het publieke belang. De purpose van BNG Bank is: Gedreven door maatschappelijke impact. Bij BNG Bank draait het niet om zoveel mogelijk winst, maar om maximale maatschappelijke impact. Dat is de drijfveer van BNG Bank.

Risico’s Bij tegenvallende winsten in de toekomst wordt minder dividend uitgekeerd, wat gevolgen heeft voor de begrotingspositie van de gemeente Goes. De bank heeft zeer hoge externe krediet ratings (Moody’s: Aaa, Standard & Poor’s: AAA en Fitch: AA+). Dankzij deze hoge kredietwaardigheid heeft de bank een sterke inkooppositie op de internationale geld- en kapitaalmarkt.

2 Zeeuwse Energie Maatschappij (ZEH NV) De Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij N.V. (ZEH) is in 2022 ontstaan bij de herstructurering van Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij N.V. (PZEM). Een belangrijke stap in de herstructurering was de ontvlechting van de nucleaire en niet-nucleaire commerciële onderdelen van PZEM. Na de verkoop van de niet-nucleaire commerciële activiteiten inclusief de naam PZEM bleef het aandelenbelang in de kerncentrale in Borssele over, naast de belangen in BMC Moerdijk, NPG Willebroek, Deltius en de PPA van Gemini. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Zeeuwse Gemeenten, Gemeenten Bergen op Zoom, Naamloze Vennootschap/ Middelburg Woensdrecht, Dirksland, Goedereede, Middelharnis, Oost-Flakkee en de provincies Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland en Bank Nederlandse Gemeenten.

79 Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering De gemeente is aandeelhouder: 4,17% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Aandelenkapitaal: € 289.000 Eigen Vermogen Vreemd Resultaat Dividend 2022 Dividend 2021 Dividend 2020 Vermogen (2021) (2021) (2021) €0 €0 €0 € 1.650.909.000 € 1.229.012.000 € 235.065.000 (2022) nnb (2022) nnb (2022) nnb Ontwikkelingen/beleidsvoornemens De kerntaak van ZEH is het beheer van belangen in hun deelnemingen. Verder beheert ZEH de opbrengsten die bij de verkopen van bedrijfsonderdelen in het verleden zijn gerealiseerd. Deze gelden zijn nodig om de kerncentrale te laten functioneren maar ook omdat er geld gespaard en gereserveerd moet worden om aan het eind van de bedrijfsduur in 2033 te kunnen ontmantelen. Deze ontmanteling start in 2034 met als eindresultaat een groene wei. Als medeaandeelhouder van de kerncentrale beheert ZEH een groot deel van de financiële buffer hiervoor, ondergebracht in het amoveringsfonds van EPZ. Het deel van dit geld dat niet gebruikt hoeft te worden, wordt middels het dividendbeleid aan de aandeelhouders van ZEH uitbetaald. Risico’s De deelneming wordt gewaardeerd tegen historische verkrijgingsprijs van € 298.000. Met eventuele dividend is geen rekening gehouden. Daarmee is het risico voor gemeente Goes op dit moment beperkt tot het bedrag van € 298.000.

3 Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua BV (GBE Aqua BV) Onderdeel van de aandeelhoudersstrategie was het ontvlechten van het Evides belang uit Pzem NV en dit belang in publieke handen te brengen. In 2021 is dit gerealiseerd en is het belang Evides ondergebracht in GBE Aqua BV. Deze vennootschap heeft als doel het houden en beheren van aandelen Evides en het uitoefenen van stemrecht Evides Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Zeeuwse Gemeenten, Gemeenten Bergen op Zoom, Besloten Vennootschap/ Middelburg Woensdrecht, Goeree-Overflakkee, en de provincie Zeeland. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering De gemeente is aandeelhouder: 4,174% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Aandelenkapitaal: € 41.700 Eigen Vermogen Vreemd Resultaat Dividend 2022 Dividend 2022 Dividend 2020 Vermogen (2021) nnb (2021) nnb (2021) nnb €0 €0 €0 (2022) nnb (2022) nnb (2022) nnb Ontwikkelingen/beleidsvoornemens In 2021 zijn de aandelen Evides vanuit het toenmalige Pzem via de rechtspersoon GBE Aqua BV rechtstreeks onder de aandeelhouders gehangen. Naast het houden en beheren van de belang Evides zijn er geen andere beleidsvoornemens. Risico’s Het ontvlechten van het Evides belang uit Pzem NV en de oprichting van GBE Aqua brengt beperkte risico’s met zich mee voor de aandeelhouders.

Omdat de benodigde garantie voor de financiering bij de provincie ligt en niet bij de gemeente, zijn de risico’s voor de deelnemende gemeenten beperkt tot maximaal de kapitaalstorting in GBE Aqua. Voor gemeente Goes is dat € 41.700.

4 Economische Impuls Zeeland De NV Economische Impuls Zeeland (Impuls), opgericht in 2007, is de ontwikkelingsmaatschappij van Zeeland. Doel is het vergroten van de dynamiek van de Zeeuwse (kennis)economie, met groei van werkgelegenheid, door uitvoering van concrete projecten en door acquisitie van bedrijven en investeringen van elders. Deelnemers

Rechtsvorm en Vestigingsplaats

80 Alle 13 Zeeuwse gemeenten, ABN Amro, DOW Benelux BV, Rabobank, Zeeuwse Zorginstellingen Bestuurlijk belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Eigen Vreemd Resultaat Vermogen Vermogen (2021) € (2021) € (2021) € 142.000 8.159.000 3.412.000 (2022) € 6.000 (2022) € (2022) € 9.974.000 3.650.000

Naamloze Vennootschap/ Vlissingen Financieel belang Goes De gemeente is aandeelhouder: 1,64% Aandelenkapitaal: € 2.461 Dividend 2022 Dividend 2021 Dividend 2020 €0

€0

€0

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Er is een structuurwijziging gepland met terugwerkende kracht naar 1-1-2023 waarbij de aandelenverhoudingen zullen wijzigen en ook impact zal hebben op de waarde van de aandelen. We zijn in afwachting van de details en het verzoek om in te stemmen met deze wijziging. Risico’s De risico’s zijn beperkt gelet op de omvang van het aandelenpakket.

5 Omnium Met een subtropisch zwembad en diverse sportaccommodaties is Omnium het sport- en recreatiecomplex van Zeeland. Deelnemers Gemeente Goes Bestuurlijk belang Goes De gemeente is 100% eigenaar; Stemrecht op aandeelhoudersvergadering; Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Eigen Vreemd Resultaat Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) -/- € € 1.493.330 € 1.409.009 35.095 (2022) nnb (2022) nnb (2022) nnb

Rechtsvorm en Vestigingsplaats Besloten Vennootschap/ Goes Financieel belang Goes De gemeente is aandeelhouder: 100% Aandelenkapitaal: € 4.560.000 Dividend 2022

Dividend 2021

Dividend 2020

€0

€0

€0

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Eind 2021 is het besluit genomen om het vastgoed en de lening portefeuille van het Omnium over te dragen naar de gemeente. In de eerste maanden van 2022 is dit besluit geeffectueerd. Ook is in 2022 de verduurzaming van de accommodatie opgeleverd en ingeregeld. Door middel van monitoring van de resultaten, zal dit ook in 2023 nog verder geoptimaliseerd gaan worden. In 2022 is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor het onderzoek naar de bouw van een nieuw Groencollege in het voormalig tropisch bos. Eind 2023 zal de gemeenteraad op basis van de actuele inzichten besluiten of dit gerealiseerd gaat worden. In het geval van een positief besluit zal een investeringskrediet beschikbaar worden gesteld voor de bouw van een nieuw schoolgebouw. Die bouw kan dan begin 2024 worden aanbesteed en voor de zomer van 2025 worden opgeleverd. Met ingang van het schooljaar 2025/2026 kan het Groencollege de nieuwe school dan volgens planning in gebruik kan nemen. Risico’s Het aandelenkapitaal Omnium kent een waardering op de balans van gemeente Goes. Er is een risico dat we bij blijvende negatieve resultaten tot een afboeking van de waarde van deze aandelen moeten komen. Voor het vreemd vermogen (geldleningen) zijn gemeentegaranties verleend.

Wanneer het Omnium niet meer aan de rente- en aflossingsverplichtingen kan voldoen, kan gemeente Goes op de garantstelling worden aangesproken.

81

6 Deelgebieden Goese Schans B.V. Deelgebieden Goese Schans B.V. is, in samenwerking met diverse partijen, verantwoordelijk voor de exploitatie van de herstructurering van een verouderd bedrijventerrein tot een hoogwaardig woongebied. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Gemeente Goes, Stichting Beveland Wonen, Besloten Vennootschap/ Goes Heijmans Vastgoed B.V. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering: De gemeente is aandeelhouder: 33,3% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Aandelenkapitaal: € 1 Achtergestelde leningen: € 325.250 Eigen Vreemd Resultaat Dividend 2022 Dividend 2021 Dividend 2020 Vermogen Vermogen 2022 (2021) € 180.000 (2021) € (2021) € €0 €0 €0 (2022) Niet 1.523.000 26.000 beschikbaar (2022) Niet (2022) nnb (2023) Niet beschikbaar beschikbaar (2023) Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens De onderneming is geliquideerd in 2023. Alle doelen zijn gerealiseerd. Risico’s Geen.

7 Verkoopmaatschappij Goese Schans B.V. De verkoopmaatschappij Goese Schans B.V. is opgericht ter uitponding* (het verkopen van terreinen en opstallen in de huidige staat) van objecten, aankoop van gronden volgens contracten en nieuwe grondexploitatie delen Ketelhaven. Deelnemers Rechtsvorm Gemeente Goes, Stichting Beveland Wonen, Besloten Vennootschap/ Goes Heijmans Vastgoed B.V. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering; De gemeente is aandeelhouder: 33,3% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Meulblok Aandelenkapitaal: € 1 Achtergestelde leningen: € 791.000 Garantstellingen: € 600.000 Eigen Vreemd Resultaat Dividend 2022 Dividend 2021 Dividend 2020 Vermogen Vermogen (2021) € (2021) € (2021) € €0 €0 €0 208.000 4.829.000 33.000 (2022) Niet (2022) Niet (2022) Niet beschikbaar beschikbaar beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Uitponding van terreinen en opstallen en verkoop van bouwkavels is naar verwachting geheel afgerond in 2024. Het woonrijp maken is naar verwachting gereed in 2025. Risico’s Grondexploitatierisico’s.

82 C.

Stichtingen en Verenigingen

1 Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) De VZG is de provinciale afdeling van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). VZG draagt zorg voor bestuurlijke afstemming tussen de Zeeuwse gemeenten, het behartigen van gemeenschappelijke belangen van de Zeeuwse gemeenten. Dit omvat ook het adviseren van en verlenen van steun aan instellingen in Zeeland die in het belang van de gemeente werken. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Vereniging/ Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde Goes contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat 2022 Niet beschikbaar Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

2 Milieu Educatief Centrum MEC De Bevelanden is een kleine en slagvaardige stichting die mensen wil stimuleren bewuster met natuur en milieu om te gaan. Dit doet het MEC door jong en oud in contact te brengen met en te informeren over de natuur en het milieu in eigen omgeving. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland en Stichting/ Goes Reimerswaal Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Veldhuizen De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat 2022 Niet beschikbaar Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Het Milieu Educatie Centrum de Bevelanden werkt met de thema’s Klimaat en Duurzaamheid, Afval en zwerfafval, Natuur en biodiversiteit en Gezondheid/Jong leren eten. Binnen deze thema’s verzorgt het MEC o.m. gastlessen, leskisten, expedities en activiteiten en promoten deze via social media, nieuwsbrieven en website. Ook sluiten zij aan bij relevante themaweken/activiteiten die aansluiten bij hun thema’s. In 2022 zijn de materialen en activiteiten waar nodig aangevuld en vernieuwd. O.m. in verband met hoge energiekosten en inflatie is er een verhoging van de jaarlijkse bijdrage aangevraagd in 2022. Voor 2023 wordt dezelfde actuele inzet op de vier thema’s verwacht.

Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

3 Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) De VZG is de provinciale afdeling van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). VZG draagt zorg voor bestuurlijke afstemming tussen de Zeeuwse gemeenten, het behartigen van gemeenschappelijke belangen van de Zeeuwse gemeenten. Dit omvat ook het adviseren van en verlenen van steun aan instellingen in Zeeland die in het belang van de gemeente werken. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Vereniging/ Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde Goes contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat 2022

83 Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

Niet beschikbaar

84

Paragraaf Grondbeleid De gemeente Goes wil een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen, werken, recreëren en ondernemen, nu en in de toekomst. Dit betekent dat we zorgdragen voor een kwalitatief goed woningaanbod en een goede woon- en werkomgeving, Het vestigingsklimaat voor nieuwe inwoners en ondernemers willen wij verder versterken. Het grondbeleid draagt bij aan deze ambitie. Ambities komende bestuursperiode In het coalitieakkoord 2022-2026 Goes, een krachtige samenleving’ is een aantal uitgangspunten en ambities benoemd. De belangrijkste bestuurlijke uitgangspunten zijn: • We zetten in op de bouw van voldoende en betaalbare woningen in versneld tempo. Dit doen we met woningbouwprojecten met woningen in een gevarieerde mix in woningprijs. We focussen daarbij extra op sociale en middeldure huurwoningen; • We stimuleren alternatieve woonvormen zoals tiny houses en flexwonen; • Om de druk op de woningmarkt te verlichten zetten we in op de planvorming van minimaal één uitbreidingswijk. Deze wijk wordt landschappelijk ingepast en zo duurzaam mogelijk gebouwd; • Samen met de gemeenteraad gaan we op zoek naar een locatie voor deze uitbreidingswijk; • Door regie te nemen op ruimtelijke ontwikkelingen zorgen we voor gelijke kansen voor iedereen op de woningmarkt.

Deze regie nemen we op bestaande plannen én op nieuwe ontwikkelingen; • Om de bouw van nieuwe woningen te versnellen maken we gebruik van alle beschikbare middelen; • Bij nieuwe bouwontwikkelingen kijken we goed naar de natuur- en landschappelijke waarden en versterken we de natuur; • De stedelijke uitstraling vergroten we o.a. door (her)ontwikkeling van het Stationsgebied Zuid. Relevante beleidsdocumenten Beleidsnota Meerjaren Prognose Grondexploitaties begroting 2023

Vastgesteld door Raad

Vaststellingsdatum

Nota grondbeleid

Raad

11-11-2021

Nota kostenverhaal

Raad

11-11-2021

Woningmarktafspraken de Bevelanden 2020-2030

Raad

05-2020

Regionale woonvisie De Bevelanden 2019-2023

Raad

10-10-2019

Raamovereenkomst Prestatieafspraken de Bevelanden 2020-2023

B&W

29-11-2017

Economische Agenda De Bevelanden 2017

Raad

20-04-2017

Structuurvisie #Goes2040

Raad

14-06-2012

22-12-2022

Visie op het grondbeleid Grondbeleid is een middel om je ruimtelijke doelen te realiseren. Het grondbeleid heeft een grote invloed op en samenhang met de realisatie van het programma Ruimte en Economie. Daarnaast heeft het grondbeleid een grote financiële impact. De (eventuele) baten, maar vooral de financiële risico’s zijn van belang voor de algemene financiële positie van de gemeente. Uitgangspunt is het voeren van een opgavegericht grondbeleid. De risico’s dienen daarbij aanvaardbaar en beheersbaar te zijn. Grond is een sturingsinstrument om zoveel mogelijk: Kwaliteit (stedenbouw, architectuur, duurzaamheid, veiligheid) in plannen te realiseren; Maatschappelijke waarden veilig te stellen (cultureel erfgoed, natuur); Invloed voor consumenten ((toekomstige) kopers/huurders) veilig te stellen; Van de winstpotentie uit grond veilig te stellen voor de gemeenschap. Het grondbeleid is in 2021 vastgelegd in een nota grondbeleid.

De nota grondbeleid is bedoeld om: Transparant handelen te bevorderen (bij aankoop, ontwikkeling/exploitatie en verkoop); De essentie helder te krijgen dat het in te zetten grondbeleid een bewuste keuze is die vóór of uiterlijk tijdens de visievorming gemaakt wordt; De mogelijkheden, voordelen en nadelen van de verschillende vormen van grondbeleid helder te krijgen; De instrumenten te beschrijven die de gemeente kan inzetten om haar doelstellingen te bereiken; Vast te leggen hoe de risico’s liggen en hoe hier op een verantwoorde manier mee om wordt gegaan.

85 Wijze Opgavegericht grondbeleid De gemeente kiest voor opgavegericht grondbeleid. De gemeente zal per situatie afwegen welke grondbeleidsvorm wenselijk is. De uiteindelijke grondbeleidskeuze voor een specifieke locatie is het resultante van een afwegingsproces, waarbij de bouwstenen urgentie, regie en rendement leiden zijn. De afweging en motivering wordt expliciet vastgelegd in de besluitvorming over de desbetreffende ontwikkeling. Zo kan de gemeente kiezen om in situaties zelf de grondexploitatie te doen en ontwikkelaars de opstalontwikkeling te laten verrichten dan wel particulier opdrachtgeverschap te stimuleren. Voor eigen grondexploitatie heeft de gemeente geen formele machtsmiddelen. Er zijn echter wel informele sturingsmiddelen. Deze zijn te verkrijgen door zeer consequent te handelen: heel duidelijk te maken naar ontwikkelaars dat voor gebieden waar de gemeente zelf de grondexploitatie doet, alleen zakengedaan wordt met partijen die het (grond- en ander) beleid van de gemeente respecteren/onderschrijven.

In andere situaties kan de gemeente ervoor kiezen om door middel van een PPS-constructie (publiek-private samenwerking) de gemeentelijke doelstellingen te verwezenlijken of via een anterieure exploitatieovereenkomst (vóór vaststelling van een ruimtelijk besluit) of een posterieure exploitatieovereenkomst (na vaststelling van een ruimtelijk besluit en bijbehorend exploitatieplan) om de kosten te verhalen en maatschappelijke doelstellingen zeker te stellen. Als ook dat niet lukt en de private partij toch zelf kan exploiteren dan worden via afgifte van de omgevingsvergunning de kosten volgens het exploitatieplan verhaald. Marktconforme gronduitgifteprijzen op basis van gemiddelde residuele waarde Voor de bepaling van de grondprijzen wordt uitgegaan van een gemiddelde residuele waarde. Jaarlijks worden voor diverse soorten modelopstallen grondprijzen vastgesteld c.q. geactualiseerd. Voor (niet-) commerciële functies worden eveneens jaarlijks standaard grondprijzen vastgesteld. In specifieke situaties zal de grondprijs afzonderlijk worden berekend of getaxeerd door derden. Maatschappelijk gewenst en efficiënt ruimtegebruik Binnen de beleidskaders en gegeven de marktvraag zal zo efficiënt mogelijk omgegaan worden met bouwgrond en zal worden gestreefd naar een optimale prijs/kwaliteitverhouding.

Winstmaximalisatie is hierbij geen doel op zich maar dient om risico’s die samenhangen met grondexploitatie op te vangen, verliezen op herstructureringslocaties te dekken en middelen te genereren voor bovenwijkse voorzieningen (bijvoorbeeld hoofdinfrastructuur). Reservevorming Voor de grondexploitatie zijn diverse reserves van belang: Afdrachten bij uitbreidingslocaties: a. Reserve bouwgrondexploitatie: 5% van de basisgrondprijs of 2,5% van de uitgifteprijs van niet-woningen; b. Reserve bovenwijkse voorzieningen: 3% van de basisgrondprijs of uitgifteprijs van niet-woningen; c. Reserve duurzaam bouwen: 4,5% van de opbrengst ten behoeve van woningbouw; d. Voor appartementen wordt uitgegaan van dezelfde percentages over de opbrengsten; e. Reserve stimuleringsmaatregelen duurzaamheid bedrijventerreinen: 1,5% van de opbrengst ten behoeve van bedrijvigheid Afdrachten bij inbreidingslocaties: a. Reserve bouwgrondexploitatie: 3% van de basisgrondprijs of 1,5% van de uitgifteprijs van niet-woningen; b. Reserve bovenwijkse voorzieningen: 1,5% van de basisgrondprijs of uitgifteprijs van niet-woningen; c. Reserve duurzaam bouwen: 4,5% van de opbrengst ten behoeve van woningbouw; d. Voor appartementen wordt uitgegaan van dezelfde percentages over de opbrengsten; e. Reserve stimuleringsmaatregelen duurzaamheid bedrijventerreinen: 1,5% van de opbrengst ten behoeve van bedrijvigheid.

Op basis van het BBV mogen deze dotaties niet langer worden geactiveerd. De overheveling naar de betreffende reserves vindt nu plaats via de reserve bouwgrond in het jaar van grondverkoop of in het jaar van afsluiten van de complexen faciliterend grondbeleid. Verwerving van onroerend goed Minnelijke verwerving is het uitgangspunt. Grondeigenaren worden in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken. Mocht het nodig zijn, dan kan de gemeente het onteigeningsinstrumentarium inzetten. Daarnaast kan de gemeente mogelijke grondspeculaties in het exploitatiegebied voorkomen door een voorkeursrecht gemeenten te vestigen (Wvg).

86 Het afwegingsproces waarbij de factoren urgentie, regie en rendement centraal staan, wordt altijd bij de keuze tot strategische aankopen betrokken. Bij strategische aankopen is soms handelingssnelheid cruciaal. Het College van B&W heeft een jaarlijks budget van maximaal € 5.000.000 als financieel mandaat voor strategische aankopen waarvoor het gebruikelijke besluitvormingsproces van de gemeenteraad te lang zou duren. Over de voorwaarden zijn afspraken gemaakt (bijvoorbeeld een acceptabel risicoprofiel en verantwoording). Kostenverhaal Ongeacht de gemeentelijke rol in de grondexploitatie, is er in alle gevallen sprake van door de gemeente te maken kosten. Het begrip ‘kosten’ moet hier ruim worden gezien. Het gaat niet alleen om feitelijk door de gemeente gemaakte kosten van bepaalde werkzaamheden/activiteiten, maar het omvat ook al die grondexploitatiewerkzaamheden waar de gemeente belang respectievelijk een verantwoordelijkheid heeft. Belangrijk is, dat ze tijdig en conform de gemeentelijke eisen door derden worden gerealiseerd. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de aanleg van de openbare ruimte die feitelijk geschiedt voor rekening van een marktpartij (eigenaar), maar waarbij de gemeente belang heeft bij een tijdige en kwalitatief aanvaardbare wijze van uitvoering.

Op de gemeente rust de plicht in geval van particuliere exploitatie ook daadwerkelijk de kosten van de grondexploitatie te verhalen. Organisatie Om strategisch grondbeleid te kunnen voeren zijn een aantal zaken van belang: Deskundigheid en marktkennis. De vastgoedmarkt is gecompliceerd en kent professionele spelers en verschillende constructies. De gemeente zal goed op de hoogte moeten zijn van vraag en aanbod in de vastgoedmarkt en hier adequaat op in moeten spelen; Slagvaardigheid. De gemeente moet snel en flexibel kunnen inspelen op kansen en mogelijkheden die zich voordoen op de vastgoedmarkt. Actuele prognose van de resultaten Algemeen In 2022 werd een kantelpunt bereikt op de woningmarkt. De hausse van de afgelopen jaren is voorbij door de zeer hoge inflatie en de relatief fors gestegen hypotheekrente. Het consumentenvertrouwen ins hard geraakt en het besteedbaar inkomen daalde door gestegen energiekosten en duurdere boodschappen. Woningen staan weer langer te koop wat zich vertaalt in een hoger aanbod, minder transacties boven de vraagprijs en afnemende prijzen in bestaand aanbod. De verkoop van nieuwbouw staat ook onder druk (relatief duur aanbod en onzekerheid kopers wanneer wordt opgeleverd). Voor nieuwbouw waren in 2022 echter nog geen prijsdalingen te constateren. De interesse voor nieuwbouw is er wel, mede door de lagere energiekosten van nieuwe woningen.

Vanuit Rijksbeleid wordt ingezet op de realisatie van meer betaalbaar woningaanbod (sociale huurwoningen, middeldure huurwoningen en koopwoningen tot € 355.00), zodat er een betere balans komt tussen vraag en aanbod. In de afspraken met provincie en Rijk via de Zeeuse Woondeal is de ambitie opgenomen om 2/3 van het woningbouwprogramma te realiseren in de betaalbare categorieën. Financieel is dit zeker een uitdaging voor de bouwgrondexploitatie. De blijvende hoge inflatie, de stijgende rente en de oorlog in Oekraïne zijn onzekere factoren voor de komende periode. Afhankelijk van de duur en diepte van deze crisis kan dit zeker gevolgen hebben voor de bouwgrond. Goes had in 2022 divers aanbod in verschillende plannen, wel is het aantal beschikbare kavels dat de gemeente zelf aanbiedt voor woningbouw bijna opgedroogd, maar nieuwe initiatieven zijn in voorbereiding. In 2023 kunnen naar verwachting de grotere exploitaties Mannee en Poel II (dit met uitzondering van de woon-werkkavels) worden afgerond, ook de laatste kavels in Goese Diep worden in 2023 verkocht. In 2022 is het reserveringsproces op Bedrijvenpark Deltaweg gestart en begin 2023 krijgen de eerste geïnteresseerde ondernemers een reservering op een kavel.

Voor Stationspark en omgeving zal de in 2021 door het college vastgestelde visie, in 2023 verder wordt uitgewerkt en een nieuwe kantorenvisie wordt opgesteld om te kijken naar de aanbod en de vraag (kwantitatief en kwalitatief). Wij zagen de druk op ontwikkelruimte in 2022 verder toenemen. Vanaf 1 januari 2016 zijn de resultaten uit grondexploitatie belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. In 2022 is de fiscale positie een stuk duidelijker geworden. Begin 2023 zijn de aangiften 2018 tot en met 2020 ingediend. De fiscus is akkoord gegaan met de aangiften 2016 en 2017. Naar verwachting wordt planontwikkeling van complexen in 2023 verder voorbereid (Stationspark, Wilhelminadorp Zuid, Marconistraat, Ketelhaven Noord, kavel Verspreide Percelen) en worden nieuwe complexen verwacht denkbaar. Resultaten en verwachte resultaten In 2022 zijn 3 complexen afgesloten met een resultaat van afgerond € 53.000. Het resultaat werd ten gunste van de reserve bouwgrond gebracht. In 2022 werden voor 7 exploitaties voorzieningen voor mogelijke verliezen lager bijgesteld, getroffen of gewijzigd (per saldo een negatief effect van € 953.000). Aan tussentijdse winsten werd per saldo € 2.225.000 genomen. Voor 2 complexen moest een stukje tussentijdse winst uit het verleden negatief worden bijgesteld.

87 De verwachte resultaten van de totale grondexploitatie zijn verslechterd door met name gestegen kosten. De verwachte resultaten van de bouwgrond in exploitatie bedragen € 4,8 miljoen (op eindwaarde). Dit bedrag daalde in 2022 voornamelijk door tussentijds genomen winsten, maar daarnaast door in zijn algemeenheid lagere resultaten. Op basis van de MPG’s 2022 (jaarrekening bouwgrondexploitatie inclusief geactualiseerde begrotingen) en de laatste inzichten is een prognose gemaakt van de reserve bouwgrond in de jaren 2023-2032. Voor 2023 staat er veel te gebeuren, de verwachte resultaten zijn positief. Naar verwachting worden 35 complexen afgesloten (waarvan 15 faciliterend grondbeleid) met een geprognosticeerd resultaat van afgerond € 2,9 miljoen. Voor tussentijdse winstneming is nog geen bedrag geraamd, daar dit per jaar wordt bezien. Met het tenminste 2 maal per jaar actualiseren van alle grondexploitaties wordt ingeschat dat de geactualiseerde grondexploitaties een reëel beeld geven van de mogelijke uitkomsten. Kosten en opbrengsten In 2022 werd vastgoed (grond en gebouwen) verworven (ruim € 10,1 miljoen) en werden verwervingstrajecten opgestart of voortgezet. In 2022 werden verschillende kavels/gebieden bouw- of woonrijp gemaakt of voorbereid (Bedrijvenpark Deltaweg, Van Dusseldorpstraat, Mannee, Poel II en Goes West) voor ruim € 3,1 miljoen.

In 2022 werd voor € 7,1 miljoen aan grond voor woningbouw verkocht (v.j. € 4,7 miljoen). De verkoop grond voor bedrijventerreinen daalde in 2022 van € 1,2 miljoen naar € 0,8 miljoen. Overige verkopen (woningen, andere gebouwen en restgronden) werden nauwelijks gerealiseerd binnen de bouwgrond. Boekwaarde In 2022 steeg de boekwaarde van de verschillende complexen van € 4,9 miljoen naar € 10,8 miljoen. Deze € 10,8 miljoen bestaat voor negatief € 0,5 (v.j. € 1,7) miljoen uit bouwgrond in exploitatie, voor € 13,0 (v.j. € 4,3) miljoen uit strategische gronden en voor negatief € 1,8 (v.j. negatief € 1,1) miljoen uit vorderingen en schulden uit hoofde van bouwgrond. De boekwaarde steeg vooral door hoge grondverwervingen, woonrijp maken en de tussentijdse winstnemingen. Dotaties aan reserves (fondsenstortingen) In 2022 zijn op basis van de grondverkopen en de afgesloten complexen faciliterend grondbeleid de bestaande reserves duurzaam bouwen, stimulering duurzaamheid bedrijventerreinen en bovenwijkse voorzieningen gevoed met een bedrag van € 179.000 (v.j. € 234.000). Aan de algemene reserve werd in 2022 € 0 gedoteerd (v.j. € 1.000.000).

Beleidsuitgangspunten bouwgrondreserve Onderbouwing tussentijdse winstnemingen en verliesnemingen Winst wordt genomen volgens het percentage of completion methode (POC-methode). Op basis van het percentage gerealiseerde kosten vermenigvuldigd met het percentage gerealiseerde verkopen wordt van de contante waarde per 1 januari van het nieuwe jaar een bedrag aan tussentijdse winst genomen. Voorwaarden voor het nemen van tussentijdse winsten zijn: 1. Het resultaat van het complex kan betrouwbaar worden ingeschat; 2. De grond moet zijn verkocht én 3. De kosten zijn gerealiseerd. Zodra de winstverwachting van een al in exploitatie genomen complex negatief is, wordt de nominale waarde van het verwachte verlies ten laste van de bouwgrondreserve gebracht. Hier pleit namelijk het voorzichtigheidsprincipe ervoor om verliezen direct te nemen. Reserve bouwgrond versus risico’s bouwgrond De risicoreserve grondexploitaties is bedoeld om onverwachte tegenvallers op te vangen. De hoogte van de reserve is de aanwezige weerstandscapaciteit. Op basis van een periodieke analyse van de risico’s (en kansen) wordt de benodigde weerstandscapaciteit bepaald. Voor het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit wordt risicoanalyse toegepast, gecumuleerd met € 1.500.000 voor risico’s van strategische aankopen en het bedrag van de claims (inclusief vennootschapsbelasting).

Risicoanalyse gaat veel dieper in op de specifieke risico’s per project dan de algemene scenario-analyse en doet hiermee meer recht aan een goede onderbouwing van de minimale buffer voor de exploitatie van bouwgrond. Op basis van risicoanalyse is voor de worstcasescenario’s van diverse grondexploitaties € 3,0 miljoen benodigd. De benodigde weerstandscapaciteit (rekening houdend met claims) komt hiermee uit op € 8,3 miljoen, exclusief vennootschapsbelasting. De aangiften vennootschapsbelasting tot en met 2020 zijn recent ingediend. Op basis van

88 deze aangiften zijn de fiscale verliezen uit 2016 en 2017 ad € 1.599.080 geheel verrekend en is voor 2020 € 38.821 belasting verschuldigd. De bouwgrondreserve (welke dient om allerhande risico's op te kunnen vangen) steeg in 2022 van € 11.553.000 naar € 11.698.000. Binnen deze stijging zijn diverse mutaties waar te nemen. De reserve bouwgrond bevindt zich in 2022 op een acceptabel niveau.

4. Jaarrekening

www.goes.nl

90

91

Overzicht van baten en lasten Bedragen x € 1.000,Rekening 2021 10.901 6.984 -3.917

Primair 2022 7.350 942 -6.346

Mutaties 2022 2.544 901 -1.638

Begroting 2022 9.894 1.843 -7.983

Rekening 2022 9.254 1.822 -7.433

1 - Bestuur en financiën 1 - Bestuur en financiën

Lasten Baten

2 - Ruimte en economie 2 - Ruimte en economie

Lasten Baten

33.733 21.655 -12.079

35.638 19.718 -15.919

2.005 1.833 -171

37.642 21.552 -16.091

37.276 21.372 -15.903

3 - Onderwijs, sport en cultuur 3 - Onderwijs, sport en cultuur

Lasten Baten

15.440 3.667 -11.773

15.352 2.992 -12.422

36 256 215

15.388 3.248 -12.207

15.396 3.544 -11.852

4 - Sociaal domein 4 - Sociaal domein

Lasten Baten

62.997 14.027 -48.969

60.996 12.394 -48.602

22.615 14.208 -8.407

83.611 26.602 -57.009

76.162 25.990 -50.172

5 - Milieu 5 - Milieu

Lasten Baten

11.650 10.966 -684

9.069 9.716 648

1.845 243 -1.602

10.913 9.959 -954

10.384 10.358 -26

Totaal programma's Totaal programma's Saldo programma's

Lasten Baten

134.721 57.299 -77.422

128.404 45.763 -82.641

29.044 17.442 -11.602

157.448 63.205 -94.243

148.472 63.086 -85.386

Overhead Overhead

Lasten Baten

1.445 91.888 90.443

11.754 1.289 -10.465

271 -13 -284

12.025 1.276 -10.749

12.557 1.369 -11.188

Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen

Lasten Baten

13.442 2.468 -10.974

1.181 94.029 92.847

68 12.549 12.481

1.249 106.577 105.328

1.658 113.376 111.717

Bedrag heffing vennootschapsbelasting Bedrag heffing vennootschapsbelasting

Lasten Baten

-7 0 7

0 0 0

100 0 -100

100 0 -100

49 140 91

Onvoorzien

Lasten

0 0

86 -86

0 0

86 -86

0 0

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

2.054

-345

494

149

15.234

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

18.663 19.364 702

1.507 2.318 811

4.720 7.366 2.646

6.227 9.684 3.457

17.041 16.379 -662

Gerealiseerd resultaat

2.756

466

3.140

3.606

14.572

92

Overzicht incidentele baten en lasten Op grond van artikel 19, lid C van het BBV dient in de toelichting een overzicht van de incidentele baten en lasten opgenomen te worden. Baten en lasten voortkomende uit bijvoorbeeld éénmalige activiteiten en projecten, afwikkelingsverschillen, onvoorziene inkomsten en uitgaven alsmede (eenmalige) onttrekkingen en dotaties aan de reserves worden als incidentele baten en lasten beschouwd. Als definitie van het begrip incidenteel is conform de toelichting op artikel 19 lid c uitgegaan van lasten en baten die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Op deze manier wordt inzicht gegeven in het structurele jaarrekeningresultaat. Samengevat leidden de incidentele baten en lasten navolgende overzicht: Samenvatting incidentele baten en lasten jaarrekening Saldo van baten en lasten (bedragen x € 1.000)

jaarrekening 2022

Af: incidentele baten Af: incidentele baten - onttrekkingen reserves

-24.185 -15.134

Bij: incidentele lasten

14.329 15.955

14.572

-39.319 Bij: incidentele lasten - dotaties reserves Structurele jaarrekeningresultaat

30.284 5.538

De in de jaarrekening opgenomen belangrijkste incidentele baten en lasten (groter dan € 50.000) treft u in het volgende overzicht aan.

93 Incidentele lasten Programma

Omschrijving

Bedrag werkelijk

Toelichting

(bedragen x € 1.000)

4 4

Stormschade Omnium Project glasvezel Bestedingen vanuit resultaatbestemmingen 2021 Regeling reductie energiegebruik woningen Bestedingen vanuit resultaatbestemmingen 2021 Arbeidsmarktregio - lasten specifieke uitkeringen, subsidies Energietoeslag Vluchtelingenopvang Oekraïne

1 2 2 2 5 5

Dotaties reserves Algemene reserve Dotatie vanuit reserve bouwgrond (vanuit resultaat 2021) Dotatie vanuit reserve majeure projecten (afronding Spoorproject) Dotatie vanuit reserve majeure projecten (afronding Goes Beter Bereikbaar) Dotatie in verband met diverse budgetoverhevelingen Dotatie regionale energie strategie Dotatie transitievisie warmte

2 2 2

Reserve afschrijvingen investeringen maatschappelijk nut Dotatie vanuit reserve majeure projecten voor dekking afschrijvingslasten Spoorproject Dotatie vanuit reserve majeure projecten voor dekking afschrijvingslasten Goes Beter Bereikb Dotatie vanuit algemene reserve vanwege afgesloten investeringen

2.742 699 126

7 7 10

2

Reserve b ouwgrondexploitatie Jaarresultaat bouwgrond 2022

1.324

11

2

Reserve bovenwijkse voorzieningen Fondsvorming vanuit bouwgrond 2022

79

12

2

Reserve duurzaam b ouwen Fondsvorming vanuit bouwgrond 2022

65

12

2

Reserve verduurzaming b edrijventerreinen Fondsvorming vanuit bouwgrond 2022

34

12

4 4

Reserve sociaal domein SWVO 3e begrotingswijziging 2022 Sociaal Domein - jaarrekeningresultaat 2022

489 3.508

14 15

2 2 2 5 5 4

Totaal incidentele lasten

265 818 476 228 556 7.085 2.885 2.016

1 2 9 4 5 23 24 25

1.000 3.580

6 7

1.577 94

7 8

372 266

26 27

30.284

94 Incidentele baten Programma

2 2 2 5 2 4 4 4 AD 4

2 2 2 5 3 1 4 Diverse

Omschrijving

Vergoeding verzekering stormschade Omnium Project glasvezel Resultaat bouwgrond 2022 exploitatie Regeling reductie energiegebruik woningen Opbrengst afwikkeling deelneming deelgebieden Goese Schans BV Arbeidsmarktregio - baten specifieke uitkeringen, subsidies Energietoeslag Vluchtelingenopvang Oekraïne Dividend PZEM/ZEH Jaarrekeningresultaat GR de Betho Onttrekkingen reserves Algemene reserve Dotatie naar reserve investeringen maatsch. nut vanwege afgesloten investeringen Ingezette middelen tbv bestedingen vanuit resultaatbestemmingen 2021 Dekking afschrijving investeringswerken met een maatschappelijk nut Ingezette middelen tbv bestedingen vanuit resultaatbestemmingen 2021 Beweegvisie Corona middelen Decembercirculaire 2021 Overigen

Bedrag werkelijk

Toelichting