Agendapunt 06. Brochure Cultuurvisie 2023

1

De verbindingskracht van cultuur Cultuurvisie gemeente Goes | 2023 ‑ 2027

ltuur aan cu n doe

3

1. Samenvatting Cultuur verbindt! Cultuur heeft een intrinsieke waarde: het inspireert en stimuleert. Maar cultuur heeft ook sociale waarde, omdat het verbindt. De aanwezigheid van goede culturele voorzieningen én een historische binnenstad zijn goed voor het vestigingsklimaat van een stad (economische spin-off). Daarom wordt cultuur ook ingezet voor de positionering van de stad. Er gebeurt veel op het gebied van cultuur in Goes. Dat past bij de positie van Goes als centrum van de Bevelanden. We vinden het belangrijk om wat er is te erkennen en waar nodig te versterken. Ambities We zetten de komende beleidsperiode in op de verbindende kracht van cultuur. De ambitie is om met kunst en cultuur het welbevinden en sociale ontmoeting te versterken, kennis en trots te vergroten én het culturele ondernemerschap ruimte te geven. Deze ambities hebben we uitgewerkt aan de hand van twee programmalijnen: ‘Cultuur verbindt’ en ‘Aantrekkelijk Goes’. Programmalijn Cultuur verbindt Cultuur verbindt; daarom willen we zo breed mogelijk inzetten op cultuurparticipatie. We kijken naar alle fasen van cultuurparticipatie en zetten in op verbinding tussen de verschillende niveaus. De focus bij de programmalijn ligt op de aanwezigheid van cultureel aanbod in heel Goes, ook in de wijken en dorpen.

Want hoewel de positionering van de binnenstad van belang is voor Goes, is de aanwezigheid van cultuur in de eigen woonomgeving van belang voor de Goese inwoners. Binnen de programmalijn Cultuur verbindt hebben we tot doel om de samenwerking met het sociaal domein te versterken. Deze samenwerking tussen de culturele sector en welzijnsorganisaties levert een bijdrage aan positieve gezondheid. Er moet gestimuleerd en gefaciliteerd worden om deze netwerken verder te ontwikkelen en met elkaar te verbinden. We zetten onverminderd in op cultuureducatie, zowel binnenschools (via cultuureducatie met kwaliteit en cultuurmakelaar KCE) als buitenschools (via het aanbod van culturele organisaties). Jong geleerd is immers oud gedaan. Ook het bereiken van de doelgroep jongeren is van groot belang. We kunnen jongeren betrekken door meer gericht op die doelgroep activiteiten te organiseren of hen invloed uit laten oefenen op de programmering. We willen ook de aandacht voor talentontwikkeling helpen versterken. Programmalijn Aantrekkelijk Goes Goes heeft een onderscheidend karakter ten opzichte van de andere Zeeuwse steden. Het heeft een stedelijk karakter en heeft (van oudsher) de functie van marktplaats. Het is een stad van (kleine) ondernemers, maar het is ook een

culturele stad. Er is ambitie om Zeeland ('Zeelandstad') Culturele Hoofdstad van 2033 te maken. Goes sluit hierbij aan. In Goes liggen de belangrijkste culturele voorzieningen van verschillende disciplines gecentreerd aan een plein. Het Bleekveld is het enige Cultuurplein in Zeeland. Het karakter van Goes versterken we onder andere door via het culturele aanbod het verhaal van Goes te vertellen. Dit verhaal wordt ook beleefbaar met programmering van het cultureel erfgoed in de historische binnenstad. Belangrijk is dat het culturele aanbod zichtbaar is in de stad. Vanuit de sector worden verschillende activiteiten georganiseerd, maar weet men wat er allemaal te doen is? Het is van belang dat hier wat mee gebeurt. Daarbij moet er meer aandacht komen voor de marketingwaarde van cultuur. De zichtbaarheid van cultuur vergroten we ook door meer in te zetten op de aanwezigheid van culturele ontmoetingsplaatsen. Dan gaat het om het versterken van de functie van de Grote Kerk als podium en huiskamer van de stad, aandacht voor ontmoetingsfuncties bij de inrichting van de openbare ruimte en experimenteren met het concept van een culturele broedplaats. Versterking De cultuurvisie Goes toont ambitie op sociaal vlak, maar ook op het niveau van stedelijke aantrekkelijkheid. De visie geeft de eigen organisatie en de externe samenwerkingspartners handvatten voor de uitvoering van het beleid.

De visie brengt daarnaast in beeld wat er aan cultuur en culturele voorzieningen in Goes aanwezig is. Daarmee erkennen en waarderen we wat er al is. Op een aantal punten stelt de visie versterking voor: • Er gebeurt veel in Goes. Veel van de activiteiten zijn echter kleinschalig. Dat is een kwaliteit en past bij de maat en schaal van Goes. Maar we hechten er belang aan dat meer mensen op de hoogte zijn van wat er allemaal gebeurt. Daarom willen we een cultuurcoach inzetten die (culturele) organisaties, amateurkunstverenigingen, wijkcentra, dorpshuizen, dorpsraden en inwoners met elkaar verbindt en zo het culturele aanbod in Goes versterkt. • We willen met het Historisch Museum de Bevelanden komen tot een transitie van het museum. • We willen de samenwerking tussen de Bleekveldpartners (Mythe, Bibliotheek, 't Beest, Kunstuitleen, Muziekschool, KCE) versterken; die samenwerking zou zichtbaar kunnen worden op het Bleekveld dat we als Cultuurplein van Goes en de Bevelanden zien. • We willen meer aandacht voor cultuureducatie op scholen door de rol van KCE als cultuurmakelaar te versterken. • Kunst in de openbare ruimte heeft in Goes altijd de aandacht genoten. We willen hier ook in deze cultuurplanperiode op inzetten, en dan breder dan alleen met het realiseren van murals.

Fotografie Kim Anwar – Maximuz Photography (55), Jolanda Bosselaar (11), Hans Colijn (29), Marcelle Davidse (11, 13, 14, 23,33, 43), Suzan Fotografie (50), Gemeente Goes (20), Johan van der Heijden (10, 21, 25, 39), Historisch Museum de Bevelanden (31), Robert de Jonge (53), André Joosse (32), Marieke Lodder (6, 17, 49), Charles Linssen (56), Jerko Productions (17, 18, 35, 47), Rodrigues Photography (13,27), Alex van Schaik (30), Andrea Schipper (12), TelmoMiel (28 ), Jeroen Vermeyden (1), Marty’s Vision (2), Fotografie in Zeeland – Kristian de Winter (9).

5

Inhoudsopgave 1. Samenvatting

3

9. Uitvoeringsagenda

39

2. Voorwoord

6

Wat gaan we daarvoor doen?

40

3. Waarom een nieuwe cultuurvisie?

7

3.1 Definitie 

7

10. Financieel kader

43

Structurele subsidies 

44

Beleidsintensivering 

45

4. Toekomstbeeld Cultuur in Goes 5. Karakter van Goes

9 11

11. Bijlagen

47

5.1 Goes als centrum van de Bevelanden 

12

Bijlage 1 Terugblik Cultuurnota 2013-2016 

48

5.3 Vrijetijds- en cultuurprofielen huidige en nieuwe bewoners 

13

Bijlage 2 Wettelijke taken, regionale samenwerking en provinciaal

50

6. In gesprek met Culturele Partners van Goes 7. Programmalijnen

19 23

Bijlage 3 Gemeentelijk kader 

53

Bijlage 4 Participatie (totstandkoming van de cultuurvisie) 

55

7.1 Cultuur verbindt 

24

Bijlage 5 De waarde van cultuur 

56

7.2 Aantrekkelijk Goes

30

Bijlage 6 Culturele samenspel Goes (Partners) 

57

8.Instrumentarium

35

8.1 Rol gemeente 

37

8.2 Culturele Raad Goes 

38

6

2. Voorwoord ‘Als we de cultuur willen behouden, moeten we haar blijven scheppen’ – Johan Huizinga

Goes en haar omliggende dorpen kennen een rijke cultuur. Een cultuur die is gevormd door haar inwoners in het nu en in het verleden. Deze cultuur ontwikkelt zich en verandert. Cultuur staat namelijk nooit stil. Sinds de vorige cultuurvisie is er veel gebeurd. Het is tijd voor een nieuwe beleidsperiode, want cultuur leeft en geeft kleur aan onze prachtige gemeente. Goes is een economische toplocatie. Al meerdere jaren staat onze gemeente hoog op de ranglijst van het jaarlijkse onderzoek van Bureau Lauter, in weekblad Elsevier. Dit merken we ook: de groei in bedrijvigheid is duidelijk merkbaar. Cultuur speelt hierbij een belangrijke rol. Een goed cultureel klimaat trekt consumenten aan en zorgt voor een prettige leefomgeving voor werknemers en werkgevers. Als jongste wethouder van Zeeland ligt het mij nauw aan het hart om jongeren in Zeeland vast te houden. Jonge gezinnen met kinderen en ouderen kunnen goed vertoeven in onze gemeente. Dat willen we behouden en versterken. Maar jeugd en jongvolwassenen mogen absoluut wat meer aandacht krijgen. In mijn omgeving hoor ik vaak dat er voor deze doelgroep naast de verenigingen weinig is. Hier moeten we samen mee aan de slag. In de moeilijke coronaperiode werd goed zichtbaar hoe belangrijk het is om ervaringen te beleven en deze met elkaar te

delen. Theaters, bioscopen en musea waren dicht. Verenigingen mochten niets organiseren. Wat vanzelfsprekend leek, viel weg. Het belang van cultuur werd hierdoor zichtbaar, het is belangrijk voor ons welzijn. Een mooi voorbeeld van de rol die cultuur speelt in ons welzijn, zijn de concerten in de Manhuistuin. Ouderen komen hiernaartoe om uit de eenzaamheid te raken. Ze kijken er echt naar uit. Aldaar ontmoeten ze anderen en genieten samen van de dag. Dit kan daar ook makkelijk, want het is voor iedereen toegankelijk en gratis. Cultuur is van onschatbare waarde voor ons welzijn. Het geeft ons een doel, emotie en het geeft ons de ruimte om die emotie te uiten. Het geeft ons bovenal levensgenot. Het geeft je als mens een identiteit, als individu en als onderdeel van een groep. Cultuur is veelzijdig: het laat verschillen en overeenkomsten zien. Door cultuur te delen creëer je begrip en soms zelfs verwondering voor elkaar. Het gaat polarisatie tegen, een veel voorkomend probleem van deze tijd. Cultuur verbindt! Ik bedank iedereen die heeft meegewerkt om deze cultuurvisie tot stand te brengen. Laten we samen werk maken van de uitvoering. Martijn Vermeulen MA Wethouder

7

3. Waarom een nieuwe cultuurvisie? Sinds het verstrijken van de beleidsperiode van de cultuurvisie 2013-2016 zijn er diverse ontwikkelingen op het gebied van cultuur. Er zijn nieuwe ambities die meer gericht zijn op de sociale impact en de verbindingskracht van cultuur. Ook willen we beter aansluiten bij de wensen en behoeften van onze inwoners. Kortom, er is veel beweging. Het beleid is hierop echter nog niet aangepast. Het Goese cultuurbeleid staat niet op zichzelf. Cultuurbeleid heeft een relatie met veel andere beleidsterreinen: sociaal domein, onderwijs, ruimtelijk beleid (omgevingsvisie), toerisme en binnenstadsbeleid. Het Goese cultuurbeleid is eveneens onlosmakelijk verbonden met de culturele ambities op Zeeuws niveau. We kiezen daarom voor een

integrale en strategische benadering van cultuur. Met deze nieuwe cultuurvisie geven we de koers aan die we de komende jaren gezamenlijk met onze partners willen varen. Binnen de gemeente Goes is cultuur op verschillende manieren van waarde: • Intrinsiek: cultuur inspireert en stimuleert; • Sociaal/maatschappelijk: cultuur brengt mensen bij elkaar en zorgt voor verbinding; • Economisch: een hoogwaardig cultureel aanbod maakt Goes aantrekkelijk voor bezoek aan de binnenstad en is goed voor het vestigingsklimaat; • Positionering: cultuur wordt ingezet voor de positionering van de stad.

3.1 Definitie In deze cultuurvisie hanteren we voor het begrip cultuur de volgende definitie: Kunst-, cultuur- en erfgoedbeleid is het geheel van activiteiten op het gebied van de beeldende kunst en vormgeving, podiumkunsten, letteren, film en media, het openbare bibliotheekwerk, amateurkunst en cultureel erfgoed (archieven, archeologie, historische collecties, monumenten en immaterieel erfgoed), en activiteiten gericht op het vergroten van het publieks‑ bereik, cultuurparticipatie en cultuureducatie.

8

4. Toekomstbeeld Cultuur in Goes

10

Goes zet de komende beleidsperiode in op de verbindende kracht van cultuur. De ambitie is om met kunst en cultuur het welbevinden en sociale ontmoeting te versterken, kennis en trots te vergroten en het culturele ondernemerschap ruimte te geven. • Wij zetten kunst en cultuur in voor positieve gezondheid en het welzijn van de inwoners van Goes. Kunst en cultuur hebben een positief effect op kwaliteit van leven, zingeving, mentaal welbevinden, meedoen, dagelijks functioneren en lichaamsfuncties. • Wij maken ons sterk om kunst en cultuur beleefbaar te maken in de dagelijkse leefomgeving van de inwoners van Goes in de wijken en dorpen. • Bewoners en bezoekers beleven het verhaal van Goes en de Bevelanden via monumenten, historische collecties en het immateriële erfgoed binnen de gemeente. • Culturele programmering maakt de binnenstad aantrekkelijk voor inwoners, bezoekers en toeristen. Cultuur is een pijler van de ontwikkeling van Goes als aantrekkelijke stad en (cultureel) centrum van de Bevelanden. Hiervoor versterken we de programmering van cultuur en evenementen alsmede de bereikbaarheid en bekendheid. • Ondernemers krijgen de ruimte om culturele initiatieven te ontwikkelen in samenwerking met het culturele veld om de stad aantrekkelijker te maken. Het kunstenaars- en makersklimaat wordt gestimuleerd door het ontwikkelen van werk-, presentatie- en ontmoetingsplekken.

Deze ambities werken we uit aan de hand van twee programmalijnen: ‘Cultuur verbindt’ en ‘Aantrekkelijk Goes’.

11

5. Karakter van Goes

12

5.1 Goes als centrum van de Bevelanden

Goes is van oudsher de centrumstad van de Bevelanden en heeft deze positie ook in de toekomst. In de 12e eeuw ontstond het marktplein van Goes. In 1404 kreeg Goes stadsrechten. Uniek aan Goes is dat de stad altijd gericht is geweest op haar regio en de omliggende dorpen. Dit in tegenstelling tot de andere steden in Zeeland die vooral gericht waren op zee. Goes heeft hierdoor een lange traditie van samenwerken met de andere dorpen op de Bevelanden. Vanwege de impact die de aanwezigheid van groen heeft op de leefkwaliteit en op de aantrekkelijkheid van de stad, richt Goes zich ook steeds meer op het water. Het Nationaal Park Oosterschelde bevindt zich in de Goese achtertuin. Om haar rol als centrumstad te kunnen blijven vervullen, is ruimte voor toekomstgerichte voorzieningen nodig. 5.2 Bevolking De bevolking van de gemeente Goes en de Bevelanden bestaat voor het grootste deel uit traditioneel ingestelde burgers1. Zij houden vast aan traditionele normen en waarden. Het gezin en familie staan centraal. Ze zijn loyaal aan de

lokale gemeenschap, houden van duidelijke regels, orde en regelmaat. Ook zijn ze sober en spaarzaam. Een groot deel van de Goese inwoners is actief christelijk. Tegelijkertijd zien we dat de bevolking van Goes langzaam verandert en meer divers wordt. Er verhuizen mensen van buiten Zeeland naar Goes vanwege de kwaliteit van wonen in Goes en de Bevelanden. Het aandeel van migranten groeit langzaam maar gestaag van 14,31% naar 17,51% in 2022. Er is nog onvoldoende in beeld wat de interesse en deelname aan kunst en cultuur van deze heterogene groep is. De mensen die actief zijn in de culturele sector, zijn zeer toegewijd en vaak op veel fronten actief. Dit brengt met zich mee dat men vaak meerdere petten heeft. Zo zijn bestuurders vaak in meerdere stichtingen van culturele organisaties actief. Aandachtspunt is de vergrijzing van de bevolking.

13

Uit de Cultuurmonitor Zeeland die in opdracht van de provincie Zeeland in 2022 is opgezet3 blijkt dat het culturele aanbod in Zeeland groot is voor het inwoneraantal in de provincie. Er zijn bijvoorbeeld veel vertoningsplekken voor film en zelfs het hoogste aantal bioscopen, bibliotheken en boekwinkels per inwoner. Dat de gemiddelde Zeeuw relatief weinig gebruikmaakt van dit aanbod, is dan ook opvallend. Een mogelijke verklaring is de grote fysieke afstand tussen inwoners en culturele voorzieningen. Mogelijk sluit het aanbod niet aan bij de interesse of is het niet bekend genoeg. Onderzoek naar de vrijetijdsprofielen van Goes geeft inzicht in welk cultureel aanbod aansluit bij de verschillende doelgroepen in Goes. Het gaat hierbij om de huidige inwoners, maar ook om nieuwe doelgroepen die Goes wil aantrekken. De jongere generatie, ook wel de digitale generatie genoemd, ontwikkelt kennis en interesse ook via internet en social media en staat daarmee in contact met de hele wereld. Interessant is om te onderzoeken welke kansen dit biedt voor het culturele aanbod.

Jongeren trekken weg voor studie en werk en komen niet vanzelfsprekend terug. Het vasthouden van jongeren in de provincie is een speerpunt van Goes samen met de provincie Zeeland. Ook wil Goes nieuwe doelgroepen aantrekken om de sociaal-economische structuur te versterken. Om een aantrekkelijke vestigingslocatie voor deze jongeren en nieuwe doelgroepen te zijn, wil men naast de bekende kwaliteiten van rust, ruimte en water ook de stedelijke kwaliteiten van de provincie voor het voetlicht brengen. Culturele voorzieningen en activiteiten zijn een belangrijk onderdeel van dit gewenste stedelijke profiel.

5.3 Vrijetijds- en cultuurprofielen huidige en nieuwe bewoners Wanneer we het profiel van de burgerschapsstijlen van Goese inwoners vertalen naar het vrijetijds- en cultuurprofiel zoals onderzoeksbureau Motivaction dat hanteert (zie de tabel volgende pagina), dan is het cultuurprofiel van Goesenaren dat van de gezelligheidsplanners2. Zij zijn lokaal georiënteerd, prijsbewust en gericht op gezellige activiteiten met het gezin.

Bron: onderzoek waardenoriëntatie Mentality/Burgerschapsstijlen van Motivaction Hoe regio de Bevelanden functioneert als één regio. https://www.motivaction.nl/segmentatiemodellen/vrijetijdsprofielen 3 https://www.boekman.nl/verdieping/publicaties/cultuurmonitor-zeeland/ 1 2

14

15

Tabel vrijetijdsprofiel Nederland Plezierbelevers 25%

Nieuw

• Onbezorgd genieten • In het nu leven • Vermaak- en ervaringsge- • Even ontsnappen aan richt de dagelijkse sleur • Risico en spanning

Pioniers

Verdiepers Ontplooiing

10%

25%

22%

Gezelligheidsplanners 35%

Plezierbelevers

• Rust en regelmaat • Gezellig (met het gezin) • Lokaal georiënteerd

Entertainment

% 8 Fijnproever

35%

Bekend

bron vrijetijdsprofielen motivaction www.motivaction.nl

• Prijsbewust • Doe maar gewoon, doe je al gek genoeg

Fijnproever 8% • Kwaliteit en betrouwbaarheid • Klassieke cultuur

• Rust en bezinning • Etiquette • Luxe en VIP

Verdiepers 22% Gezellig heidsplanners

• Brede interesse • Persoonlijke ontwikkeling • Kunst en cultuur

• Volle agenda • Een betere wereld begint bij jezelf

Pioniers 10% • Impulsief • Vrijheid en tolerantie • Beleven en ervaren

• Trendsettend • Never a dull moment

16

5.4 Het culturele veld van Goes: veel kleinschalig aanbod en een passend voorzieningenniveau De Goese cultuur kenmerkt zich door een divers en kleinschalig aanbod. Er zijn veel kleine initiatieven. Mogelijk komt het daardoor dat, op de netwerkbijeenkomst van juni 2022, men aangaf dat cultuur in Goes “stilletjes aanwezig” is. Het krijgt doorgaans niet veel aandacht; er is geen openlijke trots. Toch heeft Goes als kleine stad met 38.998 inwoners een ruim voorzieningenniveau4. Op het gebied van podiumkunsten beschikt Goes over een voorzieningenniveau dat past bij een 100.000 plus gemeente: een schouwburg, een poppodium en een jeugdtheaterschool. Dit komt vooral door de centrumfunctie die Goes heeft op de Bevelanden. Door deze regiofunctie bedient Goes meer mensen dan het eigen inwoneraantal, zo’n 100.000. De amateurkunstensector is groot in Goes. Er zijn vooral muziekverenigingen en koren actief. Elk dorp heeft zijn eigen vereniging. Een aantal van de verenigingen speelt een rol bij talentontwikkeling, zoals bijvoorbeeld de Musicalvrienden en Stichting Dansz.

4

In Goes zijn professionele kunstenaars woonachtig. In 2022 is er vanuit Goes een Zeeuwse kunstvereniging opgericht: Wij zijn de kunsten. Deze kunstvereniging wil kunstenaars vanuit verschillende disciplines vertegenwoordigen en gesprekspartner zijn voor de gemeente. Galerie Van den Berge vervult eveneens een rol in de Zeeuwse kunstensector. Er wordt in Goes actief gewerkt aan het uitbreiden van de collectie muurschilderingen in de stad, maar er zijn geen structurele middelen voor beeldende kunst via een percentageregeling of aankoopfonds. Ook is er in de stad geen centrum voor kunsteducatie. De Zeeuwse Volksuniversiteit biedt wel culturele cursussen ook op een locatie in Goes. Opvallend aan het Goese beleid is dat er diverse organisaties met een coördinerende of sturende rol gesubsidieerd worden: KCE (Kunst- en Cultuureducatie Oosterschelderegio) maakt scholen wegwijs in het cultuuraanbod. En SWVO (Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio) heeft een coördinerende rol in de samenwerking tussen de Oosterschelde Gemeenten op het gebied van bibliotheekwerk en cultuureducatie. Het culturele veld van Goes gaat deels over de Goese

Zie het ringenmodel van Cor Wijn, https://www.corwijn.nl/home/22

gemeentegrenzen heen. In Goes is een aantal culturele instellingen gevestigd die ook actief zijn in andere Zeeuwse gemeenten: Bibliotheek Oosterschelde, Muziekschool Zeeland (gemeenschappelijke regeling), de Mythe (onderdeel van Zeelandtheaters), Historisch Museum de Bevelanden (waar ook het Fruitteeltmuseum in Kapelle onder valt) en Stoomtrein Goes-Borsele (een rijdend museum dat vooral als toeristisch attractie getypeerd wordt). Onderdeel van de Zeeuwse muziekschool is KCE Oosterschelderegio, de cultuurmakelaar voor alle scholen in de Oosterschelderegio. De Jeugdtheaterschool Zeeland isonderdeel van ‘t Beest en wordt mede gefinancierd door de Oosterschelde-gemeenten en door de provincie Zeeland. De Bibliotheek zet zich in voor leesbevordering en leesplezier en heeft ook steeds meer een maatschappelijke rol (terugdringen laaggeletterdheid, voorkomen leesachterstand en bevorderen mediawijsheid). De bibliotheeklocatie aan de Kolveniershof is een ontmoetingsplek voor jong en oud. De bibliotheeklocatie dong in 2022 mee naar de titel van Beste Bibliotheek van Nederland, een initiatief om te laten zien dat Nederland kwalitatief hoogwaardige en vernieuwende bibliotheken heeft die het waard zijn om in stand te houden. Maar Goes mag zich op het

17

gebied van literatuur ook gelukkig prijzen met de aanwezigheid van een actieve boekhandel met veel lezingen en activiteiten. Goes heeft een poppodium, ‘t Beest, dat een onderscheidend gezicht heeft. Er is een oefenruimte voor bands in het pand. In ‘t Beest is ook een filmtheater met (dagelijkse) filmvertoningen. Daar wordt overwegend arthouse aanbod vertoond naast de commerciële filmprogrammering van bioscoop Da Vinci. Onderdeel van ‘t Beest is de Jeugdtheaterschool Zeeland. De Grote of Maria Magdalenakerk is regelmatig open voor bezoekers en er worden activiteiten geprogrammeerd; de kerk fungeert daarmee als stadspodium. De kerk heeft een actieve cantorij die sinds kort in stichtingsvorm functioneert: de Stichting Maria Magdalena Cantorij. Naast deze professionele organisaties is er een aantal kleine organisaties actief in Goes die voornamelijk op vrijwilligers draait: de Kunstuitleen, een Bunder Kunst (een landschapstuin waar beeldende kunst getoond wordt en waar theater en muziek geprogrammeerd wordt), Stichting Stichtlicht (die lichtkunst stimuleert en verantwoordelijk is voor de verlichting van de televisietoren in Goes).

18

19

6. In gesprek met Culturele Partners van Goes

20

In aanloop naar deze visie zijn er twee netwerkbijeenkomsten gehouden met de culturele partners. We hebben daar veel informatie opgehaald. De eerste bijeenkomst was een brede netwerkbijeenkomst met een grote vertegenwoordiging van het culturele veld. We hebben het gesprek gevoerd over de knelpunten, kansen en de potentie van Goes. De tweede bijeenkomst was een werksessie met een kleine groep vertegenwoordigers van cultuur: de Mythe (schouwburg), Bibliotheek, ’t Beest, Muziekschool Zeeland, Historisch Museum de Bevelanden en de Grote Kerk. Hier zijn we dieper ingegaan op wat er nodig is voor een toekomstbestendige culturele sector in Goes.

1 Positionering Goes

Goes heeft een onderscheidend karakter ten opzichte van de andere Zeeuwse steden. Het heeft een stedelijk karakter en heeft (van oudsher) de functie van marktplaats. Het is een stad van (kleine) ondernemers, maar het is ook een culturele stad. In Goes liggen de belangrijkste culturele voorzieningen van verschillende disciplines gecentreerd aan een plein. Het Bleekveld is het enige Cultuurplein in Zeeland. Er is ambitie om Zeeland ('Zeelandstad') Culturele Hoofdstad van 2033 te maken. Goes sluit hierbij aan. In 2025 wordt de Westerscheldetunnel tolvrij, dat maakt de drempel om naar Goes en de Bevelanden te komen lager en dit is een kans voor de toekomst.

2 Focus op dorpen en wijken

Doordat de professionele culturele organisaties in de binnenstad gevestigd zijn, is het beleid ook gericht op de binnenstad. Hoewel de positionering van de binnenstad van belang is voor Goes, moeten de dorpen en wijken ook betrokken worden en expliciet een plek krijgen in het cultuurbeleid.

3 Rol gemeente

De rol van de gemeente moet beter voor het voetlicht gebracht worden. In de ogen van de culturele partners zou de gemeente haar faciliterende en stimulerende rol moeten verbeteren. Veel partijen ervaren bovendien obstakels door regelgeving (vergunningen).

21

4 Cultuur in verbinding

7 Jong geleerd is oud gedaan

5

culturele ontmoetingsplaatsen 8 Versterken

Al langere tijd is er de wens om de samenwerking met het sociaal domein te versterken. Dit blijkt in de praktijk weerbarstig omdat culturele instellingen relatief klein zijn en de handen vol hebben aan de eigen organisatie. Echter wordt deze samenwerking nog steeds van groot belang gezien. Er moet gestimuleerd en gefaciliteerd worden om deze netwerken verder te ontwikkelen en met elkaar te verbinden, bijvoorbeeld door periodiek een netwerkbijeenkomst te organiseren.

Zichtbaarheid cultuur

Er wordt aandacht gevraagd voor het beter zichtbaar maken van het cultuuraanbod en evenementen. Vanuit de sector worden verschillende activiteiten georganiseerd, maar weet men wat er allemaal te doen is? Het is van belang dat hier wat mee gebeurt. Daarbij moet er meer aandacht komen voor de marketingwaarde van cultuur. Toerisme- en evenementenbeleid staan helemaal niet zo ver af van kunst en cultuur als het soms lijkt.

6 Samenwerking

De bereidheid om samen te werken in de sector is groot. De culturele partners weten elkaar goed te vinden. De gemeente kan met de culturele partners de samenwerking in de regio (Zeeland en Zeeuwse gemeenten) vergroten.

Aandacht voor het jonge kind bij cultuureducatie wordt als kans gezien; jong geleerd is immers oud gedaan. Ook het bereiken van de doelgroep jongeren is van groot belang. We kunnen jongeren betrekken door meer gericht op die doelgroep activiteiten te organiseren. of invloed uit te laten oefenen op de programmering. Ook mist men aandacht voor talentontwikkeling, makers en een fysieke werkruimte voor kunstenaars.

De Grote Kerk heeft onder andere de functie van podium. Wanneer de kerk nog sterker als ontmoetingsplaats kan functioneren, heeft dat meerwaarde voor de stad én voor de toekomstbestendigheid van de kerk zelf. Daarom moeten we meer inzetten op de aanwezigheid van culturele ontmoetingsplaatsen.

22

23

7. Programmalijnen

24

Op basis van de bevindingen en de participatiebijeenkomsten zijn voor de komende jaren twee programmalijnen ontwikkeld: Cultuur verbindt en Aantrekkelijk Goes. De programmalijn Cultuur verbindt gaat in op de maatschappelijke relevantie van cultuur voor de samenleving. Deze programmalijn borduurt voort op de koers die we inzetten vanuit ons beleid voor het sociaal domein in ‘Goes voor elkaar’ en de kadernotitie Gezonde wijkaanpak. Cultuurpartici-patie en -educatie krijgen binnen deze programmalijn een plek. Met Aantrekkelijk Goes sluiten we aan op de Kwaliteitsagenda Binnenstad en de in voorbereiding zijnde Omgevingsvisie. Deze programmalijn gaat over de positionering van Goes en over een sterke culturele infrastructuur. 7.1 Cultuur verbindt Cultuur brengt mensen samen en biedt aanleiding voor een goed gesprek en het maken van verbinding met anderen. Cultuur draagt bij aan het welbevinden en de veerkracht van mensen en heeft naast individuele waarde ook een maatschappelijk belang. Door cultuur kunnen onze kinderen hun talenten ontwikkelen. Het is een manier om je te uiten. Cultuur vormt je en verrijkt je leven. Of het nu gaat om het beoefenen van cultuureducatie of deelname aan een culturele activiteit, we willen dat het laagdrempelig en toegankelijk is.

Inzetten op toegankelijkheid opent letterlijk deuren en draagt bij aan gelijke kansen. Sociaal beleid en positieve gezondheid In het sociale beleid van de gemeente staat het gedachtegoed van positieve gezondheid centraal. Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte, maar op mensen zelf en op wat hun leven betekenisvol maakt. Het gemeentelijke beleid is erop gericht dit gedachtegoed te borgen. Dat doen we door gesprekken met mensen te voeren op basis van de

uitgangspunten van positieve gezondheid: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Op wijkniveau werken we samen aan gezonde inwoners en een gezonde leefomgeving. Een gezonde leefomgeving is een omgeving die niet alleen beschermt tegen schadelijke effecten van industrie en verkeer, maar ook uitnodigt om te bewegen, om te spelen en te ontmoeten. In die zin levert cultuur een belangrijke bijdrage aan positieve gezondheid, want cultuurparticipatie en cultuurbeleving nodigen uit tot precies dat: spelen, bewegen en ontmoeten.

25

Cultuur als ecosysteem We gaan uit van cultuur als een levend organisme, een ecosysteem. In een ecosysteem staat alles met elkaar in verbinding: van de muziekles bij de muziekschool, de maandsluiting op school tot film op televisie thuis. Omdat alles met elkaar in verbinding staat, is het van belang dat organisaties er meer op gericht zijn deze verschillende omgevingen met elkaar te verbinden: thuis, school, natuur, museum etc. Dit vraagt inhoudelijk actief samenwerken tussen culturele en maatschappelijke organisaties en met gemeenten (als partner). Mensen zijn op verschillende niveaus cultureel bewust en cultureel actief. Om zoveel mogelijk mensen te bereiken is het van belang aan te sluiten bij het niveau van kennis, bij de verschillende interesses en de belevingswereld. Om mensen naar de verschillende niveaus van cultuurparticipatie te begeleiden, zijn sleutelfiguren en wegwijzers nodig. Ons beleid is er onder andere op gericht om samen met onze culturele partners verbindingen te leggen tussen school, huis, buurtcentrum en zorginstelling. Voor cultuurparticipatie onderscheiden we vier niveaus waarop culturele en maatschappelijke organisaties kunnen aansluiten. De vier fasen zijn: activering, kennismaken, verdiepen en beoefenen. Deze niveaus zijn gebaseerd op afgeleid van de Piëzomethodiek5 die oorspronkelijk gericht is op toeleiding naar een reguliere baan of opleiding.

In deze visie zijn de niveaus uit de methodiek toegepast op cultuurparticipatie en -beleving. Op de volgende pagina zijn de vier niveaus van cultuurparticipatie in een schema weergegeven.

26

Schema vier niveaus cultuurparticipatieladder Beoefenen Verdiepen

Activering Activering door culturele activiteiten in de vertrouwde, nabije omgeving. School, wijk, dorp, binnenstad, zorginstelling Koningsdag, murals, evenementen

Kennismaking

Verdiepen in cultuur in de vrije tijd, in groepsverband, cultuurlessen nemen of beoefenen.

Op een speelse en positieve maniet kennismaken met kunst en cultuur(educatie).

Bezoek concerten, voorstellingen, galeries met gelijkgestemden.

Bezoek museum, bibliotheek, theater

Culturele verenigingen zoals balletschool, schilderclub, en culturele activiteiten in dorpshuizen/wijkcentra

Schilderen, muziek maken, verlengde schooldag, cursussen

Zelf organiseren van optredens, exposities. Het verder ontwikkelen van cultuurtalent door talent ontwikkelingsprogramma's. Broedplaats (Voor)opleiding, zoals muziekschool, KCE, 't Beest Uitvoerend kunstenaar, maker, vakdocent

27

Met het cultuurbeleid willen we de komende periode zo breed mogelijk inzetten op cultuurparticipatie. Daarom kijken we naar alle fasen van cultuurparticipatie en zetten we in op verbinding tussen de verschillende niveaus. Fase 1: Iedereen doet mee Activering door culturele activiteiten in de vertrouwde nabije omgeving Laagdrempelige kennismaking kan op vele verschillende manieren. Het zijn vaak dingen die niet meteen als cultuur worden gezien. Een bandje of zangeres tijdens de kerstmarkt of koningsdag bijvoorbeeld. Maar ook zingen in de kerk is een vorm van cultuur. De (kleinschalige) activiteiten in wijk, dorp en binnenstad waarderen we mede omdat ze een culturele functie hebben. Dergelijke activiteiten willen we behouden. Een Goes evenementenbeleid kan hier een versterkende rol in spelen. De inzet van een cultuurcoach of wijknetwerker kan een extra positief effect hebben. De cultuurcoach stimuleert deelname aan cultuur, verbindt cultuur met andere sectoren en ondersteunt cultuuraanbieders. De cultuurcoach werkt bij een culturele instelling, in het onderwijs of in een welzijnsorganisatie. Kunst in de openbare ruimte is een andere manier om op een laagdrempelige manier kennis te maken met kunst en cultuur. Kunstwerken in de openbare ruimte vormen een herkenningspunt in dagelijkse routes, vaak ook onbewust.

In Goes vormen de 24 murals een bijzondere toevoeging aan de openbare ruimte. Deze murals worden gebruikt voor wandelroutes. Het zou mooi zijn wanneer de schilderingen bij meer activiteiten een rol zouden kunnen spelen. De collectie murals wordt nog steeds uitgebreid. We willen in de komende beleidsperiode onze aandacht voor kunst in de openbare ruimte verbreden en ons niet meer alleen richten op het realiseren van muurschilderingen. Meer actief sturen op activering door middel van kunst en cultuur kan door kunstenaars en ontwerpers te koppelen aan zorginstellingen. Ontwerpers kunnen door interventies in de leefomgeving van bijvoorbeeld jongeren of ouderen met dementie een bijdrage leveren aan deze maatschappelijke opgaven.

28

Er zijn verschillende voorbeelden van deze social design projecten. Granny’s Finest organiseert handwerkclubs voor ouderen en voorkomt daar‑ mee eenzaamheid. Omgekeerd leveren de ouderen ook een belangrijke bijdrage door hun inzet, expertise en levenservaring. De collectie wordt in samenwerking met jonge creatieven ontwikkeld. Zo leren jong en oud van elkaar. De Sociale Sportschool combineert een serieuze work-out met een sociale component: sporters gaan met ouderen in een rolstoel of met een rol‑ lator samen op bootcamp. Rolstoelen worden als fitnessapparaten gebruikt. Ze worden aangemoe‑ digd en ondersteund door de ouderen die naar vermogen gelijktijdig lichte oefeningen doen. Er zijn ook voorbeelden van culturele interventies waar gesprekken met nieuwsgierige jongeren wordt gevoerd op een speelveld, door er een wig‑ wam neer te zetten of een verzorgingstehuis met mindfulness tuin, voor ouderen met dementie, waar de buurt langs mag komen.

Fase 2: Cultuur dichtbij Op een speelse en positieve manier kennismaken met cultuur(educatie) Kennismaken met cultuur, of het nu gaat om actief muziek maken, schilderen of toneelspelen, kan het beste in de eigen bekende leefomgeving op of na school, bijvoorbeeld met een verlengde schooldag. Ook met school een voorstelling of tentoonstelling bezoeken hoort hierbij. De culturele organisaties Historisch Museum De Bevelanden, Muziekschool Zeeland, ‘t Beest/jeugdtheaterschool, Bibliotheek Oosterschelde en theater De Mythe hebben al educatieve programma’s voor basisscholen in het kader van Cultuureducatie met kwaliteit. Ook het Gemeentearchief van Goes heeft een lange historie op het gebied van onderwijsprojecten met beeld- en andere materialen uit de collectie zoals lesbrieven en gastlessen op school. De ambitie is om deze programma’s meer met elkaar te verbinden en structurele afspraken te maken door een cultuurmenu te ontwikkelen.

KCE is cultuurmakelaar voor alle scholen in de Oosterschelderegio en verbindt cultuuraanbieders en het onderwijs5. KCE wil graag zorgen voor een basisaanbod voor de scholen, een cultuurmenu. Het cultuurmenu is een cultuureducatief aanbod voor kunst, muziek, literatuur en theater, ontwikkeld voor en in overleg met de scholen in de regio. Door docenten betere contracten met meer uren te bieden, kunnen meer en betere kunstdocenten worden aangetrokken voor cultuureducatie. Aandachtspunt is de bereikbaarheid van de instellingen. De financiering van de cultuurbus door de provincie loopt af, terwijl de behoefte aan leerlingenvervoer naar culturele voorzieningen onverminderd aanwezig is. Het verbinden van cultuur met activiteiten voor welzijn en sport zorgt ervoor dat mensen dichtbij hun eigen leefomgeving cultuur kunnen ontdekken.

KCE Oosterschelderegio is partner en cultuurmakelaar van 121 scholen voor primair onderwijs en 14 scholen voor VO, 5 mbo-scholen, gevestigd in de zeven gemeenten in de Oosterschelderegio. Relatief gezien zijn er veel kleine scholen met kleine (gemengde) klassen in het gebied. Er wonen ca. 20.000 kinderen en jongeren.

5

29

Met het ‘Vertelarchief ’ waaraan het Gemeentearchief van Goes werkt, worden de verhalen van de inwoners bewaard en overgedragen. Daarmee vergroot het archief niet alleen de kennis van de historie van de eigen stad, maar ook de trots op de stad. De rijksoverheid maakt zich zorgen over de toekomstbestendigheid van de amateurkunstverenigingen en heeft laten onderzoeken6 wat er nodig is voor een vitale sector. Wat voor ondersteuning heeft de amateurkunstensector nodig? Het landelijke beeld is dat de verenigingen vergrijzen (zowel de leden als de bestuursleden) en dat ze te maken hebben met terugloop van vrijwilligers. Wat de situatie in Goes precies is, is op dit moment niet bekend. Het is van belang de komende periode in beeld te krijgen wat zij nodig hebben om toekomstbestendig te kunnen zijn.

Ideeën die al hiervoor bestaan zijn het organiseren van wandelroutes voor de avondvierdaagse langs de murals, en uit het land zijn kunstroutes voor mensen met een scootmobiel, graffiti workshops bij de realisatie van een muurschildering of urban dance workshops in het urban sports park voorbeelden. Maar het kan ook een kookboek zijn met familiegerechten van alle bewoners in een flat waarbij de paginanummers corresponderen met de huisnummers. In de dorps- en buurthuizen worden al veel culturele activiteiten georganiseerd. Zo wordt in buurthuis De Pit een vakantieprogramma voor kinderen georganiseerd. Het cultureel programma kan op sommige plekken worden versterkt en meer bekend worden gemaakt. De bibliotheek met haar vestiging in de binnenstad van Goes en leespunten in de dorpen is bij uitstek een plek waar mensen op laagdrempelige wijze hun kennis kunnen vergroten. Maar het is ook een plek om te ontmoeten en interesses te ontdekken en ontwikkelen. De bibliotheek organiseert

6 7

hiervoor verschillende activiteiten, van breilessen tot poëzie workshops. Fase 3: Verdiepen in cultuur in de vrije tijd Verdiepen in cultuur in de vrije tijd, in groepsverband cultuurles‑ sen nemen of beoefenen Goes kent een rijk amateurkunst- en verenigingsleven. Er zijn veel muziekverenigingen en koren actief, maar er is ook een grote musicalvereniging van hoog niveau. Amateurkunstverenigingen vormen een belangrijke schakel in de culturele ontwikkeling van de mensen. Het betekent dat iemand niet alleen een interesse heeft gevonden die zijn leven verrijkt, maar ook een groep gelijkgestemden. De amateurkunstensector heeft dus ook een sociale functie. Dat geldt ook voor de Stichting Manhuistuinconcerten die al vijftig jaar een podium voor (amateur)muziekgroepen biedt. De concerten vinden plaats in de historische Manhuistuin in Goes, waarmee het ook een voorbeeld is van het programmeren van het waardevolle cultureel erfgoed in de stad.

Fase 4: Cultuur beoefenen Zelf organiseren van optredens en exposities en het verder ont‑ wikkelen van cultuurtalent door talentontwikkeling programma's Om jongeren met interesse en talent in cultuur te ondersteunen, worden speciale talentontwikkelingsprogramma’s ontwikkeld door de Muziekschool, KCE, ‘t Beest en de Jeugdtheaterschool. Dit gebeurt in samenwerking met alle Zeeuwse gemeenten om voldoende omvang te hebben voor een dergelijk programma. Het gaat om (voor)opleidingen voor kunsten cultuur buiten Zeeland. De culturele organisaties kunnen met elkaar ruimte maken in hun programma voor lokaal talent om zich te presenteren en ontwikkelen. Een goed voorbeeld is de Zeeuwse popkoepel Popaanzee en de poppodia ‘t Beest en De Spot die hun samenwerking aan talentontwikkeling willen versterken en hiertoe een onderzoek hebben uit laten voeren7. Want om echt werk te maken van talentontwikkeling is er, naast ‘massa’, ook capaciteit nodig. Professionele kunstenaars, muzikanten en makers kunnen weer een belangrijke rol spelen in het activeren, ontdekken en verdiepen.

Het onderzoek is uitgevoerd door BMC, zie https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2021/09/20210910-Rapport-BMC-Verbeteren-Ondersteuningsstructuur-Amateurkunst.pdf Maar de wind staat goed" - Een toekomstvisie voor Popaanzee en de Zeeuwse kernpodia met betrekking tot talentontwikkeling in het Zeeuwse pop-ecosysteem.

30

7.2 Aantrekkelijk Goes Zeeland wil met het oog op de arbeidsmarktontwikkeling specifieke doelgroepen aantrekken of beter aan zich binden. Het gaat dan met name om jongeren en hoger opgeleiden. Om een veerkrachtige regio te blijven is het van belang dat deze doelgroepen in Zeeland willen blijven wonen. Cultuur is een belangrijke vestigingsfactor. Een sterk cultureel programma draagt bij aan de positionering van Goes als centrumgemeente van de Bevelanden. Dit vormt ook een van de uitgangspunten voor de Omgevingsvisie 2040 waar we in Goes momenteel aan werken. De ambitie van de omgevingsvisie is om de grote sociale en maatschappelijke veranderingen van de komende decennia te adresseren door hart van Zeeland te zijn, waarin zorg, cultuur en gezondheid een centrale rol spelen. De ambitie van Goes wordt concreet verwoord in de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 (visie toekomst van de historische binnenstad): Een waard te bezoeken (historische) stad met een goed toegankelijke, groene binnenstad met een aantrekkelijke mix aan cultuur, winkels en horeca maakt Goes ook in de toekomst waard om in te wonen of te bezoeken. Cultuur en erfgoed worden expliciet genoemd als kwaliteiten die bijdragen aan een duurzame toekomst van de binnenstad.

De culturele instellingen, activiteiten en evenementen in de historische binnenstad van Goes maken de binnenstad een aantrekkelijke plek om te bezoeken en te verblijven voor zowel (huidige en toekomstige) inwoners van Goes en de regio Bevelanden als voor bezoekers en toeristen. Met de programmalijn Aantrekkelijk Goes sluiten we aan bij het binnenstadsbeleid en bij de uitgangspunten en het traject van de Omgevingsvisie 2040. We richten ons met

deze programmalijn op het beleefbaar maken van erfgoed; de focus in deze cultuurvisie ligt op erfgoedbeleving. De gemeente heeft als wettelijke taak het beschermen en behouden van cultureel erfgoed. Uitvoering van die wettelijke taak loopt via vergunningverlening (monumentenzorg) en ruimtelijke ontwikkeling (omgevingsvisie en ander ruimtelijk beleid). Daarnaast is er een beleidsvisie cultureel erfgoed uit 2013 die binnenkort zal worden herzien. Stad als podium De historische binnenstad van Goes draagt bij aan de stedelijke aantrekkelijkheid van de stad. Het gebruik van deze historische binnenstad met haar straten en pleinen versterkt de levendigheid en aantrekkelijkheid. Wanneer de stad meer als podium voor culturele evenementen en spontane culturele activiteiten gebruikt wordt, versterkt dat de beleving van de identiteit van de stad. De belangrijkste culturele instellingen zijn geclusterd rondom het Bleekveld en verenigen zich onder de naam Bleekveldpartners. De ambitie is dat de culturele instellingen de onderlinge samenwerking versterken en met elkaar het culturele programma verder ontwikkelen voor de omgeving van het Bleekveld en de Grote Kerk. Dat kan tot uiting komen in een programma in de buitenruimte, maar ook in het aansluiten bij evenementen in de stad, zoals Kinderstad, Culifair of Modestad.

De Bleekveldpartners kunnen zich verbinden met kunstenaars, musici en dansers, amateurkunstverenigingen en lokale talenten om het cultureel programma te versterken. Er zijn ideeën om als Bleekveldpartners laagdrempelige kleinschalige culturele evenementen met muziek en dans maar ook film en beeldende kunst te organiseren bijvoorbeeld culturele

31

zondagen. Want hoewel er veel gebeurt in Goes, is het op zondag meestal stil. Het verbinden van binnen met buiten maakt de stad aantrekkelijk voor bestaande en nieuwe bezoekers. De historische binnenstad is geschikt voor kleinschalige evenementen. Voor grotere evenementen voor meer dan 2500 bezoekers is er nog geen geschikte locatie in Goes. Een dergelijke locatie past wel bij de rol die Goes als centrumgemeente heeft en bij de ambitie van Goes om de aantrekkelijkheid van de stad voor bezoekers te vergroten. Belangrijk is dat het culturele aanbod zichtbaar is in de stad. Een idee hiervoor is de ‘cultuurverdubbelaar'. Dit is een object of installatie die op zichzelf al een verrijking is voor de beleving in de stad en op een logische plek in de binnenstad wordt geplaatst. Hierbij wordt op een aansprekende en innovatieve wijze het culturele programma onder de aandacht van de bezoekers van de binnenstad gebracht. Het verhaal van Goes vertellen Het Historisch Museum De Bevelanden en het gemeentearchief spelen een centrale rol bij het vertellen van de verhalen van de geschiedenis van Goes. Erfgoed Zeeland heeft in 2021 onderzoek gedaan naar de focus en toekomst van het museum. Het Historisch Museum werkt sindsdien aan een toekomstvisie.

Samen met de gemeente kijkt het museum naar een toekomstbestendige locatie voor het museum, waarin ook de Grote Kerk als mogelijke locatie wordt onderzocht. Los van dit haalbaarheidsonderzoek zien we graag dat het museum een transitie inzet die leidt tot een breder gewaardeerd museum met een groter bereik.

8

De geschiedenis van Goes moet daarnaast ook beleefbaar zijn in de straten en de monumenten van de historische binnenstad. Drie (van de negen) Zeeuwse erfgoedlijnen8 sluiten aan bij het verhaal van Goes: ‘Poort naar de wereld’, ‘Heren en kerken’ en ‘Zilt en zoet’. De verhalen ‘Goes als havenstad aan de Oosterschelde’, ‘Goes als marktplaats van de Bevelanden’ en het verhaal van het slot Oostende en de twee Maria Magdalenakerken vertellen over de ontstaansgeschiedenis en de identiteit van de stad. Deze verhalen en de gebouwen en straten vormen een inspiratie voor culturele organisaties en ondernemers voor het organiseren van activiteiten. De beleving wordt versterkt door het programmeren van cultuur in beeldbepalend erfgoed. Deze monumenten hebben bij voorkeur een publieke functie of worden op enkele momenten opengesteld voor het publiek. Ook evenementen dragen bij aan de beleving zoals open monumentendag, Popmonument en de Veste Verlicht. Het Gemeentearchief fungeert als partner voor de diverse initiatieven zoals Popmonument 2023 door het leveren van verhalen en beelden. Ook een project als Huisnamen geeft meer beleving van de verhalen van de stad door het plaatsen van historische huisnamen op de gebouwen. De laatste jaren is zeker een tiental boeken verschenen, zowel fictie als non-fictie, die het verhaal van Goes vertellen met behulp van gegevens uit het Gemeentearchief.

De Zeeuwse erfgoedlijnen zijn ontwikkeld door Erfgoed Zeeland, zie https://www.zeeuwseankers.nl/.

32

Positionering Goes in de provincie De culturele instellingen in Goes werken allemaal in samenwerking over de gemeentegrenzen in de regio en provincie. Dat geldt heel letterlijk voor Zeelandtheaters met drie theaters in Terneuzen, Middelburg en Goes. Maar ook het historisch museum De Bevelanden, De Muziekschool/ KCE, Podium ‘t Beest/Jeugdtheaterschool en de Bibliotheek Oosterschelde bedienen meerdere gemeenten of werken samen in verschillende samenwerkingsverbanden. Vanwege de schaal van Goes en Zeeland is samenwerking noodzakelijk. Dit belang wordt onderkend en de bereidheid tot samenwerking is dan ook groot. Uitgangspunt voor een

succesvolle samenwerking is dat er geen sprake is van concurrentie en dat de steden elkaar iets gunnen. Het culturele profiel van Goes als Centrum van de Bevelanden en het culturele knooppunt in Zeeland is complementair aan de regio en de provincie Zeeland. Hiermee wordt invulling gegeven aan de samenwerking binnen de Z4- gemeenten en de positionering van Zeeland als aantrekkelijke regio met als merk ‘shaping the future delta'. De gezamenlijke ambitie om Zeeland(stad) in 2033 Culturele Hoofdstad te maken is hierin een kans. Het traject om een bidbook samen te stellen voor Zeeland Culturele Hoofdstad

2033 kan dit proces een impuls geven en concreet maken. Cultuur en ondernemers Goes is een stad van ondernemers en is daar ook trots op. Goes wil ook de culturele ondernemers en makers ruimte geven in de stad. Culturele ondernemers zijn actief op het gebied van muziek, theater, dans, literatuur en beeldende kunst, maar ook in de media, mode en food. De historische binnenstad van Goes vormt een inspiratiebron voor creatieve ondernemers. Maar ook buiten de stad is er - letterlijk - ruimte voor inspiratie en creatie (Wolphaartsdijk, Kattendijke). Cultuur geeft een impuls aan de economische

33

ontwikkeling van Goes. Er zijn veel onderzoeken samen met de Z4 en provincie om kansen, ideeën en wensen in kaart te brengen. Hiervoor zijn ook fondsen en subsidies beschikbaar. Voorbeeld zijn projectvoorstellen binnen de Creative City Boost9 of de cultuurverdubbelaar uit de binnenstadsvisie. Aandachtspunt is dat niet alleen tijdelijke initiatieven worden gesteund, maar dat er ook zicht is op doorontwikkeling naar permanente locaties voor kunstenaars en makers. Om het makersklimaat te stimuleren heeft de gemeente verschillende mogelijkheden. Als eerste is de gemeente opdrachtgever en beheerder voor de kunst in de openbare ruimte. Kunst in de openbare ruimte maakt de stad aantrekkelijker en versterkt de identiteit en herkenbaarheid van plekken in de stad. In Goes zijn de murals een bijzondere vorm van kunst in de openbare ruimte. De gemeente zorgt met dergelijke opdrachten voor werk. Culturele ondernemers krijgen de ruimte om in samenwerking met culturele instellingen, horeca en detailhandel culturele activiteiten te ontwikkelen om de stad aantrekkelijker te maken. Het makersklimaat wordt gestimuleerd door het mogelijk maken van het ontwikkelen van werk-, presentatie- en ontmoetingsplekken. Kunstenaars en makers hebben plekken nodig om de werken, te presenteren en elkaar te ontmoeten in ateliers en broedplaatsen.

De gemeente geeft hiervoor de ruimte door in gebiedsontwikkelingen ruimte te geven voor ontwikkeling van deze functies. Dit kan door bij de kaders van nieuwe gebiedsontwikkelingen een norm (m2 per inwoner) op te nemen voor een makersplek. Panden in eigendom kunnen via een prijsvraag of tenderprocedure worden verkocht of verhuurd aan makers en ondernemers. Hiermee houden de makers zelf regie over de broedplaats en wordt ondernemerschap gestimuleerd. Combinatie van verschillende functies maakt het realiseren van een broedplaats haalbaar. Met een diverse mix aan huurders ontstaat een gezond en haalbaar businessmodel.

9

Een Europees subsidieprogramma om binnensteden levendiger en toekomstbestendiger te maken. Goes doet mee aan dit programma dat getrokken wordt door de provincie Zeeland, https://www.zeeland.nl/creativecityboost.

34

35

8.Instrumentarium

36

Welke instrumenten heeft de gemeente tot haar beschikking bij beleidsvorming en beleidsuitvoering? Welke rol speelt de gemeente zelf? Allereerst is het van belang dat een gemeente de waarde van cultuur erkent. De cultuurvisie vormt het kader, maar dit kader heeft alleen waarde als er in samenwerking met de partners van het culturele samenspel gewerkt wordt aan de uitvoering en verdere ontwikkeling van het beleid. De beleidsnota vormt de basis van het instrumentarium dat de gemeente tot haar beschikking heeft, samen met de uitvoeringsagenda. Het financiële kader van de beleidsambities vormen eveneens een belangrijk gereedschap. Maar gemeenten hebben meer instrumenten tot haar beschikking. Zij kunnen: • subsidies verstrekken en daarover prestatieafspraken maken • sturen op governance • opdrachten geven • verbinden/partijen bij elkaar brengen • onderzoek uitvoeren (omnibus/leefstijlen) • samenwerken met andere gemeenten • regelgeving

37

8.1 Rol gemeente Subsidies verstrekken De meest voor de hand liggende rol van de gemeente is die van subsidieverstrekker. Op het gebied van cultuur verstrekt de gemeente Goes met name structurele subsidies aan culturele organisaties en amateurkunstverenigingen. Kader hiervoor wordt gevormd door de Algemene Subsidieverordening Goes 2020 en de Beleidsregels subsidies Samenleving gemeente Goes 2022. Deze laatste vormen het toetsingskader voor de structurele amateurkunstsubsidies. De Culturele Raad verstrekt incidentele projectsubsidies voor act iviteiten via de beleidsregels subsidieverlening Culturele Raad. Met prestatieafspraken over de subsidies stuurt de gemeente sturen op uitvoering die past bij het geformuleerde beleid. Governance De aandacht voor ‘good governance’ in de cultuursector is er al even. De governance code cultuur is een instrument voor goed bestuur en toezicht in de cultuursector. De instellingen leven de code veelal na, maar governance is geen onderwerp van gesprek binnen subsidierelaties. De komende periode zullen we hier waar nodig verandering in brengen. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat de gemeente er via de subsidies meer op gaat toezien dat besturen functioneren volgens de code: dat besturen over een aftreedrooster beschikken, een visie hebben op hoe nieuwe leden geworven worden (open werving) en dat er een profielbeschrijving is voor bestuursleden.

Gemeente als opdrachtgever Binnen het cultuurbeleid vormen subsidies het belangrijkste instrument, maar de gemeente kan ook opdrachten verstrekken. Dit doen we vooral in het kader van kunst in de openbare ruimte. Ter versterking van het kunstenaarsklimaat in de gemeente kan dit opdrachtgeverschap geïntensiveerd worden. Bij het onderzoek naar de realisatie van een mogelijke broedplaats zal opdrachtgeverschap ook een rol spelen.

Verbinden Bij het versterken van de samenwerking heeft de gemeente ook een rol. Onderlinge samenwerking en communicatie is evenzeer van belang, tussen culturele organisaties onderling, tussen culturele partijen en ondernemers of maatschappelijke partners, maar ook tussen het cultuurveld en de gemeente. De gemeente kan hierin op meerdere manieren een rol vervullen. De gemeente kan verschillende partijen bij elkaar brengen en uitnodigen om een gesprek aan te gaan. Denk hierbij aan de verbinding van culturele partijen en maatschappelijke organisaties, het onderwijs of andere organisaties uit andere disciplines. Culturele en maatschappelijke organisaties hebben elkaar soms ook al gevonden. De gemeente kan die partijen in de eerste plaats ondersteunen door over de samenwerking te communiceren, zodat het meer bekend wordt en meer gemeengoed. De organisaties die samen de culturele sector vormen, hebben niet vanzelfsprekend met elkaar van doen. Toch is er meerwaarde dat de sector elkaar regelmatig treft en elkaar goed leert kennen. Daarom organiseren we jaarlijks een netwerkbijeenkomst voor het culturele veld. Zo versterken we het culturele netwerk, stimuleren we ontmoeting en creëren we een platform voor het delen van kennis en ervaringen. Hierbij moet worden gezegd dat het culturele netwerk voor ons breed is en niet vast.

We proberen bij de netwerkbijeenkomst ook partijen te betrekken die in het netwerk van het culturele samenspel (zie afbeelding Netwerk Cultureel Samenspel Goes in de bijlage) een rol hebben, of partijen die we nog niet goed in beeld hebben. Er zullen de komende periode ook thema’s zijn die extra aandacht behoeven. De toekomst van de amateurkunstensector springt op dit moment het meest in het oog. Het landelijke beeld is dat amateurkunstverenigingen te maken hebben met terugloop van vrijwilligers en leden en met vergrijzing binnen besturen. De rijksoverheid trekt zich dit ook aan en zet in op een vitale amateurkunstensector. Wat is er nodig voor toekomstbestendige amateurkunstverenigingen? Rondom dergelijke thema’s organiseren we kennisateliers (kleinere werksessies, voor het delen van kennis op bepaalde thema’s).

38

Onderzoek Bij het versterken van de samenwerking heeft de gemeente ook een rol. Onderlinge Op Zeeuws niveau speelt de provincie Zeeland vooral een rol in cultuuronderzoeken. Maar meer lokale data als het gaat over publiek en publieksbereik in samenwerking met de instellingen is van belang. We willen de komende periode meer zicht krijgen op wie we met ons cultuurbeleid bereiken. En wie (nog) niet. Het onderzoek van Motivaction naar hoe de Bevelanden als één regio functioneert, zegt iets over de burgerschapsstijlen van de inwoners van de Bevelanden. Dit onderzoek kan uitgebreid worden met een leefstijlonderzoek. De gemeente kan vervolgens - samen met andere gemeenten - een periodiek onderzoek uitvoeren naar de culturele voorzieningen10. Dergelijke onderzoeken zijn een vorm van overheidsparticipatie. In de prestatieafspraken met culturele organisaties kunnen we vragen dat organisaties hun periodieke publieksonderzoeken in de verantwoording van de subsidies met ons delen. Samenwerking tussen overheden Er is in Zeeland veel samenwerking tussen gemeenten en ook met de provincie. Deze samenwerking is van belang vanwege de schaal van de Zeeuwse gemeentelijke overheden. De samenwerking is ook van belang voor het culturele netwerk.

Met gerichte samenwerking op verschillende terreinen en goede onderlinge afspraken over hoe we de cultuursector gezamenlijk ondersteunen, versterken we het culturele netwerk. Bovendien leidt de samenwerking tot kennisdeling en informatie-uitwisseling. Cultuur is een belangrijk onderwerp in het overleg van de Z4-gemeenten (Vlissingen, Middelburg, Goes en Terneuzen).

10

Regelgeving Uit de netwerkbijeenkomst met het culturele veld bleek dat regelgeving bij veel culturele activiteiten een obstakel vormt. We trekken ons dit aan en gaan ons de komende periode inspannen om hier drempels weg te nemen. Dit zal niet direct zijn in het aanpassen van de regels, maar meer in het beter communiceren over deze regels, dat er een duidelijk aanspreekpunt binnen de gemeente is, dat er binnen de gemeente meer onderling contact is tussen afdelingen over te organiseren activiteiten etc. Dit onderwerp zal ook bij het te ontwikkelen evenementenbeleid een rol spelen. 8.2 Culturele Raad Goes De gemeente Goes heeft een belangrijke taak weggelegd bij de Culturele Raad Goes, die een onafhankelijke positie heeft ten opzichte van de gemeente. De Culturele Raad geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente over cultuur en cultuurbeleid binnen de gemeente. De Culturele Raad beheert daarnaast het activiteitenbudget van de gemeente op basis van Beleidsregels subsidieverlening Cultuurfonds. De Culturele raad ziet ook een signalerings - en aanjaagfunctie voor zichzelf weggelegd. In deze rol ontwikkelen zij ook zelf activiteiten, zoals bijvoorbeeld de fototentoonstellingen in de openlucht bij de Grote Kerk en in de Singelstraat. De rol van de Culturele raad is nog niet altijd bekend en duidelijk bij het culturele veld.

De Culturele Raad heeft zelf de ambitie om hier wat aan te doen. Ook de governance is voor de Culturele Raad een aandachtspunt. In de komende jaren gaan we in gesprek over de positionering van de Culturele Raad, wat gaat goed en wat kan worden verbeterd. Het herijken van de subsidieregeling is hier onderdeel van.

Dit onderzoek kan onderdeel zijn van een omnibusonderzoek naar het functioneren van het gemeentelijke beleid.

39

9. Uitvoeringsagenda

40

Wat gaan we daarvoor doen? Op basis van bovenstaande programmalijnen en uiteengezette ambities, zien we in elk geval de volgende acties voor de uitvoeringsagenda. Cultuur verbind Wij zetten kunst en cultuur in voor positieve gezondheid en het welzijn van de inwoners van Goes.

Iedereen doet mee (fase1)

Wij maken ons sterk om kunst Cultuur dichtbij (fase 2) en cultuur beleefbaar te maken in de dagelijkse leefomgeving van de inwoners van Goes in de wijken en dorpen.

Verdiepen in cultuur in de vrije tijd (fase 3)

1. Meer zicht op kleinschalige laagdrempelige culturele activiteiten. Aansluiten bij de ontwikkeling van de nieuwe dorpsplannen om zinvolle verbindingen te leggen met cultuurvisie. 2. Opdracht geven voor ten minste één kunstwerk of mural per twee jaar. 3. Inzetten 1 fte cultuurcoach gericht op het verbinden van netwerken in de dorpen en wijken ook met het aanbod van de culturele instellingen. 4. Breder inzetten sportcoaches en combinatiefunctionarissen om cultuur en sport in combinatie te programmeren. 5. Uitbreiden combinatiefunctionarissen cultuur, plaatsen bij KCE om cultuurmenu te ontwikkelen voor en met alle (basis)scholen in Goes. 6. Versterken netwerken culturele instellingen, buurthuizen, kunstenaars en musici, waar mogelijk samen met wijkcontactpersonen binnen de gemeente. 7. Afspraken maken met welzijnsorganisatie SMWO over inzetten cultuur voor positieve gezondheid. 8. Afspraken maken met Bibliotheek Oosterschelde over zijn verbindende rol op het snijvlak van cultuur, welzijn en onderwijs in samenwerking met organisaties als KCE en SMWO. 9. Onderzoek en conceptontwikkeling social design. Kunstenaars en ontwerpers leveren een bijdrage aan maatschappelijke opgaven door middel van kunst en cultuur. 10. Convenant cultuureducatie Goes en Bevelanden om het belang van cultuureducatie structureel te bestendigen. 11.