Document · PDF

Agendapunt 05. Programmabegroting 2023 def

Besluitvormende raad 10 november 2022, gemeente GoesBij agendapunt: Begroting 202341.806 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

gemeente Goes

Programmabegroting 2023-2026

www.goes.nl

Inhoud Voorwoord programmabegroting 2023

Financiële begroting

Financiële positie Samenvatting uitbreidingsinvesteringen Recapitulatie baten en lasten 2021 – 2026 Overzicht algemene dekkingsmiddelen Overzicht incidentele baten en lasten 2023 Geprognosticeerde balans Reserves en voorzieningen

Programmaplan

Programma 1. Bestuur en financiën Programma 2. Ruimte en economie Programma 3. Onderwijs, sport en cultuur Programma 4. Sociaal domein Programma 5. Milieu

Paragrafen

Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen & Risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Ombuigingen

Bijlagen Vervangingsinvesteringen 2023 - 2026

9 17 19 20 21 22 23

27 29 35 42 48 55

61 63 69 73 78 82 85 98 102

105 107

Voorwoord programmabegroting 2023 Voor u ligt de begroting van de gemeente Goes voor het jaar 2023 met een, financiële, doorkijk naar de daaropvolgende jaren. In het voorjaar kreeg Goes een nieuw gemeentebestuur. Onze plannen gaan over samenwerken. Samenwerken aan een plek waar het fijn is om te wonen, waar het goed ondernemen is en waar ambitieuze plannen gerealiseerd kunnen worden. Samen zorgen voor een krachtige samenleving. Op dit moment lijkt het coronavirus over zijn hoogtepunt heen te zijn. Onze gemeente is krachtig uit deze crisis gekomen. Samen hebben we getracht de impact op onze inwoners en bedrijven zo veel mogelijk te beperken. Cultuur, ondernemers, scholen en inwoners proberen weer vooruit te kijken maar we beseffen ons ook goed dat andere grote problemen op dit moment actueel zijn. Uitdagingen als de hoge inflatie, de energiecrisis, de stikstofcrisis, maar ook de arbeidsmarkt vragen veel van onze inwoners en onze organisatie. Uitdagingen die ook onze hoge ambities die wij presenteren in deze begroting kunnen beïnvloeden. Iedereen moet kunnen vertrouwen op een gemeentebestuur dat zich inzet voor de samenleving. Met de nieuwe en ambitieuze plannen die we presenteren in deze begroting doen we dat. De rijksoverheid heeft een grote invloed op de financiële situatie van onze gemeente. Een financiële situatie die door wereldwijde ontwikkelingen instabiel is.

Dit raakt onze inwoners, onze bedrijven en ook onze eigen organisatie. Desondanks presenteren wij een sluitende begroting. De rijksoverheid compenseert de stijgende prijzen tot op een zekere hoogte. Vanuit de meicirculaire is er voor gemeenten extra geld gekomen om het hoofd te kunnen bieden aan deze prijsstijgingen. Een gedeelte van dit extra geld gebruiken we om de tariefstijgingen voor onze inwoners structureel te temperen. In 2023 werken we verder aan oplossingen waar onze inwoners voordeel van hebben. Het is bijvoorbeeld lastig om in Goes een betaalbare woning te vinden. Sommige mensen hebben nog steeds last van lange corona periode. Zij voelen zich bijvoorbeeld eenzaam. Wij streven naar een krachtige samenleving waarin mensen naar elkaar om kijken en passende zorg er voor iedereen is. De gemeente wil inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in Goes helpen. We verbeteren onze dienstverlening verder en helpen mensen die goede ideeën hebben. We hebben aandacht voor ondernemers, de culturele sector en het cultureel erfgoed. We komen met oplossingen om hen te helpen. Goes investeert fors in het onderwijs en de onderwijshuisvesting. Wij zien het onderwijs als de verbindende factor om een LLO (Leven Lang Leren en Ontwikkelen) te faciliteren. Goes heeft door haar regionale functie hierin ook een opgave naar de andere gemeenten op de Bevelanden.

Goes wordt steeds groener en duurzamer. We werken aan een klimaatbestendige, groenere openbare ruimte. We leggen geld opzij om deze plannen te kunnen realiseren. Het introduceren van een reserve duurzaamheid is één van de initiatieven om onze gemeente duurzamer en groener te maken. We zijn een gastvrije gemeente waarin mensen voor elkaar zorgen. We willen dat iedereen mee kan doen, ook mensen die arm of eenzaam zijn. Daarom brengen we mensen bij elkaar en steunen we goede ideeën in de gemeente. Bewoners van Goes moeten zich veilig kunnen voelen in hun eigen gemeente. Extra investeringen in bijvoorbeeld handhaving worden daarom in deze begroting voorgesteld. Goes is een gemeente waar we samenwerken. Samen met de gemeenteraad zijn we aan de slag om de punten uit onze raadsagenda te realiseren. Initiatieven op het gebied van participatie, duurzaamheid en wonen worden opgepakt en uitgevoerd. Het college is trots op deze begroting. Een begroting die antwoorden geeft op de vraagstukken die leven in onze gemeenschap. Maar ook een begroting die financieel in evenwicht is, ondanks de grote uitdagingen die spelen in de wereld van vandaag. Burgemeester en wethouders gemeente Goes

1. Financiële begroting

www.goes.nl

Financiële positie Samenvatting financiële positie In onderstaande tabel is een samenvatting van het financiële meerjarenperspectief opgenomen:

Toelichting A B C D

Omschrijving Programmabegroting 2022 na wijzigingen Financiële uitgangspunten 2023 Mutaties op het bestaande beleid Nieuw - en intensivering beleid

2023 9.347 -1.476 -1.250 -6.248

Saldo begroting en meerjarenraming

373

(Bedragen x € 1.000) 2024 2025 12.301 16.707 -3.373 -4.992 -634 -614 -5.984 -6.763 2.309

2026 13.176 -8.490 -335 -4.283

4.338

Onder A is het saldo opgenomen van de Programmabegroting 2022 na wijzigingen. Dit saldo is inclusief de begrotingswijzingen die het college heeft voorgelegd aan de raad, maar waarover de raad nog een besluit gaat nemen. De financiële uitgangspunten betreffen de doorrekening van inflatie op budgetten en de opbrengsten. Deze inflatie wordt per kostensoort (bijvoorbeeld salaris, subsidies etc.) berekend. De financiële uitgangspunten 2023 zijn doorgerekend op basis van cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2022 die in maart 2022 zijn gepubliceerd. Op specifieke onderdelen, bijvoorbeeld energie en werken in de openbare ruimte constateren we dat de doorgerekende inflatie niet toereikend is. Hiervoor zijn additionele budgetten geraamd die onder C zijn opgenomen. De mutaties op het bestaande beleid zijn opgenomen onder C. Hierin zijn o.a. kosten en opbrengsten opgenomen voor opvang van Oekraïense vluchtelingen (budgettair neutraal) en de additionele prijsstijgingen in de openbare ruimte. Veel van deze mutaties maken ook onderdeel uit van de bestuursrapportage 2022. Onder D zijn de nieuwe budgetten voor intensivering en nieuw beleid opgenomen. De grootste mutaties betreffen de verduurzaming gebouwen (dekking vanuit een nog te vormen en voeden reserve Duurzaamheid), pilot invoeren basisbaan, verruimen kindpakket, voortzetten onderwijsachterstandenbeleid en criminaliteitsbestrijding.

We hebben een sluitend meerjarenperspectief. Wel is in het laatste jaar sprake van een verslechtering van het begrotingssaldo. Dit is vooral het gevolg van lagere rijksbijdragen in het gemeentefonds. Ook hebben we te maken met interne en externe risico’s die van invloed kunnen zijn op de ontwikkeling van het meerjarenperspectief. Verder zijn wij in afwachting van de besluitvorming over een nieuwe manier van financiering van gemeenten. Deze nieuwe financieringssytematiek moet per 2026 ingaan, waarbij ook de mogelijkheid tot een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. In de volgende paragrafen worden de verschillende onderdelen verder toegelicht.

Toelichting financiële positie A. Programmabegroting 2022 na wijzigingen In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de financiële mutaties van de Programmabegroting 2022.

Nr. 1 2 3

Omschrijving Primaire Programmabegroting 2022 Vastgestelde begrotingswijzigingen Begrotingswijzigingen onderweg Saldo Programmabegroting 2022 na wijzigingen

2023 -451 1.659 8.139 9.347

(Bedragen x € 1.000) 2024 2025 -1.024 -502 1.638 1.929 11.687 15.280 12.301

16.707

2026 -502 1.929 11.749 13.176

10 Toelichting: 1. 2. 3.

Dit betreft de door de raad vastgestelde primaire begroting 2022 voor de jaarschijven 2023 t/m 2025. De jaarschijf 2026 is als startpunt van de begroting 2023 gelijk aan het jaar 2025. De begrotingswijzigingen die door de raad zijn vastgesteld tot en met de gemeenteraadsvergadering van 14 juli 2022 zijn hier opgenomen. Tussen 14 juli 2022 en het moment waarop de raad de begroting 2023 behandeld (10 november 2022) worden een aantal begrotingswijzigingen in de raad behandeld. Voor een volledig beeld van de financiële positie zijn deze begrotingswijzingen hier meegenomen. Het betreft de navolgende wijzigingen: i. 31e begrotingwijziging 2022 Beheerskosten Renault kavel, incidentele lasten van € 25.000 in 2023. ii. 35e begrotingswijziging 2022 Meicirculaire 2022. Deze heeft een positief effect op het begrotingssaldo van € 8,2 miljoen in 2023 waarbij rekening is gehouden met de extra midddelen jeugdzorg. Dit voordelige effect loop op naar € 11,7 miljoen in 2026.

B. Financiële uitgangspunten De financiële uitgangspunten betreffen de doorrekening van inflatie op budgetten en de opbrengsten. Deze inflatie wordt per kostensoort (bijvoorbeeld salaris, subsidies etc.) berekend. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2022 die in maart 2022 zijn gepubliceerd. Naast de doorrekeningen van de inflatie is op specifieke onderdelen binnen de gemeentelijke begroting sprake van een hogere kostenstijging. Dit geldt bijvoorbeeld voor energiekosten en werken in de openbare ruimte. Deze mutaties zijn afzonderlijke opgenomen en toegelicht in paragraaf C Mutaties op het bestaande beleid. De doorrekening van de financiële uitgangspunten leidt tot het navolgende overzicht:

Nr. 1 2 3 4 5 6

Omschrijving Salarissen en sociale lasten Subsidies en Gemeenschappelijke Regelingen Materiële kosten Sociaal domein Lokale heffingen en overige opbrengsten Bespaarde rente

Saldo financiële uitgangspunten

2023 -838 -63 -95 -1.526 1.047 0 -1.476

(Bedragen x € 1.000) 2024 2025 -1.308 -1.763 -234 -385 -300 -802 -2.472 -3.392 1.541 1.950 -600 -600 -3.373

-4.992

2026 -2.909 -918 -1.561 -5.334 2.832 -600 -8.490

Toelichting financiële uitgangspunten: 1. Voor de indexatie op de lonen en salarissen is uitgegaan van de verwachte ontwikkeling cao-loon bedrijven. Voor het jaar 2023 t/m 2026 betekent dit respectievelijk 4,8%, 3,5%, 3,4% en 3,3%. Daar bovenop is rekening gehouden met werknemers die in aanmerking komen voor een periodieke verhoging voor het eerstvolgende jaar. Voor de drie daaropvolgende jaren wordt rekening gehouden met een opslag van jaarlijks 0,6% voor periodieke verhogingen of incidentele vergoedingen. 2. Indexatie voor bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen en subsidies is gebaseerd op een samengesteld indexatiecijfer. Voor het begrotingsjaar 2023 wordt uitgegaan van de vzg-richtlijn van 2,7%. Voor de drie daaropvolgende jaren wordt deze bepaald op basis van 1/3 prijs bruto binnenlands product en 2/3 cao lonen bedrijven. 3. De indexatie voor materiële kosten (bijvoorbeeld verzekeringen, overige diensten etc.) is gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product. Voor het jaar 2023 t/m 2026 betekent dit respectievelijk 4,8%, 2,5%, 2,5% en 2,2%. 4. De indexatie voor de wmo en de jeugdzorg binnen het sociaal domein is gelijk aan de indexatie salarissen en sociale lasten (1e bullet). Dit is in overeenstemming met het raadsbesluit van 9 juli 2020 met betrekking tot de indexaties in het sociaal domein.

De indexatie voor de overige kostensoorten binnen het sociaal domein is gelijk aan de indexatie voor materiële kosten (3e bullet) of de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen en subsidies (vzg-richtlijn). 5. De indexatie voor de opbrengsten (huren, pachten, belastingen etc) is gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product. Dit is gelijk aan de indexatie voor de materiële kosten. 6. In de begroting en jaarrekening wordt jaarlijks fictieve rente berekend over het eigen vermogen en toegerekend aan de activa. Omdat tegenover de rente die over het eigen vermogen wordt berekend geen feitelijke rentelast bestaat (er vindt geen uitstroom van geldmiddelen plaats), levert het toerekenen van rente over eigen vermogen een rentebate op in de begroting en jaarrekening van de gemeente. Dit wordt vaak de ‘bespaarde rente’ genoemd. Deze zogenoemde bespaarde rente komt ten gunste van de algemene middelen en wordt nu gebruikt ter dekking van de bekostiging van diverse activiteiten. De commissie BBV (notitie rente 2017) adviseert om vanwege het verlangde inzicht, de eenvoud en transparantie deze systematiek niet (meer) toe te passen. Met ingang van 2024 zijn wij voornemens om deze aanbeveling over te nemen. Hiervoor doen wij in eerste instantie een voorstel voor aanpassing van de financiële verordeningen alvorens deze in de begroting 2024 te verwerken.

11 C. Mutaties bestaand beleid In deze paragraaf zijn een aantal mutaties opgenomen die het gevolg zijn van autonome ontwikkelingen in het bestaande beleid. Daarnaast zijn diverse financiële mutaties opgenomen uit de Bestuursrapportage 2022 die een structureel karakter hebben:

Nr.

Omschrijving

1 2 3 4 5 6

Bestaand beleid Onderhoud verkeerslichten Hogere kosten GR GGD Onderhoud stadskantoor Doorrekening activa, rente en afschrijving Interne uren en overhead Huurkosten pand ivm ontwikkelingen stationsgebied

7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23

Financiële doorwerkingen uit bestuursrapportage 2022 Begroting kosten Oekraïne Vergoeding Rijk kosten Oekraïne Bijstellen begroting SWVO, GR de Bevelanden en Arbeidsmarktregio Onttrekking algemene reserve voor afschrijving Marconi Additonele prijsstijgingen markt werken openbare ruimte Invulling taakstelling openbare ruimte Dividend nutsbedrijven Straatmarkt Wet Kwaliteitsborging Registratie Niet Ingezetenen Niet realiseren taakstelling organisatie Hogere kosten voor energie P&O budgetten Formatie communicatie Formatie catering Onderzoek - en voorbereidingsbudget Grote Kerk Volumeontwikkelingen belastingen Diverse mutaties < € 25.000 (niet toegelicht)

Saldo mutaties bestaand beleid

2023

(Bedragen x € 1.000) 2024 2025

2026

-30 -274 -35 -93 253 -41

-30 -254 -35 348 360 -41

-30 -254 -35 265 468 -41

-30 -254 -35 511 578 -41

-3.640 3.640 67 75 -806 -80 194 -106 -40 25 -50 -110 -51 -128 -87 -100 113

0 0 108 75 -762 -60 154 -54 -40 0 -50 -110 -45 -134 -91 0 114

0 0 151 75 -762 -60 22 -54 -40 0 -50 -110 -45 -138 -94 0 113

0 0 192 0 -762 -60 13 -54 -40 0 -50 -110 -45 -143 -97 0 114

-88

-22

-1.250

-634

-614

-335

Toelichting bestaand beleid: 1. De kosten voor onderhoud aan de verkeersregelinstallaties (VRI) nemen toe. In de afgelopen jaren is een groot deel van de VRI’s vervangen. Deze installaties zijn van wezenlijk belang voor de doorstroming van het verkeer in Goes. Het beheer en onderhoud van de installaties is complex en specialistisch. Voor het onderhoud zijn onderhoudscontracten met 24/7 bereikbaarheid afgesloten. Jaarlijks wordt het onderhoudsbudget overschreden. Om het onderhoud volgens de gestelde normen uit te voeren dient het budget verhoogd te worden met € 30.000. 2. De GGD heeft de 1e begrotingswijziging 2023 in voorbereiding. Ze hebben aangegeven dat ze op diverse onderdelen door de ondergrens zakken om aan haar wettelijke taken te kunnen blijven voldoen. Met deze begrotingswijziging 2023 vraagt de GGD om een noodzakelijke structurele en deels ook incidentele bijdrage voor een inhoudelijk sterke en robuuste GGD Zeeland. 3. Het contract voor de schoonmaak wordt in 2022 opnieuw aanbesteed. In verband met inflatie en kostenstijgingen is de verwachting dat de kosten met € 35.000 stijgen boven op de doorgerekende inflatie. 4. Dit betreft de doorrekening van de activastaat met bijbehorende rente en afschrijvingen. Het voordelige effect in latere jaren heeft betrekking op de vrijval van afschrijvingslasten (activa die volledig zijn afgeschreven).

Deze vrijval moet in samenhang worden bezien met de uitbreidingsinvesteringen, zie nieuw- en intensivering beleid punt 35. 5. Op basis van de door uw raad vastgestelde nota ‘kostentoerekening gemeente Goes 2021’ en de interne capaciteitsplanning, worden loonkosten toegerekend aan investeringen, grondexploitaties en voorzieningen. De intern benodigde capaciteit voor investeringen, grondexploitaties en voorzieningen is bepalend voor de omvang van de toe te rekenen kosten. Ten opzichte van de begroting 2022 zijn de toe te rekenen directe kosten toegenomen omdat we verwachten meer uren aan voornamelijk onderhoudsvoorzieningen (zoals gebouwen) en projecten te besteden. Hiermee is ook de taakstelling op de organisatie ingevuld voor structureel

€ 0,5 miljoen. Per saldo leidt dit tot een hogere toerekening van interne capaciteit aan de grondexploitaties, investeringen en voorziengen. Met het oog op toekomstige ontwikkelingen stationsgebied wordt voor 5 jaar huurkosten van € 40.500 voorzien voor de oostzijde van het stationsgebouw (Stationsplein 11). Vooruitlopend op het raadsvoorstel hieromtrent, wordt voorgesteld deze middelen in de begroting 2023 te reserveren.

Toelichting financiële doorwerkingen uit bestuursrapportage 2022 7. Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen zijn de verwachte kosten voor het 1e halfjaar 2023 opgenomen. We gaan ervan uit dat deze kosten volledig worden gedekt door het Rijk (zie hieronder) 8. Voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen krijgen we via het Rijk een vergoeding. Deze vergoeding betreft € 100 per bed per nacht. 9. Dit betreft de bijstelling van de gemeentelijke begroting met de begroting van het SWVO, GR de Bevelanden en de arbeidsmarktregio op basis van de laatst vastgestelde begroting. 10. Het voorbereidingskrediet gebiedsvisie Marconi is afgesloten. De afschrijvingslasten worden de komende vier jaren uit de algemene reserve gedekt, in overeenstemming met eerdere besluitvorming hiertoe. De afschrijvingslasten waren al verwerkt in de Begroting 2022, de dekking echter nog niet. Dit levert een voordelig effect op van € 75.000 tot en met 2025. 11. Door de huidige ontstane situatie in Oost- Europa en corona zijn er momenteel tekorten aan bouwmateriaal wat zich vertaald naar hogere materiaalprijzen. Daarnaast zorgt de verminderde beschikbaarheid van uitvoerend personeel voor hogere loonkosten. De huidige prijsstijgingen zijn dusdanig dat de standaard indexatie niet meer voldoet. Ook is de laatste areaaluitbreiding (tot en met 31 december 2019) in de kadernota 2020 goedgekeurd.

Het huidige areaal is uitgebreid door het in beheer nemen van onder andere delen van Mannee en diverse straten in de Poel V. Per discipline is de areaaluitbreiding per 31 december 2021 inzichtelijk gemaakt. Voor het uitvoeren van doelmatig beheer is het noodzakelijk dat er onderhoudsbudgetten beschikbaar te worden gesteld. Daarnaast zijn het ook kosten voor het cyclische onderhoud als straatvegen, zwerfvuilverwijdering, onkruidbestrijding, gladheidsbestrijding, etc. 12. De invulling van de opgelegde taakstelling binnen de openbare ruimte wordt grotendeels gevonden in het bezuinigen op de kwaliteit van het wegenareaal, wat de komende 8 jaren nog past binnen de in het vastgestelde wegen beheerplan opgestelde ondergrens van 90% CROW niveau B (basis). Daarnaast worde de frequentie van het gazon maaien deels teruggebracht van 21 keer naar 6 tot 8 keer. In de beeldkwaliteit laat dit een verruiging zien, maar dit heeft weer een positief effect op de biodiversiteit. Hiermee wordt de taakstelling structureel voor € 251.000 ingevuld. Het resterende bedrag van € 60.000 wordt niet gerealiseerd. 13. Zoals afgesproken bij de vorming van GBE Aqua wordt het dividend Pzem/Evides gebruikt om de lening van GBE Aqua af te lossen. Naar verwachting valt de dividenduitkering Pzem hoger uit als gevolg van de gestegen energieprijzen. Het restant blijft bij de aandeelhouders als uitgekeerde dividend.

14. Tijdens de uitrol van de verzelfstandiging van de dinsdag- en zaterdagmarkt huren wij een marktmeester in. Uitgangspunt is dat de markt vanaf 2024 verzelfstandigd is, waardoor we niet meer hoeven in te huren. Voor de jaarlijkse inspecties en onderhoud aan de marktkasten en de diverse stroomkasten voor standplaatsen- en evenementen is structureel meer budget nodig. Daarnaast zijn er extra maatregelen getroffen ten behoeve van de markt zoals bemensing toegangspalen en een bredere opstelling. 15. Voorheen werd een medewerker vanuit Dienstverlening gedetacheerd bij GR de Bevelanden en de vergoeding werd op deze kostensoort geboekt. De medewerker is inmiddels in vaste dienst bij GR de Bevelanden. Wij zien in de afgelopen twee jaar een toename van 300 klachten op jaarbasis en met de komst van de Wet kwaliteitsborging wordt er nog meer gevraagd van ons op het gebied van buitenwerkzaamheden en inspecties. Hierdoor is de vacature weer ingevuld. 16. Goes is samen met 18 andere gemeenten een RNI (Registratie Niet ingezetenen) - gemeente. Goes heeft daarom een loket RNI. Belangrijkste doel van deze RNI-loketten is het verstrekken van Burgerservicenummers aan mensen die hier korter dan vier maanden verblijven. Om de aanvragen te kunnen behandelen is extra personeel nodig in de vorm van tijdelijke inhuur. Tegenover deze kosten staan extra opbrengsten vanuit het RNI-loket. 17.

Vanwege de uitbreiding van de benodigde vergadercapaciteit, de huisvesting van team handhaving en de 4de wethouder zijn de beoogde te verhuren ruimte niet meer beschikbaar voor verhuur. De verwachte structurele extra opbrengst van € 50.000 wordt niet gerealiseerd. 18. Als gevolg van de hogere energietarieven stijgen de kosten meer dan de reguliere indexatie in de begroting. Met de uitvoering van de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed trachten we de energiekosten terug te brengen. 19. Dit betreffen met name kosten voor e-learnings en andere studiefaciliteiten voor medewerkers. 20. We hebben besloten om de formatie van communicatie uit te breiden met één vaste senior communicatieadviseur als gevolg van het toegenomen werk met betrekking tot bijvoorbeeld burgerparticipatie en ondersteuning van wethouders. 21. Om de continuïteit van de catering dienstverlening te kunnen garanderen hebben we besloten om de formatie per medio 2022 uit te breiden. 22. Dit betreft in de Kwaliteitsagenda Binnenstad opgenomen onderzoek met ook de dekking voor de nodige interne uren. Binnen het geheel gaat bekeken worden hoe inhoud te geven het idee de kerk opnieuw een centrale positie in de Goese gemeenschap te laten innemen.

De gemeente zal samen met de eigenaar, exploitant van de Grote of Maria Magdalenakerk en met mogelijke koppelingen en/of samenwerking met het Bevelands Museum de haalbaarheid onderzoeken.

13 23. Dit betreft het structurele voordelige effect als gevolg van gestegen aantallen over het jaar 2021 voor diverse belastingen en heffingen. We stellen voor om het financiële effect van de volumestijging WOZ in mindering te brengen op de OZB 2023. Dit effect is ongeveer € 180.000 welke structureel niet wordt meegenomen in de belasting. Uw raad ontvangt bij de behandeling van de belastingverordeningen hierover een voorstel. D. Nieuw- en intensivering beleid In het collegeprogramma zijn diverse bedragen opgenomen voor het waarmaken van onze keuzes en plannen. Deze keuzes zijn in de deze paragraaf financieel vertaald. Daarnaast worden een aantal nieuwe voorstellen gedaan voor beleid en/of intensivering beleid. Nr.

Omschrijving

Collegeprogramma 1 Armoederegelingen verruimen 2 Verruiming kindpakket 3 Verruimen verhuisregeling WMO 4 Huishoudelijke hulp 5 Invoeren basisbaan 6 Meer groen in de stad - zie ook punt 36 7 Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen inwoners met smalle beurs 8 Zonnepanelen binnen bestaand stedelijk gebied 9 Bespaarhuis professionaliseren 10 Onderzoek relatie en gezin 11 Aandacht voor natuur inclusief bouwen bij nieuwe ontwikkelingen 12 Onderzoek verbieden ongewenste reclame 13 Meer aandacht voor stageplaatsen 14 Ondersteuning sportfonds 15 Aansluiten bij jongeren op gezond gewicht (JOGG) 16 Broedplaatsen stimuleren 17 Cultuur als belangrijke pijler 18 Cultureel erfgoed 19 Aandacht voor leerlingenvervoer 20 Voortzetten onderwijsachterstandenbeleid 21 Goede werkgever 22 Onderzoek extra inzet BOA's 23 Criminaliteitsbestrijding 24 Opstellen inburgeringsnota 25 Communicatie 26 Onderzoek verbeteringen participatie 27 Overige mutaties waaronder extra wethouder 28 Onderzoek opwaarderen Poelbos 29 Dekking reserve bovenwijkse voorzieningen - onderzoek opwaarderen Poelbos 30 Verkeersveiligheid en doorstroming verbeteren 31 Dekking reserve majeure projecten - verkeersveiligheid en doorstroming verbeteren

2023

(Bedragen x € 1.000) 2024 2025

2026

-112 -110 -75 -27 -222 -30 -40 -25 -40 -40 -30 -25 -5 -5 -72 -20 -100 -80 -100 -150 -281 -73 -200 -40 -35 -100 -220 -35 35 -50 50

-82 -223 -75 -27 -222 0 0 0 0 0 0 0 -5 -5 -72 0 -100 -80 -100 -150 -275 -78 -200 0 0 -100 -220 0 0 0 0

-82 -223 -75 -27 -222 0 0 0 0 0 0 0 -5 -5 -72 0 -100 -80 -100 -150 -275 -198 -200 0 0 -100 -220 0 0 0 0

Overige mutaties nieuw en intensivering beleid 32 Reserveren middelen voor vorming reserve duurzaamheid 33 Formatie klimaat 34 Budget samenwerking de Bevelanden 35 Kapitaallasten uitbreidingsinvesteringen 36 Stimuleren particuliere vergroening binnenstad - zie ook punt 6 37 Subsidie SGB

-3.200 -82 -59 -167 -43 -440

-3.200 -85 -59 -626 0 0

-3.200 -87 -59 -1.283 0 0

0 -90 -59 -2.000 0 0

Saldo nieuw - en intensivering beleid

-6.248

-5.984

-6.763

-4.283

Toelichting: 1. We geven een bureau de opdracht om te onderzoeken hoe we de minimaregelingen ruimer kunnen maken. Dit zijn regelingen voor mensen met een minimum of laag inkomen. Voor de meerjarige uitvoeringskosten en kosten van de regelingen zelf is een voorlopige inschatting opgenomen. 2. We vragen een bureau om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de minimaregelingen voor kinderen ruimer te maken. Voor de meerjarige uitvoeringskosten en kosten van de regelingen zelf is een voorlopige inschatting opgenomen 3. De verruiming van de verhuisregeling WMO kan leiden tot hogere kosten voor woningaanpassingen. Het is lastig om deze kosten te prognosticeren. We gaan bij deze kosten uit van een gemiddelde. 4. Dit betreft de extra kosten voor de kortdurende huishoudelijke hulp die weer wordt vergoed vanaf drie maanden.

14 5.

We stellen budget beschikbaar voor een pilot ‘basisbaan’. In 2023 geven wij advies aan de raad over het idee ‘basisbaan’. Met een basisbaan biedt de gemeente werk aan mensen voor wie betaald werk niet haalbaar is. We gaan een pilot draaien zodat we dit idee kunnen uitvoeren en tot een succes kunnen maken. 6. We brengen meer groen in de gemeente en gaan hierbij niet alleen voor meer, maar ook voor beter groen. Er komt vooral meer robuust groen. Het hier opgenomen budget is voor onderzoek. 7. We stellen met de regio een plan (regionale regeling) op voor inwoners met een smalle beurs. En we voeren dit plan uit. De regeling is bedoeld voor kleine maatregelen in en om het huis en voor het geven van adviezen. 8. We onderzoeken welke plekken geschikt zijn voor het plaatsen van zonnepanelen. Dit kan onze CO2-uitstoot in de toekomst verder naar beneden brengen. Dat heet CO2-reductie. Deze CO2-reductie kunnen we dan gebruiken als compensatie voor de gemeentelijke gebouwen die we niet helemaal energieneutraal kunnen maken. Denk bijvoorbeeld aan monumenten. 9. We onderzoeken hoe we het Bespaarhuis professioneler kunnen maken (andere plek, vaste medewerkers, meer en betere showmodellen). 10. We maken een plan van aanpak ‘Relatie en (jong) gezin’. We werken in Goes aan een plan van aanpak ‘Relatie en (jong) gezin’. 11.

Bij ieder nieuwbouwproject onderzoeken we hoe we de natuur een goede plek kunnen geven binnen het plan. 12. We onderzoeken in 2023 of het mogelijk is om te stoppen met reclames vanaf gemeentelijke eigendommen. Ook bekijken we de gevolgen daarvan. 13. We werken aan meer stageplaatsen binnen de gemeente Goes. Zo motiveren we jongeren om binnen de gemeente te blijven wonen en werken. 14. We vertellen scholen over het Jeugdfonds. Scholen weten welke kinderen in armoede leven. We zorgen ervoor dat scholen het aanbod van het Jeugdfonds goed kennen. Ook zorgen we ervoor dat tussenpersonen ieder jaar hun kennis bijwerken van het Jeugdfonds en goed weten wat hun eigen rol is. 15. We zijn een ‘Jongeren Op Gezond Gewicht’ (JOGG) gemeente. We onderzoeken wat er al gebeurt op het gebied van gezondheid in Goes en kijken hoe dit overeenkomt met de eisen van de JOGG-aanpak. 16. We staan voor culturele vernieuwing en steunen nieuwe plannen en ideeën. Ook onderzoeken we hoe we beginnende artiesten kunnen aanmoedigen. Daarbij gaan we de mogelijkheden onderzoeken (ook financieel) van een culturele broedplaats. 17. We voeren de plannen uit, zoals die staan in de Cultuurvisie. Punten uit Samen in Zee (een plan voor de Zeeuwse cultuur) en de doelen en plannen van de Cultural Board Zeeland nemen we daarin mee.

Met ons cultuurbeleid werken we mee aan een aantrekkelijke binnenstad en de plannen daarvoor. Dit doen we onder meer door cultuur beter zichtbaar te maken in de stad, via de Creative City Boost, het plan ‘cultuurverdubbelaar’ en verschillende culturele activiteiten in de binnenstad. 18. We werken aan het behoud van ons cultureel erfgoed door plannen cultureel erfgoed te actualiseren, lijst van gemeentelijke eigendommen te maken en het erfgoed binnen de bebouwde kom op de ‘cultuurhistorische waardekaart’ te plaatsen. 19. Voor het schooljaar 2023-2024 hebben we de ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer’ aangepast. Hierin staat hoe we het ervoer van leerlingen van en naar school geregeld hebben en betalen. Bij het aanpassen van deze verordening hebben we het advies van de Kinderombudsman meegenomen. 20. We hebben als gemeente een plan om achterstanden in het onderwijs aan te pakken. Eind 2022 beoordelen we de resultaten van dit plan. We hebben dan ook een nieuw plan klaar en vastgesteld (het Regionaal Meerjaren Onderwijsachterstandenbeleidsplan), voor de periode 2023-2026. Vanaf 2023 starten we met de uitvoering van dit plan. 21. We investeren in een vergoeding voor woon-werkverkeer, huisvesting voor nieuw personeel, traineeships en partnerbanen. Daarnaast werken we aan meer stageplaatsen binnen de gemeente Goes.

Zo motiveren we jongeren om binnen de gemeente te blijven wonen en werken. 22. We gaan extra handhavers leefbaarheid aantrekken en inzetten. We breiden de bezetting verder uit (van de minimumvariant richting de basisvariant). 23. We trekken extra middelen uit voor de aanpak van criminaliteit en andere schadelijke praktijken. 24. We maken een inburgeringsnota. Vanuit de nieuwe wet wordt een inburgeringsplan opgesteld. Als eerste stap in dit proces vragen we de Raad welke punten zij belangrijk vinden voor dit plan. Op basis daarvan werken we dit plan verder uit. 25. We verbeteren de duidelijkheid van brieven die de gemeente stuurt, bijvoorbeeld door onze medewerkers op te leiden. In de brieven noemen we meerdere mogelijkheden om in contact met de gemeente te komen. We communiceren duidelijk en begrijpelijk en stemmen onze boodschap af op de persoon of doelgroep voor wie deze is bedoeld. Ook investeren we in het blad Samenspel door ook online aandacht te besteden aan de inhoud van het blad. 26. We gaan uitgebreid onderzoeken hoe we deze betrokkenheid (participatie) verder kunnen verbeteren. Dit doen we onder andere door de voor- en nadelen van een referendum verordening te onderzoeken. Tegelijk kijken we welke vormen van participatie we nog meer kunnen inzetten. In deze onderzoeken nemen we ook het platform “Goes praat mee” mee.

We verwachten dat het onderzoek eind 2022 start en dat de uitkomsten in 2023 bekend zijn. 27. Dit betreffen de kosten voor een extra wethouder en uitbreiding van het bestuurssecretariaat. Hierdoor is sprake van minder verhuurbare ruimten in het stadskantoor. 28. Het Poelbos moet voor alle inwoners een fijne plek zijn om vrije tijd door te brengen. We gaan daarom een plan maken voor het Poelbos, samen met andere betrokken partijen. 29. De kosten voor het plan Poelbos worden gedekt ut de reserve bovenwijkse voorzieningen.

15 30. We verbeteren de verkeersveiligheid en de doorstroming in Goes door problemen aan te pakken. We willen gevaarlijke situaties voor fietsers en automobilisten oplossen. We willen weten wat precies de verkeersproblemen zijn in Goes, zodat we kunnen beslissen wat we als eerste moeten aanpakken. Om die reden onderzoeken we de risico’s. 31. De kosten voor het onderzoek worden gedekt uit de reserve majeure projecten. Overige mutaties nieuw en intensivering beleid 32. We willen een reserve Duurzaamheid om te werken aan: • Verduurzaming gemeentelijk vastgoed. • Nieuwe huisvesting en inrichting van het “Bespaarhuis”. • Schone mobiliteit: Hubs en aanleg strategische laadpalen/laadpleinen. • Duurzame gemeentelijke opwekking en opslag van energie. Voor deze nieuwe reserve wordt een raadsvoorstel aan uw raad voorgelegd. Voor het voeden van deze reserve worden in deze begroting middelen gereserveerd voor in totaal € 9,6 miljoen. 33. Gezien de ambities op het gebied van klimaat, de speerpunten uit de programmabegroting 2023 en de taakstellingen die vanuit het rijk op ons afkomen is een extra fte voor klimaat nodig voor de uitvoering. Voorbeelden hiervan zijn o.a. uitvoering campagne “Alle B-tjes helpen”, diverse scholingsprojecten, duurzame energieopwekking binnenstedelijk gebied, uitvoering nationaal isolatieprogramma en uitvoering regeling energie armoede.

De verwachting is dat de werkzaamheden de komende jaren nog verder gaan toenemen en daarom is het belangrijk dat de capaciteit aansluit bij de ambitie en verplichtingen. Waar mogelijk zullen wij interne uren dekken ten laste van (nog beschikbaar te stellen) subsidies op het gebied van klimaat. 34. Als hart van Zeeland en centrumgemeente van de Bevelanden zoeken we samenwerking buiten onze gemeentegrenzen. Bovenlokaal en regionaal. Daarbij gebruiken we een passende schaal; passend bij de kansen of problemen die er zijn. We hebben drie (primaire) overleggen: • De Bevelanden (bovenlokaal; samen hebben we een strategie met vijf actielijnen); ` • het stedennetwerk Z4 (per thema) en • OZO (Zeeuws breed). We willen onze samenwerkingsverbanden verder versterken, zodat we samen meer kunnen bereiken. Dit doen we door samen extra capaciteit in te zetten en extra middelen beschikbaar te stellen voor projecten. 35. Dit betreft de verwachte kapitaallasten van de uitbreidingsinvesteringen. Voor een nadere toelichting zie de paragraaf ‘samenvatting uitbreidingsinvesteringen’. 36. Het ‘vergroenen’ van de historische binnenstad is belangrijk en nodig, zowel voor het verblijfsklimaat en het functioneren van de binnenstad als om klimaatveranderingseffecten af te remmen. Met uitzondering van een deel van de vesten is de historische binnenstad van Goes grotendeels ‘versteend’.

In de Kwaliteitsagenda Binnenstad is opgenomen dat de gemeente samen met de bewoners en ondernemers van de binnenstad de ‘vergroening’ van de historische binnenstad concreet wil maken. Bij de vaststelling van de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 heeft het college aan de raad toegezegd in het derde kwartaal van 2022 te komen met een voorstel m.b.t. het stimuleren van particuliere initiatieven om te vergroenen. Om deze particuliere vergroening te stimuleren is in 2023 naar verwachting per saldo € 42.500 extra nodig (naast het al opgenomen bedrag van € 30.000, zie punt 6). 37. De SGB heeft al jaren de wens om voor haar rollend materieel een hal te bouwen op het terrein in Goes. Enkele jaren terug heeft de SGB in Rotterdam een oude treinenhal over kunnen nemen en deze opgeslagen op haar terrein. Daarna is een incidentele subsidieaanvraag ingediend voor een bedrag van € 440.000 met het verzoek voor een gemeentegarantie in de vorm van een rekening-courant voor de volledige bouw. Dat verzoek is afgewezen. Vervolgens heeft de raad een motie aangenomen waarin het college wordt opgeroepen een positieve grondhouding aan te nemen voor een incidentele subsidie zonder garantie. De SGB heeft toen opnieuw een incidentele subsidieaanvraag ingediend voor € 440.000 voor de bouw van de treinenhal.

Om hierop positief te kunnen beslissen wordt uw raad gevraagd hiervoor geld beschikbaar te stellen in de begroting voor 2023. Aan het subsidiebesluit zullen voorwaarden gesteld zoals een onherroepelijke bouwvergunning voor de treinenhal en dat ook de provincie en andere fondsen meebetalen zodat er voldoende geld is voor de realisatie van de treinenhal.

Samenvatting uitbreidingsinvesteringen In deze paragraaf is een overzicht opgenomen van de verwachte uitbreidingsinvesteringen. Uitbreidingsinvesteringen zijn investeringen of bijdragen ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe activiteiten of uitbreiding van de huidige activiteiten. Het betreffen: Gebiedsgerichte investeringen (ontwikkellocaties en stedelijke vernieuwingslocaties); Infrastructurele projecten; Maatschappelijke voorzieningen voor zover het niet gaat om vervangingsinvesteringen of onderhoud. De besluitvorming over uitbreidingsinvesteringen vindt in twee stappen plaats. Iedere stap vraagt besluitvorming door de raad: Het reserveren van een bedrag om de investering mogelijk te maken binnen de Programmabegroting; De kredietaanvraag voor de investering voorleggen aan de raad. Bij een reservering is de raad akkoord gegaan met verdere voorbereidingen van de investering en het uitwerken van een kredietvoorstel. Een reservering alleen is onvoldoende om tot daadwerkelijke uitgaven over te gaan. Integrale afweging van de gereserveerde uitbreidingsinvesteringen vindt ieder jaar plaats bij de kadernota en de begroting. Het financieel kader daarbij wordt bepaald door de omvang van de beschikbare middelen in de exploitatie en reserves.

Bij de reservering van middelen voor projecten zitten in het ontwerp nog grote onzekerheden ten aanzien van gehanteerde hoeveelheden en prijzen. Deze onzekerheden zijn vertaald in de kostenraming. Bij deze fase van het project hoort een risicospreiding van +/- 30%. Dit is een onzekerheidsmarge die volgens een veel gehanteerde SSKraming passend is voor deze fase van het project. De bandbreedte van de raming wordt naarmate het project vordert steeds smaller. Op het moment dat een krediet wordt aangevraagd zullen risicoreserveringen opgenomen worden in de kostenramingen. In onderstaand overzicht is de samenvatting van het totaal aan uitbreidingsinvesteringen opgenomen. Opgemerkt wordt dat de onzekerheid in de raming toeneemt naarmate een verwachte investering verder in de tijd staat gepland. In de kolommen 2023 t/m 2026 staan de bruto investeringsbijdragen. In sommige gevallen verwachten we bijdragen van derden, bijvoorbeeld het Rijk of de provincie. Deze zijn opgenomen onder de kolommen dekking/derden. De investeringen waarvan we verwachten de afschrijvingslasten te dekken uit een reserve zijn opgenomen onder de kolom dekking/reserve. Daarbij wordt in deze begroting voorgesteld om een claim te leggen op de algemene reserve, de reserve majeure projecten en de reserve bouwgrondexploitatie.

Het leggen van claims (voor de toekomstige afschrijvingslasten) is gedaan tot maximaal de beschikbare ruimte in het weerstandsvermogen. Voor de overige investeringen komen de resterende kapitaallasten ten laste van de exploitatie. Deze zijn in deze begroting opgenomen onder punt 35 ’Kapitaallasten uitbreidingsinvesteringen' van de paragraaf financiële positie/nieuw en intensivering van beleid. Progamma 1 Bestuur en financiën 2 Ruimte en economie 3 Onderwijs, sport en cultuur 5 Milieu Totaal

(Bedragen x € 1.000) 2023 2024 2025 2.935 1.100 0 4.315 7.545 11.569 2.175 19.275 16.600 1.715 2.400 2.400 11.140

30.320

30.569

2026 0 10.539 0 2.400

Dekking Derden Reserve 0 0 7.107 12.890 12.800 0 120 8.600

12.939

20.027

21.490

Recapitulatie baten en lasten 2021 – 2026 bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2023 2024

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2025

Begroting 2026

8.003 36.631 15.440 62.997 11.650 134.721

9.106 45.569 15.755 77.165 12.068 159.663

9.170 34.218 16.285 69.439 11.205 140.317

9.439 34.172 16.603 67.532 11.643 139.389

9.747 34.010 17.421 69.051 12.200 142.430

10.121 31.249 18.049 71.019 12.915 143.352

Baten Programma Bestuur en financiën Programma Ruimte en economie Programma Onderwijs, sport en cultuur Programma Sociaal domein Programma Milieu Totaal baten programma's

1.109 24.195 3.667 14.027 10.966 53.964

1.785 26.591 3.251 23.266 9.959 64.853

1.674 13.627 3.139 17.404 11.262 47.106

1.611 13.977 3.216 13.740 12.064 44.609

1.641 13.300 3.242 13.778 12.764 44.726

1.669 13.451 3.293 13.812 13.263 45.488

Saldo programma's

-80.757

-94.810

-93.211

-94.781

-97.703

-97.865

Lasten overhead Baten overhead Saldo overhead

14.046 2.468 -11.578

13.222 1.334 -11.888

14.741 1.439 -13.302

15.486 1.475 -14.010

16.120 1.513 -14.607

16.702 1.545 -15.157

Lasten algemene dekkingsmiddelen Baten algemene dekkingsmiddelen Saldo algemene dekkingsmiddelen

841 95.224 94.383

656 103.547 102.891

664 106.405 105.741

1.280 111.614 110.334

1.299 117.395 116.095

1.317 114.180 112.862

Vennootschapsbelasting

-100

Onvoorzien

-86

-95

-96

Resultaat voor mutaties reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves

2.055 18.663 19.364 701

-3.993 1.128 8.042 6.914

-967 933 2.273 1.340

1.347 1.684 2.646 962

3.589 750 750

-356 423 423

SALDO VAN BATEN EN LASTEN

2.756

2.921

373

2.309

4.338

Omschrijving Lasten Programma Bestuur en financiën Programma Ruimte en economie Programma Onderwijs, sport en cultuur Programma Sociaal domein Programma Milieu Totaal lasten programma's

Overzicht algemene dekkingsmiddelen Omschrijving Lasten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.64 Belastingen overig Totaal lasten programma

bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2021 230 611 841

83 563 9 656

76 578 9 664

674 597 10 1.280

674 615 10 1.299

674 633 10 1.317

Baten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 3.4 Economische promotie Totaal baten programma

959 6.307 4.852 3.148 704

1.092 6.610 4.957 4.023 413

1.323 7.012 5.296 4.216 420

1.302 7.181 5.423 4.321 430

1.313 7.355 5.552 4.699 580

1.304 7.511 5.668 4.797 589

78.940 314 95.224

86.029 423 103.547

87.705 432 106.405

92.514 443 111.614

97.442 454 117.395

93.846 464 114.180

Saldo Algemene dekkingsmiddelen

94.383

102.891

105.741

110.334

116.095

112.862

Overzicht incidentele baten en lasten 2023 Op grond van artikel 19, lid c van het BBV dient in de toelichting een overzicht van de incidentele baten en lasten opgenomen te worden. Baten en lasten voortkomende uit éénmalige activiteiten en projecten, afwikkelingsverschillen, onvoorziene inkomsten en uitgaven alsmede (eenmalige) onttrekkingen en dotaties aan reserves worden als incidentele baten en lasten beschouwd. Als definitie van het begrip 'incidenteel' is, conform de toelichting op artikel 19, lid c, uitgegaan van lasten en baten die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. De in de begroting en meerjarenraming opgenomen belangrijkste incidentele baten en lasten treft u in het volgende overzicht aan:

Overzicht incidentele baten en lasten en structureel begrotingssaldo (bedragen x € Omschrijving Saldo baten en lasten

2023 373

2024 2.309

2025 4.338

2026 68

Toevoegingen aan reserves Reserve maatschappelijk nut Totaal toevoegingen reserves

933 933

1.684 1.684

1.008 933 50 1.991

606 1.684 2.290

326 326

Onttrekkingen aan reserves Algemene reserve Reserve bovenwijkse voorzieningen Reserve majeure projecten Reserve bouwgrondexploitatie Totaal onttrekkingen aan reserves Programma Onvoorzien Sociaal domein Milieu Onderwijs, sport en cultuur Ruimte en economie Ruimte en economie Sociaal domein Milieu Milieu Sociaal domein Ruimte en economie Bestuur en financiën Ruimte en economie Ruimte en economie

Bestuur en financiën Sociaal domein

Saldo Incidentele lasten Onvoorzien Begroting kosten Oekraïne Reserveren middelen voor vorming reserve duurzaamheid Onderzoek - en voorbereidingsbudget Grote Kerk Meer groen in de stad Subsidie SGB Onderzoek duurzaamheidsmaatregelen inwoners met smalle beurs Zonnepanelen binnen bestaand stedelijk gebied Bespaarhuis professionaliseren Onderzoek relatie en gezin Aandacht voor natuur inclusief bouwen bij nieuwe ontwikkelingen Onderzoek verbieden ongewenste reclame Onderzoek opwaarderen Poelbos Verkeersveiligheid en doorstroming verbeteren Totaal incidentele lasten

-686

1.703

4.011

95 3.640 3.200 100 73 440 40 25 40 40 30 25 35 50 7.833

96 3.200 3.296

96 96

Incidentele baten Registratie Niet Ingezetenen Begroting kosten Oekraïne Totaal incidentele baten

25 3.640 3.665

Structureel begrotingssaldo

3.482

4.999

7.307

164

Het begrotingsjaar 2023 heeft een positief structureel begrotingssaldo. We kunnen de conclusie trekken dat de begroting voor het begrotingsjaar structureel en reëel in evenwicht is. De meerjarenraming is ook structureel in evenwicht.

Geprognosticeerde balans

ACTIVA Vaste activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Totaal vaste activa Vlottende activa Voorraden Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa Totaal activa

PASSIVA Vaste passiva Eigen vermogen Begrotingsresultaat Voorzieningen Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer Totaal vaste passiva Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Overlopende passiva Totaal vlottende passiva Totaal passiva

bedragen x € 1.000 2023

2024

2025

2026

615 209.734 16.777 227.126

444 230.936 16.777 248.157

272 250.709 16.777 267.758

196 254.083 16.777 271.056

12.003 13 5.151 17.167

9.648 13 5.151 14.812

11.528 13 5.151 16.692

10.720 13 5.151 15.884

244.293

262.969

284.450

286.940

bedragen x € 1.000 2023

2024

2025

2026

54.302 373 7.041

53.712 2.309 7.291

55.272 4.338 7.380

59.186 68 7.896

130.680

154.769

180.800

187.167

192.396

218.081

247.790

254.317

19.274

12.265

4.037

32.623 51.897

32.623 44.888

32.623 36.660

32.623 32.623

244.293

262.969

284.450

286.940

Reserves en voorzieningen Inleiding Het beleid voor de reserves en voorzieningen is vastgelegd in de nota reserves en voorzieningen. Deze nota is door uw raad vastgesteld op 27 mei 2021. In deze paragraaf zijn de belangrijkste beleidsuitgangspunten opgenomen. Daarnaast is, indien van toepassing, een toelichting op de mutaties van de reserves en voorzieningen opgenomen. Tot slot zijn de claims op de reserves opgenomen op basis van eerdere besluitvorming en voorliggende programmabegroting 2023. Beleidsuitgangspunten reserves De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de reserves zijn: • Terughoudendheid bij het instellen van (nieuwe) bestemmingsreserves. Een uitgebreid scala aan bestemmingsreserves (vooral met een spaarfunctie) belemmert de integrale afweging van prioriteiten en komt de transparantie van de gemeentelijke financiën niet ten goede. • Het beschikkingsrecht van het eigen vermogen ligt bij de gemeenteraad. • Gezien de eigenheid van gemeenten ten opzichte van bedrijven is het mogelijk om toevoegingen en onttrekkingen aan reserves bij de begroting op te nemen. • De algemene reserve vormt een belangrijk onderdeel van het weerstandsvermogen van de gemeente.

Voor het bepalen van de minimale buffer voor het afdekken van toekomstige risico’s wordt de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de norm van het weerstandsvermogen (zie paragraaf weerstandsvermogen & risicobeheersing) Mutatieoverzicht reserves Naam reserve

2023 onttrek1-1-2023 dotaties kingen

31-12-2023

dotaties

2024 onttrekkingen

1.008

12.222

606

11.616

31-12-2024

dotaties

2025 onttrekkingen

31-12-2025

326

11.290

dotaties

2026 onttrekkingen

31-12-2026

11.290

4.517

Algemene reserve: Algemene reserve

13.230

Reserve maatschappelijk nut

3.351

933

248

4.036

1.684

356

5.364

423

4.941

423

Reserve bovenwijkse voorzieningen

1.340

968

372

Reserve majeure projecten Reserve onderhoud kleedaccomodaties buitensport

17.498

17.448

794

Reserve bouwgrondexploitatie

10.115

1.684

8.431

Reserve duurzaam bouwen

516

Reserve revitalisering bedr. Terrein

247

Reserve Sociaal Domein

8.551

Totaal bestemmingsreserves

42.412

933

1.265

42.079

1.684

2.040

41.723

423

41.300

423

40.876

Totaal reserves

55.642

933

2.273

54.302

1.684

2.646

53.339

750

52.590

423

52.166

Bestemmingsreserves:

Toelichting mutaties reserves Algemene reserve De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2023: • € 565.000 om de rioolheffing te dempen als gevolg van het vernieuwde GRP. • € 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi • € 251.000 onttrekking mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaabestemming jaarrekening 2021), voor de jaren 2023 t/m 2025. • € 30.000 voor Mural Aart. • € 87.000 voor de beweegvisie. De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2024: • € 280.000 om de rioolheffing te dempen als gevolg van het vernieuwde GRP • € 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi (2023 t/m 2025) • € 251.000 onttrekking mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaabestemming jaarrekening 2021), voor de jaren 2023 t/m 2025. De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2025: • € 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi (2023 t/m 2025) • € 251.000 onttrekking mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaabestemming jaarrekening 2021), voor de jaren 2023 t/m 2025.

24 Reserve maatschappelijk nut De reserve maatschappelijk nut heeft de volgende dotaties in 2023: • € 933.000 voor investering Urban sportvoorziening (komt uit de reserve bovenwijkse voorzieningen) Zie toelichting reserve bouwgrondexploitatie voor dotatie in 2024 van € 1.684.000. De onttrekkingen vanuit de reserve maatschappelijk nut zijn ter dekking van de afschrijvingslasten van investeringen. Reserve bovenwijkse voorzieningen De onttrekkingen aan de reserve bovenwijkse voorzieningen betreft voor € 933.000 de Urban sportvoorziening en voor € 35.000 onderzoek opwaarderen Poelbos. Reserve majeure projecten De onttrekking van € 50.000 is voor onderzoek naar het verbeteren van de verkeersveiligheid en de doorstroming. Reserve bouwgrondexploitatie De reserve bouwgrondexploitatie heeft de volgende onttrekkingen in 2024: • € 1.684.000 wordt onttrokken en toegevoegd aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de toekomstige afschrijvingen van de bovenwijkse voorzieningen bedrijvenpark Deltaweg. Beleidsuitgangspunten voorzieningen De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de voorzieningen zijn: • De voorzieningen worden onderverdeeld in onderhoudsvoorzieningen en overige voorzieningen. Onderhoudsvoorzieningen worden vooraf door de gemeenteraad ingesteld.

Overige voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen en risico’s die vanuit bedrijfseconomisch oogpunt noodzakelijk zijn. • Dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen dienen gebaseerd te zijn op een vastgesteld beheerplan. • Uitgaven komen rechtstreeks ten laste van voorzieningen en gaan niet via de exploitatie. Mutatieoverzicht voorzieningen Naam voorziening Voorziening onderhoud wegen Voorziening Havens, Sluis en Bruggen Voorziening rioleringen Voorziening vervangingsinvestering rioleringen Voorziening wethouderspensioenen en Voorziening civieltechnische kunstwerken

2023 onttrek1-1-2023 dotaties kingen

2024 onttrekkingen

2025 onttrekkingen

2026 onttrekkingen

31-12-2023

dotaties

31-12-2024

dotaties

31-12-2025

dotaties

734

2.489

2.082

1.141

2.571

2.134

1.578

2.653

2.188

2.035

2.641

2.242

2.426

201

615

115

700

634

1.018

316

410

165

803

429

165

1.312

341

140

341

143

341

147

341

150

341

3.009

3.337

3.558

3.902

31-12-2026

3.138

185

3.138

185

3.138

185

3.138

185

3.138

183

265

205

243

271

123

391

319

387

323

368

158

533

279

261

288

263

298

270

307

278

120

Voorziening onderhoud gebouwen

1.428

1.456

1.445

1.439

1.489

1.465

1.463

1.515

2.330

648

1.515

2.138

Totaal voorzieningen

6.045

8.438

7.442

7.041

8.918

8.668

7.291

9.085

9.230

7.380

9.497

9.218

7.896

Voorziening groenprojecten

Toelichting mutaties voorzieningen De dotaties en onttrekkingen aan de voorzieningen zijn gebaseerd op de vastgestelde beheerplannen met uitzondering van de voorziening wethouders pensioenen en wachtgeld. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een nadere toelichting op deze voorzieningen opgenomen. De dotaties en onttrekkingen van de voorziening wethouders pensioenen en wachtgeld zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de afgelopen jaren. Bij de jaarrekening wordt op basis van een actuariële berekening de pensioenverplichting bepaald en vindt eventuele bijstelling van de voorziening plaats.

25 Claims op de reserves De claims op de reserves hebben invloed op de weerstandscapaciteit. Zie hiervoor verder de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’. In onderstaande tabellen is aangeven of een claim nieuw is opgenomen in deze begroting. Nieuwe claims maken onderdeel uit van de uitbreidingsinvesteringen in programma 2 Ruimte en economie. De claims zijn als volgt te specificeren:

Omschrijving claims 'Algemene reserve' (x € 1.000) Financiële houdbaarheid 2017,2018,2019,verder (€100k,€200k,€300k,€300k) Fietsstraat Kloetingseweg Op afstand bedienen Ringburg Kwaliteitsagenda Binnenstad Totaal claims 'Algemene reserve'

Omschrijving claims 'Reserve majeure projecten' (x € 1.000) Goes Beter Bereikbaar Spoorproject Doortrekken Ringbaan Edisonstraat Herinrichting Marconistraat Renovatie Beukenstraat Fietstunnel aanpassingen Nansenplein Totaal claims 'Reserve majeure projecten'

Omschrijving claims 'Reserve bouwgrondexploitatie' (x € 1.000) Bovenwijkse infrastructuur Bedrijvenpark Deltaweg Totaal claims 'Reserve bouwgrondexploitatie'

De overige reserves hebben geen claims.

Nieuw in Claim begroting begroting 2023 2023 ja/nee 900 900 nee 300 300 ja 600 600 ja 4.620 4.620 ja 6.420 6.420

Ingestelde claim

Nieuw in Claim begroting begroting 2023 2023 ja/nee 3.667 3.667 nee 7.283 6.322 nee 2.210 2.210 ja 2.340 2.340 ja 1.820 1.820 ja 1.000 1.000 ja 18.321 17.359

Ingestelde claim

Nieuw in Claim begroting begroting 2023 2023 ja/nee 3.397 3.397 nee 3.397 3.397

Ingestelde claim

2. Programmaplan

www.goes.nl

Programma 1. Bestuur en financiën Doel Verbinden en contact Goes brengt mensen samen. We moedigen onze inwoners aan vernieuwend en ondernemend te zijn. En actief in te spelen op veranderingen. Daarbij kennen we onze eigen rol als leidinggevende centrumgemeente. We blijven werken aan gezonde financiën. We gaan voor zo goed mogelijke dienstverlening. En voor het maken en houden van echt contact met elkaar. Met bijzondere en passende aandacht voor inwoners die dat nodig hebben. Goes wonen, leven en werken voor ons allemaal.

Wat willen we bereiken in 2023 en wat gaan we daarvoor doen? HD 1.1: Wij willen de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en organisaties bij hun gemeente groter maken. 1.1.1.1 We gaan uitgebreid onderzoeken hoe we deze betrokkenheid (participatie) verder kunnen verbeteren. Dit doen we onder andere door de voor- en nadelen van een referendum verordening te onderzoeken. Tegelijk kijken we welke vormen van participatie we nog meer kunnen inzetten. In deze onderzoeken nemen we ook het platform “Goes praat mee” mee. We verwachten dat het onderzoek eind 2022 start en dat de uitkomsten in 2023 bekend zijn. 1.1.1.2 De betrokkenheid willen we verder vergroten door een algemene ontvangstbevestiging te verzenden wanneer een aanvraag geregistreerd wordt. We onderzoeken daarbij of we ook de behandelend ambtenaar (of afdeling) en de procedure kunnen noemen, in een tweede ontvangstbevestiging. 1.1.1.3 We gaan procedures en doorlooptijden vermelden op onze website. Zo krijgen inwoners een beeld wanneer ze een reactie van de gemeenten kunnen verwachten. Per 1 juli 2023 is dit klaar voor al onze producten. 1.1.1.4 Vanaf 1 mei 2022 geldt de Wet open overheid (Woo). Deze vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Deze wet verplicht ons actief openbaar te zijn.

Daarom moeten we, waarschijnlijk per 1 januari 2023, een groot deel van alle regelgeving, bestuursovereenkomsten, raadsstukken, besluitenlijsten van het college en verschillende besluiten actief openbaar maken via een speciaal platform (PLOOI). Via www.overheid.nl/gemeente kan iedereen deze anoniem gemaakte stukken bekijken. HD 1.2 We zijn goed te benaderen en goed te begrijpen voor iedereen die ons nodig heeft. 1.2.1.1We spreken en schrijven duidelijk en begrijpelijk. We stemmen onze boodschap af op de persoon of doelgroep voor wie deze is bedoeld. Voor onze online teksten maken wij gebruik van het programma Siteimprove. Deze site laat ons het taalniveau van een webpagina zien en wijst ons op moeilijke woorden, lange zinnen en eventuele spelfouten. Vanaf december 2023 willen wij alle pagina’s op goes.nl aangepast hebben. 1.2.1.2 Er komt een digitale training en campagne voor medewerkers om de schriftelijke communicatie (brieven, beleidsstukken) te helpen verbeteren. We gaan online trainingsmateriaal en een campagne hiervoor maken, die langere tijd te gebruiken zijn. Zo heeft het meer effect, omdat ook nieuwe medewerkers het kunnen gebruiken. Ook wordt het mogelijk om brieven in te zenden en na te laten kijken. 1.2.1.3 We passen onze websites aan om deze nog toegankelijker te maken voor onze inwoners. Goes.nl voldoet aan alle vijftig toegankelijkheidseisen.

De site heeft als enige Zeeuwse hoofdwebsite van een overheid (goes.nl, middelburg.nl, veer.nl, provinciezeeland.nl enz.) A-status. Maar daarnaast hebben we nog veel andere websites, online applicaties en pdf-sjablonen. Deze moeten we verder ontwikkelen om te voldoen aan de verplichte “Web Content Accessibility Guidelines 2.1 AA” niveau. Op 1 januari 2024 willen wij dat tenminste 80% van onze domeinen aan dit niveau voldoen. Denk hierbij aan afspraken.goes.nl, fixi.nl, goesbewegen.nl, enzovoorts. Voor een enkel domein moeten we nagaan of A-status realistisch is. Dit speelt vooral bij raadsinformatie.goes.nl. Het volledige overzicht is altijd te bekijken via https://www.goes.nl/verklaringen. 1.2.1.4 We gaan de centrale hal van het stadskantoor opnieuw inrichten. De nieuwe inrichting ondersteunt onze visie op dienstverlening. Zo kunnen we klanten straks sneller en beter helpen.

30 1.2.1.5 Eind 2022 is de concept visie op onze dienstverlening klaar. Daarin staan onze ideeën over een toegankelijke gemeente. Deze concept visie wordt in 2023 besproken in de Raad. 1.2.1.6 Om de bereikbaarheid te verbeteren vernieuwen we onze telefooncentrale

HD 1.3 We zorgen ervoor dat zorg voor iedereen bereikbaar is. Met als resultaat een gezondere en gelukkigere samenleving. 1.3.1.1 We onderzoeken in 2023 of het mogelijk is om te stoppen met reclames vanaf gemeentelijke eigendommen. Ook bekijken we de gevolgen daarvan. HD 1.4 Goes is een goede werkgever. 1.4.1.1 We werken aan meer stageplaatsen binnen de gemeente Goes. Zo motiveren we jongeren om binnen de gemeente te blijven wonen en werken. 1.4.1.2 We investeren in een vergoeding voor woon-werkverkeer, huisvesting voor nieuw personeel, traineeships en partnerbanen. Dit alles in samenwerking met andere werkgevers. 1.4.1.3 We huren minder tijdelijke werknemers in van buiten de organisatie. Dit doen we door onze eigen voorwaarden te verbeteren en kritisch te kijken naar het inhuren. 1.4.1.4 Binnen onze eigen organisatie regelen we voldoende garantiebanen. HD 1.5 Openbare veiligheid is belangrijk voor een krachtige samenleving. 1.5.1.1 We gaan extra handhavers leefbaarheid aantrekken en inzetten. We breiden de bezetting verder uit (van de minimumvariant richting de basisvariant). 1.5.1.2 We trekken extra middelen uit voor de aanpak van criminaliteit en andere schadelijke praktijken. HD 1.6 We werken onze functie als centrumgemeente verder uit 1.6.1.1 Als hart van Zeeland en centrumgemeente van de Bevelanden zoeken we samenwerking buiten onze gemeentegrenzen.

Bovenlokaal en regionaal. Daarbij gebruiken we een passende schaal; passend bij de kansen of problemen die er zijn. We hebben drie (primaire) overleggen: o De Bevelanden (bovenlokaal; samen hebben we een strategie met vijf actielijnen); ` o het stedennetwerk Z4 (per thema) en o OZO (Zeeuws breed). We willen onze samenwerkingsverbanden verder versterken, zodat we samen meer kunnen bereiken. Dit doen we door samen extra capaciteit in te zetten en extra middelen beschikbaar te stellen voor projecten. HD 1.7 We zorgen voor een gezonde basis voor de volgende generaties 1.7.1.1 We staan voor een stevig en duurzaam financieel beleid, kijkend naar de toekomst. Hiervoor werken we nu en in de toekomst met een blijvend sluitende begroting. 1.7.1.2 In het begrotingsjaar 2023 gaan we werken volgens de wet rechtmatigheid. Dit betekent veel voor onze organisatie; voor ons als college, maar ook als Raad. We starten in 2022 met de voorbereidingen. Zo zijn we in 2023 klaar om op de juiste manier verslag te doen van ons handelen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12022783/1