062. Beheerplan Wegen 2025-2034 Definitief v3.2
Tekst van het document
RAPPORT Beheerplan Wegen 2025 – 2029 met doorkijk naar 2034 Klant:
Gemeente Goes
Referentie: BJ4396-MI-RP-230523-1453 Status:
Definitief/3.0
Datum:
25 september 2024
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure
Telefoon: +31 88 348 20 00 Fax: +31 33 463 36 52 Email: info@rhdhv.com Website: royalhaskoningdhv.com
Titel document: Beheerplan Wegen Sub titel: 2025 – 2029 met doorkijk naar 2034 Referentie: BJ4396-MI-RP-230523-1453 Uw kenmerk Status: Definitief/3.0 Datum: 25 september 2024 Projectnaam: Beheersplan Wegen 2025 - 2034 Projectnummer: BJ4396 Auteur(s): Peter den Otter
Opgesteld door: Peter den Otter Gecontroleerd door: Marijn Wildeboer Datum: 25 september 2024 Goedgekeurd door: Raymond Vroon Datum: 25 september 2024
Classificatie Definitief
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
ii
Inhoud 1
Inleiding
3
2
Kaders voor beheer
4
2.1
Beheerkaders instandhouding
4
2.2
Beheerkaders beleid
4
2.3
Ambitie kwaliteitsniveau
5
2.4
Beheersystematiek
6
3
Toekomstbestendig beheer
8
3.1
Huidige opgaven vragen om waardegedreven beheer
8
3.2
Model assetmanagement verhardingen
8
3.3
Organisatie/ ‘Anders’ werken
10
4
Beheerstrategie
11
5
Huidige situatie
14
5.1
Areaal
14
5.2
Kwaliteit
15
5.3
Meldingen en aansprakelijkheidsstellingen
17
6
Onderhoudsplanning
19
6.1
Integrale aanpak
19
6.2
Onderhoudsplanning groot onderhoud
19
6.3
Herstel voegen natuursteenverharding
20
6.4
Salariskosten beheer
20
6.5
Kleinschalig onderhoud
20
6.6
Bebording en markering
20
6.7
Inspecties, onderzoeken, advisering en beheersysteem.
21
6.8
Onvoorziene uitgaven, Calamiteiten
21
6.9
Herstel verharding na glasvezelaanleg
21
6.10
Salariskosten uitvoering
21
6.11
Investeringen
21
6.12
Mogelijke extra kosten door beleidsintensivering
22
6.13
Samenvatting kosten
24
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
1
7
Organisatie
25
8
Financiën
27
8.1
Kaders vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
27
8.2
Benodigde budgetten
28
8.3
Vergelijk met beschikbare budgetten
29
8.4
Conclusie
30
8.5
Variant: Extra benodigde dotatie beleidsintensivering
30
9
Risicoparagraaf
31
Bijlagen 1. Wettelijke Kaders 2. Financiële uitgangspunten
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
2
1
Inleiding
Gemeente Goes is verantwoordelijk wegbeheerder De gemeente Goes is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het gemeentelijke wegennet. Het betreft hier de openbare wegen, waar de gemeente ook onderhoudsplichtige is. Het totale wegennet bestaat voornamelijk uit asfalt en elementen en heeft een oppervlakte van ca. 2.500.000 m2. De kapitaalswaarde van al deze wegen samen bedraagt ca. € 180 miljoen. Wegenbeheerplan De gemeente heeft in 2019 een wegenbeleidsplan opgesteld voor de periode 2020-2024. Omdat deze dit jaar verloopt heeft het bestuur de wens het beheerplan te actualiseren. Doel van dit plan is om het bestuur inzicht te geven in de ambities met betrekking tot de wegen en de actuele stand van zaken. Het beheerplan heeft een looptijd van 2025 tot en met 2029. Het geeft inzicht in: - Hoofdstuk 2: Kaders voor beheer. - Hoofdstuk 3: Toekomstbestendig beheer. - Hoofdstuk 4: Beheerstrategie om te voldoen aan de kaders en ingrijpmaatstaven. - Hoofdstuk 5: Huidige situatie qua areaal en kwaliteit. - Hoofdstuk 6: Onderhoudsplanning komende 5 jaren. - Hoofdstuk 7: Benodigde organisatie in fte. - Hoofdstuk 8: Benodigde financiën. - Hoofdstuk 9: Risicoparagraaf. Scopeafbakening conform Beheersystematiek Openbare Ruimte (BSOR) Het rapport gaat over: • • • •
Het dagelijks beheer en (groot) onderhoud aan de verharde wegen en paden. Onderhoud aan onverharde en halfverharde wegen. Bebording, wegmarkering en figuraties. Wegbermen.
Het gaat niet over: • • • • •
Onkruidbestrijding en vuilverwijdering op verhardingen. Verkeersstructuur. Straatmeubilair. Gladheidsbestrijding. Inrichting van de openbare ruimte.
2029-2034 jaarlijks
Dit beheerplan gaat dus alleen over onderhoud en vervanging. Veranderingen aan de verharding en nieuwe ontwikkelingen zijn niet in dit beheerplan meegenomen. Ook kunnen toekomstige ontwikkelingen mogelijk een aanvulling in tijd van de organisatie en financiële middelen nodig hebben, om de uitwerking van deze keuzes te kunnen onderhouden en op termijn te vervangen. Bijvoorbeeld bij uitbreiding van areaal door gebiedsontwikkelingen- zoals bedrijvenpark Deltaweg.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
3
2
Kaders voor beheer
2.1
Beheerkaders instandhouding
De gemeente heeft geen volledige vrijheid in het vaststellen van haar beleid voor wegbeheer. Het beheer van wegen is namelijk (deels) in nationaal geldende wetten en besluiten geregeld. Zij geven de kaders aan voor het beheer. De belangrijkste wet- en regelgeving: -
Grondwet Wegenverkeerswet (WVW) Wegenwet Burgerlijk Wetboek (BW) Omgevingswet
-
Wet milieubeheer Code Milieu Verantwoord Wegbeheer Europese Richtlijn Omgevingslawaai Arbeidsomstandighedenwet (Wet Arbo) Gemeentewet Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
De omgevingswet is per 1 januari 2024 van kracht en vervangt enkele wetten. Meer informatie over de wet- en regelgeving en welke zijn opgegaan in de omgevingswet is opgenomen in bijlage 1. Door CROW1 is een landelijk gebruikte systematiek ontwikkeld voor wegbeheer, waarmee de wetgeving is afgedekt. Zie ook hoofdstuk 2.4.
2.2
Beheerkaders beleid
Gemeentelijke ambities De gemeente, winkeliers, bedrijven en gebruikers hebben, naast een gezamenlijk belang met de openbare ruimte, een individueel belang. De gebruikers zijn het belangrijkst, zij maken dagelijks gebruik van de wegen en paden en vervullen ook een participatierol. De bedrijven zijn belangrijk voor onder andere de werkgelegenheid in de lokale economie. Goes is een gemeente waarin het prettig wonen, werken en recreëren is met een goede en veilige bereikbaarheid van kernen en voorzieningen. De inrichting en instandhouding van de openbare ruimte is juist op die aspecten gericht. Duurzaamheid is bij dat alles een vast aandachtspunt. In het Collegeprogramma “in vertrouwen samenwerken” en de omgevingsvisie (in ontwikkeling) zijn de relevante doelstellingen voor het beheer van de verhardingen bepaald: - Bereikbaarheid: Goes moet goed bereikbaar zijn en goede doorstroming is belangrijk. Daarnaast streeft de gemeente naar vitale kernen en goede toegankelijkheid voor recreatieverkeer. Dit door lopen en fietsen aantrekkelijk te maken via goede fiets- en looproutes. - Leefbaarheid en aanzien: Goes is een woon- en recreatiegemeente en streeft naar een goed onderhouden, aantrekkelijke, groene en gezonde openbare ruimte met goed bereikbare voorzieningen. - Veiligheid: in Goes moeten mensen zich vrij en veilig kunnen bewegen.
Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn veilige schoolroutes en veiligheid van de langzaam verkeersroutes. Comfort en aanzien van de weg spelen hierbij een beperkte rol. Overig voor wegbeheer relevant beleid - Toegankelijkheid Openbare Ruimte: De toenemende vergrijzing en de wens van veel mensen om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen, stellen eisen aan de fysieke toegankelijkheid van de
1
De naam CROW is oorspronkelijk een afkorting van Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. Die naam dekte de lading niet meer toen de organisatie steeds meer een kennisplatform werd. Daarom is CROW niet langer een afkorting, maar een eigennaam. 25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
4
-
-
openbare ruimte. Daarnaast is het belangrijk dat mensen met een beperking (15% van de bevolking) gebruik kunnen maken van de openbare ruimte. Mobiliteit: Insteek is verduurzaming van de mobiliteit door bijvoorbeeld lopen en fietsen aantrekkelijker te maken, door onder andere de fiets- en looproutes in goede staat te houden. Klimaatbestendige leefomgeving: Bij onderhoud aan verhardingen bepalen wat de mogelijkheden zijn om een bijdrage te leveren aan een waterrobuuste en klimaatbestendige leefomgeving. Hierbij aandacht dat nooddiensten bereikbaar blijven, hoofdroutes toegankelijk blijven en overige wegen binnen een uur weer toegankelijk zijn voor calamiteitenverkeer. Natuur en biodiversiteit: Bij onderhoud bepalen wat de mogelijkheden zijn om een bijdrage te leveren aan meer groen in de kernen. Duurzaamheid: o CO2 reductie: In aanbestedingen van werken criteria bepalen om CO2 te reduceren en het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen. Inschrijvende partijen kunnen hierop punten scoren in een MVI-aanbesteding. o natuur en biodiversiteit: Bij onderhoud bepalen wat de mogelijkheden zijn om een bijdrage te leveren aan de omvorming van verharding naar groen. o circulaire gemeente Robuust ontwerp en onderhoud. Zoveel als mogelijk hergebruik van materiaal of reststoffen. Waar mogelijk gebruik van 100% circulaire materialen.
Integraliteit met andere beleidsterreinen Waar mogelijk worden werkzaamheden integraal opgepakt. Daarom zijn ook de overig vastgestelde beleidsdocumenten van belang bij het bepalen van het juiste onderhoud en onderhoudsmoment. De meest belangrijke voor beheer van verhardingen zijn hierbij: - Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Goes (2022 – 2026). - Gemeentelijk verkeer en Vervoerplan (2005).
2.3
Ambitie kwaliteitsniveau
Voor het bepalen van de kwaliteit van het verhardingen en het op basis daarvan opstellen van het onderhoudsprogramma gebruikt wegbeheer de landelijk gehanteerde CROW-Wegbeheersystematiek, vastgelegd in CROW-publicaties 146 en 147 (zie paragraaf 2.4). Deze systematiek geeft de technische kwaliteit van de verhardingen aan. In de gemeente wordt de beeldkwaliteitssystematiek, zoals vastgelegd in de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW (publicatie 380) gebruikt. Op basis van het handboek beeldgericht werken uit 2016, wordt in dit plan het gewenste beeldkwaliteitsniveau voor de verhardingen aangehouden op: - Goes Plus (beeldniveau A) voor het kernwinkelgebied Goes. - Goes Standaard (beeldniveau B) voor de overige verhardingen.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
5
Tussen deze 2 systematieken is een relatie aangebracht door het CROW. Tabel 1 laat de relatie zien tussen de beeldsystematiek en de wegbeheersystematiek. Beeldkwaliteit CROW
Handboek Beeldkwaliteit
A+
Nagenoeg ongeschonden. Goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie
Voldoende
Er is geen schade, de verharding is (zo goed als) nieuw.
A
Mooi en comfortabel. Goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie
Voldoende
Er is enige schade, maar de waarschuwings-grens is nog niet overschreden.
B
Functioneel. Verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie
Voldoende
De waarschuwingsgrens is overschreden: er is klein onderhoud nodig of binnen vijf jaar is groot onderhoud nodig.
C
Onrustig beeld. Discomfort en/of enige vorm van hinder
Matig
De richtlijn is overschreden: er is binnen twee jaar groot onderhoud nodig.
D
Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid
Onvoldoende
De richtlijn is meer dan één klasse overschre-den: er is direct groot onderhoud nodig.
Technische kwaliteit (147)
Voorbeeld
Tabel 1: Classificatie beeldkwaliteit
2.4
Beheersystematiek Voor het onderhouden van de verhardingen zijn richtlijnen ontwikkeld, die een hulpmiddel zijn om tot de meest optimale meerjarenplanning te komen. Deze wegbeheersystematiek is vastgelegd in publicaties 146 en 147 van het CROW. Door het CROW is een landelijk gebruikte systematiek ontwikkeld voor wegbeheer, waarmee de wetgeving is afgedekt. Het is gebaseerd op een praktische benadering die ‘voorspelt’ hoe een weg in de toekomst slijt. Op basis van de technische urgentie wordt een planning opgesteld voor het uitvoeren van onderhoud. Hierbij houdt men zo goed mogelijk rekening met de behoefte van de belanghebbenden (ambities), de wet- en regelgeving en overige zaken die specifiek zijn voor de gemeente. De technische urgentie is gebaseerd op het effect van schade op de aspecten veiligheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en beeldkwaliteit.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
6
De systematiek wordt gebruikt als juridische basis. Uit jurisprudentie is te herleiden dat beeldkwaliteitsniveau C als ondergrens wordt aangehouden om te voldoen aan de geldende wetgeving. Daarnaast wordt door het CROW het onderhoud aan verhardingen vanuit technisch en financieel oogpunt onderscheiden naar de volgende typen: Groot onderhoud: Gepland, ingrijpend onderhoud aan een groot deel van het object na langere periode van gebruik om het object op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen. Klein onderhoud: Maatregelen en dagelijkse reparaties om het object in goede werkende en veilige staat te houden op het gewenste kwaliteitsniveau. Verzorgend onderhoud Maatregelen die regulier en/of dagelijks worden uitgevoerd. Hieronder vallen o.a. het vegen van verhardingen op onkruid en vuil. Achterstallig onderhoud: Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor niet (meer) wordt voldaan aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Het kan leiden tot schade en/of onveilige situaties. Achterstallig onderhoud kan ook bewuste keuze zijn, omdat op korte termijn grote reconstructies/herinrichtingen plaatst gaan vinden. Vervangingen / Reconstructies / Herinrichtingen: Hieronder wordt het vervangen van het complete object aan het einde van de levensduur verstaan. Dit gaat vaak gepaard met herinrichtingen.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
7
3
Toekomstbestendig beheer
Beheer van de openbare ruimte heeft zich ontwikkeld van een puur technische en financiële aangelegenheid richting een werkveld waar meer aandacht is voor o.a. integraliteit over sectoren heen, sturen op risico’s en tevredenheid en betrokkenheid van de gebruikers van de openbare ruimte.
3.1
Huidige opgaven vragen om waardegedreven beheer
Er zijn vele ontwikkelingen en opgaven die invloed hebben op de openbare ruimte. Zie kader. Waar het beheer de afgelopen decennia veelal de nadruk heeft gehad op het in stand houden van de bestaande inrichting met bestaande functionaliteit, vragen deze nieuwe opgaven om ingrijpende veranderingen van de openbare ruimte. Dit vraagt om een toekomstbestendige openbare ruimte die de ontwikkelingen een plek biedt en een beheer dat hierop is toegerust. Waardegedreven Om hiermee om te gaan vraagt het beheer van de openbare ruimte om een doordachte en gecoördineerde samenwerking en om weloverwogen beslissingen. Tijdige afstemming met beleid, andere disciplines in de openbare ruimte en onderhoud en aanleg zorgt voor een optimaal en effectief beheer en inrichting van de openbare ruimte. Van oudsher zijn beleid, onderhoud (beheer) en aanleg verschillende ‘silo’s’. Beleid is waardegedreven: het gaat om het realiseren van maatschappelijke doelen. Onderhoud en aanleg zijn financieel gestuurd: het is de wereld van ontwerp, budgetten en kosten. Door de drie silo’s te verbinden wordt waardegedreven beheer van de openbare ruimte mogelijk.
3.2
Ontwikkelingen in de openbare ruimte Maatschappelijke/sociale ontwikkelingen als meer en steeds ouder wordende mensen die zelfstandig wonen, vragen om anders denken over de inrichting van de openbare ruimte. Inclusiviteit en beweegvriendelijkheid vragen om een toegankelijke openbare ruimte waarin ontmoeten, spelen en sporten gestimuleerd worden. Initiatieven als zelfbeheer van een speeltuin of een stuk groen vragen om ruimte vanuit de gemeente. Economische ontwikkelingen zoals leegstand in winkelgebieden, de circulaire economie en een toename aan evenementen die vragen om anders omgaan met de openbare ruimte. Klimatologische ontwikkelingen: verandering in klimaat zorgt voor o.a. wateroverlast, hittestress en afname biodiversiteit. Maatregelen om dit tegen te gaan of hier mee om te gaan vinden plaats in de openbare ruimte, in samenhang met privaat eigendom, gebouwen, maar ook het gedrag van burgers. Dit kan zijn het verminderen van verhardoppervlak door te vergroenen. Technologische ontwikkelingen: elektrische voertuigen vragen om energie, zelfrijdende auto’s hebben invloed op de verkeersveiligheid, het gebruik van data om dynamisch verkeersmanagement mogelijk te maken en files te voorkomen/verkleinen.
Model assetmanagement verhardingen
Het beheerbeleid is noodzakelijk om de juiste behoefte en keuzes bij het beheer en onderhoud van het wegenareaal te kunnen bepalen. Het uitgangspunt is professioneel beheer en onderhoud, ofwel assetmanagement. Om enerzijds invulling te geven aan de vastgestelde beleidskaders en doelstellingen en anderzijds het beheerproces ten behoeve van verhardingen goed in te richten, maakt de gemeente voor het beheer en onderhoud van verhardingen gebruik van de CROW-beheersystematiek (zie paragraaf 2.4) en het assetmanagementmodel, zoals in figuur 1 weergegeven. Assetmanagement Assetmanagement is een procesmatige manier van werken: een methodiek. De methodiek assetmanagement is een doorontwikkeling van het traditionele beheer en helpt bij het kiezen van de juiste maatregelen en het helder onderbouwen van de keuze. Assetmanagement zorgt ervoor dat budgetten
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
8
efficiënt worden ingezet. Hierbij is het onder andere noodzakelijk om duidelijke doelen te hebben. De gemeente neemt de toekomst mee in alle keuzes. Assetmanagement gaat om het creëren van waarde. Naast economische waarde, kan een object ook esthetische, landschappelijke, politieke of symbolische waarde hebben. Met werken vanuit waarden weten verschillende disciplines op de werkvloer elkaar makkelijker te vinden om samen te werken. Het resultaat bestaat uit tevreden gebruikers, omdat het beheer inspeelt op behoeften. Door te sturen op waarde, maakt een bestuurder duidelijk wat belangrijk is en waar hij geld voor over heeft. Voor een beheerder wordt zo duidelijk of hij de juiste dingen aan het doen is. Dat wat geen waarde toevoegt, kan achterwege blijven.
De ISO55000 norm voor Assetmanagement hanteert als definitie van assetmanagement: De gecoördineerde activiteiten van een organisatie om waarde te realiseren uit assets. Voor de openbare ruimte is het begrip ‘waarde’ concreet vertaald in doelen en is de definitie als volgt: Assetmanagement bestaat uit alle gecoördineerde activiteiten om de openbare ruimte optimaal bij te laten dragen aan de doelen van de gemeente.
De roos van iAMPro De roos van iAMPro is een schematische manier om assetmanagement in het beheer van de openbare ruimte concreet te maken. De zes processtappen die binnen iAMPro worden gehanteerd, zijn weergegeven in figuur 1. In de 'roos van iAMPro' zijn de processtappen in de vorm van bladeren met elkaar verbonden. Beslissingen werken door naar de volgende processtappen. In de praktijk worden de processtappen overigens niet zo lineair doorlopen als in de roos wordt gesuggereerd. Beleid, instandhouding en projecten hebben elk hun eigen tijdpad en zijn tegelijkertijd met elkaar verweven. De bladeren van de roos (de processtappen) gaan over de assets en hun prestaties. De bedoeling is dat de assets in precies de juiste mate bijdragen aan het bereiken van de organisatiedoelen. Maar dat kunnen ze niet uit zichzelf. Daar zijn mensen bij nodig. In het hart van de roos bevindt zich daarom de zachte kant van assetmanagement, namelijk de organisatie en het assetmanagementsysteem. Figuur 1: De roos van iAMPro
Invulling in Goes De stappen in het model kunnen met de klok mee worden doorlopen (plan (zeg wat je wilt doen) - do (doe wat je hebt gezegd) – check (kijk kritisch wat je hebt gedaan) – act (veranderen wat je doet als o.b.v. check blijkt dat dit nodig is). Vaak ligt de nadruk op de plan en do (de vier rechter blaadjes in het model) en minder op de check en act. Daarmee worden kansen gemist om aanpassingen in beleid en strategie te baseren op terugkoppeling vanuit beheer. Aan het checken geeft de gemeente voor het wegbeheer invulling door het monitoren van opgeleverde wegvakken: deze worden terugkerend geïnspecteerd. Op basis van de inspectiegegevens wordt onderhoud opgepakt (act) en dit wordt teruggekoppeld aan het bestuur en de provincie. Zo sluit de gemeente de iAMPro-roos voor wegbeheer.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
9
3.3
Organisatie/ ‘Anders’ werken
Wil waardegedreven beheer, gericht op de toekomst, slagen, dan vraagt dit om een organisatie die op punten anders werkt dan een reguliere beheerorganisatie. Voor het slagen van waardegedreven beheer zijn de belangrijkste kenmerken: ▪ In samenhang plannen van onderhoudswerkzaamheden. Dit vraagt om een andere manier van aanbesteden, waardoor in plaats van een aantal losse (postzegel) werkzaamheden, in 1 keer een grotere slag kan worden gedaan (meer kleinere projecten onderbrengen bij één aannemer). Werken aan bijvoorbeeld duurzaamheid is beter mogelijk, omdat materiaal op grotere schaal kan worden ingekocht en maatregelen op grotere schaal een groter duurzaamheidseffect hebben. ▪ Het proces zo inrichten dat een integrale afweging gemaakt kan worden op welke manier de thema’s van duurzaamheid, innovatie, participatie en gebruik, vorm krijgen en in welke mate. Dit betekent eerder en interdisciplinair met verschillende beleidsmedewerkers met elkaar aan tafel: het inrichten van een Tafel Openbare Ruimte. De voorgenomen maatregelen voor het groot onderhoud vragen periodiek bespreking of de maatregelen ook aanleiding zijn voor herinrichting. Vooral het afstemmen met mobiliteit en de klimaatadaptatiestrategie zijn hierbij relevant, maar ook overwegingen met betrekking tot de stedenbouwkundige structuur zijn belangrijk.
Het is de kunst om de samenloop van allerlei verschillende beleidsdocumenten zo goed mogelijk en weloverwogen mogelijk aan elkaar te knopen. Hierin heeft iedereen een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Deze samenhang zorgt ook voor financiële voordelen door combinatie van beschikbare middelen en mogelijkheden voor subsidies. Eventuele opwaardering van groot onderhoudsmaatregelen naar een herinrichting vraagt wel om een herinrichtingsbudget. ▪ Een andere manier van kijken naar de investeringen: van de meest voordelige beslissing per keer, naar een investering op waardes op de lange termijn, bijvoorbeeld door Life Cycle Costing (LCC)berekeningen. De LCC-methodiek maakt een financiële afweging gedurende de levenscyclus mogelijk door investeringskosten, beheer- en onderhoudskosten en sloopkosten onderling met elkaar te vergelijken. Binnen de methodiek is het bepalen van een realistische levensduur een belangrijk element. De LCC-methodiek legt hiermee de focus op de levensduur van object en brengt hiermee de Total Cost of Ownership (TCO) van dit object in beeld. Zo kan het voordeliger en duurzamer zijn een grote ingreep te doen, die een aantal jaar geen nieuwe ingrepen vereist, dan elk jaar een kleine, maar goedkopere ingreep.
▪ Communicatie: meer en beter uitleggen van keuzes, verwachtingen beïnvloeden, zichtbaar maken waar de gemeente aan werkt, meer van binnen naar buiten toe gericht. Dit kan bijvoorbeeld door het onderdeel “Werk in uitvoering” op de website van de gemeente makkelijker vindbaar te maken en te voorzien van foto’s. Of gebruik te maken van “De Bouw app”, een mobiele applicatie waarmee eenvoudig en effectief gecommuniceerd kan worden met de omgeving van het project. Ook kan de traditionele manier via de informatiepagina in het weekblad “Bevelandse Bode” een actief middel zijn om de inwoners te informeren. Binnen de afdeling Openbare Ruimte wordt er een integrale lange termijn Agenda (LTA) opgesteld voor projecten per discipline en onderhoudsplannen per discipline. Door middel van deze gezamenlijke agenda wordt meer integraler gewerkt en samen opgetrokken bij overlappende werkzaamheden. Denk hierbij ook aan het verschuiven van de planning per discipline om samen tot een uitvoeringsdatum te komen en alles in een keer op te pakken in de uitvoering en voorbereiding.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
10
4
Beheerstrategie
De gemeente Goes staat de komende jaren voor grote opgaven in de openbare ruimte. De energietransitie, waarbij veel ondergrondse netwerken worden aangepast of uitgebreid, doet een beroep op de schaarse ondergrondse ruimte. Hierbij zullen ook veel verhardingen opengebroken en hersteld moeten worden. Meer ruimte is nodig voor fiets en voetganger en vergroening is nodig om opgewassen te zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Al deze opgaven vragen om actie in de uitvoering. Dat is niet makkelijk. Het vraagt om flinke inspanningen, investeringen en afstemming. Het betaalbaar realiseren van opgaven als vergroening en vernatting is alleen mogelijk als dit gecombineerd wordt met het reguliere beheer en onderhoud. Concreet betekent dit dat de gemeente bij groot onderhoud, vervangingen en herinrichtingen telkens kijkt welke andere werkzaamheden meteen meegenomen kunnen worden. Daarmee kan een impuls gegeven worden aan enerzijds de beheer- en onderhoudsopgave en anderzijds de ambities voor een sociale, leefbare en groene gemeente uit het coalitieakkoord en de duurzaamheidsagenda. Door op het moment dat er een schop in de grond gaat ook andere opgaven integraal mee te nemen, vermindert bovendien het aantal keer dat de gemeente in een straat of buurt moet zijn. Met als resultaat minder overlast voor omwonenden en minder onnodige kosten.
Het is dus van belang om op tijd met beheercollega’s, beleidsmedewerkers, mogelijke partners en inwoners in gesprek te gaan over welke opgaven meegenomen kunnen worden bij werkzaamheden in de openbare ruimte. Het betekent een goede manier van (samen)werken. Daarbij speelt dat nog niet van al het beleid concrete maatregelen en/of locaties bekend zijn. Om het gesprek goed te kunnen voeren, wordt tot 2029 inzichtelijk gemaakt welk onderhoud aan de verhardingen uitgevoerd moet worden. Met name vervangingen bieden een grote kans om beleidsopgaven (integraal) mee te nemen. Het proces is in figuur 2 weergegeven. De strategie is onder te verdelen in een aantal hoofdpunten, die hieronder worden uitgewerkt. Figuur 2: Programmatisch werken
Informatiestrategie: Voor de verhardingen wordt informatie bijgehouden, variërend van aanlegjaar tot oppervlakte en kwaliteit van de assets. De eenvoudigste manier is om dit vast te leggen in een beheersysteem. De huidige informatie is momenteel 95% compleet en accuraat. Inspectiestrategie: De gemeente inspecteert eens per 2 jaar de verhardingen, conform de richtlijnen van het CROW. Ook uit jurisprudentie blijkt dat 2 jaar een goede frequentie is. Vanuit de inspectieresultaten is de kwaliteit te bepalen en vervolgens de maatregelen waarmee de assets die niet voldoen aan de kwaliteitseisen weer op het afgesproken kwaliteitsniveau gebracht worden.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
11
Onderhoudsstrategie: Voor verhardingen geldt dat zij worden onderhouden, middels klein- en groot onderhoud. Dit om ervoor te zorgen dat de geplande levensduur wordt bereikt. Vanuit duurzaamheidsgedachte en circulaire economie is de insteek op hergebruik van materialen. Het onderhoud wordt zoveel mogelijk integraal uitgevoerd en kansen om gelijk beleidsambities mee te nemen worden meegenomen. Het regulier groot onderhoud worden via Raamovereenkomsten (ROK) op de markt gezet, Integrale projecten met bijv. rioleringswerk, worden via bestekken op de markt gezet. Beide worden aanbesteed bij een (regionale) aannemer, volgens inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Het klein onderhoud wordt zoveel mogelijk door de eigen servicedienst gedaan, zonnodig met ondersteuning van een (lokale) aannemer. Vervangingsstrategie: Voor verhardingen geldt dat, net zoals bij de onderhoudsstrategie, bij het vervangen aan einde levensduur wordt gekeken naar integraal uitvoeren van de werkzaamheden. Transities, ambities, trends, functieverandering etc. worden, indien van toepassing en benodigd, tijdens de vervanging meegenomen. Ook wordt waar mogelijk aangesloten bij de ontwikkelingen in de gemeente en de wensen van de bewoners. Financieringsstrategie: De financiering van het onderhoud en vervanging wordt afgestemd met de betreffende controllers.
Rekening houdend met eisen vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) wordt er gebruik gemaakt van een onderhoudsvoorziening en exploitatiebudgetten. Het streven is naar voldoende budget om de verhardingen in stand te houden en aan het einde van de levensduur te vervangen. Voor het bij onderhoud meenemen van mogelijk ambities en transities wordt op basis van ervaringscijfers budget geraamd. Bijvoorbeeld om klimaatadaptatie meer vorm te geven in de stad. In tabellen 2 en 3 staat meer in detail beschreven hoe men invulling geeft aan de beheertaken. Algemene doelstellingen
Beheermaatregel/actie
Wet- en regelgeving Grondwet: Zorgen voor een goede weginfrastructuur
De weginfrastructuur is in de gemeente goed ingedeeld op de verhardingen, met extra oog voor prioritering van de aandachtsgebieden.
Burgerlijk wetboek: Aansprakelijkheid
De gemeente voert weginspecties uit op basis waarvan ze planmatig onderhoud uitvoeren. Door de CROW-methodiek te volgen wordt het risico op aansprakelijkheidsstellingen geminimaliseerd.
Wegenwet en Wegenverkeerswet
De zorgplicht (Wegenwet artikel 15 en Wegenverkeerswet artikel 2) is geborgd door het ingestelde proces voor beheer en onderhouden van wegen.
Wet milieubeheer: Regels rondom vrijkomende materialen
Onderhoudswerkzaamheden worden via de raamovereenkomst of (bij grotere projecten) via bestekken op de markt uitgezet, waarin is opgenomen dat vrijkomende materialen conform de wet Milieubeheer worden behandeld, zoals teerhoudend asfalt en vervuilde grond.
Code Milieu verantwoord Wegbeheer: Verwijderen teerhoudend asfalt
De gemeente werkt conform de richtlijnen voor het onderzoeken en verwijderen van teer en andere verontreinigingen uit de asfaltketen.
Omgevingswet – Aanvullingswet geluid: bestrijden en voorkomen van geluidshinder ten gevolge van wegverkeer, railverkeer en industrie
Voor wegen is dit onder andere bij de aanleg en wijzigingen van een weg, en de bouw van nieuwe woningen nabij de wegen. Per geval wordt bekeken wat de mogelijkheden zijn om geluid reducerende maatregelen toe te passen.
Tabel 2: Beheerstrategie t.a.v. wet- en regelgeving
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
12
Doelstelling belanghebbenden
Beheermaatregel/actie
Politiek Bereikbaarheid
Er wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met de bereikbaarheid bij het prioriteren van het onderhoud en er worden projectmatig omleidingsroutes ingesteld. Onderhoud doet de gemeente zo integraal als mogelijk om het aantal onderhoudsmomenten (en dus belemmering van de doorstroming) te beperken.
Leefbaarheid en aanzien
De kwaliteit van de verhardingen op ambitie houden. Dit betekent dat het percentage wegen met matige en lage (onvoldoende) kwaliteit, bij voldoende beschikbare middelen, alleen incidenteel mag voorkomen. Daarnaast heeft de gemeente extra aandacht voor de (recreatieve) fiets- en voetpaden.
Veiligheid
De gemeente borgt de veiligheid door het onderhoud te prioriteren. Hierbij is de hoogste prioriteit de asfaltwegen (vanwege kapitaalvernietiging). Daarna de fietspaden en voetpaden en vervolgens de straten en parkeervakken met elementenverharding.
Duurzaamheid
De gemeente past indien mogelijk duurzame materialen toe, gerelateerd aan de levensduur van de wegen. Hierbij worden de bekende strategische beleidsdoelen en de wensen vanuit de praktijk waar mogelijk meegenomen. Daarnaast wordt gestuurd op zo min mogelijk onderhoudsmomenten gedurende de levensduur van de wegen. Bij onderhoud is de insteek om niet herbruikbaar (rest)materiaal zoveel als mogelijk te voorkomen.
Bedrijven Bereikbaarheid
Bij het uitvoeren van onderhoud raakt de bereikbaarheid in meer of mindere mate belemmerd. Het uitvoeren van onderhoud gebeurt in goed overleg en met goede communicatie met de betreffende betrokkenen.
Inwoners Toegankelijkheid en veilig bewegen
Voor het herstel van belemmeringen van de toegankelijkheid, gaten in asfalt, verzakking van straatwerk en door boomwortels omhoog gedrukte trottoirtegels voert de servicedienst kleinschalig onderhoud uit. De gemeente verzorgt snelle afhandeling van meldingen en levert duidelijke communicatie op basis van de binnenkomende meldingen van het meldingssysteem. En zij levert informatie aan de inwoners over tijdelijke stremming van weggedeelten als gevolg van groot onderhoud.
Tabel 3: Beheerstrategie t.a.v. belanghebbenden
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
13
5
Huidige situatie
5.1
Areaal
De gemeente beheert ongeveer 685.000 m2 aan wegen. Het grootste deel van de verhardingen bestaan uit elementen en asfalt. In tabel 4 staat per verhardingstype de totale oppervlakte vermeld. Verhardingstype Asfalt
Areaal in m2 Percentage 893.829
36%
1.538.600
62%
Beton
29.077
1%
Half- en Onverhard
15.891
1%
2.477.397
100%
Elementen
Totaal
Tabel 4: Gegevens areaal per verhardingstype in 2023
Zoals in hoofdstuk 2.3 aangegeven hanteert de gemeente verschillende ambities voor het beeldkwaliteitsniveau van de verhardingen. Deze ambities zijn medebepalend voor het prioriteren en vaststellen van het uit te voeren onderhoud. In onderstaande figuur zijn de arealen per ambitiekwaliteit aangegeven.
Figuur 3: Areaalverdeling per ambitie beeldkwaliteitsniveau
In onderstaande figuur is ook de verdelingen van het areaal per gebruiksfunctie van de weg weergegeven.
Figuur 4: Areaalverdeling per gebruiksfunctie
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
14
Om verdere keuzes te kunnen maken zijn binnen de gemeente de wegen opgesplitst in de CROWwegcategorieën. In tabel 5 is de verdeling weergegeven. Wegtype
Voorbeeld
Percentage
3. Gemiddeld belaste weg
15%
4. Licht belaste weg
4%
5. Weg in woongebied
51%
6. Weg in verblijfsgebied
23%
7. Fietspad
7%
Tabel 5: Gegevens areaal per wegcategorie in 2023
De verhardingen van wegtype 3 en 4 zijn van groot belang voor de bereikbaarheid. Zij bestaan voornamelijk uit asfalt met een hoge verkeersintensiteit. Ook gaan de routes voor openbaar vervoer over deze wegen. Ze zijn van vitaal belang voor de afwikkeling van het lokale en doorgaande verkeer. De uitvoering van onderhoud aan deze wegen heeft een grote invloed op de verkeersafwikkeling. De verhardingen van wegtype 6 en 7 zijn belangrijk, omdat dit voornamelijk de voet- en fietspaden zijn en de gemeente hieraan extra aandacht geeft vanwege de (verkeers)veiligheid en comfort.
5.2
Kwaliteit
De laatste visuele weginspectie is in 2024 afgerond. In tabel 6 is de geconstateerde beeldkwaliteit van de wegen afgezet tegen de landelijk gehanteerde bandbreedtes, waarbinnen het areaal de beoogde beeldkwaliteit moet hebben om te voldoen aan beeldniveau B. Deze bandbreedtes zijn op basis van ervaringen binnen CROW en vele gemeenten tot stand gekomen.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
15
Kwaliteit
Gemeente
Norm
Hoog (A+ - A)
87%
77%-87%
Voldoende (B)
6%
9%-14%
Matig (C )
1%
0%-9%
Laag (D)
6%
0%-9%
Tabel 6: Kwaliteit totaal
Voor het bepalen van de gemiddelde kwaliteit van het areaal geldt de 90% norm van het CROW. Dit betekent dat 90% van het areaal moet voldoen aan minimaal de ambitie. Op basis hiervan blijkt dat de gemiddelde kwaliteit beeldniveau B is. Kwaliteit per verhardingstype De kwaliteitsverhouding per verhardingstype laat zien dat de kwaliteit Laag (D) voornamelijk bij elementen (8%) voorkomt. De lage kwaliteit komt voornamelijk in de voetpaden in de woonwijken voor, als gevolg van de aanleg van glasvezel. De kwaliteiten liggen echter binnen de normgrenzen waardoor het areaal op het gewenste ambitieniveau is.
Figuur 5: Kwaliteit per verhardingstyype
Kwaliteitsverloop sinds 2016 In onderstaande grafiek is het kwaliteitsverloop sinds 2018 weergegeven voor Hoog, Voldoende en Onvoldoende. Hieruit blijkt dat de kwaliteit afneemt.
Figuur 6: Kwaliteitsverloop sinds 2017
Algemeen geldt dat de percentages Matig (C) en Onvoldoende (D) nooit 0% zullen worden. Dit als gevolg van bewuste keuzes om geen grootschalig onderhoud uit te voeren, doordat bijvoorbeeld op korte termijn grootschalige herinrichtingen plaats gaan vinden. Wegbeheer kiest er dan voor om met plaatselijk onderhoud de verhardingen veilig en bereikbaar te houden tot het moment van herinrichting. 25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
16
Kwaliteit per wegtype De huidige kwaliteit is in onderstaande figuur tevens weergegeven voor de verschillende wegtypes.
r
Figuur 7: Kwaliteit per gebruiksfunctie
Voor het bepalen van de gemiddelde kwaliteit per ambitiegebied is hier gekeken naar de 90% norm van het CROW. Dit betekent dat 90% van het areaal moet voldoen aan minimaal de ambitie. Hieruit blijkt dat de wegen in de woon- en verblijfsgebieden (wegtypen 5 en 6) op niveau “C” zijn, de overige zijn niveau “B”. Kwaliteit per ambitiegebied De huidige kwaliteit is in onderstaande figuur weergegeven voor de verschillende ambities voor het beeldkwaliteitsniveau van de verhardingen.
Figuur 8: Kwaliteit in ambitiegebieden
Op basis van de 90% norm van het CROW is te herleiden dat beide ambitiegebieden voldoen aan hun ambitie.
5.3
Meldingen en aansprakelijkheidsstellingen
Meldingen Klachten en meldingen over de openbare ruimte worden via Fixi doorgegeven aan de medewerkers van de afdeling Openbare Ruimte. Ook worden schriftelijke meldingen ontvangen, die in het algemeen wat
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
17
complexer van aard zijn. In onderstande grafiek zijn het aantal meldingen per jaar weergegeven vanaf 2019.
Figuur 9: Meldingen per jaar
Het laat zien dat na een daling in 2020, als gevolg van Covid19, het aantal meldingen weer toeneemt. Dit is ook het gevolg dat het doen van een melding veel gebruiksvriendelijker en laagdrempeliger is gemaakt. Het administratief afhandelen van meldingen legt een vrij groot beslag op de personele capaciteit. Ook al ligt de afhandeling in de organisatie gespreid over meerdere personen. Aansprakelijkheidsstellingen De gemeente wordt aan aantal keer per jaar aansprakelijk gesteld voor schade als gevolg van de staat van de verhardingen. In onderstaande tabel is weergegeven hoe vaak per jaar en hoeveel er toegekend zijn. Dit kan vanwege een terechte aansprakelijkheid of vanuit coulance. Ook is het uitgekeerde bedrag opgenomen. Jaar
Aantal Toegekend Afgewezen uitgekeerd bedrag
2021
9
5
4
€ 4.020
2022
9
4
5
€ 3.253
2023
9
2
7
€ 6.160
Tabel 7: Aansprakelijkheidsstellingen
De kwaliteit is voor het gehele areaal algemeen op ambitieniveau. Aandachtpunt zijn de woonstraten en voetpaden (wegtypen 5 en 6), die momenteel niveau “C” hebben. De mindere kwaliteit van de voetpaden zijn voornamelijk het gevolg van de aanleg van glasvezel. Door meer aandacht aan het onderhoud in deze gebieden te geven kan de kwaliteit snel op orde worden gebracht, wat positief is voor de doelstellingen van de gemeente, met name op veiligheid, leefbaarheid en aanzien. Op basis van de inspectiecijfers vanaf 2019 blijkt dat de kwaliteit de afgelopen jaren wel aan het afnemen is. Het percentage Hoog neemt af, terwijl het percentage Laag toeneemt. Doordat kwaliteitsafname over het algemeen logaritmisch verloopt, kan de achteruitgang op termijn steeds sneller gaan. Bij voldoende budget en structureel aandacht voor het uitvoeren van groot onderhoud zal dit te voorkomen zijn. Het aantal meldingen is ten opzichte van de landelijk ervaringen (ca. 350) laag. De goede staat van de verhardingen zal hierbij zeker een rol spelen. Het aantal aansprakelijkheidsstellingen is vergelijkbaar met landelijke cijfers, de uitgekeerde bedragen zijn daarentegen laag.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
18
6
Onderhoudsplanning
6.1
Integrale aanpak
Integrale projecten komen voort uit ruimtelijke projecten zoals herinrichting, functiewijziging en groot onderhoud. Vaak zijn rioolvervangingsprojecten of actuele thema’s aanleiding tot een complete herinrichting van de straat. Door gebiedsgericht de verouderde openbare ruimte compleet te vernieuwen en her in te richten, waarbij maximaal wordt ingestoken op een integrale aanpak, tezamen met maatregelen voor verkeer (duurzaam veilig) en actuele thema’s (klimaat, energie, circulair) worden grote effecten bereikt. Op deze manier wordt een integrale aanpak van de openbare ruimte verkregen. De planning van het groot onderhoud is hierop zoveel mogelijk aangesloten. In geval van vervangen van de verharding wordt het gehele project opgevoerd als investering. In de gebieden waar integrale projecten plaatsvinden is bij wegbeheer het voorziene wegonderhoud uit de planning gehaald en niet opgenomen in de onderhoudsbegroting. Er is ook geen financiële bijdrage vanuit het wegbeheer aan integrale projecten en rioolvervangingen opgenomen. Wel wordt gekeken naar het verwachte jaar van uitvoering van het project. Als er in de tussentijd (kleinschalig) onderhoud nodig is om de veiligheid te waarborgen, is dit wel voorzien in planning en begroting. De aldus verkregen planning en begroting is dus gebaseerd op het uitvoeren van monodisciplinair grooten klein onderhoud aan de verhardingen.
Bij onderhoudswerkzaamheden wordt, indien mogelijk, wel kleinschalige aanpassingen meegenomen (werk met werk) zoals groenaanpassingen, klimaat-adaptieve maatregel of verkeersaanpassingen.
6.2
Onderhoudsplanning groot onderhoud
De inspectieresultaten zijn vertaald naar een meerjarenplanning voor de periode 2025 t/m 2028. Hierbij is een toets op de maatregel en een analyse op risico’s uitgevoerd. De planning is een lijst, waarop per wegvak is aangegeven welk onderhoud uitgevoerd moet worden en in welk jaar. Het betreft zowel het groot- als het klein onderhoud. Bij de toets op de maatregel wordt beoordeeld of deze aansluit op de werkelijke situatie buiten. Hierbij is een risicoanalyse op veiligheid van de weggebruiker en technische levensduur uitgevoerd. Zo zijn de prioriteiten bepaald en wordt het onderhoud als eerste uitgevoerd op de wegen met het grootste risico. Ook wordt gekeken naar de uitvoerbaarheid van de maatregel en het effect op de restlevensduur van de verharding. Door deze maatregeltoets is de veiligheid geborgd en wordt het onderhoud zo economisch mogelijk uitgevoerd. Op deze manier is het operationele plan opgesteld, waarbij de maatregelen zo in tijd zijn verschoven, dat de jaarlijkse kosten gelijk zijn. Hierdoor is er een evenwichtige belasting op de organisatie en de bereikbaarheid van de gemeente, zonder kans op kapitaalvernietiging. Het gemiddeld benodigd jaarbedrag voor groot onderhoud bedraagt daardoor gemiddeld € 1.948.000, - in de periode 2025-2028.
Door mee te liften op toekomstige gebiedsontwikkelingen en de kwaliteit te laten zaken tot de ondergrens van de kwaliteitsniveaus A respectievelijk B wordt daarnaast een geschatte besparing op het groot onderhoud van € 620.000 per jaar in de periode 2025-2027 bereikt. In die periode is dan jaarlijks € 1.328.000, - nodig. Budgetten periode 2029 - 2034 De onderhoudskosten voor de periode 2029 - 2034 zijn gebaseerd op theoretische levensduren van 60-80 jaar en onderhoudsmodellen, die landelijk worden gehanteerd en zijn afgestemd op de lokale ervaringen. Hierbij geldt als uitgangspunt dat het areaal evenredig verdeeld is qua ouderdom. 25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
19
Het theoretisch benodigd budget voor groot onderhoud is berekend op € 1.934.000, -. Bij de actualisatie van het plan in 2027/2028 worden de werkelijke benodigde budgetten opnieuw bepaalt. Uitgesteld onderhoud 2024 Niet alle voorziene projecten in 2024 kunnen door externe omstandigheden in dit jaar worden uitgevoerd. Dit betekent dat er € 880.000, - wordt doorgeschoven naar 2025. Het bedrag is wel geoormerkt aan projecten vanuit 2024.
6.3
Herstel voegen natuursteenverharding
Met name in het kernwinkelgebied (binnenstad) is veel natuursteen verharding aanwezig. De voegen in deze verharding dient in goede staat te zijn om schade aan de natuursteen te voorkomen. In de winterperiode om vorstschade te voorkomen en in de zomer om te voorkomen dat de verharding wordt opgedrukt kapot springt. De oorzaak hiervan is dat de dilatatievoegen niet meer goed functioneren. Dit leidt tot versnelde slijtage van de verharding en gevaarlijke situaties. Op basis van de kosten van de laatste jaren wordt uitgegaan van een bedrag van afgerond € 75.000, - per jaar en wordt betaald uit de onderhoudsvoorziening.
6.4
Salariskosten beheer
Voor het beheer en onderhoud van de verhardingen is capaciteit nodig. In hoofdstuk 7 is op basis van een benchmark een indicatie gegeven van de benodigde capaciteit in fte. Op basis van de beschikbare capaciteit van 1,8 fte, 1360 beschikbare uren per jaar en een gemiddeld uurtarief van € 128, - bedragen de huidige salariskosten afgerond € 314.000, - per jaar. Het verschil tussen de berekende benodigde capaciteit en de beschikbare capaciteit is opgenomen als externe inhuur voor een bedrag van afgerond € 81.000, -. De kosten worden betaald uit de onderhoudsvoorziening.
6.5
Kleinschalig onderhoud
Kleinschalig onderhoud is gericht op wegwerken plaatselijke schades (kleiner dan 50 m 2), geven van een kwaliteitsimpuls en uitstel groot onderhoud. Het is essentieel voor het waarborgen van de veiligheid van de wegen. De kosten voor het klein onderhoud bestaan onder andere uit: - Asfaltreparaties. - Vullen van scheuren in asfalt. - Kleinschalig onderhoud aan de elementenverhardingen. - Herstel van half- en onverharde wegen. Het kleinschalige onderhoud wordt uitgevoerd door de gemeentelijke serviceploeg of als jaarlijks terugkerende werken bij een aannemer ondergebracht. Op basis van de kosten van de laatste jaren wordt uitgegaan van een bedrag van afgerond € 350.000, - per jaar en wordt betaald uit het exploitatiebudget.
6.6
Bebording en markering
Ook het onderhoud aan de bebording en wegmarkeringen komt niet vanuit de weginspectie, maar zal vanuit veiligheid en aansprakelijkheid wel uitgevoerd worden. Ook hieraan geeft de gemeente structureel aandacht en werkt aan wegwerken achterstalligheid. Hierbij wordt de bebording niet volledig betaald vanuit GIB, maar een deel wordt betaald vanuit O&E. Het bedrag voor GIB bedraagt jaarlijks ca. € 57.500, - en is gebaseerd op de gemiddelde uitgaven van de laatste 3 jaar. Het wordt betaald uit het exploitatiebudget.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
20
6.7
Inspecties, onderzoeken, advisering en beheersysteem.
Naast het onderhoud aan de verhardingen zijn ook financiële middelen nodig voor aanvullende activiteiten. Dit zijn kosten weginspecties (1 x 2 jaar), verwerken revisies, externe advisering, adviesdiensten door derden en onvoorziene kosten (calamiteiten). Ook de licentie en onderhoudskosten (ca. € 40k) voor het beheersysteem maken hier onderdeel van uit. Jaarlijks wordt daardoor gemiddeld € 120.000, - uitgegeven en worden betaald uit het exploitatiebudget.
6.8
Onvoorziene uitgaven, Calamiteiten
Naast het onderhoud aan de verhardingen kunnen er ook financiële middelen nodig zijn voor onvoorziene uitgaven en optredende calamiteiten. Dit zijn kosten voor bijvoorbeeld herstel asfaltverharding na ongevallen of verwijderen van oliesporen Op basis van ervaringen uit de afgelopen jaren is hiervoor een bedrag van € 50.000, - gereserveerd in het exploitatiebudget.
6.9
Herstel verharding na glasvezelaanleg
Momenteel wordt er glasvezel aangelegd in de gemeente. Naar verwachting wordt dit in 2026 afgerond. Voor het herstel van de verhardingen na de aanleg van glasvezel wordt voor 2025 een bedrag verwacht van € 200.000, -. In 2026 wordt een bedrag verwacht van € 100.000, -. Het herstel wordt betaald uit een exploitatiebudget, waarvan de dekking elders in de gemeentelijke begroting is opgenomen.
6.10
Salariskosten uitvoering
Voor het beheer van de verhardingen en het (laten) uitvoeren van het onderhoud is ambtelijke capaciteit nodig. Momenteel is de volgende capaciteit aanwezig: Functie
uren
Tarief
Kosten € 77.000
Vakbeheerder
600
128,23
Landmeter
100
128,23
€ 13.000
Stratenmakers
2640
63,33
€ 167.000
70
63,33
€ 4.000
(ass)opzichters
1120
63,33
€ 71.000
Werklieden
2695
48,76
€ 131.000
Chauffeur
Totaal
€ 463.
De salariskosten voor de uitvoering betreft voornamelijk de aansturing en het uitvoeren van het klein/dagelijks onderhoud en drukken op een exploitatiebudget, waarvan de dekking elders in de gemeentelijke begroting is opgenomen.
6.11
Investeringen
Onder investeringen vallen wegen die volledig gerehabiliteerd worden, waarbij ook de functie of de inrichting van de weg veranderd. Als de functie of herinrichting niet veranderd maar de constructie wel vernieuwd of vervangen (rehabilitatie) moet worden wordt dit, conform de BBV (zie 6.1), ook vanuit een investering wordt gedaan. Op basis van de maatregeltoets en de integrale afstemming worden vervangingen en vernieuwingen vastgesteld en opgenomen in een investeringslijst. Voor de periode 2025-2028 worden onderstaande projecten aan de integrale investeringsplanning toegevoegd.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
21
Investeringen
2025
2026
2027
2028
Herinrichtingsplannen. € 84.327
Goes-West Breitnerstraat
€ 720.000
Goes Oost
€ 810.000
Integrale aanpak Nassaulaan
€ 821.500
Oud Sabbinge
€ 205.000
€ 205.295
€ 1.11 .827
€ 2 5.2 5
€ 905.000
Kloetinge Totaal investeringen
€ 1.53 .
€
5.
Tabel 8: Investeringen
De gemeente actualiseert jaarlijks de integrale investeringsplanning, waarin dus de wegbeheerinvesteringen zijn opgenomen. De investeringsplanning wordt bij de kadernota aangeboden voor vaststelling en daarom verder buiten dit plan gehouden.
6.12
Mogelijke extra kosten door beleidsintensivering
Het beheerplan gaat uit van het benodigde onderhoud om te voldoen aan instandhouding van het areaal op de gewenste beeldkwaliteit. Bij elk onderhoudsmoment zijn er echter kansen om een bijdrage te leveren aan overstijgende beleidsdoelstellingen van de gemeente. Deze mogelijke bijdragen zullen wel extra middelen vragen. Het extra benodigd bedrag is afhankelijk van de kansen en mogelijkheden. De twee belangrijkste kansen zijn hieronder opgenomen, met daarbij een indicatie van de benodigde extra middelen. Groen parkeren Parkeerplaatsen zijn uitgelezen plekken om klimaat adaptieve maatregelen te nemen. De gemeente heeft dit als speerpunt omarmt, waarbij de wens is om parkeerplaatsen te vervangen door open tegels met een goed substraat en de juiste fundering. Dit levert een goede bijdrage aan infiltratie en opvang van regenwater. De extra kosten hiervoor worden op jaarlijks € 95.000, - geraamd en zou betaald worden uit de onderhoudsvoorziening. Klimaatadaptatie en Duurzaamheid Grote 'nieuwe' overstijgende opgaven, zoals de energietransitie, ordening van de ondergrondse infrastructuur (zoals kabels en leidingen) vanwege steeds intensiever gebruik van de ondergrond, duurzaamheid en klimaatadaptatie zijn uitdagingen waar de gemeente voor staat en waarin ook vanuit wegbeheer een inbreng mogelijk is.
Daarnaast heeft de gemeente in haar inkoopbeleid 2022-2026 onder andere “Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI)” opgenomen en daarop haar ambities vastgesteld. De gemeente kiest voor de volgende, voor wegbeheer van belang zijnde, speerpunten: 1. Klimaatneutraal inkopen: Inkopen met een neutraal of zelfs positief effect op het klimaat en de natuur, zoals CO2-reductie, duurzame energie, schone lucht, biodiversiteit, waterbestendig maken.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
22
2. Circulair inkopen: Inkopen zonder afval te generen door hergebruikte producten te kopen of producten te vragen die herbruikbaar zijn. Rekening wordt gehouden met onderhoud, retourname aan het einde levensduur en inbouwen van financiële prikkels om te toezeggingen te borgen. 3. Biobased inkopen: Stimuleren van de markt om producten aan te bieden die zijn gemaakt van hernieuwbare, organische grondstoffen in plaats van fossiele grondstoffen. Bij elk project kan wegbeheer naar mogelijkheden zoeken om zoveel als mogelijk invulling te geven aan deze speerpunten. Een aantal kansen zijn hieronder weergegeven, waarbij wordt aangegeven dat veel mogelijkheden pas bij herinrichtingen (investeringen) uitvoerbaar zijn: Klimaatadaptatie: - Bij projecten kijken naar mogelijkheden voor omvorming asfalt naar elementenverharding. - Asfalt voorzien van een lichte kleur wat positief bijdraagt aan verminderen van de hittestress. - Verhard oppervlak verminderen zodat er meer ruimte voor groen/bomen ontstaat. - Bij projecten kiezen voor waterdoorlatende of waterpasserende verharding en combineren met kolken of waterbergende fundering. - Op specifieke punten veranderen van afschot om te voorkomen dat water op plekken komt waar het niet behoort te komen. Duurzaamheid: - Circulair inkopen: o Hergebruik van materiaal of reststoffen. o Waar mogelijk gebruik van 100% circulaire materialen.
- CO2-reductie: o Bij aanbestedingen van onderhoud kiezen voor een lage Milieukosten Indicator (MKI): bijvoorbeeld door hoge mate van hergebruik (PR) of door laagtemperatuur asfalt (LTA). Hierdoor wordt de uitstoot van CO2- beperkt. o Alleen nog materieel met lage uitstoot, dus hoge klasse van emissiereductie (minimaal euro 6) opnemen in onderhoudsbestekken (CO2-prestatieladder). - Het onderhoud beperken door robuust ontwerp, maar ook robuust onderhoud. - Afvoer materialen op duurzame wijze, zodat zoveel mogelijk voor hergebruik in aanmerking komt. De werkwijze zo nodig op aanpassen: bijvoorbeeld apart frezen van teerhoudende asfaltlagen. Door de huidige inflatie en prijsstijgingen, als gevolg van tekort aan grondstoffen en hogere energieprijzen, is het moeilijk in te schatten wat de extra kosten werkelijk gaan bedragen. Op basis van huidige ervaringen binnen andere gemeenten worden de extra kosten voor klimaat en duurzaamheid geschat op ca. 3% van het gemiddeld groot onderhoud derhalve gemiddeld ca. € 58.000, - per jaar en zou betaald worden uit de onderhoudsvoorziening.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
23
6.13
Samenvatting kosten
Samenvattend is in onderstaande figuur de begroting voor de periode 2025-2029 weergegeven.
Figuur 10: Onderhoudskosten 2025-2032
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
24
7
Organisatie
De organisatie rondom (weg)beheer verandert landelijk continu. Er wordt nagedacht over nieuwe organisatievormen, vormen van uitbesteding en samenwerkingsverbanden met andere gemeenten en marktpartijen. Iedere gemeente is uniek en heeft het op een eigen manier georganiseerd. Zie ook hoofdstuk 3. Wel blijven onafhankelijk van organisatievormen en samenwerking met andere partijen een aantal kernfuncties overeind. De organisatie functioneert zolang de bestaande, goed op elkaar afgestemde kerntaken steeds opnieuw (kunnen) worden herhaald. Deze kerntaken zijn gebaseerd op Assetmanagement volgens ISO 55002. Assetmanagement werkt alleen als iedereen er op de afgesproken wijze mee aan de slag gaat. ‘Mens en organisatie’ staat dan ook in het hart, omdat alles om de mensen die de beheertaken uitvoeren draait. Figuur 11: Kernactiviteiten conform ISO 550002
Benodigde FTE Wegbeheer, gemeente Goes De huidige aard van de organisatie is gedeeltelijk een regieorganisatie. De inspecties en uitvoering van het onderhoud wordt uitbesteed, Het toezicht op de uitvoering wordt deels uitbesteed. De eigen organisatie maakt zelf wel de onderhouds- en investeringsplannen. Zie ook hoofdstuk 4. Om de beheertaken goed uit te voeren en de regie te houden zijn er voldoende medewerkers nodig. Om een indruk te geven van de benodigde capaciteit om de opgave van de gemeente goed in te kunnen vullen, is op basis van de huidige werkwijze, landelijke benchmark met vergelijkbare gemeenten en diverse modellen de verwachte benodigde Fte’s in tabel 9 bepaald. Activiteit Beheer
Fte beschikbaar
Fte benodigd
Vakbeheerder
0,6
0,6
Vakspecialist
0,4
0,5
Directievoerder
0,3
0,4
Toezichthouder
0,4
0,6
Informatiebeheerder
0,1
0,4
Totaal fte
1,8
2,5
Fte beschikbaar
Fte benodigd
Vakbeheerder
0,4
0,4
Landmeter
0,1
0,1
GAB collega's
4,8
4,8
Totaal fte
5,3
5,3
Activiteit Uitvoering
Tabel 9: Benodigde organisatie in FTE
Bij de beheeractiviteiten is er een verwacht tekort van 0,7 fte. Voor de uitvoering is de huidig beschikbare capaciteit voldoende. Het team ervaart ook het knelpunt in de capaciteit en formatie: het werk dat er ligt wordt niet altijd (volledig) uitgevoerd
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
25
Kennis van areaal en gebied is noodzakelijk voor goed beheer, ook als sparringpartner voor externe partijen bij uitbesteding van werk. De huidige capaciteit voor de kernactiviteiten van beheer is onvoldoende. Het advies is om: - Een analyse op de huidige taakverdeling te doen en een overzicht te maken van taken die momenteel niet goed geborgd zijn. - De formatie uit te breiden met 1 fte allround vakspecialist, die zich gaat richten op de niet goed geborgde taken. Hierdoor neemt ad-hoc werk af, waardoor het werk efficiënter zal worden uitgevoerd en er voor de vakbeheerder ruimte ontstaat om zich beter te richten op het, binnen wegbeheer, borgen van de belangen en de organisatiedoelen van de gemeente. Om tijdelijk het capaciteitsknelpunt op te lossen is in hoofdstuk 5.5 een post “Inhuur” opgenomen voor 0,7 fte. Dit komt neer op een bedrag van € 81.000, -.
.
25 september 2024
BEHEERPLAN WEGEN
BJ4396-MI-RP-230523-1453
26
8
Financiën
Dit hoofdstuk maakt de benodigde onderhoudsbudgetten voor de begrotingsjaren 2025 t/m 2034 inzichtelijk, conform de kaders van de Notitie Materiele Vaste Activa van de commissie BBV. De budgetten zijn nodig om aan de kwaliteitseisen en ambities van de gemeente te voldoen. De benodigde middelen zijn bepaald voor de voorziening op basis van groot onderhoud en bijdrage aan beleid. Ook zijn ze bepaald voor de exploitatie (uitvoeren van kleinschalig onderhoud en de overige kosten). Er is geen rekening gehouden met de kosten van de interne ambtelijke uren. De financiële uitgangspunten bij het vaststellen van de budgetten zijn opgenomen in bijlage 2.
8.1
Kaders vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
Investeringen Het BBV stelt dat investeringen in wegen vallen onder maatschappelijk nut: wegen genereren geen middelen en hebben daarom geen economisch nut. Investeringen in wegen leiden tot grote waarde voor de gemeente: leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid, etc. Investeringen in wegen zijn typisch investeringen die veel kosten met zich meebrengen. Investeringen in wegen zullen geactiveerd en meerjarig afgeschreven worden, afhankelijk van de financiële positie van de gemeente. Investeringen mogen alleen gebruikt worden bij aanleg en vervangingen, niet voor onderhoud. Vervangingen betreffen het compleet vernieuwen van de (delen van de) wegconstructies. Groot onderhoud De kosten voor groot onderhoud mogen niet als te activeren investering beschouwd worden. Voor groot onderhoud mág wel een exploitatiebudget of een voorziening gehanteerd worden. De kosten voor groot onderhoud worden óf in hetzelfde jaar ten laste van de exploitatie gebracht (gelijk aan kosten klein (dagelijks) onderhoud), óf uit een voorziening betaald (eveneens in hetzelfde jaar van realisatie). Het betreft een voorziening conform BBV-artikel 44 lid 1c. Groot onderhoud betreft bijvoorbeeld het herstraten van elementenverhardingen of het vervangen van asfaltdeklagen. Momenteel maakt de gemeente gebruik van een exploitatiebudget.
Kleinschalig en verzorgend onderhoud Voor kleinschalig en verzorgend onderhoud geldt dat de kosten in hetzelfde jaar ten laste van de exploitatie gebracht moeten worden. Dit betreft bijvoorbeeld het herstellen van verzakkingen in klinkerwegen en/of het repareren van gaten in asfaltwegen. Kapitaalvernietiging en onveilige situaties Het BBV verplicht tot het inrichten van een voorziening wanneer er sprake is van kapitaalvernietiging of wanneer er sprake is van onveilige situaties. Bij elementen is de kans van optreden van kapitaalvernietiging verwaarloosbaar. Alleen bij asfaltverharding is dit in theorie mogelijk. In dat geval betreft het een voorziening voor achterstalligheid conform BBV-artikel 44 lid 1a. In de gemeente komt deze situatie niet voor.