061. Omgevingsvisie Goes 2040 (AANGEPAST)

Omgevingsvisie Goes 2040 visie op de toekomst van Goes

Gemeente Goes november 2025

november 2025 tekst en redactie: ambtelijke projectgroep ism RDH urban afbeeldingen: afdeling OenE en Rothuizen fotografie: Fotografie in Zeeland - Kristian de Winter: kaft voor en achter Charles Linssen: pagina 10, 14, 17, 18, 20, 21, 23, 26, 30, 32, 33, 34, 36, 37, 39, 42, 46, 52, 64, 67 afdeling OenE: pagina 14, 15, 19, 24, 26, 27, 28, 38, 40, 45, 48, 54, 55, 56, 57, 60, 65, 68 Gemeente Goes www.goes.nl 2

3

Omgevingsvisie Goes 2040

4

Voorwoord

“De toekomst van Goes vraagt om visie én realiteitszin, om ambitie én maatwerk.”

Een goede leefomgeving maken we samen. Een omgeving waarin we prettig kunnen wonen, werken, ontspannen, elkaar ontmoeten en waar de natuur de ruimte krijgt. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het vraagt voortdurend aandacht, omdat de wereld om ons heen verandert. Klimaatverandering, woningbouw, mobiliteit, energie, economie, gezondheid en sociale samenhang — al die ontwikkelingen raken elkaar en vragen om keuzes die niet alleen nú, maar ook in de toekomst goed uitpakken. Met de Omgevingsvisie Goes 2040 geven we richting aan die keuzes. We zetten een koers uit die houvast biedt bij nieuwe initiatieven, plannen en ontwikkelingen. Deze visie helpt ons om bewust en evenwichtig om te gaan met verandering: wat willen we behouden, waar willen we ruimte geven, en hoe zorgen we dat alles bijdraagt aan een leefbare, duurzame en vitale gemeente. Voor het eerst brengen we in één visie het fysieke en sociale domein samen. Want de kwaliteit van onze leefomgeving gaat niet alleen over ruimte, groen of gebouwen, maar ook over gezondheid, veiligheid, verbondenheid en kansen voor iedereen. Deze integrale benadering vraagt om de juiste balans en combinaties: tussen verstedelijking en landschap, tussen groei en leefkwaliteit, tussen economie en gemeenschap. De visie bouwt voort op wie we zijn: onze identiteit en kernwaarden vormen het vertrekpunt.

Goes is de compacte stad in een groenblauwe omgeving, met sterke dorpen, betrokken inwoners en een unieke ligging tussen stad en zee. Vanuit die basis brengen we onze opgaven samen. Breder en integraler dan voorheen, niet alleen per thema of sector, maar in samenhang.

De totstandkoming van deze visie is een gezamenlijke reis geweest. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en dorpsverenigingen hebben meegedacht over de toekomst van Goes. Hun ideeën en zorgen hebben de inhoud mede gevormd. Zo is deze visie niet alleen een document van de gemeente, maar van ons allemaal. Onze blik reikt verder dan 2040. De visie biedt een basis voor de contouren van Goes 2050 en daarmee onze eerste reactie op Zeeland 2050. Hiermee wordt het perspectief geschetst voor de komende decennia: een veerkrachtige, duurzame en verbonden regio waarin Goes als hart van Zeeland een belangrijke rol speelt. De inhoudelijke thema’s van deze visie — aantrekkelijk wonen, een sterke economische motor en toekomstbestendige voorzieningen — geven richting aan ons dagelijks handelen. Maar minstens zo belangrijk is het werken met de omgevingsvisie: het vertalen van deze koers in beleid, programma’s en gebiedsgerichte keuzes. Zo blijft de visie levend en actueel, en kunnen we bijsturen waar dat nodig is. De toekomst van Goes vraagt om visie én realiteitszin, om ambitie én maatwerk. Deze omgevingsvisie geeft ons daarbij houvast: een kompas voor evenwichtige, weloverwogen keuzes in een tijd van verandering — met focus op 2040, en met een basis richting 2050 en verder. Joan Veldhuizen Wethouder.

5

Omgevingsvisie Goes 2040

6

Inhoudsopgave Voorwoord

5

1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding Visie op hoofdlijnen Uitdagingen Goes Totstandkoming van deze visie Waaruit bestaat deze omgevingsvisie?

9 9 11 13 13

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Het verhaal van Goes De geschiedenis van Goes De positie van Goes: drie invalshoeken Compacte stad in een groenblauwe oase Ruimtelijke kwaliteit Brede welvaart

15 15 19 21 25 29

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Aantrekkelijk wonen Woningbouw Diversiteit in woonaanbod Gezond en duurzaam wonen Groen in en rond de stad Water en bodem

31 31 33 35 36 38

7

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Economische motor 41 De economische identiteit 41 Circulaire economie 44 Aantrekkelijk voor bedrijven, bezoekers en bewoners 44 Werklocaties 45 Duurzame bedrijvigheid 46 Bereikbaarheid en mobiliteit 47 Veiligheid in de leefomgeving 51

5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Toekomstbestendige Voorzieningen Voorzieningen die verbinden De binnenstad als huiskamer van de regio Cultureel erfgoed Recreatie en vrijetijdsbesteding Zorgvoorzieningen Goes als onderwijsstad

53 53 55 55 55 57 57

6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Werken met de omgevingsvisie Programma’s Dorpsvisies Regiegebieden Brede welvaart als integraal afwegingskader Financiële onderbouwing Monitoring en evaluatie

59 61 62 63 72 72 73

Begrippenlijst

74

Omgevingsvisie Goes 2040

8

1. Inleiding Een goede leefomgeving is de basis voor een samenleving waarin iedereen tot zijn recht komt. Een goede leefomgeving biedt kansen en mogelijkheden: voor gezondheid, ontmoeting, ontwikkeling en verbondenheid. Verbinding tussen mensen onderling, én tussen mens en natuur. Tegelijkertijd verandert de wereld snel. Nederland groeit en de samenleving verandert. We hebben te maken met uitdagingen zoals een woningtekort, een veranderend klimaat, netcongestie en druk op ons zorgstelsel. Ook in de gemeente Goes zien en voelen we deze ontwikkelingen. We nemen daarin onze verantwoordelijkheid door vooruit te kijken, samen te werken en keuzes te maken die passen bij onze ambities. Deze omgevingsvisie geeft richting aan die keuzes. Ze biedt een koers die houvast biedt op de lange termijn en schetst kaders hoe we omgaan met de ontwikkelingen die we op ons af zien komen met oog voor wat Goes bijzonder maakt. Een visie die genoeg ruimte biedt voor flexibiliteit en ontwikkeling, maar tegelijk wél voor ogen houdt wat het profiel is van Goes en waar en hoe ontwikkelingen dus het beste kunnen worden ingepast.

1.1 Visie op hoofdlijnen

grondgebied gemeente Goes

geen exacte plannen, maar illustraties om aan te geven welke richting we op willen met de gemeente. We zijn ons ervan bewust dat ontwikkelingen razendsnel kunnen gaan en dat lokale effecten niet altijd voorspelbaar zijn. Een recent voorbeeld is de introductie van brede toepassingen van AI, met grote gevolgen voor onderwijs, bedrijven en werkgelegenheid. Ook de veranderende geopolitiek kan leiden tot bijstelling van sociaalmaatschappelijke en/of economische prioriteiten. Het is echter niet voor het eerst in de geschiedenis dat Goes zich voor grote veranderingen geplaatst ziet. Gesteund door haar basiskwaliteiten heeft ze echter altijd haar bestaansrecht en identiteit weten te behouden en dat nemen we ook nu als uitgangspunt.

De omgevingsvisie beschrijft uitgangspunten en geeft kaders voor wat we willen bereiken en hoe en waar we dat willen doen. Het is geen gedetailleerd plan, maar is bedoeld om richting te geven hoe de gemeente zich ontwikkelt en waar we rekening mee moeten houden. Ontwikkelingen op het gebied van demografie, digitalisering, klimaatverandering, energietransitie, elektrificatie van mobiliteit, gezondheidszorg, en veranderende vormen van vrijetijdsbesteding vragen om een vooruitziende blik. Deze visie biedt handreikingen om voorziene ontwikkelingen in samenhang een plek te geven en hier op te sturen op een manier die past bij onze uitgangspunten. Voor zover als dit mogelijk is, hebben we bij het maken van de visie de blik op 2040 gehouden. Uitgangspunt is het versterken van de positie van Goes als Hart van Zeeland, om zo als geografisch hart van de regio een functionele bijdrage te leveren aan een veerkrachtige en duurzame Zeeuwse samenleving. In de komende jaren werken we de hoofdlijnen van deze visie verder uit. Dit zal gebeuren in de vorm van (thematische of gebiedsgerichte) programma’s. Als we in deze omgevingsvisie kaarten of cijfers laten zien zijn dat 9

Omgevingsvisie Goes 2040

stad,

dorp,

... en landschap 10

1.2 Uitdagingen Goes

ook Goes) een extra bijdrage aan de landelijke woningnood en ruimtedruk kan leveren (Zeeland 2050). Omdat beide ontwikkelingen een nog grote mate van onzekerheid hebben zijn beide nog niet in deze omgevingsvisie uitgewerkt. Deze omgevingsvisie is de basis waarmee we een kader leggen met oog voor balans en kwaliteit en waarmee we in kunnen spelen op deze (ambitieuzere) ontwikkelingen. Voortbouwend op de uitgangspunten van deze omgevingsvisie wordt onder de naam Goes 2050 gewerkt aan een verdere verkenning van onze invulling aan Zeeland 2050. Daarmee onderzoeken we de diepere ruimtelijke en sociale gevolgen voor onze gemeente. We geven antwoord op de vraag op welke manier en in welke mate Goes een bijdrage kan leveren aan de grotere ambities van Zeeland 2050. De kwalitatieve uitgangspunten van deze omgevingsvisie blijven daarbij het fundament. Als dit leidt tot veranderde ambities zal dit bij de volgende herijking van de omgevingsvisie integraal worden verwerkt in relatie tot de verschillende onderdelen van deze omgevingsvisie. Hetzelfde geldt voor de eventuele komst van één of meerdere nieuwe kerncentrales in Zeeland en eventuele andere (onvoorziene) ontwikkelingen met een grote impact op Goes.

Omgevingsvisies zijn van oorsprong hoofdzakelijk ruimtelijke visies. In deze omgevingsvisie willen we echter met nadruk de combinatie maken tussen het fysieke- (denk aan woningen, voorzieningen, gebouwen, wegen, groen etc.) en het sociale domein (leefbaarheid, gezondheid, welzijn etc.). Het gaat erom dat er verstandige combinaties worden gemaakt tussen het verbeteren van de fysieke leefomgeving met een scherp oog voor de sociale aspecten. De gemeente ontwikkelt immers niet alleen door fysieke óf sociale ontwikkelingen. Het is zoeken naar de juiste balans, door combinaties die passen binnen het profiel, de schaal en de identiteit van Goes. Nederland en ook Zeeland vergrijst. Het aandeel van de beroepsbevolking neemt steeds verder af. Daar tegenover staat dat de stad Goes mede door haar geografische ligging is uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van het economische hart van Zeeland. Met ruim 25.000 banen levert de stad een zeer forse bijdrage aan de Zeeuwse economie. Het aantal forensen dat richting Goes komt is daardoor hoog en zorgt voor de nodige verkeersdruk. De uitdaging is om dit deel van de beroepsbevolking een aantrekkelijk woonmilieu binnen Goes aan te bieden zodat verplaatsingen afnemen, er meer balans in de demografische opbouw ontstaat en bedrijven voldoende aanbod blijven houden in personeel. Natuurlijk komen de komende decennia (grote) veranderingen op ons af.

Van vele weten we het bestaan nog niet af, van sommige hebben we een vermoeden, en een aantal is al met redelijke zekerheid te voorspellen. Van een tweetal mogelijke ontwikkelingen weten we dat deze een structurele impact kunnen hebben op de provincie Zeeland en daarbij ook op de gemeente Goes. Deze willen we daarom wel noemen in het kader van deze omgevingsvisie. Het betreft de impact die het vestigen van één of meerdere kerncentrales voor Zeeland en Goes heeft, en de aangezwengelde discussie of Zeeland (en daarmee 11

Omgevingsvisie Goes 2040

Goes in bloei 12

1.3 Totstandkoming van deze visie

1.4 Waaruit bestaat deze omgevingsvisie?

Deze omgevingsvisie is niet uit het niets ontstaan. Ze bouwt voort op bestaande plannen, inzichten en samenwerkingen die de afgelopen jaren binnen onze gemeente zijn ontwikkeld. We hebben kennis, ervaringen en beleid op tal van terreinen. Die vormen het fundament onder deze visie. Het perspectief van onze inwoners, bedrijven, (maatschappelijke) organisaties en verenigingen is daarbij onmisbaar. Als dagelijkse gebruiker van de leefomgeving hebben zij ideeën, uitgangspunten en ervaringen met ons gedeeld. Deze betrokkenheid helpt om keuzes scherper te maken en aan te sluiten bij wat er leeft. Wat deze visie bijzonder maakt, is dat we daarmee breder en integraler kijken. Waar voorheen vaak per thema of sector werd gedacht, brengen we nu opgaven samen. Dat vraagt om het verbinden van belangen, het zoeken van samenhang én het maken van keuzes. Daarbij kijken we verder vooruit en scherpen we onze ambities aan. Want de uitdagingen van vandaag en morgen vragen om meer dan alleen een plan: ze vragen om richting, durf en samenwerking.

In deze omgevingsvisie vertellen we het verhaal van Goes. In Hoofdstuk 2 gaan we in op de identiteit en kernwaarden van Goes. Vervolgens gaan we in Hoofdstuk 3 t/m 5 met een drietal inhoudelijke hoofdstukken verder de diepte in. We kijken in deze hoofdstukken wat onze ambitie betekent voor: aantrekkelijk wonen, de economische motor en toekomstbestendige voorzieningen. Afsluitend geven we in Hoofdstuk 6 een inkijkje in wat het betekent om te werken met deze omgevingsvisie.

13

Omgevingsvisie Goes 2040

14

2. Het verhaal van Goes Het verhaal van Goes begint niet vandaag, maar is gevormd door generaties mensen, plekken en gebeurtenissen. Ons verhaal wordt gevormd door ons verleden, is voelbaar in het heden en zien we als richtinggevend voor de toekomst. De verbinding met de Oosterschelde, Goes als Hart van Zeeland en als centrum van de Bevelanden geven het verhaal van Goes betekenis en richting. Ons verhaal groeit mee met de tijd. Wat we hebben opgebouwd, koesteren we – niet om stil te blijven staan, maar om met vertrouwen vooruit te kijken. We willen een omgeving zijn waar mensen gezond en prettig kunnen leven, waar we bouwen aan een toekomst die in balans is met natuur en klimaat, en waar we samen verantwoordelijkheid nemen voor wat komt. Vanuit die verbondenheid blijven we bouwen aan een gemeente die klaar is voor de toekomst, gedragen door wat ons sterk maakt. We kijken niet alleen naar de opgaven van vandaag, maar ook naar wat mensen nodig hebben om nu én later goed te kunnen leven – in samenhang met elkaar, de plek waar ze wonen en de wereld om hen heen.

2.1 De geschiedenis van Goes

Handelsstadje dat Oosterschelde en de Bevelanden verbindt

De directe relatie tussen stad en Oosterschelde werd minder sterk. De goede landbouwgronden rond de stad versterkten echter het agrarische karakter van de economie, en haar regionale positie als voorzieningenstad van de Bevelanden bleef tot de Tweede Wereldoorlog onaangetast. Ook de naoorlogse economische groei, die mensen mobieler en koopkrachtiger maakte, heeft aan de regionale centrumpositie van Goes niets afgedaan. Wel heeft het stedelijke voorzieningenaanbod zich in de loop der tijd aangepast. Schaalvergroting leidde ertoe dat regionaal gevestigde rijksdiensten, de rechtbank en de gevangenis verdwenen. Het profiel van de historische binnenstad wijzigde geleidelijk van handelscentrum naar winkel- en uitgaanscentrum. Door de aanleg van een rijksen provinciaal autowegennet kwam Goes steeds centraler in de regio Zeeland te liggen, wat haar centrumpositie tot vandaag de dag laat uitstijgen tot boven dat van de Bevelanden. Het maakt Goes een gewilde vestigingsplaats voor bedrijven, en een centraal gelegen woon- en uitgaansstad in Zeeland. De relatie tussen de stad Goes en haar omringende dorpen is in de loop der eeuwen niet essentieel veranderd. Net als de stad hebben ook de dorpen hun eigen ontwikkeling doorgemaakt,

De ontwikkeling van de stad Goes kan niet los worden gezien van de Oosterschelde. De locatie van de eerste bebouwing van Goes aan het water van de Oosterschelde, maakte de aanleg van een haventje mogelijk. Deze haven, de huidige stadshaven, zou de Oosterschelde en de stad eeuwenlang een sterke binding geven. De haven van Goes had groot belang voor de ontwikkeling van de stad door overzeese handel in met name zout en wol, regionale producten waar veel gezinnen indertijd hun inkomen aan ontleenden. Mede door haar toenmalige ligging aan de Oosterschelde groeide Goes geleidelijk tot de belangrijkste plaats in de Bevelanden, van waaruit met name veel handel werd gedreven. De sinds 1400 gehouden weekmarkt, die nu nog steeds bestaat, was hier belangrijk onderdeel van. Handel leidt logischerwijs tot ontmoeting tussen mensen, en stap voor stap groeide Goes niet alleen tot het economische, maar ook tot het bestuurlijke en religieuze centrum van de Bevelanden. Nadat verzanding van de haventoegang tot inpolderingen leidde, kwam Goes steeds verder van de Oosterschelde te liggen. 15

Omgevingsvisie Goes 2040

verschillende lagen in tijd en ruimte vormen het landschap 16

veelal aangestuurd door de lokale economie. Grotere dorpen, zoals het buiten de gemeentegrenzen liggende Kapelle, ’s-Gravenpolder en Heinkenszand hebben een lokaal aanbod voor de dagelijkse behoeften. Maar evenals de kleinere dorpen zijn ook zij voor middelbaar- en beroepsonderwijs, gespecialiseerde gezondheidszorg, winkelen en uitgaan nog steeds primair op de stad Goes gericht. Wat Oud-Sabbinge, Wolphaartsdijk, Wilhelminadorp, Kattendijke, Kloetinge, Eindewege, ’s-Heer Arendskerke en ’s- Heer Hendrikskinderen echter nóg sterker met de stad Goes verbonden houdt is het Bevelandse landschap. Al deze ‘Goese’ dorpen zijn in de loop der jaren op karakteristieke manier verbonden gebleven met het hen omringende landschap. Over ieder dorp is daarbij een verhaal te vertellen over hoe deze relatie bijdraagt aan de specifieke identiteit van het betreffende dorp. Ondanks de vele veranderingen die het Bevelandse landschap in de loop der eeuwen heeft doorgemaakt, kan het Goese deel van het Bevelandse landschap nog steeds als (zeer) waardevol worden aangemerkt. Naast haar economische en landschappelijke betekenis, is het bijzonder dat het ‘verhaal van de Bevelanden’ nog steeds goed uit het landschap afleesbaar is. Voor het formuleren en waarderen van een eigen regionale identiteit is een omgeving die verleden en heden zichtbaar verbindt kostbaar.

Het helpt om in tijden van verandering met zelfvertrouwen duidelijke keuzes voor de toekomst te maken.

Wolphaartsdijk

‘s-Heer Arendskerke 17

Omgevingsvisie Goes 2040

cultureel en ...

Goes als hart van Zeeland 18

2.2 De positie van Goes: drie invalshoeken

het wonen en werken in de gemeente ook voor mensen van buiten Zeeland aantrekkelijk maakt. Het zijn kwaliteiten die we bij toekomstige ontwikkelingen willen behouden en versterken, om ze ook op langere termijn te kunnen blijven inzetten in het bovenregionaal functioneren van de gemeente.

Met het ‘verhaal van Goes’ in ons achterhoofd is het gemakkelijk de gekozen positionering van Goes als Hart van Zeeland, centrum van de Bevelanden en stad van de Oosterschelde te begrijpen. Hieronder geven we via deze drie invalshoeken verder betekenis aan het verhaal van Goes. Zo bieden we een kader om de identiteit van Goes en de strategische keuzes die daaruit voortkomen verder te duiden en ons te helpen bij de keuzes die we maken bij inrichting van de gemeente.

... zakelijk centrum

Goes als centrum van de Bevelanden Al eeuwenlang is de stad Goes het centrum van de Bevelanden. Als de enige stad in de Bevelanden biedt ze voorzieningen en diensten voor de hele regio. Mensen komen naar Goes voor werk, winkelen, cultuur, onderwijs, sport en gezondheidszorg. Dit maakt Goes het levendig middelpunt van de regio. Als vestigingsplaats voor (boven)regionale bedrijven en instellingen is de stad Goes daarbij zeer belangrijk voor de Bevelandse werkgelegenheid. Met ruim 25.000 banen levert de stad een forse bijdrage aan de Zeeuwse economie. Goes vervult dus een centrale rol als het gaat om werk en voorzieningen – maar lang niet iedereen die hier werkt, woont ook in de regio. Door het aantrekkelijker te maken voor werknemers om zich hier te vestigen, dragen we bij aan een gezonde demografische opbouw en verminderen we verkeersdruk op de gemeente en de regio. Juist daarom is het van belang om de aantrekkelijke woonomgeving, met haar mix van stedelijkheid, landelijkheid en het waardevolle landschap verder te versterken en onder de aandacht te brengen. Door onderscheidende kwaliteiten die met ‘stedelijk’ en ‘dorps’ wonen verbonden zijn waar mogelijk aan te scherpen, kan de gemeente Goes haar positie als centrum van de Bevelanden ook op het gebied van wonen versterken. Een belangrijke factor hierin is het aantrekkelijke landschap.

Door hier op behoedzame wijze mee om te blijven gaan kan het landschap ook op langere termijn een verbindende functie tussen dorp en stad blijven vervullen.

Goes als Hart van Zeeland Goes is het geografisch hart van Zeeland. Deze positie wordt versterkt door de goede weg- en spoorverbindingen die dit geografisch hart bereikbaar maken. Goes ligt aan de A58, wat zorgt voor goede verbindingen met steden zoals Vlissingen, Middelburg, Bergen op Zoom, Rotterdam en Breda. Ook met de steden Antwerpen en – via de Westerschelde tunnel – Terneuzen en Gent is er een uitstekende auto verbinding. De N256/ Deltaweg verbindt de gemeente met de noordelijk gelegen Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden. Goes is daarbij een belangrijk knooppunt voor openbaar vervoer in Zeeland, met een treinstation dat aansluit op de intercitylijnen. Ook vanwege de rol die Goes speelt binnen de Zeeuwse economie en samenleving kan ze worden aangemerkt als het ‘Hart van Zeeland’. Goes heeft een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven, voor maatschappelijke voorzieningen (waaronder gezondheidszorg) en voor onderwijsinstellingen in het middelbaar- en hoger beroepsonderwijs. Als Hart van Zeeland is Goes in Zeeland de uitgelezen locatie voor bovenregionale functies en innovaties waar ondernemen, onderwijs en maatschappelijke dienstverlening elkaar raken. Daar komt bij dat de stad en haar nabijgelegen dorpen een sterke verankering in een waardevol landschap hebben, wat 19

Omgevingsvisie Goes 2040

hart in groenblauwe oase

relatie met de Oosterschelde 20

Goes als stad van de Oosterschelde Zoals kort beschreven in ‘het verhaal van Goes’ heeft de relatie met de Oosterschelde ervoor gezorgd dat Goes kon uitgroeien tot centrumstad. Hoewel door inpolderingen de afstand tussen stad en Oosterschelde is vergroot, is de invloed van het water nog zicht- en voelbaar. De stadshaven, het kanaal met haar havendijken, de brug bij Wilhelminadorp, het Goese Sas en in zekere mate ook de woonwijken Goese Meer en Goese Diep getuigen van een stad verbonden met de Oosterschelde. Een groot deel van de stedelijke ontwikkeling heeft aan de zuid- en zuidwestzijde van de stad plaatsgevonden. Mede hierdoor is de relatie tussen stad en Oosterschelde nog verder verflauwt. De potentie en betekenis van haar ligging, op slechts enkele kilometers van het grootste nationaal park van het land, lijkt echter grotendeels aan de stad voorbij te gaan. Door bij de verdere ontwikkeling van de stad meer bewust te zijn van deze oude verbintenis kan de Oosterschelde niet alleen opnieuw bijdragen aan de specifieke identiteit van de stad Goes, maar ook aan het versterken van het verblijfsklimaat van de stad. Goes heeft haar bestaan aan de Oosterschelde te danken en blijft daarom, ondanks het feit dat de stad niet meer direct aan de Oosterschelde ligt, altijd stad ‘van’ de Oosterschelde.

Goes als compacte stad De afgelopen 10 jaar is het aantal inwoners van de stad Goes met ruim 7% gegroeid tot een kleine 30.000 personen. Deze groei is het gevolg van verschillende ontwikkelingen, zoals een toename van de bevolking in Zeeland en een trek vanuit het landelijk gebied naar de stad. Ook demografische veranderingen dragen bij aan de groei van de stad, en daarmee aan de vraag naar méér woningen. Vergrijzing van de bevolking, een toenemend aantal éénoudergezinnen, meer alleenstaanden en migratie: het stimuleert met name in de stad de vraag naar méér en andere woningtypen. Als onderdeel van woningmarkt de Bevelanden biedt de stad Goes als enige plek een stedelijke woonomgeving voor inwoners van de regio. Om deze toenemende vraag naar woningen in de stad te blijven faciliteren, is echter ruimte nodig. Eén van de belangrijke kwaliteiten van de stad Goes is haar compactheid, en de directe nabijheid van aantrekkelijk landschap. In een compacte stad liggen de meeste dagelijkse voorzieningen op loop- of fietsafstand van iemands huis. Dit vermindert de afhankelijkheid van auto’s en verbetert de levenskwaliteit, omdat in de dagelijkse leefomgeving veel potentiële ontmoetingspunten ontstaan. Mensen hoeven daarbij minder afstanden af te leggen, en het is mogelijk goede fiets- en wandelpaden aan te leggen en te onderhouden. Dit zorgt voor minder verkeer en vervuiling.

Om ervoor te zorgen dat zo’n compacte stad leefbaar blijft, is het belangrijk veel aandacht te hebben voor groen in en rond de stad. Goes ligt centraal in een groenblauwe oase. We zijn omringd zijn door groen poellandschap, polders en water, zoals het Nationaal Park Oosterschelde en het Schengegebied. Deze band met het omliggende landschap en de natuur willen we versterken. Voor de toekomst kiest Goes ervoor een compacte stad te willen blijven. Dit betekent dat we de stad zoveel mogelijk willen laten groeien binnen de bestaande stadsgrenzen. Hogere

2.3 Compacte stad in een groenblauwe oase

relatie met de Bevelanden

Kijkend naar de opbouw en samenhang van de ruimtelijke hoofdstructuur in de gemeente Goes wordt het verhaal van de landschappelijke en stedelijke kwaliteiten van de gemeente Goes inzichtelijk. Goes is een compacte stad in een groenblauwe oase. De stad en de dorpen hebben goede verbindingen met het omliggende landschap, waarbij we inzetten op het versterken van de verbinding met de Oosterschelde. In deze visie kiezen we ervoor deze kwaliteiten te versterken en de positie van Goes als compacte stad in een groenblauwe oase te verstevigen. 21

Omgevingsvisie Goes 2040

keuze voor een compacte centrumstad in het landschap 22

de omliggende dichtbevolkte regio’s in de stedenband Den Haag - Antwerpen. Door haar ligging aan de Oosterschelde kan Goes twee ‘gezichten’ hebben: in het zuiden een stad die verbonden is met het Bevelandse landschap, en in het noorden een stad die gericht is op de Oosterschelde. We kiezen ervoor deze verbindingen te versterken en beter zichtbaar te maken. Door groenstructuren te maken die de stad verbinden met het omliggende landschap, blijft Goes een stad die zichtbaar in het landschap ligt waarbij groene verbindingen diep door dringen in de stad. Het versterken van het landschap werkt ook door in de dorpen: uitgangspunt is dat de verbinding met het landschap sterk blijft. Per dorp zal hier passend bij de eigen identiteit verder invulling aan worden gegeven. Groen heeft een belangrijke rol in het bebouwd gebied. Openbare ruimten moeten niet alleen worden aangepast aan klimaatverandering, maar ook aan intensiever gebruik van de buitenruimte als verblijfsgebied door bewoners. Niet alleen groen, maar ook ‘blauw’ heeft een belangrijke waarde voor de gemeente. In deze visie zetten we vooral in op het versterken van de verbinding met de Oosterschelde. We herstellen deze historische verbinding door middel van een ‘blauwe’ ontwikkelingscorridor. De corridor vormt een relatie die de stad opnieuw verbindt met de Oosterschelde.

Hier geven we als regiegebied op een later moment verdere invulling aan, zie ook hoofdstuk 6. Een versterking van de verbindingen tussen de stad Goes en haar omliggende dorpen draagt bij aan vergroting van de keuzemogelijkheid tussen ‘dorps en stads’ wonen, met behoud van eenzelfde voorzieningenniveau. We geven hiermee opnieuw betekenis aan de ontwikkeling van Goes als stad van de Oosterschelde en de historische relatie met haar omliggende dorpen. Voor de dorpen betekent dit dat zij elk hun eigen identiteit kunnen behouden binnen deze groenblauwe oase.

bebouwing kan eraan bij dragen dat meer mensen in de stad kunnen wonen en we gelijktijdig ruimte houden voor andere belangrijke functies zoals groen en ontmoeting. Ook kunnen verouderde en lege (bedrijfs)gebouwen worden gebruikt voor nieuwe woningbouw. Hierbij is het uitgangspunt om deze bestaande gebouwen zo veel mogelijk duurzaam om te bouwen. Als dit niet mogelijk is wordt vanuit het gedachtegoed van de circulaire economie gekeken hoe de materialen zo veel mogelijk hergebruikt kunnen worden. Mocht de ruimte binnen de stadsgrenzen niet voldoende blijken, moet er gekeken worden naar groei buiten de bestaande stadsgrenzen. In dit scenario van uitbreiding blijven we het principe van Goes als compacte stad en onze andere kwalitatieve uitgangspunten hanteren. Daarbij is het van belang dat de compactheid en daarmee de bereikbaarheid van voorzieningen behouden blijft. Ook behoud van de waardevolle verbindingen met het omringende landschap is hierin een belangrijk onderwerp. Om de stad gezond en bereikbaar te houden, geven we voorrang aan schone manieren van vervoer die zo min mogelijk ruimte innemen. Lopen, fietsen en openbaar vervoer dus. Auto’s dienen zoveel mogelijk ondergebracht te worden in gebouwde voorzieningen, zodat de buitenruimte beschikbaar is voor groen en verblijven. Zo maken we de lucht schoner en de straten rustiger en veiliger.

Een herinrichting van de stationsomgeving, zodat ze tweezijdig centraal in de stad komt te liggen, vergroot de toegankelijkheid van de trein als vervoermiddel.

stedelijke inbreiding in het groen

Stad en dorpen verweven met het landschap De stad Goes en de dorpen liggen midden in een groenblauwe oase. Een gebied wat wordt gekenmerkt door de combinatie van water (blauw) en land (groen). In deze afwisseling van polders, natuur, water, dijken en kust wordt een aantrekkelijke en unieke omgeving gecreëerd die zich onderscheidt van 23

Omgevingsvisie Goes 2040

vergroenen binnenstad

klimaatadaptieve openbare (ontmoetings)ruimte 24

2.4 Ruimtelijke kwaliteit

“De uiteindelijke ambitie is dat elke ingreep in de fysieke ruimte de ruimtelijke kwaliteit vergroot.”

Als gemeente hebben we te maken met verschillende ambities, doelen en verantwoordelijkheden. Tegelijkertijd is de fysieke ruimte niet oneindig. Dat vraagt om zorgvuldige en bewuste keuzes. Met deze omgevingsvisie streven we naar een hoge ruimtelijke kwaliteit. Maar wat is ruimtelijke kwaliteit en hoe vertalen we dit in de keuzes die we maken? Er is geen eenduidige definitie van ruimtelijke kwaliteit. Ruimtelijke kwaliteit verwijst naar de kwaliteit van de fysieke omgeving, oftewel de ruimte waarin mensen wonen, werken en zich bewegen. Het gaat om zowel de esthetische als de functionele kenmerken van een gebied, en hoe goed deze bijdragen aan het welzijn van de mensen die erin leven. Het gaat om de waarde die wordt toegekend aan een gebied waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. Per gebied kan verschillen wat ruimtelijke kwaliteit is en ook binnen één gebied kunnen verschillende gebruikers uiteenlopende waarden toedichten aan eenzelfde gebied. In deze visie beschrijven we voor verschillende locaties en functies wat voor ons ruimtelijke kwaliteit maakt. Daarbij is het niet alleen van belang dat verschillende locaties en functies een duidelijk eigen identiteit hebben, maar ook dat er duidelijke structuur en samenhang is tussen de verschillende ruimtes in de gemeente.

De uiteindelijke ambitie is dat elke ingreep in de fysieke ruimte de ruimtelijke kwaliteit vergroot. Binnen ruimtelijke kwaliteit, werken we met een viertal kernwaarden: een gezonde samenleving, duurzame ontwikkeling, erfgoed als basis voor ontwikkelingen en we doen het samen. Deze kernwaarden zijn onderwerpen die we als Goes extra belangrijk vinden en kunnen op die manier worden gezien als rode lijnen binnen deze visie, waarmee we intentie scheppen en verdere keuzes vormgeven. De vier kernwaarden worden hieronder uitgewerkt.

Een gezonde leefomgeving In Goes gaan we voor gezonde mensen in een gezonde leefomgeving. Gezondheid betekent hierin meer dan het ontbreken van ziekte. We gaan uit van de definitie van positieve gezondheid. Namelijk; gezondheid als het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Daarbij gaan we ervan uit, en stimuleren wij, dat inwoners goed voor zichzelf kunnen zorgen, met hulp van hun netwerk, en naar elkaar omkijken en elkaar helpen. We hebben in het bijzonder aandacht voor inwoners in een kwetsbare situatie die vaker te maken hebben met gezondheidsachterstanden. In veel gevallen is er sprake van een wisselwerking: naast dat iemand in minder welvarende omstandigheden vaker in slechte gezondheid verkeert, heeft andersom een slechte gezondheid impact op de woon-, werken leefsituatie van diegene. Zo heeft deze groep vaak een opeenstapeling van problemen en komen ze in een vicieuze cirkel terecht. De leefomgeving kan hier zowel positief als negatief invloed op hebben. Buurten met veel inwoners in kwetsbare situaties hebben vaak ook een minder fijne leefomgeving. Dit vraagt om specifieke focus op deze gebieden om hier een inhaalslag te maken en er zo voor te zorgen dat inwoners gelijke kansen op gezondheid hebben.

We geloven in de kracht van preventie en de rol die de fysieke leefomgeving daarin speelt. De leefomgeving kan helpen om de gezondheid van inwoners te beschermen. Maar het gaat verder dan dat. Een omgeving waar inwoners zich fijn voelen en kunnen ontspannen verbetert het welzijn van gebruikers. Met ingrepen in de fysieke leefomgeving kan bewegen en ontmoeten voor verschillende doelgroepen gefaciliteerd en gestimuleerd worden. Bovendien helpt een omgeving waar inwoners zich verbonden mee voelen om de sociale cohesie te stimuleren en 25

Omgevingsvisie Goes 2040

wordt omkijken naar elkaar gestimuleerd. Gezondheid en welzijn worden vaak gezien als ‘zachte’ waarde en lopen daarmee het risico vergeten te worden. Juist binnen keuzes die gaan om de fysieke leefomgeving is ruimte om impact te maken op de gezondheid van onze inwoners. Bij de keuzes die we maken werken we aan het in beeld brengen van de impact op de gebruikers. We nemen gezondheid expliciet mee in de keuzes die we maken. Dit betekent niet dat gezondheid altijd leidend is, maar het wordt wel integraal onderdeel van elke afweging. Duurzame ontwikkeling Op mondiale schaal is klimaatverandering een van de grootste uitdagingen voor de komende decennia. De impact van klimaatverandering wordt steeds zichtbaarder en urgenter. Wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte hebben een groeiende impact op onze leefbaarheid, veiligheid, economie en gezondheid. Daarom zetten we in op duurzame ontwikkeling. Duurzame ontwikkeling gaat erover hoe we kunnen voorzien in de behoeften van de huidige generatie zonder dat daarmee de behoeften van toekomstige generaties in gevaar worden gebracht. Onze ambitie is om in 2050 een energieneutrale, klimaatbestendige, circulaire en water robuuste gemeente te zijn. Daarbij hoort dat we maatregelen nemen om ons te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Dit betekent dat we bij nieuwe en herontwikkelingen ruimte reserveren voor klimaatadaptieve maatregelen. Zo houden we rekening met de lange termijn impact van klimaatverandering op ons leefgebied. Daarnaast dragen we als gemeente ons steentje bij door bij lokale ontwikkelingen te kijken hoe we de uitstoot van broeikasgassen kunnen verminderen. We werken toe naar een CO2-neutrale gebouwde omgeving en maken de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen. Ook

duurzame nieuwbouw 26

ruimte voor groen, spel en beweging

zetten we in op een circulaire economie. We gebruiken zo min mogelijk materialen en grondstoffen. Voor de materialen en grondstoffen die we gebruiken, zetten we in op zo hoogwaardig mogelijk hergebruik. Waar mogelijk zetten we in op het ondersteunen van kleinschalige initiatieven van inwoners, dorpen en organisaties met een lokale impact. Dat altijd binnen de grenzen van een gezond ecosysteem en landschap. We werken met een integrale aanpak van de diverse duurzaamheidsthema’s en zien duurzaamheid als rode lijn binnen de hele visie. Deze thema’s zijn immers randvoorwaardelijk voor een toekomstbestendig Goes. Als we nu niets doen, levert dit problemen op waarvan de maatschappelijke en financiële gevolgen niet te overzien zijn. Duurzame ontwikkeling is dan ook het uitgangspunt achter alle ontwikkelingen in deze visie.

vullingen, maar met oog voor de historische context. Hierdoor versterken we de identiteit van buurten, dorpen en het landschap – en zorgen we ervoor dat onze omgeving betekenisvol blijft, voor huidige én toekomstige generaties. Het verhaal van de gemeente Goes leeft hierdoor voort in de nieuwe ontwikkelingen. We doen het samen We staan voor complexe en uiteenlopende opgaven, zoals woningbouw, de energietransitie, klimaatadaptatie en vergrijzing. Deze opgaven vragen om gezamenlijke inspanningen. Dit kunnen en willen we als gemeente niet alleen. Daarom werken we samen met inwoners, bedrijven en andere organisaties aan een toekomstbestendig Goes. Afhankelijk van de aard en de schaal van de opgave nemen we als gemeente een passende rol in. Soms betekent dit het voeren van regie, bijvoorbeeld bij strategische ruimtelijke keuzes of kaders voor woningbouw. Op andere momenten is het juist beter om een stap terug te doen en ruimte te geven aan initiatieven van anderen. Denk aan bewoners die samen een gemeenschappelijke moestuin in hun buurt willen opzetten, of een maatschappelijke organisatie die een ontmoetingsplek voor jongeren wil inrichten. In zulke gevallen kunnen we als gemeente een verbindende, ondersteunende of faciliterende rol innemen. We zien samenwerking niet als iets dat alleen hoort bij grote beleidsprocessen of ambitieuze visies.

Het gaat juist ook om de dagelijkse dingen: hoe we bewoners betrekken bij het ontwerp van hun straat, of hoe we reageren op een buurtinitiatief. In gesprek gaan helpt ons om betere keuzes te maken en plannen te ontwikkelen die aansluiten bij wat er leeft in de samenleving.

Erfgoed als basis voor ontwikkelingen De gemeente Goes heeft een rijk verleden dat zichtbaar is in monumenten, historische dorpskernen, oude landschapselementen en karakteristieke bebouwing. Deze tastbare geschiedenis vormt niet alleen een bron van identiteit en verbondenheid, maar ook een waardevol vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Om nieuwe ontwikkelingen goed te kunnen inpassen in de omgeving is het belangrijk om de plek te begrijpen. Erfgoed gaat over de identiteit van de plek, het vertelt het verhaal over de ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap. Ruimte is schaars, met als gevolg dat er keuzes gemaakt en oplossingen bedacht moeten worden over het gebruik van deze ruimte. Cultureel erfgoed is hierin de drager van ruimtelijke opgaven en in het maken van keuzes bij het bepalen van de toekomst van het gebied. Erfgoed is een kwaliteit die richting geeft aan nieuwe ontwikkelingen, zoals het realiseren van nieuwe wijken en het inrichten van de openbare ruimte. We maken ruimte voor eigentijdse in27

Omgevingsvisie Goes 2040

drieruimtenmodel

een duurzame stedelijke ontwikkeling wordt gedragen door permanent gesprek over de toekomst tussen inwoners, ondernemers en stadsbestuur

sustainable development goals 28

Als we participatie toepassen, volgen we altijd de vier leidende principes uit ons participatiebeleid:

de fysieke ruimte alleen. Daarbij zoeken we een balans tussen sociale, economische en ecologische aspecten, zodat de keuzes die we maken bijdragen aan een fijne leefomgeving voor iedereen. In Goes zien we brede welvaart als uitgangspunt voor de keuzes die we maken. Hierbij hebben we speciale aandacht voor onze kernwaarden rondom gezondheid, duurzaamheid, erfgoed en samenwerking. We houden onze identiteit als compacte stad in een groenblauwe oase centraal, samen met haar rol als Hart van Zeeland, Centrum van de Bevelanden en stad van de Oosterschelde.

- We doen ons best de juiste mensen te betrekken We bieden verschillende manier om mee te praten en mee te denken. We hebben daarbij aandacht voor inwoners in een kwetsbare situatie. - We nemen inwoners serieus We willen een gelijkwaardig gesprek waarbij iedereen even belangrijk is. We kijken ook hoe inwoners zelf kunnen bijdragen. - We zijn open en transparant We zijn duidelijk en eerlijk over het proces. We leggen uit welke keuzes we maken en waarom. - Samen ontdekken en leren we We zijn niet bang om nieuwe dingen uit te proberen. We leren van wat er goed en niet goed gaat.

Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen Goes is een Global Goals gemeente. Dit betekent dat we aansluiten bij de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (ook wel de Sustainable Development Goals, of SDG’s). De Duurzame Ontwikkelingsdoelen zijn 17 wereldwijde doelen die in 2015 vastgesteld zijn door de Verenigde Naties. Ze vormen de agenda voor duurzame ontwikkeling tot 2030. De doelen zijn met elkaar verbonden en worden wereldwijd in samenwerking nagestreefd. Brede Welvaart en de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen zijn twee verschillende termen die een andere ontstaansgeschiedenis hebben en anders worden gebruikt in beleid. Er is echter een duidelijke overeenkomst tussen de twee; ze worden gebruikt om een duurzaam welzijn na te streven. Hier sluiten we als Goes bij aan.

Er zijn situaties waarin participatie niet mogelijk of niet passend is, bijvoorbeeld door juridische of financiële kaders. Of soms is er wel geparticipeerd, maar lopen de belangen erg ver uiteen. Dan nemen we als gemeente verantwoordelijkheid door de regierol te pakken en de moeilijke, maar noodzakelijke keuzes te maken voor het algemeen belang.

“rol als Hart van Zeeland, Centrum van de Bevelanden en stad van de Oosterschelde.”

2.5 Brede welvaart Vanuit ons verhaal, onze waarden en onze visie, willen we verder bouwen aan een gemeente die niet alleen lokaal zorgt voor welvaart en welzijn, maar ook haar plaats inneemt in de mondiale uitdagingen van vandaag en morgen. Brede welvaart vormt daarbij het kader waarin we de integrale waarden van onze gemeente verweven. Dit betekent dat we onze toekomstige ontwikkelingen benaderen met een visie die verder gaat dan 29

Omgevingsvisie Goes 2040

aantrekkelijk wonen

... in wijken en dorpen 30

3. Aantrekkelijk wonen De gemeente Goes is al generaties lang een plek waar mensen zich graag vestigen. Niet alleen vanwege de centrale ligging, de levendige voorzieningen en het sterke economisch profiel, maar ook vanwege de kwaliteit van de woonomgeving. Stedelijke levendigheid en landelijke rust komen hier samen in een waardevol landschap met een variëteit aan dorpen, wijken en buurten. Allemaal met een eigen identiteit. Deze aantrekkelijk woonomgeving willen we niet alleen behouden, maar ook verder ontwikkelen. In dit hoofdstuk richten we ons zowel op de uitbreiding van het woningaanbod door nieuwbouw, als op het versterken van de woonkwaliteit door herstructurering en verbetering van de bestaande leefomgeving met aandacht voor gezondheid, duurzaamheid, vergroenen van de omgeving en erfgoed. We streven daarbij naar een goede balans en sluiten zo veel mogelijk aan bij de behoeften van onze inwoners.

3.1 Woningbouw

Wat gaan we hiervoor doen? - We zetten in op groei van het aantal woningen binnen de uitgangspunten van een compacte stad in een groenblauwe oase, waarbij we aandacht hebben voor duurzaamheid en gezondheid; - We zetten in op een gevarieerd woningaanbod met verschillend woonaanbod, waarbij de focus ligt op stedelijk wonen. En met aandacht voor voldoende betaalbare woningen; - We behouden de identiteiten van de dorpen en zorgen voor verbinding met het landschap; - We creëren een woonomgeving die ontmoetingen en verbindingen tussen mensen bevordert, wat bijdraagt aan de ontwikkeling en het welzijn van onze inwoners; - We richten onze woongebieden gezond, duurzaam en toekomstbestendig in, met een hoge ruimtelijke kwaliteit en aandacht voor erfgoed.

De bevolking van Goes is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Deze trend zet naar verwachting komende jaren door. Naast dat we meer nieuwe inwoners verwachten, zien we ook een veranderende woonbehoefte door vergrijzing, verdunning en veranderende samenstellingen van huishoudens. Om aan te sluiten bij deze vestigingsvraag, is de verwachting in 2040 meer dan 22.000 woningen nodig te hebben1. Dit is een uitbreiding van ruim 3.000 woningen ten opzichte van de ongeveer 19.000 bestaande woningen. Rekening houdend met vervanging en sloop, betekent dit een ambitieus aantal van ruim 4.000 te realiseren woningen. Passend groeien We voegen woningen toe volgens het principe van de compacte stad. Dit betekent dat we eerst kijken naar locaties binnen de bestaande bebouwde omgeving en pas daarna naar uitbreiding. We focussen op verdichting rondom de binnenstad en het station, waarbij we zoveel mogelijk het bestaande groen en openbare ruimtes ontzien. Mocht verdichting niet voldoende zijn om te voldoen aan de groeiende vraag voor woningbouw,

Zo draagt een aantrekkelijke woonomgeving bij aan het verhaal van Goes.

1 31

Bron: Provinciale bevolkings- en huishoudenprognose Zeeland 2022 Omgevingsvisie Goes 2040

zullen we naar mogelijkheden buiten de bestaande stadsgrenzen moeten kijken. Bij eventuele toekomstige uitbreidingen zal Goes uitbreiden volgens de uitgangspunten van deze omgevingsvisie. Bij alle ontwikkelingen werken we samen met de andere Bevelandse gemeenten en zorgen dat nieuwe plannen passen binnen regionaal beleid en afspraken . We streven naar uitbreiding die past bij de schaal, structuur en identiteit van Goes en waarborgen de omgevingskwaliteit en leefbaarheid in de wijken en dorpen. We spelen in op behoeften en ontwikkelingen, maar houden daarbij wel vast aan ons profiel en onze belangrijkste uitgangspunten. Met de groei van de stad wordt ruimte steeds schaarser. Daarom willen we de ruimte verstandig en duurzaam gebruiken. Dit betekent dat we niet alleen woonwijken bouwen, maar gemengde gebieden creëren waar mensen veilig en gezond kunnen wonen, werken, winkelen en recreëren. Een groene en gezonde woonomgeving is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. We zorgen ervoor dat alles dichtbij is en bewoners zich thuis voelen. Een andere belangrijke afweging hierbinnen is toekomstbestendigheid, waarbij we aandacht hebben voor veranderingen in demografie en klimaatrisico’s.

We zetten niet alleen in op traditionele woningbouw, maar bieden ook ruimte voor innovatieve woonoplossingen waarmee we niet alleen ruimte besparen, maar ook beter aansluiten bij wensen en behoeften van onze inwoners.

van de bestaande woningvoorraad en woonomgeving vanuit het gebiedsgericht ontwikkelen. We streven naar aardgasvrije wijken en energieneutrale woningen. De eerste stap is isoleren, gevolgd door het gebruik van warmtepompen. Tot 2040 worden veel woningen geïsoleerd via het Nationaal Isolatie Programma. We helpen woningeigenaren met isolatieplannen. De tweede stap is het stimuleren van zonne-energie. Door netcongestie onderzoeken we andere energieopwekkingsmethoden en zetten in op minder energieverbruik, lokale opslag en energiehubs. We koppelen de warmtetransitie aan andere verbeteringen zoals het comfortabel maken van woningen en het verstevigen van gezondheid in de fysieke leefomgeving. Een gezonde mix Goes is een gemeente waar mensen naar elkaar omkijken. Een belangrijke opgave is het inspelen op vergrijzing en het langer zelfstandig wonen. Naast dat we omkijken naar deze groep ouderen, richten we ons ook op de huisvesting van mensen in een kwetsbare situatie, zoals mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking, mensen uit de geestelijke gezondheidszorg of jeugdzorg en vluchtelingen. Ook zoeken we passende woonlocaties voor arbeidsmigranten en kenniswerkers. We zorgen voor een goede balans tussen vraag en aanbod van passende woningen en letten op de inrichting van wijken en dorpen en de bereikbaarheid van voorzieningen.

Als gemeente nemen we een regierol in het samenbrengen van de relevante partijen. We stimuleren geclusterde woonvormen in wijken en dorpen zodat ontmoetingen vanzelfsprekend zijn en de benodigde zorginfrastructuur aanwezig is. Sociale aspecten zoals onderling contact en ondersteuning zijn net zo belangrijk als de kwaliteit van de huizen. We stimuleren onderlinge hulp. Een gezonde mix betekent dat we daarbij altijd kijken naar de draagkracht van de wijken en dorpen.

Vernieuwingsopgaven bestaande woningvoorraad We zetten ons in voor het aardgasvrij maken van wijken en dorpen en het energieneutraal maken van woningen (energietransitie), de aanpak van hittestress en wateroverlast (klimaatadaptatie) en het verbeteren van het woonklimaat door meer en betere openbare ruimte en groen te realiseren. Deze vernieuwingsopgaven hebben grote betekenis voor de woonen leefomgeving en vragen ruimtelijke inpassingen en aanpassingen. We leggen de focus op het toekomstbestendig maken 32

stadsvernieuwing Goes-west

3.2 Diversiteit in woonaanbod

Stedelijk wonen in de compacte stad Goes is een compacte stad. Een compacte stad heeft een hoge woningdichtheid en mengt verschillende functies in een gebied. We kiezen ervoor om dichter te bebouwen om de openbare ruimte, voorzieningen en infrastructuur in de wijken te verbeteren. Maar er is een grens aan hoe dicht de stad kan worden, omdat de ruimte beperkt is en er druk ontstaat op andere functies van de openbare ruimte zoals groen en parkeren. Dat vraagt erom om ontwikkelingen altijd integraal en vanuit verschillende perspectieven te bekijken, en soms met innovatieve oplossingen te werken. We geven onze gemeente op verschillende manieren invullingen aan stedelijk wonen. Stedelijk wonen betekent een mix van verschillende woontypes waarbij de nadruk ligt op hoge ruimtelijke efficiëntie. Verschillende woningtypen staan dicht op elkaar en hebben een kleine fysieke footprint. De nadruk ligt op gestapeld grondgebonden woningen. De woningen hebben geen eigen voortuin en ook geen auto voor de deur. Voorzieningen zoals binnentuinen, bergingen of mobiliteitsvoorzieningen zijn vaak gedeeld. Functies als wonen, werken en recreëren zijn gemengd aanwezig en dagelijkse voorzieningen zijn op loop- of fietsafstand bereikbaar.

De gemeente Goes kent verschillende wijken, buurten en dorpen. Al deze plekken hebben een eigen sfeer, dynamiek en identiteit – gevormd door haar ligging, architectuur, openbare ruimte, en vooral door de mensen die er wonen. Toch zien we in het woningaanbod nog weinig variatie. Veel woongebieden bestaan vooral uit grondgebonden woningen met eigen tuin. Om de gemeente aantrekkelijk en toekomstbestendig te houden, willen we meer diversiteit in woonvormen en ruimte bieden aan bijzondere, vernieuwende woningtypes en woonvormen zoals wonen in een hof, woningdelen of tiny houses. We leggen de focus op stedelijk wonen aansluitend bij Goes als compacte stad in een groenblauwe oase en zetten in op voldoende betaalbaar wonen.

Dorps wonen verweven met het landschap Naast de stad Goes heeft de gemeente Goes verschillende dorpen met eigen karakters: Kattendijke, Kloetinge, ‘s-Heer Arendskerke, Eindewege, Wilhelminadorp, Wolphaartsdijk en Oud-Sabbinge. De identiteit en het verhaal van de dorpen willen we in stand houden waarbij de verbinding met het landschap een belangrijke rol heeft. In de dorpsvisies wordt dit per dorp verder uitgewerkt.

33

Omgevingsvisie Goes 2040

Marktveld Kloetinge

Kattendijke 34

3.3 Gezond en duurzaam wonen

inwoners om zowel de openbare als de private ruimtes klimaatbestendig en waterrobuust in te richten.

We vinden het belangrijk dat het voor iedereen in de gemeente Goes fijn wonen is. We streven naar hoge ruimtelijke kwaliteit binnen de verschillende woongebieden met fijne en leefbare straten. Daarbij kijken we via de bril van brede welvaart en hebben we extra aandacht voor duurzaamheid en gezondheid.

“In Goes gaan we voor sterke buurten en dorpen met een grote sociale samenhang.”

Een gezonde woonomgeving Bij nieuwbouw en herinrichtingsprojecten staan positieve gezondheid en sociale ontmoetingen centraal. Voor ons is een gezonde omgeving een omgeving: - waar inwoners zich fijn voelen en kunnen ontspannen; - die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; - waar inwoners zich verbonden mee voelen; - waarin de gezondheid van inwoners wordt beschermd. We gaan uit van het gedachtegoed van positieve gezondheid. Deze visie erkent dat gezondheid meer is dan niet ziek zijn en kijkt naar verschillende dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Een breder gevoel van welzijn maakt hier deel van uit. Dit betekent dat het belangrijk is dat inwoners zich fijn voelen en kunnen ontspannen. De leefomgeving kan dit faciliteren. Bijvoorbeeld door een fijne uitstraling en het effect van groen (aanwezigheid van planten en bomen) en blauw (aanwezigheid van water) op de mentale gezondheid. Ook de aanwezigheid van kunst in de leefomgeving kan een positieve impact hebben op de mentale en sociale gezondheid van omwonenden. Een leefomgeving waar mensen zich onveilig of om andere redenen onprettig voelen, kan juist een negatief effect hebben op de gezondheid. Dit willen we voorkomen.

Een gezonde leefomgeving is een omgeving die het makkelijk maakt gezonde keuzes te maken: een leefomgeving waarin dagelijkse beweging gestimuleerd wordt en waar door verschillende groepen gebruik van wordt gemaakt. Bijvoorbeeld door ruimte te creëren waar kinderen veilig kunnen spelen, fijne schaduwplekken te maken voor ouderen en groene wandelroutes te ontwikkelen in een inspirerende omgeving waar inwoners een wandeling kunnen maken. Toegankelijkheid en bereikbaarheid

Groen en klimaatadaptatie Door veranderingen in het klimaat neemt de kans op wateroverlast, extreme hitte, lange periodes van droogte en overstromingsrisico’s steeds meer toe. Als gemeente moeten we ons hier op voorbereiden. We streven naar een klimaatbestendig en waterrobuust Zeeland in 2050. Klimaatverandering heeft zowel impact op de fysieke leefomgeving van Goes als op de gezondheid van inwoners. In de Goese Klimaatadaptatiestrategie is de afspraak opgenomen dat alles wat we in de buitenruimte doen klimaatadaptief wordt uitgevoerd. Dat betekent dat dit ook geldt voor een gebiedsgerichte aanpak. Welke maatregelen worden getroffen is sterk afhankelijk van de situatie. Een belangrijke oplossing voor het klimaatbestendig maken van de gemeente is het toevoegen van meer groen in de openbare ruimte. Dit helpt onder andere bij het aanpakken van wateroverlast en hittestress tegen te gaan. Zo heeft groen een positieve invloed op de woon- en leefomgeving. Goes is een compacte stad, waardoor er weinig ruimte is voor grote parken. We willen voorkomen dat nieuwe bebouwing ten koste gaat van groen. Het behouden en uitbreiden van groen heeft veel verschillende voordelen. Het draagt niet alleen bij aan klimaatadaptatie, maar is ook belangrijk voor thema’s als gezondheid, leefbaarheid en biodiversiteit. Daarom hebben we binnen de stad en dorpen veel aandacht voor groen.

Zo gebruiken we groennormen en werken we samen met bedrijven, organisaties, woningcorporaties en 35

Omgevingsvisie Goes 2040

3.4 Groen in en rond de stad

zijn hierin belangrijk. Ook een gezonde voedselomgeving is een belangrijk onderdeel. Momenteel overheerst ongezond en bewerkt voedsel het straatbeeld. In een gezonde leefomgeving wordt juist gezond, lokaal en vers voedsel gepromoot zodat het voor inwoners makkelijker en vanzelfsprekender wordt de gezonde en duurzame keuze te maken. In Goes gaan we voor sterke buurten en dorpen met een grote sociale samenhang. We stimuleren de binding die inwoners hebben met hun eigen leefomgeving. We faciliteren dit door binnen elke wijk een kern te bieden waar voorzieningen en ontmoeten samen komen. Ook op buurtniveau kijken we naar de mogelijkheden. Een belangrijk element hierin is dat inwoners in verbinding staan met hun eigen leefomgeving. We bieden inwoners de kans mee te praten over de inrichting van hun eigen omgeving en bieden ruimte voor inwonersinitiatieven in hun eigen woonomgeving. Naast het stimuleren van gezondheid, hebben we ook aandacht voor gezondheidsbescherming. Goes streeft naar een schone, hele en veilige omgeving. Zo zorgen we ervoor dat de risico’s van activiteiten, zoals bijvoorbeeld bedrijfsmatige activiteiten of het vervoer van gevaarlijke stoffen, beheersbaar zijn. Er ligt een opgave om de balans te behouden tussen een levendige stad en milieumaatregelen op het gebied van geluid, lucht en licht.

We creëren een geluidsarme stad door geluidsoverlast mee te nemen tijdens de ontwerpfase bij herinrichting van gebieden. Op het gebied van luchtkwaliteit bewaken we de huidige stand van zaken. Lichtoverlast wordt teruggedrongen. We werken samen met partners zoals veiligheidsdiensten en de Omgevingsdienst om inwoners te beschermen tegen veiligheidsrisico’s.

Groen is een essentieel onderdeel van een goede leefomgeving. Het groen is vaak multifunctioneel: mensen wandelen en sporten in het groen, zoeken hier de koelte. Ook is groen een belangrijk onderdeel in de klimaatadaptatie. Zo zorgen bomen voor schaduw tegen hittestress en kan water in het groen worden opgevangen. Groen is niet alleen belangrijk voor mensen, maar ook voor de natuur. Zo is groen essentieel leefgebied van veel dieren die in de stad leven. Vanuit het perspectief van brede welvaart biedt groen dus veel mogelijkheden en draagt het bij aan het in stand houden van de waarden die wij belangrijk vinden. Hoofdgroenstructuur De belangrijkste groenstructuren in de stad en dorpen noemen we de hoofdgroenstructuur, dit zijn onder andere de stadsparken en belangrijke robuuste structuren. Dit zijn de groene longen van de stad. Het uitgangspunt van de hoofdgroenstructuur is dat deze behouden blijft; hier wordt niet in gebouwd. Door de groei van Goes zijn bestaande stadsparken onder druk komen te staan. Er is behoefte aan meer grotere stadsparken in de nabijheid van Goes voor recreatie. We zetten in op ontwikkelingen die bijdragen aan het vergroenen van de stad en het verzachten van de overgang naar het buitengebied, waarbij het Poelbos, Landschapspark Kloetinge en de groenzone tussen de stad en de Deltaweg een belangrijke rol spelen.

Ook in de stad zelf zetten we in op het vergroten van de hoofdgroenstructuur en verbinden we de groenstructuren met elkaar waar kan. Daarnaast willen we de groenstructuur, waar dit nog niet het geval is, verbinden met het buitengebied. In de stad is het een uitdaging om voldoende ruimte te vinden voor nieuw groen. Herstructurering of vrijkomend vastgoed is een natuurlijk moment om bij een nieuwe invulling ook naar de behoefte naar 36

groene uitloopgebieden

openbaar groen te kijken, zoals een parkje. Ook voor de dorpen zoeken we naar kwalitatieve verbetering op dit gebied. We zien kansen om nieuwe en bestaande dorpsbosjes verder te ontwikkelen. Door de groenstructuur te versterken en het wandel- en fietsnetwerk uit te breiden, willen we deze behoefte faciliteren. Een groennorm kan sturing geven bij nieuwe wijken maar ook zeker in bestaand stedelijk gebied. In het nieuwe programma groen die volgt uit deze omgevingsvisie, onderzoeken we welke groennorm bij Goes past. Soms is het nodig dat groen wijkt ten behoeve van een nieuwe ontwikkeling. Dit kan, maar moet altijd een zorgvuldige afweging zijn waarbij aandacht is voor de multifunctionele waarde van groen.

Relatie tussen de stad en dorpen In het landelijk gebied komen verschillende functies bij elkaar zoals landbouw, verkeer, waterbeheer, natuur, groen, recreatie en wonen. Het landschap rond de stad en de dorpen is natuurlijk belangrijk voor de mensen die in dit gebied wonen of werken, maar biedt ook een belangrijke ecologische en esthetische betekenis. Daarnaast biedt het landschap de inwoners van de stad en de dorpen verschillende recreatieve mogelijkheden zoals wandelen, fietsen en zwemmen. Ook heeft het landelijk gebied een belangrijke culturele betekenis in het waarborgen van de identiteit van de gemeente. Goede wandel- en fietsverbindingen tussen dorp, stad en landschap zijn dan ook voor alle inwoners van de gemeente belangrijk. Goes streeft actief landschapsbeheer na, waarbij we oog hebben voor een balans van functies inclusief natuur, recreatie en landbouw. Soms verloopt de overgang tussen dorp en/of stad en landschap abrupt, op een ‘harde’ manier. De grens tussen bebouwing en landelijk gebied wordt bijvoorbeeld gevormd door een randweg, zonder dat deze met groen is ingepast. Deze overgangen willen we verzachten (vergroenen) zodat er visueel en ecologisch een goed vormgegeven overgang ontstaat tussen bebouwde kom en buitengebieden het uitnodigend wordt te voet of met de fiets van stad naar dorp te verplaatsen en andersom.