041. Klimaatadaptatiestrategie Goes 2024

Het Bespaarhuis helpt bij het vergroten van de bewustwording en stimuleert en faciliteert de inwoners van Goes om bewust te handelen op het gebied van klimaatadaptatie. Inwoners kunnen bij het bespaarhuis terecht voor informatie en vragen. Het bespaarhuis heeft als doel om te informeren, te inspireren en het tot actie aanzetten. Het Collegeprogramma 2023-2026 stelt het doel om het Bespaarhuis door te ontwikkelen, waarin het een voorbeeld moet zijn voor alle inwoners die duurzaamheidsmaatregelen willen nemen. Naast het Bespaarhuis is er digitaal ook informatie over klimaatadaptatie en duurzaamheid. Inwoners van de gemeente Goes kunnen voor meer informatie digitaal terecht bij Duurzaam Bouwloket. Het Bespaarhuis en de website Duurzaam Bouwloket zijn voorbeelden van hoe we als gemeente inzetten op toegankelijke en begrijpelijke (digitale) informatievoorziening.

30

5.4.2 Voorbeeldfunc�e Zowel de openbare ruimte als privaat eigendommen moeten klimaat adaptief ingericht worden om de gevolgen van klimaatverandering te reduceren. Hoewel de grootste opgave bij private partijen ligt, hebben we als gemeente wel een voorbeeldfunctie. De openbare ruimte van de gemeente Goes wordt daarom zoveel mogelijk klimaatbestendig en water robuust ingericht. 5.4.3 Ac�es en Subsidies Voor de Goese ondernemers en inwoners zijn er aanvullende acties om klimaatadaptatie in de gemeente Goes te stimuleren en faciliteren. In Goes-West worden voorlichtingen gegeven over een klimaatvriendelijke tuin. Gemeente-breed doen we mee aan de landelijke actie 'Tegelwippen’ en faciliteren we dit door middel van een ‘Tegeltaxi’. Dit stimuleert de inwoners van Goes om hun tuinen te vergroenen. In samenwerking met Stichting Steenbreek zal gemeente Goes vaker deze acties faciliteren en stimuleren. Een andere manier waarop gemeente Goes stimuleert en faciliteert is door het verstrekken van subsidies. In juni 2022 is de subsidieverordening groene daken vastgesteld. Hierdoor is het voor inwoners van Goes goedkoper om een groen dak aan te leggen. Dit draagt bij aan klimaatadaptatie in de stad.

31

5.5 Calamiteitenbeheersing/ Meerlaagsveiligheid Voor overstromingen en crisisbeheersing wordt gewerkt via het principe Meerlaagsveiligheid. Als gemeente ligt een taak in de tweede laag: ruimtelijke adaptatie. Door in de ruimtelijke planning rekening te houden met een mogelijk overstromingsrisico streven we zorgvuldige locatiekeuzes en ruimtelijk inrichting na. Dit kan slachtoffers en schade in het geval van een eventuele overstromingen beperken. Overstromingsrisico’s gaan daarom een sterkere rol spelen in de ruimtelijke planning en beleid. Daarnaast wil de gemeente Goes inventariseren hoe Goes voorbereid is op calamiteiten als gevolg van extreme weersomstandigheden. Op het gebied van klimaatadaptatie gaan we in kaart brengen en inventariseren hoe Goes voorbereid is op calamiteiten zoals overstromingen en extreme hitte. 5.6 Monitoring Het verzamelen en analyseren van data biedt inzicht in de voortgang van maatregelen en evalueert de effectiviteit van genomen stappen. Hierdoor zijn wij als gemeente in staat om onszelf aan te passen en de betrokkenheid van alle inwoners, bedrijven en organisaties aan te passen. Het implementeren van een geschikte monitoringsmethodiek zal onderdeel uitmaken van de uitvoeringsagenda.

5.7 Uitvoeringsagenda Om de in deze Goese Klimaatadaptatiestrategie opgenomen ambities en doelen te kunnen waarmaken, prioriteren we de maatregelen die we willen nemen en lichten die toe in de uitvoeringsagenda. Vanwege de verwachte toekomstige ontwikkelingen kunnen de maatregelen in de uitvoeringsagenda indien nodig worden bijgesteld. De uitvoeringsagenda wordt daarom jaarlijks geëvalueerd en aangepast aan de ontwikkelingen.

32

6. Communicatie en Participatie

www.goes.nl

6. Communica�e en Par�cipa�e Klimaatadaptatie vereist samenwerking met verschillende, diverse partners, zoals inwoners, verenigingen, Beveland Wonen, Waterschap Scheldestromen, bedrijven, ontwikkelaars, onderwijsinstellingen en Provincie Zeeland. Het is van belang dat deze verschillende partijen, medewerking en input leveren om een klimaatadaptieve gemeente Goes te realiseren. De weersextremen van afgelopen jaren, zoals de extreme droge periodes en de ongewone hevige regenbuien hebben ervoor gezorgd dat de klimaatproblemen tastbaarder zijn geworden. Dit levert op dat inwoners klimaat bewuster zijn, alleen betekent dit helaas niet dat de betrokkenheid bij klimaatadaptatie vergroot is. Het vergroten van het bewustzijn en uiteindelijk het omzetten naar gedragsverandering is noodzakelijk als we de gestelde ambities willen realiseren. 6.1 Communicatie De kunst is om alle partijen in klimaatadaptatie te verbinden en goed samen te laten werken. Een duidelijk communicatieplan helpt hierbij, waarbij wij richten op het vergroten van het klimaatbewustzijn en uiteindelijk het nemen van concrete maatregelen. Er is een grote diversiteit aan berichten over klimaatverandering. Al deze verschillende berichten kunnen voor verwarring zorgen bij de inwoners van Goes.

Om die verwarring weg te halen en het bewustzijn te vergroten bij de bewoners wordt er een communicatieplan opgesteld dat ingaat op de verschillende thema’s: klimaatmitigatie, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Wij continueren de goede regionale samenwerking op het gebied van communicatie en klimaatadaptatie. Aan de hand van de klimaatadaptatiestrategie werken we een communicatiestrategie uit. De strategie is zowel intern (eigen organisatie) als extern (inwoners, woningcorporaties, bedrijven, instellingen en organisaties) gericht. 6.2 Participatie Bij het opstellen van de Goese Klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda is er geen specifiek participatieproces doorlopen, omdat klimaatadaptatie wordt ervaren als abstract thema. Daarom kiezen wij ervoor om in deze fase vooral in te zetten op communicatie over het onderwerp klimaatadaptatie, met als doel inwoners te informeren, inspireren en enthousiasmeren. Bij vervolgstappen, wanneer het thema klimaatadaptatie zich vertaalt in concrete acties, betrekken we waar mogelijk en van toegevoegde waarde zo veel mogelijk inwoners. Per project wordt er bekeken hoe dit kan worden aangepakt. Juist bij projecten die rechtstreeks impact hebben op de leefomgeving heeft het veel waarde inwoners te betrekken. Als gemeente koesteren we bewoners initiatieven op het gebied van klimaatadaptatie en streven we ernaar actief aan te sluiten.

Dit beogen we te doen door te faciliteren en stimuleren.

33

7. Financiën

www.goes.nl

7. Financiën Het uitvoeren van de Goese Klimaatadaptatiestrategie vraagt naast inzet van de organisatie ook middelen om de gestelde ambities te behalen en de gemeente Goes klimaatbestendig in te richten. 7.1 Middelen De uitvoeringsagenda omvat concrete acties die moeten worden uitgevoerd om de gemeente Goes klimaatbestendig in te richten. De bestaande budgetten bij beheeren onderhoud van de openbare ruimte worden zo effectief mogelijk gebruikt zodat klimaatadaptatie zoveel als mogelijk kan worden meegenomen bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichtingsprojecten. We koppelen de kansen op het gebied van klimaatadaptatie aan werkzaamheden in de openbare ruimte. Naast de budgetten van de gemeente beschikken ook de provincie, het waterschap Scheldestromen, de EU en het Rijk over middelen voor klimaatadaptatie. Wij volgen de ontwikkelingen wat betreft subsidieregelingen op de voet zodat wij daarop kunnen inspelen. De bestaande budgetten en subsidies kunnen niet voorzien in het volledig klimaatbestendig en water robuust inrichten van de gemeente Goes. Een voorbeeld is het exploitatiebudget voor groen dat alleen voorziet in het regulier groenonderhoud en inboet van de aanwezige beplanting. Niet in vervanging van bestaand plantsoen of extra groen bij herinrichting.

Het is vanzelfsprekend dat de ambities vragen om bestuurlijke keuzes, die uiteindelijk effect zullen hebben op de benodigde middelen. Klimaatadaptatie wordt een standaard onderdeel in alle (ruimtelijke) plannen, waar dat maar van toepassing kan zijn. Bij het aanvragen van middelen wordt klimaatadaptatie dus ook standaard meegewogen/meegenomen. Voor dekking van de acties in de uitvoeringsagenda zijn er verschillende begrotingsbronnen. Deze bronnen bestaan uit subsidies, eigen ureninzet, financiering op projectbasis en aparte investeringskredieten via onder andere de Kadernota (dekking begrotingssaldo/reserve o.b.v. integrale afweging). Veel acties/maatregelen uit de uitvoeringsagenda kunnen worden gefinancierd vanuit eigen uren. Het overgrote deel van extra middelen voor klimaatadaptatie zit in de kosten op projectbasis. Daarnaast gebruiken wij zo effectief mogelijk subsidies, zoals de Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie van Rijksoverheid en Europese subsidies zoals Interreg. Subsidies zijn echter op de lange termijn vaak onzeker. Het waar nodig aanvragen (van een deel) van de extra middelen voor klimaatadaptatie wordt zoveel als mogelijk geïntegreerd in reguliere processen, zoals het opstellen van de 4-jaarlijkse beheerplannen Openbare ruimte. Een voorbeeld hiervan is het in 2022 vastgestelde Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP).

Dit geldt eveneens voor toekomstige (investering) projecten welke worden opgevoerd via de jaarlijkse gemeentelijke Kadernota, alsook het nog aan college en raad aan te bieden klimaatbeleidsprogramma (financiële middelen).

34

7.2 Kosten van “niks doen” Om de juiste afwegingen te maken voor het toepassen van effectieve maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie, is het van belang de “kosten van niks doen” te kwantificeren. Dit niet alleen vanuit financieel oogpunt, maar ook met het oog op behoud van de leefbaarheid, veerkracht en duurzaamheid van de gemeente Goes op de lange termijn. Met de klimaatschadeschatter (https://www.klimaatschadeschatter.nl/) kunnen we de kosten van “niks doen” in kaart brengen. Deze tool bundelt de kennis over de schadekosten door klimaatverandering en geeft een schatting van de schade voor de thema’s hitte, droogte en wateroverlast. Overstromingen zijn niet meegenomen in de methodiek van deze tool. Van de drie thema’s die worden meegenomen in de schatting is de schade voor hitte vergeleken met de andere twee thema’s een relatief beperkt bedrag, zoals te zien in figuur 4. Voor wateroverlast bij een ongewijzigd klimaat en onvoldoende maatregelen wordt de schade geschat op € 1700 - € 1800 per inwoner in de gemeente Goes tot en met 2050, zoals af te lezen is in figuur 5. De schade aan panden is een van de factoren die worden meegenomen bij het thema wateroverlast. Wanneer we kijken naar de schade van de drie thema’s kost het thema droogte veruit het meest, wanneer we “niks doen” in de gemeente Goes.

In figuur 6 is af te lezen dat bij een ongewijzigd klimaat de schade door droogte per inwoner van de gemeente Goes tot en met 2050 kan oplopen tot €7700. Bij een sterke klimaatverandering kan het “niks doen” tot €9000 schade oplopen per inwoner in de gemeente Goes tot en met 2050. De klimaatschadeschatter maakt een schatting van de schadekosten als het huidige klimaat tot 2050 hetzelfde zou blijven en er “niks zou worden gedaan”. De schatting is op basis van landelijke beschikbare gegevens, bijvoorbeeld uit de Klimaateffectatlas. De berekeningen houden geen rekening met de waardeveranderingen van de kosten en baten in de toekomst, demografische ontwikkelingen en toekomstige veranderingen in landgebruik. De getallen in de klimaatschadeschatter zijn inmiddels verouderd. De laatste update was in 2020. Dat betekent dus dat de nieuwe KNMI’23 scenario’s niet in de tool zijn verwerkt. Met de nieuwe scenario’s zouden de kosten van niks doen dus nog hoger uitvallen.

35

Figuur 4 Geschatte kosten van “niks doen” bij hittestress

Figuur 5 Geschatte kosten van “niks doen” bij wateroverlast

Figuur 6 Geschatte kosten van “niks doen” bij droogte

36

8. Bijlage

www.goes.nl

8. Bijlage 8.1 KNMI klimaatscenario’s

37

8.2 Gerelateerd vastgesteld beleid The Glasgow Pact (COP26) The Glasgow pact bestaat uit besluiten uit een reeks overeengekomen onderwerpen, waaronder versterkte inspanningen om de veerkracht tegen klimaatverandering op te bouwen, de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en voor beide de nodige (financiële) middelen te verschaffen. Het pact stelt vast dat de steun voor aanpassing aan de onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering tegen 2025 moet worden verdubbeld ten opzichte van 2019. Er is een proces op gang gezet om deze nieuwe doelstelling te behalen. Tevens is er een afspraak gemaakt om aanzienlijk meer geld te besteden aan klimaatverandering in ontwikkelingslanden Europese Adaptiestrategie In 2021 heeft de Europese Commissie een nieuwe EU-strategie voor aanpassingen aan de klimaatverandering vastgesteld. Er wordt uiteengezet hoe de EU zich kan aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en hoe de EU in 2050 klimaatadaptief en veerkrachtig kan zijn. Met de volgende vier uitgangspunten wil de EU aanzetten tot acties om oplossingen te bedenken en uit te voeren: aanpassing slimmer, sneller en systematischer maken en de internationale actie ter aanpassing aan de klimaatverandering inventariseren. Nationaal Deltaprogramma Onder leiding van de Deltacommissaris werken verschillende overheden en organisaties aan het Nationaal Deltaprogramma.

Het programma beschermt Nederland tegen overstromingen, zorgt voor voldoende zoetwater en draagt bij aan een klimaatbestendige en water robuuste inrichting van Nederland. Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft een coördinerende en stimuleren rol in het voorbereiden van Nederland op de gevolgen van klimaatverandering. Dit gebeurt vanuit 2 programma’s: Het nationaal Deltaprogramma en de NAS. De strategie is het Nederlands antwoord op de oproep van de Europese Commissie aan alle lidstaten om een Klimaatadaptatiestrategie op te stellen. De NAS is de overkoepelende strategie op het gebied van klimaatadaptatie en zet de koers uit naar een klimaatbestendig en water robuust Nederland. Integrale voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta 2021 Deze strategie is onderdeel van het Nationaal Deltaprogramma 2021. De Zuidwestelijke Delta kent een aantal complexe opgaven op het gebied van waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke inrichting. De Zuidwestelijke Delta strategie beschrijft de ambities en uitvoeringsstrategieën voor de regio. De strategie omschrijft de doelen en maatregelen om de waterveiligheid, het goed ecologisch functioneren en de gebruiksfuncties van het gebied ook in de toekomst te handhaven.

38

Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) De KasZ heeft als doel om in 2050 een klimaatbestendig en water robuust ingerichte provincie te zijn. De strategie beschrijft dat samenwerking essentieel en geeft hier ook richting aan. Ook zijn er Zeeuwse uitgangspunten benoemt voor welke onderwerpen lokale uitgangspunten van toepassing zijn. Daarnaast hebben de Zeeuwse overheden een gezamenlijke uitvoeringsagenda vastgesteld. Alle Zeeuwse overheden moeten de vertaalslag van de KasZ maken naar lokaal en eigen beleid, regelgeving en uitvoering. Klimaatprogramma 2019-2022 gemeente Goes In 2019 is het Klimaatprogramma 2019-2022 door de Goese gemeenteraad vastgesteld. Met dit klimaatprogramma werkt gemeente Goes aan een duurzame en klimaat robuuste omgeving in Goes. De doelstelling is om in 2045 een energie neutrale gemeente zijn. Tegelijkertijd gaan de ontwikkelingen op dit moment snel en willen we hierop kunnen inspelen. Daarom laten we ruimte open om nieuwe ontwikkelingen en kansen te benutten.

Volgens het programma zetten we de komende jaren in op de volgende vijf punten: • een duurzamer bebouwde omgeving met energiezuinige woningen voor iedereen • meer duurzame energie opwekken door gebruik van zon, wind, water en bodem • meer gebruik van schone vervoersmiddelen voor een gezonde omgeving • kansen voor een circulaire economie voor meer hergebruik van waardevolle materialen • een klimaat robuuste omgeving voor een veilig Goes met minimale overlast van weersomstandigheden

39

8.3 Kaarten waterveiligheid Goes Waterdiepte in meters bij dijkdoorbraak Kapelse Moer

40

Tijd in minuten totdat gebied wordt bereikt door water bij dijkdoorbaak Kapelse Moer

41

8.4 Hittekaart Movares

42

8.5 Ruimtelijk afwegingkader Het ruimtelijk afwegingskader is een beslissingsondersteunend instrument voor gemeenten, waterschappen en provincies. Deze tool biedt de mogelijkheid om bij locatiekeuzes voor nieuwe woningbouw, werklocaties, publieke gebouwen of industriegebieden een goede afweging te maken vanuit het water- en bodemsysteem. De focus van het ruimtelijk afwegingskader ligt bij het maken van ruimtelijke keuzes over waar nieuwe functies gebouwd worden. Daarnaast kan het kader ook gebruikt worden voor plannen die al vergevorderd zijn, door bewuste keuzes te maken over waar in het plangebied het beste gebouwd kan worden. Er volgt nog een verkenning naar hoe het ruimtelijk afwegingskader het beste geborgd kan worden. Hier is nog geen besluit over genomen.

43

44

8.6 Zeeuwse klimaatonderlegger De nog te ontwikkelen klimaatonderlegger Zeeland is een set met kaarten die op basis van de meest recente kennis inzicht verschaft in de uitdagingen die water, bodem en klimaat meegeven voor bebouwing, landbouw en natuur. De klimaatonderlegger is een uitwerking van het leidende principe ‘Water en Bodem sturend’. De provincie Zuid-Holland en de Zuid-Hollandse waterschappen hebben samen al een klimaatonderlegger voor Zuid-Holland ontwikkeld. Een klimaatonderlegger is een instrument dat de geschiktheid van een gebied op het vlak van klimaatadaptatie weergeeft voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en/of functieverandering (Stedenbouw, Landbouw, Natuur, Recreatie en Vitale infrastructuur). Bij dit instrument hoort ook dat wordt aangegeven in welke mate extra inspanning nodig is bij het realiseren van de betreffende ontwikkeling om te voorkomen dat vanwege het veranderende klimaat nadelige gevolgen gaan ontstaan De klimaatonderlegger Zeeland zal worden ontwikkeld, omdat wij enerzijds voor een aantal opgaven/transities staan die ruimte nodig hebben, zoals de energietransitie, woningbouw, positieve gezondheid en circulaire economie. Deze tool kan worden gebruikt in allerlei lopende en nog te starten ruimtelijke processen, zoals de woningopgave.

Met de klimaatonderlegger kunnen verstandige keuzes worden gemaakt en worden we behoed voor keuzes met grote negatieve gevolgen.

45

8.7 Klimaat Maatlat Op 23 maart heeft de Rijksoverheid met de kamerbrief ‘De Landelijke Maatlat voor een groen klimaatadaptieve Gebouwde omgeving’ uitgebracht. De maatlat is nodig om beter voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering en vormt de basis voor klimaatadaptief bouwen, waaraan voldaan moet worden om toekomstbestendig te ontwikkelen. Dat doet de maatlat door duidelijk te maken hoe klimaatadaptief bouwen eruitziet. Deze tool beschrijft doelen en prestatie-eisen en geeft kaders aan voor de thema’s: droogte, hitte, wateroverlast, overstromingsrisico, biodiversiteit en bodemdaling. Er zijn geen specifieke maatregelen opgenomen in de maatlat, waardoor er lokaal ruimte blijft voor maatwerk en krijgen innovatieve en slimme oplossingen de benodigde ruimte. Op dit moment is de Landelijke Maatlat voor een groen klimaatadaptieve gebouwde omgeving nog niet wettelijk verplicht. De Rijksoverheid vraagt aan alle partijen om de maatlat al zo veel mogelijk toe te passen en te borgen.

46

47

8.8 Klimaatatlas De Zeeuwse klimaatatlas brengt de klimaateffecten en de kwetsbaarheden van het bebouwd gebied in Zeeland in beeld. De klimaatatlas bestaat uit klimaatlabels. Deze inzichten kunnen worden gebruikt bij toekomstige ontwikkelingen en (her-) inrichtingen van de bestaande bouw. Door de klimaatlabelkaarten en brondata van de atlas te gebruiken, kunnen er activiteiten worden gedefinieerd om een beter label te behalen. Op basis van klimaatadaptatie indicatoren wordt er op postcode niveau van het bebouwde gebed een klimaatlabel gekoppeld. Dit wordt gedaan op basis van de huidige inrichting en voorspellingen van het klimaat in het WH2050 scenario. Met deze methode wordt duidelijk hoe een straat scoort op de verschillende klimaatthema’s: Hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen.

Per klimaatthema zijn er meerdere indicatoren gedefinieerd om inzicht te krijgen hoe het bebouwde gebied scoort op het desbetreffende klimaatthema. Elke indicator heeft bijbehorende labeldefinities waarop wordt getoetst.

48

www.goes.nl