041. Klimaatadaptatiestrategie Goes 2024

gemeente Goes

Klimaatadaptatiestrategie

www.goes.nl

Inhoudsopgave Begrippenlijst........................................................................................................................................... 4 Voorwoord ............................................................................................................................................... 5 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 6 1.1 Klimaat mi�ga�e............................................................................................................................ 6 1.2 Klimaatadapta�e ........................................................................................................................... 6 1.3 Lokale Klimaatadapta�estrategie .................................................................................................. 7 1.4 Leeswijzer ...................................................................................................................................... 7

2.

Beleid Klimaatadapta�e .................................................................................................................. 8

3.

De effecten van klimaatverandering ............................................................................................... 9 3.1 Wateroverlast .............................................................................................................................. 10 3.1.1 Wateroverlast in Goes .......................................................................................................... 11 3.2 Waterveiligheid ........................................................................................................................... 12 3.2.1 Waterveiligheid in Goes........................................................................................................ 13 3.3 Hite ............................................................................................................................................. 14 3.3.1 Hite in Goes ......................................................................................................................... 15 3.4 Droogte ........................................................................................................................................ 17 3.4.1 Droogte in Goes ....................................................................................................................

18 3.5 Concrete opgave .......................................................................................................................... 18

4.

Goese visie en ambi�es ................................................................................................................. 19 4.1 Doelstelling voor Klimaatadapta�e in Goes ................................................................................ 20 4.2 Ambi�es Gemeente Goes ............................................................................................................ 21 4.3 Goese ambi�es per Klimaathema .............................................................................................. 21 4.4 Toekomstbeeld/Visie Goes 2050 ................................................................................................. 22 4.5 Uitgangspunten Goese Klimaatadapta�estrategie ...................................................................... 24

5.

Strategie klimaatadapta�e Goes ................................................................................................... 26 5.1 Kwetsbaarheid in kaart brengen.................................................................................................. 26 5.2 Verplichten en borgen ................................................................................................................. 27 5.3 Koppelkansen .............................................................................................................................. 29 5.4 Het s�muleren en faciliteren door gemeente Goes .................................................................... 30 5.4.1 Informa�evoorziening .......................................................................................................... 30 5.4.2 Voorbeeldfunc�e .................................................................................................................. 31 5.4.3 Ac�es en Subsidies ............................................................................................................... 31 5.5 Calamiteitenbeheersing/ Meerlaagsveiligheid............................................................................ 32 5.6 Monitoring ...................................................................................................................................

32 5.7 Uitvoeringsagenda....................................................................................................................... 32

2

6.

Communica�e en Par�cipa�e ....................................................................................................... 33 6.1 Communica�e ............................................................................................................................. 33 6.2 Par�cipa�e................................................................................................................................... 33

7.

Financiën ....................................................................................................................................... 34 7.1 Middelen ..................................................................................................................................... 34 7.2 Kosten van “niks doen”................................................................................................................ 35

8.

Bijlage ............................................................................................................................................ 37 8.1 KNMI klimaatscenario’s ............................................................................................................... 37 8.2 Gerelateerd vastgesteld beleid .................................................................................................... 38 8.3 Kaarten waterveiligheid Goes...................................................................................................... 40 8.4 Hitekaart Movares ...................................................................................................................... 42 8.5 Ruimtelijk afwegingkader ............................................................................................................ 43 8.6 Zeeuwse klimaatonderlegger ...................................................................................................... 45 8.7 Klimaat Maatlat ........................................................................................................................... 46 8.8 Klimaatatlas ................................................................................................................................. 48

3

Begrippenlijst Klimaatmi�ga�e Klimaatadapta�e Klimaatstresstest Integraal werken Fysieke leefomgeving Koppelkansen Water en Bodem sturend Calamiteiten Par�cipa�e

Beheerplannen

Watertoets

4

Voorkomen van verdere klimaatverandering door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Het �jdig en effec�ef aanpassen aan het actuele of verwachte klimaat. Daardoor kan schade door klimaatverandering beperkt worden. Een klimaatstresstest breng in beeld hoe kwetsbaar een gebied is voor wateroverlast, droogte, hite en overstroming. Het kijken naar de samenhang tussen verschillende onderwerpen en het afwegen van verschillende perspec�even en belangen. De fysieke leefomgeving, waarin wij als mensen leven, wonen, werken, recreëren en reizen. Koppelkansen gaat over het tot stand brengen van innova�e vormen en samenwerking tussen sectoren/uitdagingen. Water en Bodem sturend wil zeggen dat het bodem-watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrich�ng van de leefomgeving. Een calamiteit is onder andere een situa�e die een gevaar oplevert voor de omgeving. Een manier van beleidsvoering waarbij burgers, individueel of georganiseerd, direct of indirect de kans krijgen om invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evalua�e van beleid, een ac�viteit of ini�a�ef. Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente. Hoe dit gebeurt en wat daarvoor nodig is, is vastgelegd in zogenaamde beheerplannen. De watertoets is een beoordeling die overheden moeten maken voor zij toestemming kunnen verlenen voor het verkavelen of bebouwen van gronden

Voorwoord Wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte; de impact van klimaatverandering wordt steeds zichtbaarder en urgenter. Dat heeft niet alleen een effect op de leefbaarheid, maar ook op onze veiligheid, de economie en gezondheid. De Goese Klimaatadaptatiestrategie is een belangrijke extra stap in onze gezamenlijke inspanning om onze gemeenschap en infrastructuren beter bestand te maken tegen de gevolgen van een veranderend klimaat. Extra, omdat we aansluiten bij een proces dat al loopt om Goes klimaatbestendig en water robuust te maken. Gezamenlijk, omdat klimaatadaptatie van en voor iedereen is, we kunnen dit namelijk niet alleen. We werken samen met bedrijven, Beveland Wonen, inwoners, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, agrariërs en andere overheden. Het doel van klimaatadaptatie is dat Goes een leefbare en groene gemeente is, aantrekkelijk om in te wonen, werken en recreëren. Nu en in de toekomst. De Goese ambitie vraagt dan ook om investeringen in groen, klimaatbestendige bouw, riolering en communicatie. Het vraagt dat klimaatadaptatie nog meer dan nu meegenomen wordt in ruimtelijke plannen. Er zijn meerdere vraagstukken in onze gemeente die aandacht vragen, daarom is een gebiedsgerichte aanpak en het benutten van kansen die zich voordoen zo belangrijk. Wij geven graag het goede voorbeeld en blijven experimenteren en innoveren.

Het werken aan bewustwording en draagvlak en het gebruiken van kennis, expertise en ervaringen is van groot belang om klimaatadaptatie verder te brengen. De Goese Klimaatadaptatiestrategie geeft - samen met de uitvoeringsagenda - zicht op de ambities en richting aan de maatregelen die leiden tot een klimaatbestendige toekomst. Wij gaan hier graag samen met anderen mee aan de slag, voor een groen en leefbaar Goes!

Joan Veldhuizen Wethouder gemeente Goes

5

1. Inleiding

www.goes.nl

1. Inleiding Het klimaat verandert. Deze verandering is toe te schrijven aan zowel natuurlijke als menselijke invloeden. Sinds de industriële revolutie is de invloed van de mens op het klimaat groter geworden. De toename van broeikasgassen, zoals CO2 en methaan in de atmosfeer zorgen ervoor dat de temperatuur wereldwijd stijgt, met als gevolg dat de effecten van de klimaatverandering meer en meer voelbaar worden. De kans op wateroverlast, extreme hitte, droogte en overstromingen neemt toe. Deze effecten zetten de leefbaarheid en daarmee de veiligheid, economie en gezondheid wereldwijd onder druk. De aarde warmt op en het klimaat verandert. Nederland moet zich voorbereiden op de effecten van klimaatverandering en de omgeving daarop aanpassen. Dit heet klimaatadaptatie. Daarnaast moeten we de verdere klimaatverandering zoveel mogelijk tegengaan. Dat heet klimaatmitigatie. 1.1 Klimaat mitigatie In Nederland hebben we afgesproken om in 2030 meer dan de helft minder CO2 uit te stoten dan in 1990. In Nederland zijn er 30 Regionale Energie Strategie (RES) regio’s, waarvan de regio Zeeland er één van is. Per RES-regio wordt er beschreven waar bijvoorbeeld zonne- of windprojecten wel of juist niet kunnen komen en wat de impact is op de energie-infrastructuur. Gemeente Goes valt onder de Regionale Energie Strategie regio Zeeland (RES Zeeland).

Binnen de RES Zeeland wordt door de Zeeuwse gemeenten, Provincie, Waterschap Scheldestromen, netbeheerder Stedin, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, inwoners en bedrijven onderzocht waar de mogelijkheden liggen om duurzame energie op te wekken en de CO2 uitstoot te verlagen. Met de RES Zeeland geeft Zeeland invulling aan het Parijse en landelijke Klimaatakkoord. De scope van deze strategie is gericht op klimaatadaptatie, waarin we de ontwikkelingen van de RES Zeeland op de voet volgen en kijken waar de kansen liggen om beide werelden met elkaar te koppelen en te versterken. 1.2 Klimaatadaptatie De warme zomer van 2019 waarin de thermometer ruim 40°C aantikte. De droge periode in 2023 toen er 5 weken geen regen viel, afgezet tegen de natte periode in de herfst van datzelfde jaar. Er lijken meer en meer ‘weerrecords’ te sneuvelen. Naast dat we als gemeente Goes maatregelen nemen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en te verduurzamen, is het van belang dat we ons aanpassen aan de gevolgen van het veranderende klimaat (klimaatadaptatie). Op verschillende schaalniveaus worden plannen opgesteld voor klimaatadaptatie. Zo is op provinciaal niveau een regionale Klimaatadaptatiestrategie opgesteld. De Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) legt vast hoe we ons in Zeeland aanpassen aan het veranderende klimaat en omgaan met de gevolgen daarvan.

Er is afgesproken dat de regionale KasZ vertaald wordt naar gemeentelijk niveau. Deze voorliggende Goese Klimaatadaptatiestrategie is hiervan de uitkomst.

6

De verwachting voor de gemeente Goes is dat het de komende jaren flink zal groeien. Dit is een uitdaging, maar biedt tegelijkertijd ook kansen om een integrale, klimaatbestendige en leefbare omgeving te realiseren. Naast nieuwbouwontwikkelingen is er ook de bestaande ruimte waar uitdagingen liggen op het gebied van klimaatadaptatie. 1.3 Lokale Klimaatadaptatiestrategie De Goese Klimaatadaptatiestrategie haakt in op een al lopend proces om de gemeente Goes klimaatbestendig en water robuust te maken. In de gemeente Goes werken we met name aan het vergroenen van de leefomgeving van de inwoners. Door uitleg te geven aan inwoners en ondernemers ontstaat er meer acceptatie voor klimaatadaptieve maatregelen. Het pilotproject Cool Neighbourhoods is een goed voorbeeld. Ook wordt er met belangstelling gekeken naar projecten die onze gemeente raken en belangrijk zijn voor de leefbaarheid van gemeente Goes, zoals het onderzoeksproject zoetwateropslag in Wolphaartsdijk. Daarnaast werkt Gemeente Goes al samen met Stichting Steenbreek en plaatst het geveltuintjes in samenwerking met inwoners. Op 9 oktober 2023 zijn de nieuwe KNMI-klimaatscenario’s gepubliceerd (bijlage 8.1). De urgentie van klimaatadaptatie wordt door deze scenario’s aangeduid. Met deze nieuwe inzichten wordt er meer van ons als gemeente gevraagd dan dat we nu doen.

We zullen dus een extra stap moeten zetten om een klimaatbestendige gemeente te realiseren. De Goese strategie beschrijft de ambities en de route die gemeente Goes streeft af te leggen richting een klimaatbestendige en water robuuste gemeente in 2050. Deze ambitie vloeit voort uit de vastgestelde ambitie van de KasZ om in 2050 een klimaatbestendige en robuuste provincie te realiseren. Als gemeentelijke overheid staat Goes niet alleen aan de lat om dit doel te bereiken. Zij werkt hiervoor intensief samen met bedrijven, Beveland Wonen, inwoners, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, agrariërs en andere overheden. 1.4 Leeswijzer In de afgelopen jaren is er veel kennis over klimaatadaptatie ontwikkeld, wat zich vertaalt in beleid. Hoofdstuk twee beschrijft gerelateerde beleidstukken van gemeente Goes. De Goese Klimaatadaptatiestrategie richt zich op de effecten van de klimaatverandering. Hoofdstuk drie beschrijft deze effecten en beschrijft hun invloed op de gemeente Goes. In hoofdstuk vier worden de visie, ambities en uitgangspunten op het gebied van klimaatadaptatie van de gemeente Goes geschetst. Vervolgens biedt hoofdstuk vijf een strategie om de genoemde ambities en doelen te behalen. Hoofdstuk zes beschrijft de aanpak op communicatie en participatie omtrent klimaatadaptatie.

De financiële middelen voor het onderwerp klimaatadaptie, worden beschreven in hoofdstuk zeven. Tenslotte kan in hoofdstuk acht een bijlage met aanvullende informatie worden gevonden.

7

2. Beleid Klimaatadaptatie

www.goes.nl

2. Beleid Klimaatadapta�e Klimaatadaptatie is geen op zichzelf staand onderwerp. Het heeft een plek binnen een weefwerk van beleidsthema’s en onderwerpen. Hieronder volgt een overzicht van vastgesteld gerelateerd beleid. Deze beleidsstukken zijn uitgewerkt in onderstaand figuur 1. Verdere toelichting is te vinden in bijlage 8.2. The Glasgow Pact (COP26) Het Glasgow Pact roept op tot een verdubbeling van de financiering om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en het opbouwen van veerkracht.

Globaal

Europese Adapta�estrategie In deze nieuwe strategie wordt uiteengezet hoe de Europese Unie zich kan aanpassen aan de onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering en hoe zij weerbaar kan worden tegen de klimaatverandering.

Na�onaal Deltaprogramma Een Nederlands programma om Nederland te beschermen tegen overstromingen, het zorgen voor voldoende zoetwater en bij te dragen aan een klimaatbestendige en water robuuste inrich�ng

Na�onale Klimaatadapta�estrategie (NAS) Het is van belang om ons aan te passen aan het veranderende klimaat en samen werk te maken van klimaatadapta�e. De NAS zet daar koers voor uit.

Integrale voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta 2021 De voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta (ZWD) is gericht op een klimaatbestendige veilige, ecologische veerkrach�ge en economische vitale delta.

Europees

Na�onaal

Na�onaal

Regionaal

Klimaatadapta�estrategie Zeeland (KasZ) Het doel van de Klimaatadapta�estrategie Zeeland (KasZ) is om in 2050 een klimaatbestendig en waterrobuust Zeeland te hebben.

Klimaatprogramma 2019-2022 gemeente Goes Het Goese Klimaatprogramma richt zich zowel op CO2-reduc�e als aanpassing aan de klimaatverandering in Goes.

Figuur 1 Overzicht vastgesteld beleid

8

Provinciaal

Lokaal

3. De effecten van klimaatverandering

www.goes.nl

3. De effecten van klimaatverandering De KNMI scenario’s (2023) wijzen erop dat we ons moeten voorbereiden op meer weersextremen. Op dit moment zijn de gevolgen van de klimaatverandering al voelbaar en merkbaar. Het ligt in de lijn der verwachting dat deze tot 2100 verder zullen toenemen. De effecten van klimaatverandering hebben gevolgen voor de leefbaarheid van Nederland en dus ook voor de leefbaarheid in gemeente Goes. De effecten van klimaatverandering zijn niet gelijkmatig verdeeld: Stedelijk gebied ervaart meer gevolgen dan de buitengebieden. Door de verharding en gebouwen zijn steden kwetsbaar voor de gevolgen van extreme regenbuien en hoge temperaturen. In het buitengebied waar landbouw plaatsvindt, is de kwetsbaarheid voor droogte en verzilting hoger dan in stedelijk gebied. Lagergelegen gebieden zijn gevoeliger voor overstromingen. Klimaatverandering heeft zowel impact op de fysieke leefomgeving van Goes als op de gezondheid van Goese inwoners. De gevolgen van klimaatverandering vragen daarom om maatwerk maatregelen in de verschillende delen van de gemeente Goes. Dit hoofdstuk belicht de specifieke uitdagingen die de gevolgen van klimaatverandering met zich meebrengen voor de gemeente Goes.

9

3.1 Wateroverlast We spreken van wateroverlast wanneer regenwater bij hevige regenbuien op straat blijft staan. Het water kan niet langer afgevoerd worden door de riolering, afvloeien naar oppervlaktewater of infiltreren in de grond. Het water leidt tot overlast voor bewoners en ondernemers. Door klimaatverandering neemt de intensiteit van regenbuien toe, komen extreme regenbuien vaker voor en duren regenbuien langer. Daarnaast volgen extreme regenbuien vaak op een periode van droogte, waardoor de grond de wateropnemende werking verloren is. Als gevolg van wateroverlast kunnen tunnels, wegen en huizen kunnen onderlopen door het vele water op straat. Dit kan leiden tot gevaarlijke situaties en schade. Door overlopende riolen kan afvalwater op straat belanden. Dit leidt tot risico’s voor de volksgezondheid. Voor de landbouw geldt dat door te veel neerslag, schade kan ontstaan aan de gewassen.

10

3.1.1 Wateroverlast in Goes In 2018 zorgden hoosbuien ervoor dat straten in Goes en Kloetinge blank kwamen te staan. Vooral in de binnenstad van Goes konden de riolen de hevige regenval niet verwerken. Mede naar aanleiding hiervan heeft de gemeente Goes in 2018 een klimaatstresstest uitgevoerd. Hieruit blijkt dat de huidige wateroverlast- of waterhinderproblemen in Goes vaak te maken hebben met de manier waarop de openbare ruimte is ingericht (o.a. verharding, drempels, belemmerend groen, ontbreken van oppervlaktewater). Voor het thema wateroverlast zijn alle knelpunten binnen het bestaande gebied in Goes al inzichtelijk gemaakt via de QuickScan van de SAZ+ (Samenwerking (Afval)Waterketen Zeeland) op basis van de AHN (Algemene Hoogtekaart Nederland). Op deze knelpunten heeft eerder wateroverlast plaatsgevonden. Er heeft water in de woningen gestaan, of er is sprake van een situatie waarbij water op straat heeft gestaan. Uit de QuickScan blijkt dat wijken zoals de Goese polder kwetsbaar zijn voor wateroverlast. Naast het inventariseren van gebieden die wateroverlast ervaren, voert de gemeente Goes ook verschillende maatregelen uit om schade bij heftige neerslag te beperken. Zo heeft gemeente Goes in de Goese Polder al op diverse plekken kleine maatregelen genomen. Om deze plekken te markeren gedaan, legt de gemeente een blauwe tegel in de straat.

Hierbij wordt samengewerkt met het Waterschap Scheldestromen. Voor nieuwbouwprojecten is de watertoets het instrument om ervoor te zorgen dat er bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen voldoende rekening wordt gehouden met water en watervoorzieningen. Ook in het ontwerp van de openbare ruimte wordt hier, zoveel als mogelijk, rekening mee gehouden. Onder andere door het toepassen van wadi’s, open verharding en natuurlijke afstroming naar lagergelegen waterpartijen.

11

3.2 Waterveiligheid Dijken, sluizen, dammen en andere waterkeringen beschermen Nederland tegen overstromingen. Deze waterkeringen beschermen niet alleen de levens van miljoenen mensen, maar ook de economische waarde van de regio’s. De stijgende temperaturen leiden tot zeespiegelstijging. Dit komt door het smelten van gletsjers en kleine ijskappen, maar ook het uitzetten van zeewater. Ook door het gestaag slinken van de grote ijskappen op Groenland en Antarctica stijgt de zeespiegel. Volgens het Interngovernmental Panel on Climate Change (IPCC) -rapport 2022 stijgt de zeespiegel aan het einde van de 21e eeuw met 26 tot 82 centimeter. Tegelijkertijd daalt Nederland met enkele centimeters per eeuw, vanwege inklinking en na-ijleffecten van de laatste ijstijd. In 1953 heeft Nederland voor het laatst ervaren welke catastrofale gevolgen overstromingen vanuit zee hebben. Naast het gevaar van overstromingen vanuit zee, zijn rivieren ook een gevaar voor overstromingen. In 2021 viel er in een kort tijdsbestek een enorme hoeveelheid regenwater. De rivieren konden dit water niet aan waardoor de rivieren buiten hun oevers traden. In Limburg zorgde dit voor miljoenen euro’s schade en in België vielen er doden. Meest recent was de hoge waterstand in december 2023, waarbij een kleine waterkering in Maastricht het begaf.

Voor en crisisbeheersing bij overstromingen gewerkt via het principe van Meerlaagsveiligheid. Dit concept zorgt voor een duurzaam waterveiligheidsbeleid voor overstromingen uit het hoofdwatersysteem. Deze benadering werkt in drie lagen, zie figuur 2. De eerste laag, het voorkomen van overstromingen met sterke dijken en stormvloedkeringen, is een taak van het Waterschap en Rijkswaterstaat. Laag drie, de rampbeheersing, ligt voornamelijk bij de Veiligheidsregio. Laag twee, ruimtelijke planning, is o.a. een gemeentelijke taak.

Figuur 2 Meerlaagsveiligheid

12

3.2.1 Waterveiligheid in Goes Zeeland en Goes zijn omgeven door water. Daarmee bestaat er een kleine kans op overstromingen. Doordat de Oosterscheldekering ten tijde van een stormvloed de Oosterschelde afsluit van de Noordzee, is de kans op een overstroming vanuit het noorden nihil. De kans op een overstroming vanuit een andere hoek is klein, omdat dijken een goede bescherming bieden tegen overstromingen. Maar de kans is niet 0. Uit onderzoek van de Veiligheidsregio Zeeland blijkt dat Goes een gunstige ligging heeft in het geval van een overstroming vanuit de Westerschelde in het zuiden. Ondanks dat Goes een gunstige ligging heeft tijdens een stormvloed, vormt het falen van de dijk langs het Kanaal door Zuid-Beveland wel een bedreiging voor Goes, zoals te zien in de kaarten in bijlage 8.3. De klimaatstresstest uit 2018 wijst met name het gebied in en rond Kattendijke aan als een kwetsbaar gebied, doordat in dat gebied binnen een uur een waterstand van ongeveer drie meter ontstaat. Ten zuiden van Kattendijke duurt het ongeveer een etmaal voordat het overstroomt. Rond Kattendijke vormt zich een “badkuip” waar het water ook langere tijd blijft staan. Ook binnen de stad Goes levert een overstroming overlast op: de stresstest geeft aan dat bijvoorbeeld in de Mannee een verwachte waterstand van 1,5 meter verwacht kan worden.

De kans op een dergelijke overstroming is, zoals geschreven, zeer beperkt. Uit de klimaatstresstest blijkt dat binnen Goes geen locaties aangewezen zijn die dienst kunnen doen als schuil- en evacuatieplaatsen in het geval van een stormvloed- of overstromingssituatie. Deze zijn noodzakelijk omdat het tijdens een overstroming niet mogelijk is om Zeeland via de weg of het spoor te verlaten. De spoorweg en de A58 overstromen ter hoogte van Reimerswaal. Ook is van een aantal kwetsbare functies, zoals vitale infrastructuur, niet bekend of zij op een overstromingsbestendige manier of locatie zijn geplaatst of gebouwd. Uitzondering hierop is het ziekenhuis. Het ADRZ loopt onder water. Maar het is, door water op de wegen er omheen, moeilijk tot niet bereikbaar.

13

3.3 Hitte Ten gevolge van klimaatverandering komen hittegolven vaker voor, duren langer en worden extremer. Deze trends verhogen de hittestress vooral in stedelijke gebied. Hittestress heeft effect op de gezondheid van inwoners en is extra gevaarlijk voor kwetsbare groepen, zoals kinderen, ouderen en mensen met een chronische ziekte. Zo kan hittestress leiden tot gezondheidsklachten, lagere arbeidsproductiviteit en slechter slapen. Hittestress komt het vaakst voor in stedelijke gebieden door de aanwezigheid van veel versteende en verharde ondergronden en gebouwen. Dit wordt het Urban Heat Island Effect genoemd. De straten, gebouwen en parkeerplaatsen warmen op en stoten deze warmte af in de omgeving. Dit leidt tot hogere temperaturen en een toename van hittestress. Vooral in de nacht is extreme hitte een probleem, omdat de stenige stad warmte langer vasthoudt en bij aanhoudende hoge temperaturen in de nacht steeds minder afkoelt.

14

3.3.1 Hite in Goes Ook in de gemeente Goes ontkomen we niet aan de problematiek van extreme hitte. Goes heeft verschillende parken op bovenwijks- en op wijkniveau die voor een verkoelend effect zorgen, maar ook een versteende binnenstad, oudere wijken en industriegebieden met weinig robuust groen. Vooral groene lanen die vanuit het buitengebied richting centrum lopen zijn belangrijk omdat ze koele lucht de stad in “zuigen”. Goes heeft echter weinig van dit soort lanen. Tegelijkertijd heeft Goes, als centrumstad van de Bevelanden en stad van zorg veel voorzieningen waar kwetsbare groepen aan verbonden zijn zoals het ziekenhuis, verzorgingstehuizen, sportaccommodaties en basisscholen. Gebruikers van deze voorzieningen zijn extra kwetsbaar tijdens extreme hitte. Om hittestress beter in beeld te krijgen heeft Goes, als één van de eerste Zeeuwse gemeenten, een hittekaart laten maken. Deze kaart is te vinden in bijlage 8.4 (Kaart Movares). Uit deze kaart blijkt dat vooral de oude binnenstad, oudere woonwijken en industriegebieden hoge gevoelstemperaturen worden ervaren. In bestaande oudere woonwijken, zoals Goes-Oost en Goes-Zuid, zijn ook veel kwetsbare groepen te vinden. Dit is te zien in figuur 3. Deze kaart laat verschillende kwetsbare locaties (scholen en verzorgingstehuizen etc.) zien in combinatie met de gevoelstemperatuur in de zomer.

In nieuwbouwwijken zijn de gevoelstemperaturen lager dan in bestaand gebied, maar ook daar worden hoge gevoelstemperaturen ervaren. De klimaatstresstest in 2018 laat zien dat juist bij de kwetsbare groepen weinig bewustwording over de gevaren van een hittegolf heerst. Hittegolven kunnen de waterkwaliteit aantasten. Dit geldt voornamelijk voor waterpartijen met weinig doorstroming. In Goes zijn dit het Goese Meer/Diep en de Veste. In zowel het ruimtelijk als sociaal domein van de gemeente Goes wordt hittestress een steeds belangrijker item. In het Plan van aanpak van Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) en in het Regionaal kader gezondheid Oosterschelde regio 20222025 wordt hittestress al opgenomen. Dit is nog niet gekomen tot uitvoering; zo zijn er geen afspraken met de welzijnsorganisatie (SMWO) over wat te doen bij extreme hitte.

15

Figuur 3 Gevoelstemperatuur kaart

16

3.4 Droogte Droogte ontstaat wanneer in een langere periode weinig tot geen neerslag valt. Hierdoor ontstaan lage grondwaterstanden die leiden tot schade aan groen en de natuur en infrastructuur. Bodemdaling kan een gevolg zijn van droogte. Economische sectoren, zoals de landbouw, scheepvaart en industrie ondervinden overlast en schade als gevolg van een droge periode. Het komt vaak voor dat extreme hitte gepaard gaat met langdurige droogte. Dit kan een gevaar zijn voor de gezondheid van mens en dier, omdat de water- en luchtkwaliteit vermindert. Klimaatverandering zorgt voor stijgende temperaturen en wispelturigere neerslagpatronen. In de zomer worden zomerse buien met een hoge intensiteit minder goed vastgehouden in de ondergrond. Droogte zal daarom vaker voorkomen. In 2023 was Nederland in de ban van een droogte waarin 5 weken geen noemenswaardige neerslag viel in het hele land.

17

3.4.1 Droogte in Goes Volgens de klimaatstresstest uit 2018 zijn er in het Goese grondgebied verschillende knelpunten op het gebied van droogte. Ten eerste de verdroging van het groen. In droge perioden groeien planten en bomen minder goed. Bij langdurige droogte kan dit leiden tot het afsterven van planten en bomen. Een tweede knelpunt is het uitdrogen van de bodem. Hierdoor neemt het watervasthoudend vermogen van de grond af. De kwaliteit van de openbare ruimte komt daardoor onder druk te staan, wat weer kan leiden tot meer hitte in de stad. Dit heeft weer gevolgen voor de biodiversiteit, omdat de voedselvoorziening voor vlinders, insecten en andere dieren wordt aangetast. Een ander knelpunt in Goes is verzilting. Verzilting neemt vooral toe in gebieden aan de kust. Dat komt onder andere door de stijgende zeespiegel en dalende bodem. Er stroomt daardoor steeds meer zoute kwel in het zoetwatersysteem. Verzilting leidt tot veranderingen van het ecosysteem. Het verzilten van het grondwater is funest voor beplanting en bomen. Voor boeren zal verzilting betekenen dat ze maatregelen moeten treffen om verzilting tegen te gaan, of hun bedrijfsvoering moeten aanpassen. Droogte leidt tot een groter zoetwatertekort. Dit is een risico voor de landbouw. Boeren hebben zoetwater nodig met irrigeren bij droge periodes, maar dat zoetwater is niet altijd beschikbaar.

Ook de recreatiesector in Goes kan een watertekort ervaren in droge periodes. Droge hete periodes zorgen ervoor dat er meer water wordt geconsumeerd. Dit gecombineerd met meer toeristische overnachtingen leidt tot een vergroting van het zoetwater tekort in de regio. Gemeente Goes neemt al maatregelen tegen de droge periodes. Zo worden er ingezet op wateropvang. In de openbare ruimte implementeren we wadi’s geïmplementeerd voor wateropvang in wijken. En Goese inwoners kunnen tegen een gereduceerde prijs regentonnen kopen in het Bespaarhuis. De regentonnenactie loopt al vanaf 2022. In 2023 zijn er ongeveer 200 regentonnen verkocht die samen 32.112 liter regenwater kunnen opvangen. 3.5 Concrete opgave Klimaatverandering en de bijbehorende effecten benadrukken het belang van adaptatie. Dat betekent dat we als gemeente de juiste en essentiële keuzes maken en uitvoeren. Als gemeente willen we daarom een klimaatbestendige en water robuuste gemeente realiseren. Dat houdt in dat we onze gemeente klimaat adaptief (her)inrichten en bewustwording creëren onder onze inwoners, bedrijven en organisaties, zodat de gevolgen van de klimaatverandering worden beperkt.

18

4. Goese visie en ambities

www.goes.nl

4. Goese visie en ambi�es Zowel op nationaal niveau met het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie als op regionaal niveau met de KasZ zijn er op verschillende niveaus afspraken, doelen en strategieën afgesproken. In gemeente Goes gebruiken wij deze doelstellingen als leidraad voor de Goese ambities. De gemeente Goes werkt aan brede welvaart: Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Bovendien betreft het niet alleen de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, maar ook de effecten van onze manier van leven op het welzijn van mensen ‘elders’ (buiten de regio) en ‘later’ (toekomstige generaties). Het Collegeprogramma 2023-2026 beschrijft dat Goes rekening houdt met de gevolgen van klimaatverandering. Ook wordt klimaatadaptatie genoemd als onderwerp in de Raadsagenda Goes 2022-2026. Zo wordt er beschreven dat In de bestuursperiode 2022-2026 de gemeenteraad van Goes onder andere extra aandacht heeft voor het onderwerp klimaatadaptatie. De Omgevingsvisie biedt een kader waarbinnen de komende decennia beleidsdocumenten vallen. In juni 2023 heeft de gemeenteraad de nota van uitgangspunten Omgevingsvisie Goes vastgesteld. Dit document legt de belangrijkste uitgangspunten vast.

Dit vormt dan ook het kader waarbinnen de Goese Klimaatadaptatiestrategie zich plaatst. In de nota van uitgangspunten van de Omgevingsvisie 2040 is opgenomen dat er wordt “geanticipeerd op te verwachte gevolgen van klimaatverandering”. Verder draagt de Goese Klimaatadaptatiestrategie bij aan de volgende uitgangspunten van de Omgevingsvisie: -

-

-

19

In de loop van de tijd heeft de verhouding tussen ‘rode’ en ‘groene’ functies in de stad Goes zich zodanig ontwikkeld dat de stedelijke groenstructuur vergroting en versterking behoeft zowel qua gebruiksruimte als natuur. Bewoners van de stad moeten makkelijker toegang tot méér groene gebruiksruimten krijgen, en de biodiversiteit van het stedelijk groen moet worden versterkt. Binnen het bestaande verstedelijkte gebied wordt ruimte vrijgemaakt voor een verdere ‘vergroening’, mede om het thema ‘gezonde stad’ te ondersteunen. Ontwikkeling van het bebouwd gebied zal alleen plaatsvinden als tegelijk vergroting van de hoofdgroenstructuur plaatsvindt en er ‘natuur inclusief’ wordt gebouwd. Door deze uitgangspunten wordt het woon- en leefklimaat versterkt, en wordt mede geanticipeerd op te verwachte gevolgen van klimaatverandering. Door zowel de openbare ruimten als de voorzieningen op positieve gezondheid in te richten, worden een gezonde levensstijl van inwoners gestimuleerd. Positieve gezondheid en aandacht voor sociale ontmoeting is één van de uitgangspunten bij zowel nieuwbouw als herinrichtingsprojecten. Een uitgebreid netwerk van voet- en fietspaden biedt inwoners van de gemeente Goes de mogelijkheid om zowel binnen als buiten de stad te bewegen. Ook binnen het bebouwde gebied geeft Goes aandacht aan groen.

In het op te stellen groenstructuurplan werken we de 3-30-300 regeling uit naar een werkbare variant voor de gemeente Goes; (Uitleg over deze regeling is te vinden op pagina 22)

Ander ruimtelijk beleid zoals de Kwaliteitsagenda binnenstad 2023 en Gebiedsvisie Centrum-zuid geven invulling aan klimaatadaptatie. Zo beschrijft de Kwaliteitsagenda dat er plaats gemaakt wordt voor meer groen in de stad door de binnenstad autoluw te maken, en ambieert de gebiedsvisie een “inrichting die bijdraagt aan klimaatadaptatie en vergroening van de stad.” Naast aandacht voor klimaatadaptatie in ruimtelijk beleid, krijg klimaatadaptatie ook meer aandacht in het sociale domein van gemeente Goes. Zo staat in de Woon(zorg)visie en het bijbehorend uitvoeringsprogramma van de vijf Bevelandse gemeenten dat wij bij plannen voor woningbouw meer rekening houden met klimaatadaptatie. Ook wordt zoals benoemd op pagina 15 hittestress al meegenomen in het GALA en in het Regionaal kader gezondheid Oosterschelde regio 2022-2025.

4.1 Doelstelling voor Klimaatadaptatie in Goes Goes is een leefbare en groene gemeente die aantrekkelijk is om in te wonen, werken en recreëren in het heden en in de toekomst. Hierdoor is het van belang om de gevolgen van langdurige droogte, aanhoudende hitte, overstromingen in de regio en hevige neerslag te beperken.

20

4.2 Ambities Gemeente Goes Vanwege de negatieve gevolgen van klimaatverandering omarmt onze gemeente een vooruitstrevende visie met ambities op het gebied van klimaatadaptatie. Gemeente Goes zet zich vastberaden in voor een toekomst die klimaatbestendig en veerkrachtig is. Onze ambitie is daarom ook het leiden van lokale inspanningen om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Wij streven naar een klimaatbestendige en veerkrachtige gemeente Goes in 2050, waar wij onze gemeente voorbereiden op de potentiële gevolgen van klimaatverandering op zowel fysiek als sociaal domein. De komende jaren zetten we samen met partners in de gemeente stappen om gemeente Goes klimaatbestendig in te richten. Deze strategie dient als een stap om gemeente Goes klimaatbestendig in te richten, waarin de Goese ambities om investeringen in groen, klimaatbestendige bouw, riolering en communicatie vragen. 4.3 Goese ambities per Klimaatthema In de Goese ambities is onderscheid gemaakt per klimaatthema: Wateroverlast, Hitte, droogte en Overstromingsrisico. Gemeente Goes streeft naar het zoveel mogelijk voorkomen van schade en overlast door wateroverlast en tegelijkertijd het regenwater te laten bijdragen aan een aantrekkelijke, gezonde en leefbare stad.

Gemeente Goes richt zich op het verbeteren van de gezondheid en het welbevinden van de inwoners door het verminderen van hitte gerelateerde gezondheidsrisico’s, terwijl het tegelijkertijd de fysieke leefomgeving optimaliseert met groen om een comfortabele leefomgeving te waarborgen.

Gemeente Goes streeft naar het beter bestand zijn tegen langdurige periodes van droogte door te beschikken over voldoende zoetwater en het voorkomen en beperken van schade en overlast. Daarnaast is het de ambitie van de gemeente Goes om groen te laten bijdragen aan een aantrekkelijke, gezonde en leefbare stad. Een zorgvuldigere locatiekeuze en inrichting kan slachtoffers en schade bij eventuele overstromingen beperken. Overstromingsrisico’s krijgen daarom een grotere rol in de ruimtelijke planning. De verantwoordelijkheid voor waterveiligheid ligt bij Rijkswaterstaat en de Waterschappen (Waterschap Scheldestromen).

21

4.4 Toekomstbeeld/Visie Goes 2050 Een gemeente waar mensen prettig kunnen wonen, werken en recreëren in een klimaatadaptieve omgeving is het streven van gemeente Goes. Klimaatadaptatie zal standaard mee worden genomen in alle (ruimtelijke) plannen en ruimtelijke beleidsstukken in de gemeente Goes. Zo wordt het aanpassen aan de klimaatverandering al expliciet genoemd in de uitgangspunten van de omgevingsvisie. Bijvoorbeeld de 3-30-300 regeling die zal worden uitgewerkt naar een werkbare variant voor Goes in het 2024 op te stellen Groen-structuurplan. Deze regeling meet drie dingen. Eerst of je vanuit elke woning drie bomen van behoorlijke omvang ziet. Vervolgens of 30% van een wijk in de schaduw van een boom valt. En als laatste of er vanuit elke woning een groen en verkoelend park van minimaal 1 ha grootte op 300 meter van de woning is. Wij werken integraal samen met bedrijven, organisaties, woningcorporaties en inwoners om zowel de openbare ruimte als de private ruimtes klimaatadaptief en water robuust in te richten. Groen heeft in de gemeente Goes een belangrijke rol in het managen van hitte, wateroverlast en droogte. Volwassen groen draagt al in belangrijke mate bij aan een klimaatadaptieve stad. Daarom moeten we zuinig zijn op bestaand groen en waar kan dit versterken.

Wij zien ook de kans om groen in te zetten ter bevordering van het welzijn van onze inwoners (mentale en fysieke gezondheid). Een buurt met parken en groen nodigen bewoners uit tot gezonder bewegen, zoals spelen, fietsen, wandelen of sporten. De beplanting verkoelt en zuivert de lucht en maakt de stad een attractievere plek om in te leven en werken. Naast groen is water onlosmakelijke verbonden met klimaatadaptatie. Wij volgen de richtlijnen van water en bodem sturend bij de (ruimtelijke) inrichting van de gemeente Goes. Voor overstromingen en crisisbeheersing wordt gewerkt via het principe Meerlaagsveiligheid. Als gemeente kunnen wij ons richten op de tweede laag: de ruimtelijke adaptatie. De tweede laag is het realiseren van duurzame ruimtelijke planning. Een zorgvuldige locatiekeuze en inrichting kan slachtoffer en schade bij eventuele overstromingen beperken. Overstromingsrisico’s gaan daarom een sterkere rol spelen in de ruimtelijke planning. Daarnaast richten wij ons op de voorbereiding bij calamiteiten als gevolg van extreme weersomstandigheden, omdat een goede voorbereiding essentieel is om effectief te kunnen handelen bij een eventuele ramp. Zo kunnen slachtoffers en schade worden beperkt. Naast het sturen op waterveiligheid staat in de gemeente Goes ook centraal dat we ruimtelijke inrichting beter afstemmen op de beschikbaarheid van zoetwater.

Daarnaast zetten wij in op maatregelen die als doel hebben om (zoet)water beter vast te houden, om water slimmer te verdelen en om zuiniger te zijn met water. Wij zien kansen in het koppelen van Groen met water, oftewel groenblauwe oplossingen. Het creëren van een groenblauwe leefomgeving helpt bij de waterveiligheid, natuurontwikkeling en -herstel, waterkwaliteit en klimaatadaptatie van de gemeente Goes.

22

Bij bestaand gebied verbeteren we de klimaatadaptieve inrichting doormiddel van herstructureringsprojecten, maar ook door planmatig her in te richten. Dit doen we met lokaal maatwerk. Met behulp van prioriteiten stellen en koppelkansen past de gemeente Goes op een efficiënte en effectieve manier klimaatadaptatie toe in de openbare ruimte en de private ruimtes. Bij nieuwe ontwikkelingen streven we ernaar om dit direct klimaatadaptief en water robuust te doen. Er wordt maximaal gestreefd naar multifunctioneel ruimtegebruik, omdat ruimte kostbaar en schaars is. Bij droge periodes zal er genoeg zoetwater beschikbaar blijven en is het watersysteem bestand tegen verzilting. Bij intense regenbuien houden we droge voeten en tijdens hoge temperaturen is het nog steeds prettig verblijven, zowel buiten als binnen in de gemeente Goes. Wij benutten de verandering ten behoeve van het klimaat om Goes leefbaarder, veerkrachtiger en aantrekkelijker te maken. Wij gaan als gemeente samenwerkingsverbanden aan en sluiten aan bij de leefwereld, behoeften en initiatieven van inwoners. Communicatie en participatie worden belangrijke onderdelen. Wij hebben een heldere communicatiestrategie vanuit de invalshoeken van brede welvaart (ecologisch, economisch en sociaal). Hierdoor zijn de voordelen en redenen van het klimaatadaptief handelen begrijpelijk.

23

4.5 Uitgangspunten Goese Klimaatadaptatiestrategie De visie zoals beschreven geeft richting op de inhoud en doelen van de Goese Klimaatadaptatiestrategie. Om de Goese Klimaatadaptatiestrategie energie te geven en het fundament te verstevigen zijn er een aantal uitgangspunten voor Goes beschreven. Deze uitgangspunten zijn afgeleid vanuit de KasZ en dienen als hoofdlijnen voorn de Goese strategie. De uitgangspunten duiden aan waar we in de komende jaren mee aan de slag gaan en duiden onze ambities aan. Met de Goese uitgangspunten zetten we vooral een proces voort om samen te komen tot een klimaatbestendig, leefbaar, veerkrachtig en aantrekkelijk Goes. 1. Klimaatadaptatie wordt maatwerk/leidraad in de beleidstukken van de gemeente Goes voor zowel bestaande bouw als nieuwbouw De afgelopen jaren is klimaatadaptatie een steeds belangrijker begrip geworden en heeft het steeds vaker een grotere rol gehad in planvormingsprocessen. Het is belangrijk dat we klimaatadaptatie standaard meenemen in alle (ruimtelijke) plannen en op alle planniveaus toepassen. Klimaatadaptatie wordt een standaard onderdeel van elk voorstel, waar dat maar van toepassing kan zijn. Bij het aanvragen van middelen moet dat dus ook standaard meegewogen/meegenomen worden. 2.

Stapsgewijs werken we aan een klimaatbestendige gemeente Goes De klimaatverandering is een langzaam proces waarvan de gevolgen stapsgewijs voelbaar en zichtbaar worden. Niet alles kan in een keer en daar zijn we ons ook van bewust. Daarom is het van belang om prioriteiten te stellen. 3. Gebiedsgerichte aanpak in de gemeente Goes en het benutten van koppelkansen Klimaatadaptatie en klimaatbestendige gebieden is niet de enige transitie/ verandering die gaande is. Door samen te werken met andere veranderingen en ontwikkelingen zoals de “woningbouwopgave” en “positieve gezondheid” kunnen we slim en effectief zaken aanpakken. We willen de leefomgeving gezonder inrichten door bijvoorbeeld bewegen en ontmoeten te stimuleren. Door (robuust) groen te creëren kunnen we werken aan klimaatadaptatie en de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Met koppelkansen kunnen adaptatiemaatregelen gecombineerd worden met andere acties. Bij (her)inrichting van de openbare ruimte wordt integraal tussen de verschillende disciplines samengewerkt. 4. Klimaatadaptie is van en voor iedereen in de gemeente Goes Klimaatverandering gaat ons allen aan. Niemand kan deze uitdaging in zijn eentje aan gaan. Overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen, agrariërs, maatschappelijke organisaties en inwoners zullen allen samen een bijdrage moeten leveren aan een klimaatbestendige Goese gemeente. 24

5. Gemeente Goes heeft een voorbeeldfunctie voor inwoners Als gemeente Goes zijn wij de aanjager in nieuwe initiatieven wat betreft klimaatadaptatie. Als gemeente hebben wij de taak om het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en inwoners te stimuleren en faciliteren in hun bijdrage aan een klimaatbestendige, leefbare en water robuuste gemeente. Dit doen we door het goede voorbeeld te geven en onze eigen panden en de openbare ruimte waar mogelijk te vergroenen en te verduurzamen. Ook het stimuleren en faciliteren doormiddel van subsidies en campagnes dragen bij aan het vergroenen en verduurzamen in Goes. De gemeente Goes heeft hierbij een voorbeeldfunctie als lokale overheid. 6. Gemeente Goes durft te innoveren en experimenteren Klimaatadaptatie is een lastig, maar urgent onderwerp. Het vraagt om nieuwe ideeën, creativiteit en innovaties. Wij dagen onszelf uit om onze doelen en ambities te bereiken. Gemeente Goes is graag aanjager van nieuwe initiatieven en zal waar mogelijk faciliteren en stimuleren bij verschillende initiatieven. Alle kleine B-“tjes helpen uiteindelijk om het grotere doel te bereiken. 7.

We vergroten de bewustwording en het draagvlak in de gemeente Goes De verantwoordelijkheid over klimaatadaptatie wordt breed gedragen door de overheid, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, agrariërs en de inwoners uit Goes. Wij zetten ons in op informeren en bewustwording creëren. Tevens richten we ons op het beïnvloeden van gedrag om inwoners in actie laten komen. De samenleving en draagvlak is van belang om succesvol te werk kunnen gaan en om daadwerkelijk doelen te behalen. 8. Gebruik kennis, expertise en ervaringen van andere stakeholders In Nederland en ook daarbuiten wordt er al veel gedaan met klimaatadaptatie. We kunnen van elkaar leren en ons laten inspireren door voorbeelden. Als gemeente Goes willen we ons aansluiten bij netwerken die gericht zijn op het delen van de kennis en ontwikkelingen over klimaatadaptatie.

25

5. Strategie klimaatadaptatie Goes

www.goes.nl

5. Strategie klimaatadapta�e Goes Om klimaatbestendig en water robuust ingericht te zijn, is het van belang dat wij inzetten op het maken van een schaalsprong op het gebied van klimaatadaptatie. Het alternatief: niets doen, betekent dat de gemeente op termijn een minder fijne en prettige plek wordt om te wonen, werken en recreëren, omdat de aantrekkelijkheid en de leefbaarheid van Goes verminderd. Hierdoor bestaat de kans dat inwoners en bedrijven wegtrekken uit de gemeente Goes en vermindert de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van Goes. Daarnaast is er een financiële motivatie: niet anticiperen op klimaatverandering leidt tot hoge kosten door klimaatschade. Hoofdstuk 4 beschreef de visie en uitgangspunten op het gebied van klimaatadaptatie van de Gemeente Goes. Deze visie en uitgangspunten dienen als onze doelen en ambitie. Dit hoofdstuk beschrijft de manier waarop gemeente Goes de beschreven doelen wil realiseren. 5.1 Kwetsbaarheid in kaart brengen Om te weten waar onze kwetsbaarheden liggen voor extreme neerslag, hitte, droogte en overstromingen is het van belang om deze in beeld te brengen. Inzicht van de kwetsbaarheden is de basis voor klimaatadaptieve maatregelen in Goes. In de gemeente Goes is hierover al veel informatie beschikbaar. O.a. de eerste klimaatstresstest van 2018 leverde veel nuttige inzichten.

Op nationaal niveau is afgesproken dat elke gemeente opnieuw een klimaatstresstest zal uitvoeren. Ook de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (KasZ) benoemt het als onderdeel van de strategie. De nieuwe klimaatstresstest volgt de landelijke voorgeschreven aanpak: het inventariseert de gevolgen van klimaatverandering op de natuur, infrastructuur, bebouwde omgeving en de inwoners van Goes. De klimaatstresstest bestaat uit het verzamelen en creëren van data die beschrijft welke effecten klimaatverandering in de toekomst kan hebben op een gebied. Door deze data te combineren met de gevoeligheid van objecten en functies ontstaat een overzicht van de knelpunten onder verschillende mogelijke klimaatontwikkelingen. De stresstest onderzoekt de kwetsbaarheid van alle objecten en functies in een gebied, maar specifieke aandacht gaat uit naar de vitale en kwetsbare functies. Dit zijn functies die cruciaal zijn voor rampenbeheersing, zoals de drinkwatervoorziening, en functies die bij uitval of een calamiteit ernstige schade veroorzaken voor mens, milieu of economie. De stresstest maakt onderscheid tussen het stedelijk en het landelijk gebied.

26

5.2 Verplichten en borgen Klimaatadaptatie krijgt een steeds belangrijkere rol in de ruimtelijke ordening van de gemeente Goes. De overheid gebruikt instrumenten zoals visies, wetten, standaarden en plannen voor onderhoud, beheer en (her)inrichting van de leefomgeving, waarvan de omgevingsvisie, omgevingsplannen en de bouwregelgeving voorbeelden zijn. In de plannen en visies worden de kaders en ambities uitgewerkt en het beleid geconcretiseerd. De omgevingsvisie is een mooi voorbeeld om op gemeentelijk niveau de prioriteiten voor klimaatadaptatie te verstevigen. Klimaatadaptatie wordt meer en meer een vanzelfsprekend en geaccepteerd thema bij ruimtelijk beleid en ontwikkelingen. Dit betekent dat klimaatadaptatie consequent wordt meegenomen bij ruimtelijke beleid, gebiedsontwikkelingen en uitvoeringsagenda’s. Bij ruimtelijke plannen is het thema klimaatadaptatie een vast onderdeel van de randvoorwaarden en vormt het een onderdeel van de totale belangenafweging. Omdat de effecten van klimaatverandering steeds meer invloed hebben op de leefbaarheid is het van belang slimme keuzes te maken over hoe en welke locaties en plekken klimaat adaptief in worden gericht. Dit geldt vooral bij herinrichting van bestaande bouw en openbare ruimte die. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen richten we de ruimte gebieden direct klimaat adaptief in.

Water en bodem is een landelijk kader dat sturend is bij de ruimtelijke inrichting. Dit kader wordt ook gebruikt bij de ruimtelijke inrichting van de gemeente Goes. Dit zorgt ervoor dat de gemeente Goes beter bestand is tegen klimaatverandering. Het doel van het principe water en bodem sturend is meervoudig: 1. het ruimtegebruik op lange termijn minder kwetsbaar maken voor weersextremen als gevolg van klimaatverandering; 2. het beschermen van onze watervoorraden, de (grond)waterkwaliteit en de biodiversiteit; 3. het tegengaan van onomkeerbare effecten van bodemdaling. Met het gebruik van het ruimtelijk afwegingskader (bijlage 8.5) kunnen de juiste ruimtelijke afwegingen en keuzes worden gemaakt vanuit het water- en bodemsysteem bij nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen. Het ruimtelijk afwegingskader van de Rijksoverheid is een mooi begin, maar vraagt een verdiepingsslag. Een tool zoals de, nog te ontwikkelen, Zeeuwse klimaatonderlegger beschrijft in meer detail het ruimtelijk afwegingskader. De Klimaatonderlegger geeft de geschiktheid van een gebied op het vlak van klimaatadaptatie weer voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij geeft het aan in welke mate extra inspanning nodig is bij het realiseren van de betreffende ontwikkeling. Dit om te voorkomen dat vanwege het veranderende klimaat nadelige gevolgen ontstaan.

Zo voorkomt de tool dat gebieden ”op slot gaan” voor nieuwe ontwikkelingen. Onder ’nadelige gevolgen’ wordt gekeken naar gevolgen in de toekomst, gevolgen voor naastgelegen gebieden en gevolgen voor andere partijen

27

(publiek-privaat). De klimaatonderlegger kan worden gebruikt daar waar de kansen zich voordoen op het gebied van nieuw te ontwikkelen gebieden in de gemeente Goes. In bijlage 8.6 staat een meer gedetailleerde uitleg over de klimaatonderlegger. De rijksoverheid heeft een maatlat voor klimaat adaptief bouwen opgesteld. Dit biedt is een manier om klimaatadaptatie standaard mee te wegen in beleid in de gemeente Goes. De maatlat definieert klimaat adaptief inrichten en bouwen inhoudt bij nieuwbouwprojecten. In bijlage 8.7 geeft een gedetailleerde uitleg over de klimaat maatlat. Het ruimtelijk afwegingskader en de Zeeuwse klimaatonderlegger gaan over de vraag waar het beste gebouwd kan worden. De landelijke maatlat beschrijft hoe klimaat adaptief bouwen er in de praktijk uitziet. Hoe beter de locatiekeuze met het oog op het water- en bodemsysteem, hoe makkelijker het zal zijn om het gebied klimaat adaptief in te richten. Voor bestaande gebieden zijn andere tools beschikbaar. De Klimaatatlas helpt met het bepalen welke bestaande bebouwde gebieden de focus/prioriteit hebben op het gebied van klimaatadaptieve inrichting. In de Klimaatatlas zijn de klimaateffecten en kwetsbaarheden voor het bebouwd gebied in beeld gebracht door middel van klimaat labels. Gemeente Goes streeft in een bestaand gebied naar het verbeteren van het niveau/label, maar doet dit met een realistische blik.

In Goes gebruiken we de Klimaatatlas daar waar de kansen zich voordoen. In bijlage 8.8 staat een meer gedetailleerde uitleg over de Klimaatatlas We streven te allen tijde naar een klimaatadaptieve inrichting. Zowel in het bestaand gebied als bij nieuwe gebiedsontwikkelingen. Het is echter niet realistisch om te streven naar een volledig klimaatadaptieve inrichting in elk bestaand bebouwd gebied. In het bestaande bebouwde gebied is de ruimte schaars voor klimaatadaptieve maatregelen. Maatwerk per gebied/straat is noodzakelijk om Goes klimaat adaptief in te richten. Daarnaast is het belangrijk om zuinig te zijn op de bestaande klimaatadaptieve maatregelen. Hierbij denken we vooral aan ‘groene waarden’. Vooral volwassen bomen dragen bij aan klimaatadaptatie. Door hun omvang zorgen ze voor verkoeling en vlakken ze neerslagpieken af. Om de klimaatadaptieve ambities te bereiken borgen we klimaatadaptatie in de werkprocessen, het beheer, het onderhoud en de inrichting van de leefomgeving. Door een integrale en betere samenwerking tussen verschillende gemeentelijke beleidsvelden kunnen we opgaven zoals klimaatadaptatie, woningbouw, het sociaal domein en energietransitie beter afstemmen en versterken. Ook hiervoor biedt de omgevingsvisie als een richtinggevend kader.

28

5.3 Koppelkansen Om zo effectief en efficiënt resultaten te boeken in de gemeente Goes, zetten we in op koppelkansen en multifunctioneel ruimtegebruik. Het benutten van koppelkansen biedt de mogelijkheid om verschillende opgaves tegelijkertijd aan te pakken. Door multifunctioneel ruimtegebruik doen we meer met de beperkte ruimte die beschikbaar is. Wij willen klimaatadaptatie laten meeliften met andere ontwikkelingen, zoals herinrichtingsprojecten en nieuwe gebiedsontwikkelingen. Verschillende nieuwe ontwikkelingen, zoals de energietransitie en woonopgave bieden kansen, maar kunnen ook voor hinder zorgen. Deze ontwikkelingen en uitdagingen verhogen de druk op de ruimte, zowel boven- als ondergronds. Functies zoals groen kunnen hierdoor in de knel komen. Het is daarom belangrijk dat naast het koppelen van deze ontwikkelingen er ook wordt gestuurd op eventuele compensatie voor groen. Gemeente Goes streeft naar het koppelen van kansen op beleidsmatig en uitvoerend niveau. Dit maakt het mogelijk om een verbinding te maken tussen verschillende opgaven en programma’s, zoals een gezonde fysieke leefomgeving, aantrekkelijke stad, energietransitie en wonen. Bij het benutten van koppelkansen worden adaptatiemaatregelen met andere acties en doelen gecombineerd.

Door adaptatiemaatregelen te koppelen met activiteiten die toch al plaats zouden vinden op deze plek, zoals beheer en onderhoud van de openbare ruimte wordt ‘werk met werk’ gemaakt. Bijvoorbeeld wanneer riolen vervangen worden liggen er kansen om de openbare ruimte te vergroenen. Op beleidsmatig en uitvoerend niveau is het van belang dat de werkzaamheden en inrichting van de openbare ruimte, riolering, rioolwaterzuivering en drinkwatervoorziening worden afgestemd en gecombineerd met nieuwe klimaatadaptieve initiatieven. Met deze projecten wordt er voortduren gekeken naar welke klimaatadaptieve maatregelen geïmplementeerd zouden kunnen worden. Het koppelen van kansen op het gebied van klimaatadaptatie op uitvoeringsniveau passen we vooral toe bij (her)inrichtingsprojecten, zoals de uitwerking van de Woondeal of wijkgerichte aanpak van de energietransitie.

29

5.4 Het stimuleren en faciliteren door gemeente Goes Klimaatadaptatie vereist samenwerking met vele samenwerkingspartners, zoals inwoners, verenigingen, Beveland Wonen, Waterschap Scheldestromen, bedrijven, ontwikkelaars, onderwijsinstellingen en Provincie Zeeland. De implementatie van klimaatadaptieve maatregelen kunnen wij als gemeente niet alleen. Zelf klimaatadaptieve maatregelen nemen kan de gemeente alleen op eigen grond. Om de gestelde doelen te bereiken is de samenwerking noodzakelijk. Het slagen van de klimaatadaptatie hangt dus voor een groot deel af van de medewerking van particuliere eigenaren/ bewoners en bedrijven. Het is dus van belang dat er bewustwording wordt gecreëerd over de klimaateffecten en de gevolgen daarvan. Gemeente Goes wil verandering stimuleren. Vergroten van bewustwording over klimaatverandering en de gevolgen is noodzakelijk. Dit faciliteren we door het gebruik van het Bespaarhuis, het vervullen van een voorbeeldfunctie, het organiseren en faciliteren van acties op het gebied van klimaatadaptatie en het openstellen en behouden van subsidies voor klimaatadaptieve maatregelen. 5.4.1 Informa�evoorziening In 2021 opende het Bespaarhuis. Het Bespaarhuis is een plek voor alle Goese inwoners die meer willen weten over het verduurzamen van hun woning en tuin.