031. Kadernota 2026 - nieuw def

Kadernota 2026

GEMEENTE GOES

Inhoud Samenvatting .................................................................................................................................................. 3 Financieel perspectief ..................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 8 1

Nieuw beleid, ombuigingen en uitbreidingsinvesteringen ..................................................................... 9 1.1

Inleiding .......................................................................................................................................... 9

1.2

Programma Bestuur en financiën ................................................................................................. 10

1.3

Programma Ruimte en economie................................................................................................. 10

1.4

Programma Onderwijs, Sport en Cultuur ..................................................................................... 13

1.5

Programma Sociaal domein .......................................................................................................... 14

1.6

Programma Milieu ........................................................................................................................ 15

1.7

Ombuigingen ................................................................................................................................ 17 Inzet van het overschot in de algemene reserve ..................................................................... 19 Jeugdhulpkosten ...................................................................................................................... 19 Verlaging dotatie voorziening .................................................................................................. 19 Legesopbrengsten woondeal ................................................................................................... 19 Baten parkeerbelasting ............................................................................................................ 19 Het verlagen van diverse budgetten sociaal domein ............................................................... 20 Fasering en/of latere uitvoering van opgevraagde investeringsbudgetten ............................. 20 Overhead RBL/AMR/Expatcentrum ......................................................................................... 20 Geen doorgroei van team Leefbaarheid naar 12 fte ................................................................ 20 Vrijval ongebruikt budget voor inburgering .............................................................................

20 Aframen budget implementatie Omnichannel ........................................................................ 21 Nog niet bestede middelen onderwijs achterstandenbeleid ................................................... 21 Nog niet bestede middelen leerlingenvervoer......................................................................... 21 Ombuigingen < € 100.000 ........................................................................................................ 21

1.8

Uitbreidingsinvesteringen ............................................................................................................ 22 Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie ...................................................................... 23 Uitbreidingsinvesteringen Onderwijs, sport en cultuur ........................................................... 27 Uitbreidingsinvesteringen Milieu ............................................................................................. 29

2

Financiële positie................................................................................................................................... 30 2.1

Programmabegroting 2025 na wijzigingen ................................................................................... 34

2.1.1. Programmabegroting 2025 ...................................................................................................... 34 2.1.2. Vastgestelde begrotingswijzigingen 2025 ................................................................................ 34 2.1.3. Begrotingswijzigingen 2025 in routing ..................................................................................... 34

1

2.2

Heroverweging ombuigingen Programmabegroting 2025 ........................................................... 35

2.3

Financiële uitgangspunten............................................................................................................ 35 Salarissen en sociale lasten ...................................................................................................... 35 Gemeenschappelijke Regelingen en subsidies ......................................................................... 36 Materiële kosten ...................................................................................................................... 36 Sociaal domein ......................................................................................................................... 36 Lokale heffingen en overige opbrengsten ................................................................................ 37 Landelijke Voorjaarsnota 2025 ................................................................................................. 37 Herverdeling gemeentefonds................................................................................................... 37 Structureel dividend ZEH N.V. en GBE Aqua B.V. ..................................................................... 38 Incidenteel dividend ZEH N.V. en GBE Aqua B.V. ..................................................................... 38

2.4

Financiële mutaties bestaand beleid ............................................................................................ 39

2.4.1. Areaaluitbreiding groen en wegen ........................................................................................... 39 2.4.2. Beschermde diersoorten bij isoleren ....................................................................................... 39 2.4.3. Waardeontwikkeling als gevolg van areaaluitbreiding ............................................................ 40 2.4.4. Uren op voorzieningen wegen en gebouwen .......................................................................... 40 2.4.5. Aanbesteding Jeugdzorg .......................................................................................................... 40 2.4.6. Volumestijging WMO ............................................................................................................... 40 2.4.7. Stichting Goes Marketing ......................................................................................................... 40 2.4.8. Minimabeleid en participatie voorzieningen ........................................................................... 41 2.4.9. Gemeenschappelijke Regelingen ............................................................................................. 41 2.4.10. Mutatie uitbreidingsinvesteringen 2026 - 2029 ....................................................................... 42 2.4.11.

Zelfregiecentrum ...................................................................................................................... 42 2.4.12. Wijkwerkers GGZ ...................................................................................................................... 43 2.4.13. Gemeente van 40.000+ inwoners ............................................................................................ 43 2.4.14. Specificatie overige mutaties bestaand beleid < € 100.000 ..................................................... 43 2.5

Vervangingsinvesteringen ............................................................................................................ 43

Bijlage 1: Specificatie overige mutaties bestaand beleid .............................................................................. 44 Bijlage 2: Niet voorgestelde ombuigingsmogelijkheden ............................................................................... 45

2

Samenvatting De Kadernota 2026 vormt een belangrijk stap op weg naar de Programmabegroting 2026. In deze nota schetsen wij de financiële en inhoudelijke kaders waarmee de gemeente Goes inspeelt op mondiale en landelijke veranderingen. Denk hierbij aan geopolitieke verschuivingen, stijgende kosten voor grondstoffen en energie, en onzekerheden rondom veiligheid, zorg en het milieu. Deze externe ontwikkelingen hebben directe impact op onze lokale samenleving en vragen om scherpe keuzes en gerichte investeringen. Om stabiliteit, economische kracht en een veerkrachtige samenleving te waarborgen, werkt Goes aan een toekomstperspectief 2050. Dit perspectief is een Goese vertaling van de bredere regionale beweging Zeeland 2050, bouwen aan de Delta van de toekomst. Goes neemt deel aan de gesprekken die hierover gevoerd worden, zodat vanuit het perspectief van Goes input wordt gegeven en we tijdig kunnen inspelen op ontwikkelingen die belangrijk zijn voor het toekomstbeeld. Ons vertrekpunt hierbij zijn vastgestelde documenten zoals Nota van uitgangspunten van de Omgevingsvisie Goes en het Programma Samen voor een gezond Goes. Daarnaast wordt er op dit moment gewerkt aan verschillende visies (zoals mobiliteit, groen, sport, dorpen) als uitwerking van de Omgevingsvisies die ons vertrekpunt breder invulling geven voor het Goese perspectief.

Ons doel is een duurzame, toekomstbestendige samenleving waarin onze bestaande basis wordt versterkt, verder uitgebouwd en vernieuwd.

Programma's en Speerpunten De Kadernota 2026 is opgebouwd rond vijf programma's die samen de rode draad vormen voor ons gemeentelijke beleid. Deze programma's zijn niet losstaand, maar hangen nauw met elkaar samen. Elk programma draagt bij aan de balans tussen het aanpakken van urgente uitdagingen en het bouwen aan een duurzame toekomst.

1. Bestuur en Financiën De financiële uitdagingen die we oorspronkelijk zagen (de zogenaamde ravijnjaren), zijn door de landelijke Voorjaarsnota behoorlijk verminderd. We blijven kritisch naar onze eigen dienstverlening kijken om efficiënter te werken zonder de kosten alleen bij onze inwoners neer te leggen. Tegelijk zetten we in op het versterken van de relatie met inwoners, bedrijven en andere overheden, zodat we samen de juiste keuzes kunnen maken. 2. Ruimte en Economie Goes groeit en wil een aantrekkelijke gemeente blijven om te wonen, werken en ondernemen. Dit vraagt om investeringen in een sterke binnenstad, betaalbare en duurzame woonmilieus, en een goede bereikbaarheid. Projecten zoals de Woon(zorg)visie, de Mobiliteitsvisie en de Centrumvisie Zuid dragen bij aan het versterken van onze centrale positie in Zeeland en het waarborgen van een gezonde leefomgeving. 3. Onderwijs, Sport en Cultuur Het versterken van de sociale basis staat centraal. Door onderwijs, sport en cultuur te verbinden, bouwen we aan veerkrachtige netwerken en ondersteunen we talentontwikkeling. Dit draagt bij aan de veerkracht van onze inwoners en de sociale samenhang binnen onze gemeente.

3

4. Sociaal Domein Preventie en gezondheid staan centraal in ons beleid. Door een integrale aanpak stimuleren we gezond gedrag en creëren we een gezonde leefomgeving (Health in all policies = het concept dat alle beleidsterreinen gezamenlijk invloed hebben op de gezondheid als onderdeel van de visie Samen voor gezond Goes). Tevens blijft het sociale vangnet voor kwetsbare inwoners een prioriteit, zodat niemand buiten de boot valt. 5. Milieu Verduurzaming en vergroening zijn essentieel voor de toekomst van Goes. Door CO2-reductie, de ontwikkeling van een circulaire economie en het vergroenen van stedelijke gebieden, werken we aan een klimaatbestendige gemeente. Dit sluit aan bij onze ambitie om een gezonde leefomgeving te bieden voor huidige en toekomstige generaties.

Balans tussen urgentie en toekomst De kracht van deze Kadernota ligt in de samenhang tussen de verschillende programma's. Of het nu gaat om financiële stabiliteit, duurzame ontwikkeling of sociale veerkracht. De keuzes van nu hebben invloed op de toekomst van Goes. Hiermee wil de gemeente werken aan een gemeente waar de uitdagingen van vandaag en de kansen van morgen samenkomen. Samen met inwoners, partners en andere betrokkenen bouwt Goes aan een toekomst waarin de gemeente klaar is voor wat komt en een fijne plek blijft om te wonen, werken en leven.

4

Financieel perspectief Ambitie college Ondanks de financiële tegenwind blijft het college ambitieus. In deze Kadernota maken we keuzes en stellen we de vraag: waar is wel financiële ruimte voor en waarvoor niet? Keuzes maken is niet makkelijk. De keuze moet constant worden gemaakt tussen investeringen of te maken ombuigingen. Het college heeft hierin een weloverwogen keuze gemaakt. Daarbij is het uitgangspunt om de maatschappelijke impact van ombuigingen tot een minimum te beperken. Voor het jaar 2026 gaan we op dit moment uit van een positief structureel begrotingssaldo, dankzij de voorgestelde ombuigingen. Om dit te realiseren wordt vanaf 2026 gestart met ombuigingen. We zetten daarbij vooral in op financieel technische maatregelen en strakker begroten. Hiermee kunnen we het grootste gedeelte van de ombuigingen invullen. Daar bovenop komt het incidenteel geraamd dividend voor ZEH en Evides. We verwachten dat het financieel perspectief in latere jaren verslechtert als gevolg van kostenstijgingen waarvoor we door het Rijk onvoldoende gecompenseerd worden. De gemeenten krijgen daarnaast een hoge taakstelling vanuit de Hervormingsagenda Jeugd die voor de gemeente oploopt naar een bedrag van € 4 miljoen structureel.

Deze is opgebouwd uit de bestaande taakstelling vanuit de Hervormingagenda jeugd van € 1,5 miljoen met een aanvullende taakstelling vanuit de landelijke Voorjaarsnota van € 2,5 miljoen.

5

Financieel perspectief De Kadernota 2026 sluit met een positief saldo van € 7.584.000 voor het jaar 2026. Dit saldo is inclusief incidentele baten en lasten. Vanuit het provinciaal toezicht wordt getoetst of de begroting structureel sluitend is. Daarom presenteren we ook het structurele begrotingssaldo. In onderstaande tabel is deze samenvatting opgenomen van het meerjarenperspectief. Een gedetailleerde toelichting is opgenomen in de afzonderlijke paragrafen.

Nr. 2.1 2.2 2.3 2.4 1.7

Omschrijving Programmabegroting 2025 na wijzigingen Heroverweging ombuigingen Programmabegroting 2025 Financiële uitgangspunten Mutaties op het bestaande beleid Ombuigingen Saldo begroting en meerjarenraming Saldo totaal incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

2026 -2.489 -1.283 11.334 -5.316 5.338 7.584 -5.995 1.588

(Bedragen x € 1.000) 2027 2028 -581 142 -3.816 -5.561 6.898 5.958 -5.062 -6.945 5.534 8.284 2.973 1.878 -1.700 0 1.273 1.878

2029 142 -5.561 4.464 -7.536 8.350 -141 0 -141

Het meerjarenperspectief laat in 2026 een structureel sluitend beeld zien, mits de voorgestelde ombuigingen worden gerealiseerd. Wel voorzien wij mogelijk aanvullende maatregelen richting 2030, mede afhankelijk van toekomstige Rijksbijdragen en herverdeling van het gemeentefonds. Positieve effecten komen onder meer voort uit aangepaste provinciale regels rondom structureel dividend en uit middelen in de landelijke Voorjaarsnota 2025 die de terugval van het gemeentefonds deels opvangen. Uit de jaarrekening 2024 en cijfers uit 2025 blijkt een structurele stijging van jeugdzorgkosten van € 4,3 miljoen. De inkooporganisatie jeugd heeft, in tegenstelling tot ons standpunt, de huidige inkoopcontracten met twee jaar verlengd. Dit leidt voor ons tot hogere kosten jeugdzorg. Voor jeugdzorg zijn extra middelen toegekend, maar er geldt vanaf 2028 ook een aanvullende taakstelling vanuit het Rijk. Hiervoor treffen we al voorbereidingen, onder andere via de invoering van het Stevig Lokaal Team. Uitbreidingsinvesteringen zijn opnieuw beoordeeld en bijgesteld daar waar nodig. Om toekomstige begrotingsdruk te verlagen, stellen wij voor om uitbreidingsinvesteringen zoveel mogelijk te dekken vanuit reserves, waarmee structurele lasten in de begroting worden verlaagd. We stellen een pakket aan ombuigingen voor waarbij de maatschappelijke impact tot een minimum wordt beperkt.

Bij de invulling van de ombuigingen stellen we voor om lasten te dekken vanuit de algemene reserve en op verschillende onderdelen strakker te begroten. Verder nemen we een ombuiging op vooruitlopend op de nieuwe inkoopafspraken jeugdhulp 2028. Aangevuld met een beperkt aantal maatregelen op het gebied van efficiency en inkomstenverhogingen is dit het totale pakket aan ombuigingen.

6

Personeelsbestand niet uitbreiden Het college heeft besloten geen uitbreiding in het personeelsbestand van de gemeente Goes voor te stellen. Mocht in de komende jaren extra personeel toch noodzakelijk zijn, dan schuiven we in onze organisatie met formatieruimte of dienen we bijvoorbeeld incidenteel en of tijdelijk een extra formatievraag te honoreren. Uitbreiding van formatie voor nieuwe taken wordt pas doorgevoerd op het moment dat duidelijk is dat bij deze nieuwe taken ook voldoende budget beschikbaar komt.

7

Leeswijzer De Kadernota is een document dat op een redelijk abstract niveau richting geeft aan de komende begroting. In deze Kadernota gaat het vooral om keuzes maken en eventuele nieuwe richtingen aangeven. De concrete uitwerking van deze keuzes vindt in de begroting plaats. In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de voornaamste beleidsonderwerpen binnen en voor de gemeente Goes. Doordat we te maken hebben met hoge kortingen in het gemeentefonds zijn we genoodzaakt om ombuigingen op te nemen in deze Kadernota. Ook zijn in dit hoofdstuk de voorgenomen uitbreidingsinvesteringen opgenomen. De basis hiervan is afkomstig uit de Programmabegroting 2025 en deze zijn herijkt op basis van de nieuwste inzichten. Verder zijn in hoofdstuk 1.7 de voorgestelde ombuigingen opgenomen die zorgen voor een sluitend financieel perspectief. De onderwerpen in hoofdstuk 1 zijn keuzeonderwerpen. In hoofdstuk 2 worden de financiële vooruitzichten toegelicht. Er is een overzicht gemaakt dat start met het begrotingssaldo 2025. Daarna worden de financiële uitgangspunten voor de komende jaren (20262029) benoemd. De financiële mutaties van het beleid zijn doorgerekend en worden gepresenteerd. In bijlage 1 zijn de mutaties op het bestaande beleid kleiner dan € 100.000 gespecificeerd. In bijlage 2 zijn alle niet voorgestelde ombuigingsmogelijkheden opgenomen.

8

1 Nieuw beleid, ombuigingen en uitbreidingsinvesteringen 1.1 Inleiding Voor u ligt de Kadernota 2026 van de gemeente Goes ter voorbereiding op de Programmabegroting 2026. We gebruiken deze nota om ons financiële plaatje voor de komende tijd bij te werken. Waar nodig maken we nieuwe en/of andere beleidskeuzes. De periode waarin deze Kadernota 2026 tot stand komt staat bol van de ontwikkelingen. Er gebeurt namelijk veel in de wereld om ons heen, waardoor relaties tussen partijen en verhoudingen die we normaal vonden niet meer vanzelfsprekend zijn. Bijvoorbeeld de positie die de VS de afgelopen maanden inneemt ten aanzien van de internationale handel zorgt voor spanningen en heeft invloed op ons. Veiligheid en zorg zijn niet meer vanzelfsprekend en de beschikbaarheid van grondstoffen en energie zorgen voor vraagstukken voor verschillende industrieën. Iedereen merkt dit: van lokale ondernemers tot internationale samenwerkingen. Er zijn minder projecten die tot uitvoering komen en de overheid bezuinigt meer. Hoe kunnen we als gemeente met deze veranderingen omgaan? Hoe zorgen we voor stabiliteit en een sterke economie en houden we onze samenleving veerkrachtig en in balans? Dat is een hele uitdaging, want wie had gedacht dat we nu moeten nadenken over het hebben van een noodpakket in huis?

Toekomstperspectief Goes 2050 Er wordt op dit moment gewerkt aan een toekomstbeeld voor Zeeland: ‘Zeeland 2050, bouwen aan de Delta van de toekomst’. Dit toekomstbeeld schetst een eerste denkkader over de wijze waarop Zeeland zich kan ontwikkelen en waarbinnen de samenwerking met het Rijk wordt verstevigd. Er wordt ingezet op het tegengaan van verdere verschraling, zoals het verdwijnen van steeds meer voorzieningen. Door te versterken waar Zeeland goed in is en laten zien waar Zeeland kansen kan bieden voor ontwikkelingen binnen Nederland, moet de basis worden gelegd voor een toekomstbestendige en duurzame Zeeuwse samenleving. Goes draagt hier actief aan bij (meedenken en richting geven). Deze input wordt gebruikt voor het vormgeven van het Toekomstperspectief Goes 2050. Ons vertrekpunt hierbij is onder meer de Nota van uitgangspunten van de Omgevingsvisie Goes en het Programma Samen voor een gezond Goes. Tegelijkertijd bouwen we voort op de ambities van de gemeenteraad en het college van B&W op de thema’s wonen, verduurzamen, dienstbare overheid & bestaanszekerheid, kansengelijkheid & gezond leven. In deze Kadernota worden initiatieven gepresenteerd die verder invulling geven aan deze thema’s. Aangevuld met belangrijke en noodzakelijke beleidsontwikkelingen.

De Kadernota 2026 is opgebouwd rond vijf programma's: Bestuur & Financiën, Ruimte & Economie, Onderwijs, Sport & Cultuur. Sociaal Domein en Milieu. Deze vormen samen de rode draad voor ons gemeentelijke beleid. Deze programma's zijn niet losstaand, maar hangen nauw met elkaar samen.

9

1.2 Programma Bestuur en financiën We willen ambitieus blijven, maar door de huidige ontwikkelingen moeten we keuzes maken. We hebben financiële uitdagingen door een wijziging in de verdelingssystematiek van het gemeentefonds (ravijnjaren) en aangekondigde bezuinigingen. De gemeente streeft naar goede financiën zonder de kosten alleen bij de inwoners neer te leggen. We moeten steeds kritisch kijken naar onze eigen dienstverlening: wat kan beter en efficiënter? Dit vraagt inzet van ons als overheid en van onze inwoners. Als gemeente merken we de financiële problemen direct. We moeten als gemeente concrete stappen zetten. Maar het is ook belangrijk om de band met onze inwoners, partners en andere overheden te versterken om de juiste keuzes te kunnen maken. Toegankelijkheid en veiligheid voor onze inwoners, vooral jongeren, blijven belangrijk. De gemeente Goes wil mensen samenbrengen en stimuleert inwoners om vernieuwend en ondernemend te zijn. Als centrale gemeente moeten we goede faciliteiten bieden en een voorbeeld zijn. Onze dienstverlening moet optimaal zijn. We willen echt contact maken met inwoners. De vragen van inwoners en bedrijven moeten snel en goed beantwoord worden. We vragen onze inwoners meer mee te doen en te participeren. Daarnaast zetten we in op het verbeteren van de ontmoetingen in onze centrale hal en het verbeteren van onze website.

Dit jaar richten we ons ook op het bestrijden van criminaliteit. We zorgen voor een veilige en eerlijke omgeving voor bedrijven door controles uit te voeren. Jeugdpreventie blijft ook een belangrijk punt. We organiseren bijeenkomsten en zorgen zo voor een veilige omgeving voor scholieren en leraren. We werken samen met scholen en andere partners om dit te bereiken.

1.3 Programma Ruimte en economie Goes groeit en wil een aantrekkelijke gemeente blijven om te wonen, werken en ondernemen. De stad Goes speelt vanwege haar centrale ligging ook een belangrijke rol in de regio. Goes heeft een stedelijke economie, maar natuur en water zijn altijd dichtbij. Dit geeft Goes een onderscheidend klimaat voor wonen, werken en ondernemen en biedt kansen om betaalbare en onderscheidende woonmilieus te realiseren die inwoners aantrekt, waarbij leefbaarheid centraal staat. We blijven daarom investeren in een aantrekkelijke en sterke binnenstad waar beleving, ontmoeting en ontspanning steeds belangrijker worden. Met de dorpsvisies wordt ingezet op het versterken en borgen van vitale kernen. Ook heeft Goes met haar stedelijk aanbod en voorzieningen, op het vlak van cultuur, onderwijs en zorg, een bovenlokale en soms (boven)regionale functie. Goede mobiliteit en bereikbaar is daarom essentieel om de centrale positie te behouden. Het programma Ruimte en Economie richt zich op wonen, werken, recreëren en mobiliteit en heeft zes hoofddoelen.

10

1.

Een aantrekkelijke leefomgeving

We werken aan een gemeentelijke Omgevingsvisie die de toekomst van gemeente Goes moet vormgeven. In deze visie kijken we naar zowel de fysieke als sociale aspecten van de gemeente. In 2025 moet deze visie klaar zijn. Ook werken we aan dorpsvisies voor zes dorpen in de gemeente, met actieve betrokkenheid van de inwoners. Als we de Omgevingsvisie vergelijken met een grote boekenkast vol verschillende boeken, dan is 2026 het jaar waarin we de Mobiliteitsvisie, Economische visie, Groenstructuurvisie, de visie op Goes Oost en de nota over gemeentelijk vastgoed toepassen. We zijn al begonnen met de uitvoering van de Centrum Visie Zuid. Voor het gebied Ketelhaven Noord hebben we ons eerste Omgevingsplan vastgesteld. Regionaal werken we aan Zeeland 2050. Wat zijn de plannen voor Zeeland en wat is de rol van Goes hierin? Richting 2026 komen verschillende zaken bij elkaar. Bijvoorbeeld, hoe positioneert Goes zich als het gaat om de mogelijke komst van twee nieuwe kerncentrales in Borssele? Hoe zorgen we voor aantrekkelijke woonmilieus, zodat jongeren, jongvolwassenen en gezinnen willen wonen, werken en leven in onze gemeente? En hoe borgen we een gezonde leefomgeving in onze ruimtelijke ontwikkelingen?

2.

Een goede bereikbaarheid

De Mobiliteitsvisie is de basis voor onze plannen om de bereikbaarheid te verbeteren. Veiligheid en doorstroming zijn hierbij belangrijk. Dit geldt niet alleen voor auto’s, maar voor alle vormen van vervoer. We werken aan plannen voor Goes Zuid en leggen een fietspad aan de Houtkade aan. Ook is het project Deltaweg in voorbereiding en we verwachten binnenkort de resultaten van het parkeeronderzoek. Goede bereikbaarheid van onze stad en haar voorzieningen zijn belangrijk. We zetten dan ook in op het verder verbeteren van het openbaar vervoer en de noord-zuid en oost-west verbinding.

3.

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat

Voor het Marconigebied is een gebiedsvisie gemaakt en we gaan de Edisonstraat doorleggen. Er is een tijdelijk parkeerterrein naast de melkfabriek aangelegd. Nu denken we na over hoe dit parkeerterrein definitief wordt ingevuld. De melkfabriek wordt verbouwd tot een horecagelegenheid en we maken plannen voor de rest van het Marconigebied. Dit gebied kan beter worden voor zowel ondernemers als bezoekers. Ook het bedrijvenpark Deltaweg krijgt meer vorm. We zijn bezig met de voorbereidingen voor de bouw en de eerste bouwactiviteiten zijn al zichtbaar. Door de verkoop kijken we ook alvast naar fase 2 van dit bedrijventerrein.

11

4.

Voldoende en betaalbare woningen voor alle doelgroepen

Goes groeit de laatste jaren snel. Er is veel vraag naar woningen in de stad, zowel in het centrum als aan de randen. We werken samen in de Bevelandse actielijn “Beweging op de Bevelandse woningmarkt” en de Zeeuwse Woonagenda om onze Woon(zorg)visie uit te voeren. We richten ons vooral op het verduurzamen van bestaande woningen, het creëren van kansen voor verschillende groepen op de woningmarkt en het realiseren van vier belangrijke projecten: Centrum Zuid, Goese Schans, Wilhelminadorp West en Programma Binnenstad. Daarnaast stimuleren we ook andere vormen van wonen. Bijvoorbeeld via een tweede project met flex wonen. Dit is een aanvulling op de 48 woningen die we al in het Stationsgebied hebben gerealiseerd. We voeren de Woon(zorg)visie uit door afspraken te maken met woningcorporaties en zorginstellingen. Het verbeteren van de bestaande woningen is ook belangrijk voor verduurzaming, energietransitie en het langer thuis kunnen wonen. In de realisatie van nieuwe woongebieden is een leefbare woonomgeving die de gezondheid en het welbevinden bevordert punt van aandacht.

5.

Een goed functionerende binnenstad is belangrijk voor heel Goes

De Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 is verdeeld in zes doelen: 1.

Een toegankelijke en bereikbare historische binnenstad

2.

Een toegankelijke en waard te bezoeken monumentale historische binnenstad

3.

Een groene historische binnenstad

4.

Stimuleren wonen in en rond de historische binnenstad

5.

Winkels en horeca in de historische binnenstad

6.

Cultuur en evenementen in de historische binnenstad

Om deze doelen te bereiken, zijn er meer dan 30 deelprojecten opgesteld. Veel van deze projecten hangen met elkaar samen. Bijvoorbeeld, het autoluw maken van de binnenstad helpt ook om de binnenstad groener te maken. In 2026 willen we met beide projecten grote stappen zetten. Ook willen we fietsen en lopen stimuleren door goede voorzieningen te bieden. Voor fietsparkeren zijn er extra voorzieningen nodig, omdat er bijna geen ruimte meer is in de openbare ruimte.

6.

Een aanvullend recreatief aanbod.

In het havengebied Wolphaartsdijk is de Veerdam opnieuw ingericht. Er is nu een openbare verbinding naar de veersteiger. We zijn bezig met verschillende plannen voor de omgeving, zoals dijktrappen, en wandelpaden. Met de Bevelandse actielijn “Herkenbare beleving op de Bevelanden” richten we ons op drie belangrijke punten: 1.

Uitbreiden van het toeristisch aanbod in de Bevelanden met aandacht voor voedsel, gezondheid en duurzaamheid;

2.

Creëren van kwalitatieve en toekomstbestendige vakantieverblijven; en

3.

Versterken koppeling tussen verblijfsrecreatie en dagrecreatie 12

1.4 Programma Onderwijs, Sport en Cultuur Goes is een stad waar ‘gezond’ wonen, werken en samenleven centraal staan. We hebben de afgelopen jaren al geïnvesteerd in sport en bewegen en blijven dit doen als belangrijk onderdeel van de sociale basisbasis. Deze sociale basis ligt ook in het verenigingsleven, ons culturele-, welzijns- en onderwijsaanbod en diverse informele netwerken. We richten ons op veerkrachtige netwerken en inwoners, zodat zij goed voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Deze verbindende kracht bevordert gemeenschapszin wat zorgt voor een positieve bijdrage aan gezondheid en veerkracht. Dit doen we door samen te werken met organisaties die maatschappelijke impact hebben. Als mensen actief zijn met kunst, muziek, sport of andere creatieve en sociale activiteiten, ervaren mensen zingeving, voelen ze zich beter en neemt hun gevoel van eigenwaarde toe. Dit draagt bij aan de kwaliteit van leven en moedigt deelname aan de samenleving aan. Regelmatig bewegen en sporten is gezond en maakt gelukkig. De gemeente werkt elke dag aan de gezondheid van de inwoners. Sport is geen doel op zich, maar helpt bij bredere maatschappelijke doelen. We moedigen inwoners aan om te sporten, bewegen, spelen en deel te nemen aan culturele activiteiten. Dit helpt bij de preventie van gezondheidsproblemen en stimulering van veerkracht en zelfredzaamheid.

Goes heeft veel cultuurinitiatieven en goede sportvoorzieningen. De basisinfrastructuur is goed. We zetten in op het behouden en versterken van dit aanbod voor de toekomst. We richten ons hierbij op een inclusief en divers aanbod. We starten een verkenning naar een efficiëntere inrichting van de sportinfrastructuur. Ook geven we verder invulling aan de rol van kunst, cultuur en sport binnen de sociale basis. Hierbij hebben we speciaal aandacht voor gelijke kansen, vitaal ouder worden en het gezond opgroeien van kinderen.

We streven naar kwalitatief goed onderwijs voor alle kinderen en jongeren, inclusief volwassenen. Naast de uitvoering van de wettelijke taken op gebied van onderwijs, hebben we een faciliterende en begeleidende rol in de ondersteuning van het onderwijs bij de diverse maatschappelijke vraagstukken en de samenwerking daarin met andere partners. We hebben een aantal speerpunten met betrekking tot het onderwijsbeleid voor de komende jaren. Zo zetten we onder andere in op vernieuwing en verduurzaming van onderwijshuishuisvesting inclusief een duurzame oplossing voor onderwijs aan alleenstaande minderjarig vluchtelingen (AMV). Ook gaan we aan de slag met de implementatie van de nieuwe wet 'Van school naar duurzaam werk'. Deze wet beoogt een betere begeleiding voor jongeren tot 27 jaar bij de overgang van school naar werk, met name voor diegenen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

13

1.5 Programma Sociaal domein Landelijk gaat de focus van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en preventie’. Dat zien we terug in verschillende akkoorden, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorg Akkoord (IZA) - en haar opvolger het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) - en de Hervormingsagenda Jeugd. We staan met elkaar voor de uitdaging om de spiraal van toenemende vraag (en daarmee druk) op de zorg met elkaar te doorbreken. We blijven samenwerken aan een mooie gemeente waarbij iedereen zich welkom voelt, zichzelf kan zijn en mee kan doen. We richten ons op het verbreden en verstevigen van de sociale basis en zetten samen met inwoners het maken van gezondere keuzes, beter voor zichzelf zorgen en elkaar helpen. Alleen gezond gedrag stimuleren is niet genoeg om een gezonde(re) stad te krijgen. Er is een brede aanpak nodig vanuit zowel de sociale als fysieke omgeving. Als gemeenten maken we dit mogelijk door kaders te stellen, te ondersteunen en te stimuleren. Ook moet de omgeving uitnodigen tot bewegen en ontmoeten. Vanuit onze visie 'Samen voor een gezond Goes', omarmen we het landelijk uitgangspunt ‘Health in all policies’ (gezondheid op alle terreinen). Deze stelt dat omgeving en openbare ruimten anders worden ingericht. Het moeten 'groene’ plekken worden die actief uitnodigen om naar buiten te gaan, te ontmoeten, spelen en bewegen.

Dit betekent dat één integrale aanpak en het gezamenlijk optrekken in de uitdagingen van omgeving & economie, onderwijs, cultuur & sport, sociaal domein en milieu steeds belangrijker worden. Tegelijkertijd blijven we ondersteuning bieden aan inwoners die er zelf en samen met de mensen om zich heen niet uitkomen. De insteek daarbij is uitgaan van wat de inwoner nodig heeft en dit zo snel mogelijk organiseren en eenvoudig mogelijk houden. Dit staat ook centraal in de nieuwe Participatiewet die in 2026 ingaat en de reeds in voorbereiding zijnde Stevige Lokale Teams. Voor de inrichting van de uitvoeringorganisaties die werkzaam zijn binnen de Participatiewet wordt een nieuwe visie opgesteld in samenwerking met de Bevelandse gemeenten. Dit doen we om in staat te zijn om meer inwoners voor wie werk niet vanzelfsprekend is aan het werk te helpen. Daarnaast werken diverse Stevige Lokale Teams (SLT) samen om de inwoners sneller en efficiënter te ondersteunen bij hun hulpvraag. Ook gaan we vanuit het SLT de verbinding met het medisch domein en de zorg verstevigen. De inzet van het SLT draagt bij aan de kostenbeheersing van het sociaal domein. In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Deze bevat afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen.

Naast de beoogde kwalitatieve verbeterslag wordt in de Hervormingsagenda forse bezuinigingen ingezet op het gemeentefonds. Tegelijkertijd blijven de kosten jeugdzorg al enkele jaren stijgen. De commissie van Ark heeft onlangs de Hervormingsagenda tegen het licht gehouden en is hier zeer sceptisch over. Er worden diverse aanbevelingen gegeven die door het Rijk opgepakt moeten worden. De uitwerking en haalbaarheid hiervan moet nog blijken. Op basis van de Hervormingagenda en de regiovisie jeugd zijn we reeds hard aan het werk om onze klantroute te stroomlijnen en in de toegang zoveel als mogelijk op normaliseren en eigen kracht aan te sturen. Dit mede vooruitlopend op de nieuwe inkoopafspraken jeugdhulp 2028. Daarnaast wordt ook de verordening Jeugdhulp aangepast en komen we met een plan van maatregelen om de sociale basis in te zetten, de voorzieningen beter aan te laten sluiten op de behoefte en te normaliseren. Dit om te bereiken dat de professionele hulp beschikbaar blijft voor wie dat echt nodig heeft. Onderdeel van de maatregelen is ook het Stevige Lokale Team (SLT).

14

We zijn in voorbereiding voor het starten van het SLT in 2026. In het SLT wordt door partners in het sociaal domein samengewerkt om de inwoners sneller en efficiënter te ondersteunen bij hun hulpvraag. Ook gaan we vanuit het SLT de verbinding met het medisch domein en de zorg verstevigen. De inzet van het SLT draagt als maatregel bij aan de kostenbeheersing van het sociaal domein. Dit zijn intensieve verandertrajecten, die veel van onze toegang, inwoners en professionals vragen. Deze trajecten ondersteunen we vanuit onze reserve sociaal domein. We blijven werken aan gezonde wijken en dorpen. We richten ons daarbij op het versterken van de sociale basis. Een sterke sociale basis helpt mensen om elkaar te steunen. Vitale en veerkrachtige sociale netwerken kunnen een vangnet zijn als inwoners problemen hebben. We willen subsidies gerichter inzetten om zoveel mogelijk maatschappelijke impact te maken. Kortom, we zetten ons in voor een Goese samenleving waar mensen gezond kunnen wonen, werken, ontspannen en samenleven. Dit vraagt om een gerichte en integrale aanpak: Samen voor een gezond Goes.

1.6 Programma Milieu De gemeente Goes vindt duurzaam denken en doen heel belangrijk. We geloven dat kleine stappen samen een groot verschil maken voor het milieu. Problemen zoals een tekort aan stroom in het netwerk, gebrek aan grondstoffen, verlies biodiversiteit en de gevolgen van klimaatverandering vragen om actie. In 2026 blijven we werken aan duurzame keuzes. Dit doen we met een duurzaamheidsprogramma dat in 2025 klaar is. We willen onze inwoners, bedrijven en organisaties enthousiast maken en daarvoor maken we een communicatiestrategie. We maken gemeentelijke gebouwen duurzamer, passen ons aan het veranderende klimaat aan, werken aan hergebruik van grondstoffen en maken regionale plannen voor energie. Ook voeren we speciale regelingen uit, zoals het Zeeuws Isolatie Programma en hulp voor mensen met hoge energiekosten. De plannen voor het overstappen op andere manieren van verwarmen worden vernieuwd en uitgebreid. We maken ook stappen om deze plannen uit te voeren. Voor een circulaire economie (waarbij afval wordt hergebruikt) richten we een circulair ambachtscentrum op in Goes. Dit centrum richt zich op het repareren, demonteren, upcyclen en hergebruiken van afval dat we inzamelen. Bij de bouw van nieuwe gemeentelijke gebouwen letten we op duurzaamheid.

We gebruiken bijvoorbeeld natuurlijke materialen, bouwen zo dat hergebruik makkelijk is, en zorgen dat natuur en gebouwen samen kunnen bestaan. We bereiden ons ook voor op veranderingen in de manier waarop afval wordt ingezameld. We werken aan een nieuwe afspraak over verpakkingsafval en gebruiken de resultaten van afvalproeven in verschillende wijken.

15

Verder zorgen we dat de openbare ruimte beter bestand is tegen klimaatveranderingen. We beschermen de natuur en de biodiversiteit in onze gemeente door bijvoorbeeld de opmars van invasieve exoten te voorkomen, afgestemd maaibeheer toe te passen en natuurinclusief te bouwen bij eigen bouwwerken.

Overige onderwerpen Warmteprogramma In 2026 moet er een Warmteprogramma komen, zoals de wet dat voorschrijft. Waarschijnlijk moet er dan ook een verplichte milieu-effectrapportage (MER) worden uitgevoerd. De besluiten hierover, inclusief de eisen voor het Warmteprogramma, worden naar verwachting in april 2026 bekendgemaakt. Omdat we nog niet weten wat deze verplichtingen gaan kosten, hebben we hiervoor alvast een reservering gemaakt.

Ketenovereenkomst Verpakkingen De VNG heeft de Ketenovereenkomst Verpakkingen opgezegd. Daarom maken we nu nieuwe afspraken met Verpact over het inzamelen van verpakkingsafval. De vergoeding voor het inzamelen van kunststof (onderdeel van PMD-afval) zal waarschijnlijk gehalveerd worden. Dit komt doordat de kwaliteit van het PMD-afval dat we met ondergrondse containers inzamelen, niet goed genoeg is. Voor de gemeente Goes verwachten we dat de inkomsten uit deze afvalstroom met ongeveer € 100.000 dalen. Een nieuw inzamelbeleid kan helpen om dit verlies te beperken. We kunnen bijvoorbeeld overwegen om PMD-afval in te zamelen met zakken of rolcontainers.

16

1.7 Ombuigingen Het college staat voor de opgave om de gemeentelijke financiën in evenwicht te brengen en tegelijkertijd ruimte te houden voor het aanpakken van urgente uitdagingen en het bouwen aan een duurzame toekomst. In dit kader zijn verschillende ombuigingsrichtingen verkend. Het college hanteert daarbij een zorgvuldige en stapsgewijze benadering, waarbij de maatschappelijke impact zoveel mogelijk wordt beperkt. Voor de ombuigingen hebben we de met de volgende categorisering gewerkt: •

Financieel – technische maatregelen;

•

Strakker begroten;

•

Efficiency;

•

Versoberen;

•

Stopzetten;

•

Inkomstenverhoging.

Onze voorkeur gaat uit naar maatregelen die het minst ingrijpend zijn voor de inwoners van de gemeente. Dat betekent dat wij in de eerste plaats inzetten op financieel-technische oplossingen, strakker begroten, en efficiencymaatregelen. Daarmee benutten we mogelijkheden binnen onze eigen begrotingssystematiek, sturen we scherper op realistische budgettering, en verbeteren we de doelmatigheid van onze processen. Daar waar nodig zetten we in beperkte mate ook ombuigingen in op het gebied van versoberingen en inkomstenverhoging. Dit gebeurt met oog voor evenwicht en gericht op onderdelen waar de maatschappelijke gevolgen het kleinst zijn of waar draagvlak kan worden gevonden. Voorstellen in deze categorieën zijn met grote zorgvuldigheid beoordeeld op hun effecten. Met deze mix van maatregelen wil het college bijdragen aan een houdbare financiële toekomst, zonder het fundament onder onze maatschappelijke voorzieningen te ondermijnen. Deze keuze is in de voorliggende Kadernota aan uw raad voorgelegd.

17

In onderstaande tabel zijn de ombuigingen opgenomen voor de komende jaren. Ombuigingen > € 100.000 zijn afzonderlijk toegelicht. Voor de overige ombuiging wordt verwezen naar het bijlagenboek met daarin alle ombuigingen. Nr.

Ref.

Categorie

Ombuigingsvoorstel

Financieel Technisch Versoberen

Inzet van het overschot in de algemene reserve als structureeI 1.7.1 BF.11 dekkingsmiddel 1.7.2 SD.31 Jeugdhulpkosten Incidentele verlaging dotatie voorziening jaren 2028 en 2029 in verband met vertraging doorlooptijden bouwtechnische en 1.7.3 RE.01-A Strakker begroten infrastructurele werken 1.7.4 BF. 32 Strakker begroten Vanwege de woondeal zullen wij meer legesopbrengsten hebben. 1.7.5 RE.09 Inkomstenverhoging Baten parkeerbelasting 1.7.6 SD.08 Strakker begroten Het verlagen van diverse budgetten sociaal domein Fasering en/of latere uitvoering van opgevraagde 1.7.7 BF.29 Strakker begroten investeringsbudgetten Bij het RBL/AMR/Expatcentrum wordt overhead in rekening gebracht voor het gebruik van het stadskantoor. Dit was nog niet volledig 1.7.8 BF. 33 Strakker begroten geraamd.

1.7.9 BF.20 Strakker begroten Geen doorgroei van team Leefbaarheid naar 12 fte 1.7.10 SD.14 Strakker begroten Vrijval ongebruikt budget voor inburgering 1.7.11 BF.25 Versoberen Aframen budget implementatie Omnichannel Vrij laten vallen van nog niet bestede middelen 1.7.12 OSC.07 Strakker begroten onderwijsachtertandenbeleid uit coalitieakkoord Vrij laten vallen van nog niet bestede middelen leerlingenvervoer uit 1.7.13 OSC.20 Strakker begroten coalitieakkoord 1.7.14 OSC.13 Stopzetten Minder/geen middelen schoolbegeleiding Het verhogen van de veldhuur voor de buitensportverenigingen tot 20% 1.7.14 OSC.11 Inkomstenverhoging van de werkelijke kosten. Nu ca. 10% van de werkelijke kosten. 1.7.14 SD.13 Strakker begroten Het verlagen van het budget armoedebestrijding 1.7.14 BF.12 Inkomstenverhoging Verhogen forensenbelasting Het overdragen van de werkzaamheden van Incluzio m.b.t. Wijkbedrijf Goes naar oa. De Betho na het aflopen van de overeenkomst in 1.7.14 SD.15 Efficiency december 2026.

1.7.14 BF.13 Inkomstenverhoging Verhogen toeristenbelasting 1.7.14 BF.15 Strakker begroten Vertragen Anonimiseren persoonsgegevens Verlaging bijdrage onderhoud wegen buitengebied aan Waterschap 1.7.14 RE.02 Versoberen Scheldestromen 1.7.14 SD.20 Strakker begroten Het aframen van het re-integratiebudget bestemd voor de Betho 1.7.14 BF.09 Efficiency Geen dagdeelkaarten meer verstrekken 1.7.14 RE.14 Strakker begroten 10% van het werkbudget van verkeer Realiseren structurele kostenbesparing door beperking 1.7.14 M.06 Efficiency storingsopvolging door derden 1.7.14 M.04 Strakker begroten laten vervallen meerdere jaren ongebruikt budget laten vervallen meerdere jaren ongebruikt budget 1.7.14 M.05 Strakker begroten Totaal in te zetten ombuigingen

(Bedragen x € 1.000) 2026

2027

2028

2029

2.800 0

2.800 0

2.800 1.800

2.800 1.800

0 400 350 310

0 400 350 310

874 400 350 310

874 400 350 310

250

250

250

250

200 160 125 100

200 160 125 150

200 160 125 150

200 160 125 150

132

132

132

132

100 0

100 28

100 56

100 84

20 80 18

40 80 36

60 80 54

80 80 72

0 70 60

71 70 60

71 70 60

71 70 60

60 34 35 14

60 43 35 14

60 52 35 15

60 52 35 15

12 6 1

12 6 1

12 7 1

12 7 1

5.338

5.534

8.284

8.350

18

Inzet van het overschot in de algemene reserve De gemeenten mogen van het vrij besteedbare deel jaarlijks maximaal 10% inzetten voor het dekken van structurele lasten. De vrije ruimte op basis van de concept jaarrekening 2024 en de voorliggende Kadernota 2026 komt uit op ongeveer € 38 miljoen. Voorgesteld wordt om jaarlijks € 2,8 miljoen in te zetten ter dekking van structurele lasten.

We merken op dat het inzetten van jaarlijks € 2,8 miljoen uit de algemene reserve ter dekking van een begrotingstekort verbonden is aan voorwaarden. Zo moet sprake zijn van voldoende vrije ruimte en een solvabiliteit die hoger blijft dan 20%. De provinciale toezichthouder komt later dit jaar nog met een aanvullende richtlijn voor dit onderwerp.

Jeugdhulpkosten De inkooporganisatie jeugd heeft, in tegenstelling tot ons standpunt, de huidige inkoopcontracten met twee jaar verlengd. Dit leidt voor ons tot hogere kosten jeugdzorg (zie ook paragraaf 2.4.5 aanbesteding jeugdzorg). De nieuwe aanbesteding voor jeugdhulp is gepland voor 2028.

Verlaging dotatie voorziening Voor de jaren 2024 t/m 2027 is een incidentele korting op de dotatie aan de onderhoudsvoorzieningen doorgevoerd. De oorzaak lag in de vertraging in de doorlooptijden bij de realisatie van bouwkundige werken en werken in de openbare ruimte aan infrastructuur. De verwachting voor de doorlooptijden voor de komende jaren is zodanig dat de korting ook voor de jaren 2028 en 2029 verantwoord lijkt. Als echter tegen het eind van 2027 de gehele keten van voorbereiding en realisatie weer normale doorlooptijden kent zal een gebrek aan middelen kunnen ontstaan. Op dat moment zal incidenteel een verzoek tot extra middelen worden gedaan.

Legesopbrengsten woondeal Vanwege de woondeal zullen wij meer legesopbrengsten hebben.

Baten parkeerbelasting Het verhogen van de baten parkeerbelasting is mogelijk door een verhoging van verschillende parkeertarieven. We hebben meerdere scenario's in dit voorstel opgenomen. De scenario's zijn keuzemogelijkheden/richtingen die niet allemaal gezamenlijk ingevoerd kunnen worden. Binnen dit voorstel wordt vanaf 2026 uitgegaan van een taakstelling van € 350.000. In de loop van 2025 wordt een voorstel uitgewerkt dat uitgaat van aanpassing van tijd en tariefdifferentiatie.

19

Het verlagen van diverse budgetten sociaal domein Er zijn diverse budgetten waar structureel een overschot op zichtbaar is. Deze budgetten kunnen verlaagd worden zonder dat dat het voorzieningenniveau in het sociaal domein wordt aangetast. Het gaat om de volgende posten voor in totaal € 310.000: •

Algemene Voorzieningen Wmo en Jeugd € 100.000,

•

Jeugdbeleid € 25.000 Algemene voorzieningen

•

Algemene voorzieningen Wmo € 15.000

•

Algemene Voorzieningen Jeugd € 35.000

•

Mantelzorg ondersteuning en waardering € 30.000

•

Algemeen maatschappelijk werk € 30.000

•

Vrijwilligerswerk € 10.000

•

Welzijn voor minderheden € 10.000

•

Woningaanpassingen € 55.000.

Fasering en/of latere uitvoering van opgevraagde investeringsbudgetten In de huidige Programmabegroting 2025 is rekening gehouden met latere uitvoering van al opgevraagde investeringen. Hiervoor is een stelpost voor onderuitputting opgenomen van structureel € 750.000. We stellen voor om deze stelpost te verhogen naar € 1.000.000.

Overhead RBL/AMR/Expatcentrum Bij het RBL/AMR/Expatcentrum wordt overhead in rekening gebracht voor het gebruik van het stadskantoor. Dit was nog niet volledig geraamd.

Geen doorgroei van team Leefbaarheid naar 12 fte Team leefbaarheid groeide in 2024 naar 10 medewerkers. Het einddoel is om in 2025 door te groeien naar twaalf medewerkers. Door deze twee laatste vacatures niet in te vullen besparen wij structureel € 160.000.

Vrijval ongebruikt budget voor inburgering Er is structureel € 100.000 aan vrije ruimte binnen het inburgeringsbudget doordat reservering van de extra formatie voor GR de Bevelanden gedekt is uit andere budgetten. Een bedrag van € 25.000 voor het inburgeringsonderzoek is per abuis structureel in de begroting opgenomen in plaats van incidenteel.

20

Aframen budget implementatie Omnichannel In 2025 zijn middelen ter beschikking gesteld om Omnichannel te implementeren. Het bedrag was een kwart van wat nodig is om de gehele organisatie te ontsluiten. De toegekende € 300.000 is goed om een basisfundament te leggen voor de optimalisatie van onze dienstverlening aan onze inwoners. Door het budget nu voor € 150.000 af te ramen kunnen wij toch klein beginnen met ons KCC en vergunningverlening.

Nog niet bestede middelen onderwijs achterstandenbeleid Het voorstel is om de niet bestede middelen voor onderwijs achterstandenbeleid vrij te laten vallen.

Nog niet bestede middelen leerlingenvervoer Het voorstel is om de nog niet bestede middelen voor leerlingenvervoer vrij te laten vallen.

Ombuigingen < € 100.000 Voor een toelichting op deze ombuigingen wordt verwezen naar het bijlagenboek.

21

1.8 Uitbreidingsinvesteringen Met deze paragraaf geven we inzicht in de uitbreidingsinvesteringen voor 2026 tot en met 2029. Voor een groot deel zijn deze al onderdeel van begroting 2025. In deze paragraaf worden de uitbreidingsinvesteringen per begrotingsprogramma weergegeven. In onderstaande tabel de samenvatting:

Uitbreidingsinvesteringen Nr Progamma 2. Ruimte en economie 3. Onderwijs, sport en cultuur 5. Milieu Totaal

Totaal 42.322 21.625 14.320

2026 5.432 3.425 620

2027 9.360 0 2.800

2028 18.010 6.500 10.400

2029 9.520 11.700 500

Dekking Derden Reserve 5.856 27.206 0 1.600 280 170

78.267

9.477

12.160

34.910

21.720

6.136

28.976

Voor de uitvoering van investeringen zijn we afhankelijk van meerdere (externe) factoren die op dit moment voor vertragingen zorgen. In de huidige markt zijn bijvoorbeeld niet altijd voldoende leveranciers beschikbaar die tijdig de investeringen kunnen realiseren. Ook merken we dat gezien de hogere prijzen, we soms moeten wachten met aanbestedingen. Het gebrek aan technisch personeel is ook voor de gemeente een factor van belang. Daarom houden we in financiële zin rekening met 30% lagere lasten. We houden bij de investeringen rekening met bijdragen van derden, bijvoorbeeld subsidies vanuit de provincie of het Rijk. We verwachten een groot gedeelte van de afschrijvingslasten te dekken uit de reserve. In hoofdstuk 2 wordt inzicht gegeven in de vrije ruimte en het leggen van claims op reserves ter dekking van toekomstige afschrijvingslasten.

22

Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie Uitbreidingsinvesteringen Ruimte en economie Nr. Ruimte en economie Infrastructurele werken 1 Herinrichting Marconistraat 2 Renovatie Beukenstraat 3 Op afstand bedienen Ringbrug 4 Aanpassingen Nansenplein/Deltaplein Herinrichting stationsplein e.o 5 Toekomstbestendig OV-knooppunt 6 Loopverbinding OV-knooppunt - Centrum 7 Uitbreiding capaciteit parkeren centrum Goese Schans infrastructuur 8 Infrastructuur Westhavendijk 9 4e rijbaan Ringbrug en opstelstroken 10 Fietspad Houtkade 11 Herinrichting Houtkade (noord) Groene as inclusief plein gebiedsontwikkeling 12 Ketelhaven Kwaliteitsagenda Binnenstad 13 Kwaliteitsagenda Binnenstad 14 Vergroening Cool Neighbourhoods 15 Strategische aankoop 16 Verbeteren fietsparkeervoorziening 17 Grote kerk Andere investeringen 18 Opwaarderen recreatiezone Wolphaartsdijk 19 Verplaatsen dierenasiel 20 Verplaatsen Goese Maan 21 Herinrichting en opwaardering Veerweg Voetgangersbrug - parkeeroverlast rondom De 22 Sprienke Huisvesting wijkvoorziening Goes-West en de 23 Ruilwinkel 24 Omnium infrastructuur 25 Infrastructuur gezondheidspark Totaal

Totaal

Dekking Derden Reserve

2026

2027

2028

2029

2.000 1.010 500 1.700

0 0 500 0

1.000 0 0 0

1.000 100 0 850

0 910 0 850

0 0 0 0

2.000 0 500 0

7.700 800 5.850

500 0 0

2.500 0 450

2.600 400 5.400

2.100 400 0

2.381 213 1.399

5.319 587 4.451

1.000 1.800 1.100 1.600

0 0 350 100

200 0 750 1.500

200 900 0 0

600 900 0 0

782 426 230 250

0 0 870 1.350

1.320

660

0

660

0

0

1.320

3.730 200 3.000 200 500

435 200 2.000 100 500

235 0 1.000 100 0

1.400 0 0 0 0

1.660 0 0 0 0

0 175 0 0 0

3.730 25 3.000 200 500

600 1.150 800 1.200

0 0 0 0

600 50 800 0

0 100 0 600

0 1.000 0 600

0 0 0 0

600 0 800 0

262

87

175

0

0

0

262

100

0

0

100

0

0

0

3.450 750

0 0

0 0

3.450 250

0 500

0 0

0 0

42.322

5.432

9.360

18.010

9.520

5.856

25.514

Naast bovenstaande investeringen wordt opgemerkt dat wordt ingezet wordt op een duurzame AZC opvanglocatie voor de gemeente Goes met een capaciteit van 150-300 personen voor de periode van 15 jaar. Verschillende opties worden onderzocht en de verwachting is dat de raad in 2026 een kader ter besluitvorming wordt voorgelegd. In principe zijn de investeringskosten voor rekening van COA al zal er naar verwachting vanaf 2027 extra uren ambtelijke ondersteuning benodigd zijn.

Het bedrag voor dekking vanuit de reserve kan hoger zijn dan het opgenomen investeringsbedrag in de jaren 2026 – 2029 als gevolg van (voorbereidings)kredieten in andere jaren.

23

Toelichting: 1. Na een presentatie op 15 mei as aan de Raad hopen we te kunnen starten met het opstellen van een uitvraag om een ontwerp te laten maken voor de nieuwe inrichting van het openbaar gebied Marconi. Nadat de aanleg van de Ringbaan eind 2025 is voltooid, kan gestart worden met de uitvoerende fase. Het nu beschikbare budget van € 2 miljoen over de jaarschijven 2027 en 2028 is hoogstwaarschijnlijk niet toereikend. Pas nadat er een ontwerp is gemaakt waaraan gerekend kan worden en we ook de fasering kennen, is aan te geven welk bedrag exact benodigd is. 2. De planvorming voor winkelcentrum De Bussel in Goes Zuid is aanleiding om ook naar de herinrichting van de Beukenstraat te kijken. De eigenaar van het winkelcentrum heeft plannen tot modernisering van het winkelcentrum. Vanuit de gemeente en omwonenden bestaat al enige tijd de wens om de Beukenstraat te herprofileren. De ontwikkeling van het winkelcentrum geeft kansen om die wens ook op te pakken. 3. De ringbrug wordt momenteel nog handmatig bediend. Door deze op afstand te gaan bedienen verbetert de flexibiliteit en wordt bespaard op de inhuurkosten voor de havenmeester die binnen 2 jaar met pensioen gaat. 4. Bij de vaststelling van het Bestemmingsplan en Exploitatieplan Bedrijvenpark Deltaweg fase 1 is rekening gehouden met een verkeerstoename.

Het bedrijvenpark wordt ontsloten via de Anthony Fokkerstraat op de Deltaweg. De huidige aansluiting kent in de spitsperiode een verminderde doorstroming voor het gemotoriseerd verkeer en door de ontwikkeling van het bedrijvenpark zal de verkeersdruk verder toenemen. Om de doorstromingscapaciteit te verbeteren zijn maatregelen op dit traject noodzakelijk. 5. Het station van Goes is één van de belangrijkste OV-knooppunten van Zeeland voor zowel trein als regionaal openbaar vervoer. In de visie van zowel provincie als gemeente, zie regionale mobiliteitsstrategie, dient het OV-knooppunt versterkt te worden zodat het beter als overstappunt, stationshub en entree van de stad kan functioneren. Daarnaast is een toekomstbestendig OV-knooppunt noodzakelijk om versnelling van stedelijk verdichting te laten plaatsvinden. In Q3 2025 bieden wij uw raad op basis van een ontwerpvariantenonderzoek een voorkeursvariant aan. 6. De Frans de Hollanderlaan is de verbinding tussen het Stationsplein (nieuwe OV-knooppunt) en de binnenstad. Om deze route beter te laten aansluiten op het nieuwe stationsplein en om deze aantrekkelijker te maken zal een herinrichtingsplan gemaakt worden dat vanaf 2028 wordt uitgevoerd. 7. De haalbaarheidsstudie naar de uitbreiding van het P&R terrein Stationspark is in volle gang.

Er is inmiddels een technisch ontwerp van een parkeerdek beschikbaar, waarmee we richting NS en Prorail zijn gegaan. Zodra die reactie binnen is kunnen we verder met de uitwerking van een ontwerp en dat laten beprijzen. Dit vormt vervolgens weer input voor de haalbaarheidsstudie die in het kader van de zogenaamde WOkT (Spuk) regeling wordt uitgevoerd. 8. Het verbeteren van het profiel van de Westhavendijk voor met name fietsers en voetgangers. Vanuit de propositie versnelling woningbouw Goese Schans is de Westhavendijk aangemeld als aan te passen infrastructuur. Via deze propositie is 2,7 miljoen subsidie toegezegd voor verschillende onderdelen binnen en rond Goese Schans waaronder de aanpak van de Westhavendijk. Om de subsidie te behouden dient dit project in 2030 gerealiseerd te zijn. Er

24

wordt rekening gehouden met een lange voorbereidingstijd (kabels en leidingen, secundaire waterkering, participatie). 9. Een verkeersonderzoek loopt naar de noodzaak om op termijn een extra rijstrook aan te leggen over de Ringbrug. Zodra de resultaten bekend zijn zal dit aan de raad voorgelegd worden voor besluitvorming over het wel of niet aanleggen van deze strook. 10. De aanleg van een vrij liggend fiets-voetpad langs de Houtkade. Via de propositie versnelling woningbouw Goese Schans is 2,7 miljoen subsidie toegezegd voor verschillende onderdelen binnen en rond Goese Schans. De aanleg van dit fietspad is er daar één van. 11. Tussen de aansluiting Ketelkade en het Nieuwe Diep wordt de rijbaan vernieuwd en ingericht conform 30km/u regime en wordt de aanliggende fietspadenstructuur afgerond. Daarbij wordt ook de oude riolering vervangen. 12. In 2024 is de gebiedsvisie Goese Schans vastgesteld en het (concept) stedenbouwkundig plan voor Ketelhaven. Thema’s zijn verbinden, vergroenen en verfijnen. Hiervoor wordt in deelgebied Ketelhaven een belangrijke groene as met fietspad aangelegd en de aanliggende rijbaan + riolering vernieuwd. Deze kosten kunnen slechts proportioneel worden toegerekend aan de GREX van Ketelhaven Noord. Het bovenwijkse deel is meegenomen onder de uitbreidingsinvesteringen. 13.

Voor de binnenstad gaan we verder met de uitwerking van de vastgestelde Kwaliteitsagenda Binnenstad. We versterken de aantrekkingskracht van de binnenstad door deze groener te maken en de culturele identiteit te vergroten. 14. Goes is partner in het interreg NWE-project Cool Neighbourhoods. Binnen dit project voeren we enkele pilots uit, waarbij we de openbare ruimte vergroenen om de hittestress te beperken en de leefbaarheid te vergroten. 15. Voor de uitvoering van de kwaliteitsagenda binnenstad stellen wij voor een strategische aankoop te doen om hiermee de binnenstad te versterken. 16. Een van de onderdelen van de kwaliteitsagenda binnenstad is de verbetering van bestaand fietsparkeren door onder meer de fietsrekken te vervangen door fietsnietjes. 17. Er wordt gewerkt aan een plan voor een duurzame invulling van de Grote Kerk. Eind 2025 zal de raad een voorstel worden voorgelegd over de invulling en de mogelijke (principe)aankoop van de kerk. Vooruitlopend op dit voorstel is een krediet opgenomen. 18. Bij het vaststellen van de Aandachtsgebiedsvisie recreatiezone Wolphaartsdijk (exclusief Veerweg) heeft de gemeente zich voorgenomen om in te zetten op een kwaliteitsslag in het de recreatiezone. De eerste stappen zijn hiervoor gezet onder begeleiding van een externe procesbegeleider.

Hieruit vloeit het project Havengebied Wolphaartsdijk voort, waarin in gezamenlijkheid met de grondeigenaren in het gebied, een kwaliteitsslag zal worden verwezenlijkt. Voor de gemeente betekent dit een verwachte toekomstige financiële investering om de openbare ruimte op te waarderen, waarvoor de eerste stappen al zijn gezet. Qua planning zijn wij mede afhankelijk van de ontwikkeling bij derden. 19. Door met het verplaatsen van de milieustraat en gemeentewerf aan het Geldeloozepad ook het dierenasiel te verplaatsen worden de mogelijkheden voor herontwikkeling op deze locatie fors vergroot. Bij handhaving van het dierenasiel is woningbouw hier uitgesloten. Het huidige pand is sterk verouderd. 20. De Goese Hockeyclub is (te) ruim behuisd en heeft een veld over. De Goese Maan wil graag verplaatsen naar dit vrijkomende veld waarna beide verenigingen samen kantine en kleedlokalen