COVM-GZR 23-06 RIVM relatie vliegtuiggeluid - hinder en slaapverstoring 2020

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

< 32,5 dB

Gem. Lden G-cat 27,1

919

34,1

14

Schatting % EH (95% BI) 1,2 (0,6-2,3)

32,5-35 dB

33,6

676

25,1

15

1,9 (1-3,5)

35-40 dB

37,1

520

19,3

26

4,7 (3-7,3)

40-45 dB

42,3

395

14,7

46

10,9 (8-14,8)

45-50 dB

46,9

103

3,8

35

31 (21,6-42,2)

>50 dB

51,7

81

3,0

44

52,5 (36-68,4)

2.694

100

180

Totaal

Bij waarden boven ongeveer 45 dB neemt de onzekerheid in de schattingentoe. Figuur 36 geeft de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Gilze-Rijen 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES) weer.

Figuur 36 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor GilzeRijen 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

De gemeten ernstige hinder is voor het merendeel hoger voor GilzeRijen 2020 dan voor 2002 (Schiphol/GES). In Figuur 37 zijn het lineaire model en het stapsgewijze model voor Lden en percentage ernstig hinder van Gilze-Rijen uitgezet. Pagina 73 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 37 BR-relatie volgens lineair en ‘spline’-model (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Gilze-Rijen 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES, stippellijn).

Het lineaire model ligt hoger dan de 2002-curve. Het ‘spline’ model valt voor een deel samen met de 2002-curve, maar ligt er vanaf ongeveer 45 dB boven. De betrouwbaarheidsintervallen laten zien dat zeker bij de hogere blootstelling de onzekerheid toeneemt. Tabel 29 geeft de blootstellingsverdeling voor nachtelijk geluid Lnight en slaapverstoring weer. Tabel 29 Blootstelling categorieën (G-cat) per 5 dB voor Lnight van Gilze-Rijen, gemiddeld geluidniveau per categorie (Lnight G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig slaapverstoorden ES en schatting procent ernstige slaapverstoring (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

< 20 dB

Gem. Lnight G-cat 10,8

2.127

78,9

32

Schatting % ES (95% BI) 1,6 (1-2,3)

20-25 dB

21,9

285

10,6

22

6,5 (3,9-10,7)

> 25 dB

27,7

284

10,5

28

5,3 (3,0-9,2)

2.696

100

82 (= 3,0% EH)

Totaal

Pagina 74 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 38 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Eindhoven 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Voor Gilze-Rijen zijn voor ernstige slaapverstoring twee blootstelling categorieën te definiëren die echter in een laag bereik liggen en waarin relatief weinig deelnemers zitten. Hierdoor stellen we voor slaapverstoring voor Gilze-Rijen geen BR-relatie op. Tabel 30 geeft de blootstellingsverdeling, in categorieën Ke, en ernstige hinder weer voor Gilze-Rijen. Tabel 30 Geluidblootstellingscategorieën (G-cat) per 5 Ke voor B van Gilze-Rijen, gemiddeld geluidniveau per categorie (Ke G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig gehinderden en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat Ke

Aantal

% Aantal

Aantal EH

Schatting % EH (95% BI)

< 5 Ke

Gem. Ke G-cat <1

2.232

82,9

71

2,8 (2,1-3,7)

5-10 Ke

7,0

253

9,4

25

9,8 (6,5-14,7)

10-15 Ke

12,2

70

2,6

20

25,4 (15,6-38,6)

15-20 Ke

16,8

54

2

18

27,7 (16,3-43)

20-22,5 Ke

21,0

21

0,8

11

58 (27,5-83,4) Pagina 75 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

G-cat Ke >22,5 Ke Totaal

Gem. Ke G-cat 24,5

Aantal

% Aantal

Aantal EH

Schatting % EH (95% BI)

64

2,4

35

52,9 (34,9-70,2)

2.694

100

180 (= 6,7% EH)

Er zijn vier categorieën boven 10 Ke, maar het aantal deelnemers per categorie is laag. Hierdoor is er grote onzekerheid. Figuur 39 geeft het stapsgewijze model (+BI) voor Ke en ernstige hinder voor Gilze-Rijen 2020 (GM) en bestaande BR-relatie voor Ke (procent ernstige hinder = Ke-10) weer.

Figuur 39 Stapsgewijze model (+BI) voor B (in Ke) en ernstige hinder voor Gilze-Rijen 2020 (GM) en de standaard BR-relatie voor Ke (procent ernstige hinder = Ke-10).

Hoewel de onzekerheid rond de schatting van de ernstige hinder groot is, ligt het stapsgewijze model voor Ke in z’n geheel ver boven de bestaande BR- relatie voor Ke. Dat wil zeggen dat het percentage ernstige hinder, bij gelijke blootstelling, voor Gilze-Rijen 2020 hoger is dan volgens de standaardcurve voor B.

Pagina 76 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 40 geeft het lineaire model voor Ke en ernstige hinder voor GilzeRijen 2020 (GM) en bestaande BR-relatie voor Ke (procent ernstige hinder = Ke-10) weer. Het ‘spline’-model is niet weergegeven, omdat er niet voldoende gegevens waren om dit valide te doen.

Figuur 40 BR-relatie lineair (+ BI) voor B (in Ke) en percentage ernstige hinder Gilze-Rijen 2020 (GM) en standaardcurve voor Ke (procent ernstige hinder is Ke-10).

Het lineaire model en de standaardcurve Ke volgen elkaar, maar liggen ver uit elkaar. Dit betekent dat bij gelijke geluidblootstelling Ke de lineaire curve 2020 (veel) meer ernstige hinder voorspelt dan de Kecurve. Van de vliegbasis Gilze-Rijen zijn geen historische relaties tussen geluid van vliegverkeer en ernstige hinder en slaapverstoring bekend. Woensdrecht Vliegbasis Woensdrecht 68 heeft één start- en landingsbaan in oostwestrichting (07-25) en een heli-square. In 2020 werden 8.932 vliegbewegingen geregistreerd, 1.127 meer dan in 2019. De meeste vliegbewegingen werden gemaakt met een Pilatus PC-7-ens (7.770). 68

Hoekerswever, B. (2021). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Woensdrecht voor het jaar 2020 NLR-CR2021-015. Pagina 77 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Tabel 31 geeft de blootstellingsverdeling en ernstige hinder voor Woensdrecht weer. Tabel 31 Geluidsblootstellingscategorieën (G-cat) per 10 dB voor Lden van Woensdrecht, gemiddeld geluidniveau per categorie (Lden G-cat), aantal deelnemers, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

Schatting % EH (95% BI)

< 30 dB

Gem Lden G-cat 26,3

837

39,0

10

1,8 (0,8-3,8)

30-40 dB

33,5

1.167

54,4

19

1,5 (0,9-2,5)

> 40 dB

41,4

140

6,5

10

8,7 (3,9-18,2)

2.144

100

39

Totaal

Figuur 41 geeft de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Woensdrecht 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES) weer.

Figuur 41 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Woensdrecht 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Bij waarden boven ongeveer 40 dB neemt de onzekerheid toe. Voor Woensdrecht zijn drie blootstellingscategorieën te definiëren, die echter in een laag bereik van de blootstellingrange vallen. Er is een gering aantal deelnemers en onzekerheid over de schatting van de ernstige slaapverstoring. Hierdoor stellen we voor slaapverstoring voor Woensdrecht geen blootstellingsrespons relatie op. Op vliegbasis Woensdrecht werden in 2020 geen nachtvluchten uitgevoerd. Daarom is er geen relatie met Lnight weergegeven. Pagina 78 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Tabel 32 geeft de blootstellingsverdeling, in categorieën Ke, en ernstige hinder voor Woensdrecht weer. Tabel 32 Geluidblootstellingscategorieën (G-cat) voor B van Woensdrecht, gemiddeld geluidniveau per categorie (Gem. Ke G-cat), aantal deelnemers, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat Ke < 1 Ke

Gem. Ke G-cat <1

Aantal

% Aantal

Aantal EH

1.928

89,9

26

Schatting % EH (95% BI) 1,6 (1,0-2,5)

>1 Ke

3,1

216

10,1

13

6,5 (3,3-12,6)

2.144

100

39

Totaal

Er is geen blootstellingscategorie boven de 10 Ke. Op basis van de beschikbare gegevens stellen we geen BR-relatie op voor Woensdrecht. Van de vliegbasis Woensdrecht zijn geen historische relaties tussen geluid van vliegverkeer en effecten bekend. Volkel Vliegbasis Volkel 69 (EHVK) heeft één start- en landingsbaan (06-24) met een parallelbaan 70. In 2020 vonden 11.646 vliegbewegingen plaats, tegenover 11.170 vliegbewegingen in 2019. Van de vliegbewegingen in 2020 waren er ruim 3.700 gemaakt met helikopters, de overige met (jacht)vliegtuigen (meest F16’s). Tabel 33 geeft de blootstellingsverdeling en hinder voor Volkel weer. Bij waarden boven ongeveer 60 dB neemt de onzekerheid in de schattingen van aantal ernstig slaapverstoorden toe. Tabel 33 Geluidblootstellingscategorieën (G-cat) per 5 dB voor Lden van Volkel, gemiddeld geluidniveau per categorie (Lden G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

< 27.5 dB

Gem. Lden G-cat 25,7

1.283

15,8

34

Schatting % EH (95% BI) 3,0 (2,0-4,5)

27.5-30 dB

28,5

757

9,3

14

1,5 (0,8-2,7)

30-35 dB

33,5

784

9,6

24

2,4 (1,5-3,7)

35-40 dB

37,2

2.421

29,8

149

5,5 (4,5-6,8)

40-45 dB

42,1

1.772

21,8

155

9,1 (7,4-11,2)

45-50 dB

47,1

427

5,2

101

19,5 (15,4-24,5)

50-55 dB

53,0

465

5,7

149

29,6 (25,3-34,2)

55-60 dB

57,1

186

2,3

73

37,1 (29,9-44,9)

>60 dB

62,6

41

0,5

28

71,7 (55,7-83,7)

8.136

100

727

Totaal

69

Diekman, C.Q. (2021). De geluidbelasting rondom vliegbasis Volkel voor het jaar 2020. NLR-CR-2021-013. https://www.defensie.nl/organisatie/luchtmacht/vliegbases-en-luchtmachtonderdelen/volkel/omgeving. Geraadpleegd: 10-01-2022. 70

Pagina 79 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 42 geeft de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Volkel 2020 (GM) weer.

Figuur 42 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Volkel 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Voor Volkel 2020 liggen de percentages voor ernstige hinder iets hoger dan voor 2002. Tot ongeveer 57 dB volgen de modellen elkaar tamelijk goed. Daarboven liggen de waarden voor Volkel 2020 (GM) hoger dan voor 2002 maar de betrouwbaarheidsintervallen zijn groot. Figuur 43 geeft het lineaire model en het ‘spline’-model voor Lden en percentage ernstig hinder voor Volkel weer.

Pagina 80 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 43 BR-relatie volgens lineair en ‘spline’-model (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Volkel 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES, stippellijn).

De lineaire curve ligt iets hoger dan de 2002-curve, maar valt voor een groot deel binnen het betrouwbaarheidsinterval van de 2020 lineaire curve. De ‘spline’-curve ligt lager dan beide curves. Tabel 34 geeft de blootstellingsverdeling voor nachtelijk geluid Lnight en slaapverstoring van Volkel weer. Tabel 34 Geluidblootstellingscategorieën (G-cat) per 5 dB voor Lnight van Volkel gemiddeld geluidniveau per categorie (Lnight G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig slaapverstoorden ES en schatting procent ernstige slaapverstoring (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval)

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal ES

< 20 dB

Gem. Lnight G-cat 15,7

6.070

77,1

92

Schatting % ES (95% BI) 1,3 (1,0-1,7)

20-25 dB

22,9

1.247

15,8

64

4,5 (3,2-6,2)

25-30 dB

26,5

402

5,1

19

4,1 (2,1-7,9)

>30 dB

35,9

151

1,9

17

11,9 (7,2-19)

7.870

100

192

Totaal

Pagina 81 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

De onzekerheid van de schatting van ernstige slaapverstoring neemt boven de 25 á 30 dB sterk toe. Figuur 44 geeft de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Volkel 2020 (GM) weer.

Figuur 44 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Volkel 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Het stapsgewijze model laat drie categorieën zien boven de 20 Lden, waarvan één in de range van de 2002-curve met een relatief groot BI. Figuur 45 geeft het lineaire model en het stapsgewijze model voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Volkel weer.

Pagina 82 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 45 BR-relatie volgens het lineair en ‘spline’-model (+BI) voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Volkel 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES, stippellijn).

Het lineaire en het ‘spline’-model volgen elkaar goed op tot ongeveer 30 dB, daarna neemt de betrouwbaarheid af. Het lineaire model stijgt door, het ‘spline’-model lijkt af te vlakken. Beide curves liggen boven de 2002-curve. Tabel 35 geeft de blootstellingsverdeling, in categorieën Ke, en ernstige hinder voor Volkel weer. Tabel 35 Blootstellingscategorieën (G-cat) per 5 Ke voor B van Volkel, gemiddeld geluidniveau per categorie (Ke G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval)

G-cat Ke

Aantal

% Aantal

Aantal EH

< 5 Ke

Gem. Ke G-cat <1

6.091

74,9

288

Schatting % EH (95% BI) 4,4 (3,7-5,1)

5-10 Ke

7,4

483

5,9

41

7,8 (5,3-11,5)

10-15 Ke

12,4

697

8,6

98

13,6 (10,7-17,2)

15-20 Ke

17,2

206

2,5

54

23,9 (17,2-32,2)

20-25 Ke

22,6

182

2,2

55

26,6 (20,2-34,2)

25-30 Ke

27,6

333

4,1

127

35,0 (29,8-40,7)

30-35 Ke

32,1

104

1,3

37

36,4 (26,9-47,1)

>35 Ke

39,6

40

0,5

27

69,9 (53,3-82,5)

8.136

100

727

Totaal

Pagina 83 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Boven de 30 á 35 Ke neemt de onzekerheid toe. Figuur 46 geeft het stapsgewijze model (+BI) voor Ke en ernstige hinder voor Volkel 2020 (GM) en bestaande BR-relatie voor B (procent ernstige hinder = Ke-10) weer.

Figuur 46 Stapsgewijze model (+BI) voor B (in Ke) en ernstige hinder voor Volkel 2020 (GM) en de standaard BR-relatie voor Ke (procent ernstige hinder = Ke-10).

Voor B ligt het stapsgewijze model in z’n geheel boven de bestaande BR- relatie voor Ke. Dat wil zeggen dat het percentage ernstige hinder voor Volkel 2020 hoger is, bij gelijke blootstelling, dan volgens de standaardcurve voor B. Figuur 47 geeft de BR-curves voor het lineair en ‘spline’-model (+ BI) voor B (in Ke) en percentage ernstige hinder voor Volkel weer.

Pagina 84 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 47 BR-relatie volgens lineair en ‘spline’-model (+ BI) voor B (in Ke) en percentage ernstige hinder Volkel 2020 (GM) en standaard curve voor Ke (procent ernstig hinder is Ke-10).

Het lineaire en ‘spline’-model liggen boven de standaard Ke-curve. De ‘spline’-curve ligt voor een groot deel onder de lineaire curve. Vanaf ongeveer 25 Ke komt de ‘spline’-curve dichter bij de lineaire curve. Bij ongeveer 34 dB ligt de ‘ spline’-curve boven de lineaire curve. Van de vliegbasis Volkel zijn geen historische relaties tussen geluid van vliegverkeer en effecten bekend. Leeuwarden Vliegbasis Leeuwarden 71 (EHLW) heeft een heli-square en twee start- en landingsbanen: een in oostwest (09-27)-richting en een in noordoostzuidwest (05-23)-richting. In 2020 werden er 10.158 vliegbewegingen gemaakt, 2.649 minder dan in 2019. De meeste bewegingen werden op de noordoost–zuidwestbaan (89 procent) gemaakt. Dit waren vooral vliegbewegingen met F-16s (64 procent). Voor het eerst dit jaar werd met F-35s gevlogen (15 procent van alle vliegbewegingen in dat jaar).

71

Hoekerswever, B. (2021). De geluidbelasting random de militaire luchthaven Leeuwarden voor het jaar 2020 NLR -CR-2021-014-Hzv-1. Pagina 85 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Tabel 36 geeft de blootstellingsverdeling in Lden en hinder voor Leeuwarden weer. Bij waarden boven 55 tot 60 dB neemt de onzekerheid in schattingen van ernstig gehinderden toe. Tabel 36 Blootstellingcategorieën (G-cat) per 5 dB voor Lden van Leeuwarden, gemiddeld geluidniveau per categorie (Lden G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

< 30 dB

Gem. Lden G-cat 25,4

795

14,7

10

Schatting % EH (95% BI) 0,8 (0,4-1,8)

30-35 dB

32,6

1.360

25,1

33

3,3 (2,0-5,2)

35-40 dB

37,7

1.494

27,6

46

3,5 (2,3-5,2)

40-45 dB

42,1

798

14,7

55

7,4 (5,3-10,3)

45-50 dB

47,3

476

8,8

85

18,1 (13,4-24)

50-55 dB

52,4

375

6,9

98

23,2 (19,2-27,9)

55-60 dB

57,4

53

1,0

20

30,4 (19,7-43,9)

60-64.5 dB

63,0

21

0,4

10

43,5 (24,0-65,2)

>64.5 dB

67,3

41

0,8

30

69,7 (52,7-82,6)

5.413

100

387

Totaal

Figuur 48 geeft de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES) weer.

Pagina 86 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 48 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

De stapsgewijze modellen vallen voor een groot deel samen, waarbij model het voor Leeuwarden 2020 voor enkele categorieën lagere waarden en voor enkel categorieën hogere waarden dan het 2002-model laat zien. Figuur 49 geeft het lineaire model (+ BI) voor Lden en ernstige hinder voor Leeuwarden weer.

Pagina 87 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 49 Lineaire model (+ BI) voor Lden en ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 (GM).

Het lineaire model voor Leeuwarden valt samen met het lineaire model 2002. Het ‘spline’ model ligt in zijn geheel onder beide lineaire modellen. Tabel 37 geeft de blootstellingsverdeling voor nachtelijk geluid Lnight en ernstige slaapverstoring voor Leeuwarden weer.

G-cat

Tabel 37 Blootstelling categorieën (G-cat) per 5 dB voor Lnight van Leeuwarden, gemiddeld geluidniveau per categorie (Lnight G-cat), aantal deelnemers en percentage, aantal ernstig slaapverstoorden ES en schatting procent ernstige slaapverstoring (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

Aantal

% Aantal

Aantal ES

< 20 dB

Gem. Lnight G-cat 14,1

9.893

68,5

238

Schatting % ES (95% BI) 2,1 (1,8-2,4)

20-25 dB

22,0

2.503

17,3

144

5,0 (4,1-6,0)

25-30 dB

26,8

912

6,3

72

7,9 (5,9-10,4)

30-35 dB

32,2

628

4,3

82

12,3 (9,9-15,2)

35-40 dB

37,0

407

2,8

58

12,7 (9,8-16,3)

> 40 dB

41,6

97

0,7

22

20,7 (13,5-30,3)

14.440

100

616 (= 4,3% ES)

Totaal Pagina 88 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

De onzekerheid van de schatting van ernstige slaapverstoring neemt boven de 40 dB toe. Figuur 50 toont de stapsgewijze modellen (+BI) voor Lnight en ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 (GM).

Figuur 50 Stapsgewijze modellen (+BI) voor Lden en ernstige slaapverstoring voor Leeuwarden 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Het stapsgewijze model voor Leeuwarden ligt in z’n geheel boven het stapsgewijze model voor Schiphol/GES 2002. Bij een gelijke blootstelling is de gemiddelde gemeten ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 groter dan volgens Schiphol/GES 2002. Figuur 51 geeft het lineaire model en het ‘spline’-model voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Leeuwaarden weer.

Pagina 89 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 51 BR-relatie lineair en ‘spline’-model (+ BI) voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor Leeuwarden 2020 (GM) en 2002 (Schiphol/GES).

Het lineaire model volgt het 2002-model beter dan het ‘spline’-model dat vanaf ongeveer 30 dB naar boven afbuigt. Rondom beide 2020modellen zijn de betrouwbaarheidsintervallen bij hogere blootstellingswaarden groot. Tabel 38 geeft de blootstellingsverdeling B, in categorieën Ke, en ernstige hinder voor Leeuwarden weer. Tabel 38 Geluidblootstellingscategorieën (G-cat) per 5 Ke voor B van Leeuwarden, gemiddeld geluidniveau per categorie (Ke G-cat), aantal deelnemers, aantal ernstig gehinderden EH en schatting procent ernstige hinder (en 95 procent betrouwbaarheidsinterval).

G-cat

< 5 Ke

Gem. Ke G-cat

Aantal

% Aantal

Aantal EH

4.332

80,0

135

Schatting % EH (95% BI) 3,4 (2,7-4,2)

5-10 Ke

7,3

218

4,0

28

14,1 (8,3-23)

10-15 Ke

12,7

303

5,6

52

17,8 (12-25,5)

15-20 Ke

17,2

250

4,6

53

19,5 (14,9-25,2)

20-25 Ke

21,8

203

3,8

61

25,9 (20,3-32,5)

25-30 Ke

26,3

35

0,6

15

35,5 (21,5-52,5)

30-40 Ke

35,5

26

0,5

11

37,7 (21-57,9)

>40 Ke

45,7

46

0,8

32

64,8 (48,8-78,0)

5.413

100

387

Totaal

Boven de 20 á 25 Ke neemt de onzekerheid van de schatting van ernstige hinder sterker toe. Pagina 90 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 52 geeft het stapsgewijze model voor B (in Ke) en ernstige hinder voor Leeuwarden weer.

Figuur 52 Stapsgewijze model voor B (in Ke) en ernstige hinder voor Leeuwarden 2020 (GM) en standaardcurve voor Ke (procent ernstige hinder = Ke-10).

Voor Leeuwarden ligt het stapsgewijze model hoger dan de standaardcurve Ke. Figuur 53 geeft het lineaire model en de standaard curve B, in Ke voor Leeuwarden weer. Ook voor Leeuwarden is het ‘spline’-model niet weergegeven, omdat er niet voldoende data waren om dit valide te doen.

Pagina 91 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 53 BR-relatie lineair-model (+ BI) voor B (in Ke) en percentage ernstige hinder voor Leeuwarden Leeuwaarden 2020 (GM) en standaardcurve voor Ke (procent ernstige hinder is Ke-10).

Het lineaire model ligt tot ongeveer 36 dB boven de standaardcurve voor Ke. De betrouwbaarheidsintervallen zijn over de hele blootstellingsrange groot. Van de vliegbasis Leeuwarden zijn geen historische relaties tussen geluid van vliegverkeer en effecten bekend. 3.5

Samenvatting resultaten Vergelijking BR-relaties 2020 Figuur 54 geeft alle BR-relaties voor Lden en ernstige geluidhinder weer voor de civiele luchthavens, inclusief luchthaven Eindhoven. Figuur 54 laat zien dat de BR-relaties voor de regio’s rondom de luchthavens Eindhoven, Maastricht en Rotterdam dicht bij elkaar liggen. Ten opzicht van de Amsterdam (Schiphol) curve wijken de overige curves af. Tot ongeveer 47 dB liggen ze boven de Schipholcurve, vanaf ongeveer 52 dB liggen ze eronder. De onderliggende data zijn verzameld in hetzelfde onderzoek, met dezelfde vragenlijsten. De waargenomen verschillen zijn dus niet direct te verklaren door methodologische verschillen. Het ligt voor de hand dat de variatie wordt veroorzaakt door enerzijds akoestische factoren en Pagina 92 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

anderzijds co-determinanten. Variatie in het aantallen deelnemers speelt ook een rol. Het aantal deelnemers per luchthaven varieerde van 24.672 rondom de luchthaven Eindhoven tot 126.946 rondom de luchthaven Schiphol.

Figuur 54 Vergelijking blootstelling-respons relaties GM 2020 voor Lden en ernstige hinder voor civiele luchthavens (Schiphol,, Eindhoven, Groningen, Maastricht en Rotterdam). Gestreepte lijn is BR-curve van Lden 2002 (Schiphol/GES).

Figuur 55 toont de vergelijking van blootstelling-responsrelaties voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor zowel de civiele en militaire luchthavens.

Pagina 93 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 55 Vergelijking blootstelling-respons relaties GM 2020 voor Lnight en ernstige slaapverstoring voor civiele en militaire luchthavens (Schiphol, Eindhoven, Gilze-Rijen, Kooy, Leeuwaarden, Maastricht, Rotterdam, Volkel). Gestreepte curve is van Lnight 2002 (Schiphol/GES).

Hoe hoger de geluidblootstelling, hoe meer variatie er is tussen de verschillende luchthavens. De variatie tussen de blootstelling-respons relatie van Schiphol in vergelijking met de andere luchthavens is groot. In 2020 werd boven een geluidsbelasting vanaf ongeveer 30 dB meer ernstige hinder gerapporteerd rond Schiphol airport dan rond de overige luchthavens in Nederland, met uitzondering van Leeuwarden. Figuur 56 toont de vergelijking van blootstelling-responsrelaties voor Ke en ernstige hinder voor de militaire luchthavens.

Pagina 94 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Figuur 56 Vergelijking blootstelling-respons relaties GM 2020 voor Kosteneenheid en ernstige hinder voor militaire luchthavens (Eindhoven, GilzeRijen, De Kooy, Leeuwarden, Maastricht, Volkel en Woensdrecht) en standaard voor B (gestreepte lijn, Percentage ernstige hinder = Ke-10).

Figuur 56 laat veel variatie in blootstelling-respons relaties voor militaire luchthavens zien. Zeker bij hogere geluidblootstelling lopen de percentages ernstig gehinderden bij dezelfde Kosteneenheid ver uiteen. Formules BR-relaties Voor een aantal luchthavens was het mogelijk een BR-relatie af te leiden voor Lden, Lnight of Ke. Voor deze luchthavens en indicatoren per luchthaven zijn curves opgesteld en is aangegeven wat het toepassingsbereik is. Dit is samengevat in Tabel 39.

Pagina 95 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

Tabel 39 Blootstelling – respons relatie per luchthaven en per type geluidindicator. Luchthaven: betreffende luchthaven, Type indicator: geluidindicator (Lden, Lnight of B). BR relatie: blootstelling – respons relatie, Toepassingsbereik tot: waarde tot waar BR-relatie van toepassing is.

Luchthaven Schiphol

Type indicator Lden

BR-relatie (EH= ernstige hinder, ES= ernstige slaapverstoring) % EH Schiphol= (1 / (1 + e -(-11,91 + 0,22* Lden) )*100%.

Toepassinsbereik tot: 55 dB

Schiphol

Lnight

% ES Schiphol =(1 / (1 + e -(-9,58 + 0,24*Lnight) )*100%.

35 dB

Rotterdam

Lden

% EH Rotterdam= (1 / (1 + e -(-7,95 + 0,14* Lden) )*100%.

51,5 dB

Rotterdam

Lnight

% ES Rotterdam= (1 / (1 + e -(-5,83 + 0,10 * Lnight) )*100%.

40 dB

Maastricht-Geilenkirchen

Lden

% EH Maastricht-Geilenkirchen = (1 / (1 + e-(-7,70 + 0,13* Lden))*100%.

58 dB

Maastricht-Geilenkirchen

Lnight

% ES Maastricht-Geilenkirchen = (1 / (1 + e-(-5,13 +0,09*Lnight) ) *100%.

40 dB

Eindhoven

Lden

% EH Eindhoven = (1 / (1 + e -(-6,84 + 0,12* Lden) )*100%.

54 dB

Eindhoven

Lnight

% EH Eindhoven = (1 / (1 + e -(-3,97 + 0,06* Lnight) )*100%.

25 dB

Eindhoven

B

% EH Eindhoven = (1 / (1 + e -(-2,15 + 0,12* Ke) )*100%.

25 Ke

Gilze-Rijen

B

% EH Gilze-Rijen = (1 / (1 + e-(-2,59 + 0,10*Ke))*100%.

22,5 Ke

Gilze-Rijen

Lden

% EH Gilze-Rijen = (1 / (1 + e-(-10,31 + 0,20* Lden) )*100%.

50 dB

Volkel

B

% EH Volkel = (1 / (1 + e -(-2,57 + 0,06* Ke) )*100%.

35 Ke

Volkel

Lden

% EH Volkel = (1 / (1 + e -(-7,15 + 0,12* Lden) )*100%.

60 dB

Volkel

Lnight

% ES Volkel = (1 / (1 + e -(-6,10+ 0,12*Lnight) )*100%.

30 dB

Leeuwarden

B

% EH Leeuwarden = (1 / (1 + e -(-2,63 + 0,01*Ke) )*100%.

40 Ke

Leeuwarden

Lden

% EH Leeuwarden = (1 / (1 + e -(-7,83 + 0,13*Lden) )*100%.

64,5 dB

Leeuwarden

Lnight

% ES Leeuwarden = (1 / (1 + e-(-5,01 + 0,05*Lnight))*100%.

40 dB

Pagina 96 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

4

Conclusie-discussie

In deze studie hebben we de relatie tussen blootstelling aan vliegtuiggeluid (civiel en militair) en effect op hinder en slaapverstoring onderzocht voor 14 luchthavens. De blootstelling aan vliegtuiggeluid werd gemodelleerd door het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum, hinder en slaapverstoring werd onderzocht met behulp van de Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen 2020 (GM V&O 2020, kort GM). Het doel was om Blootstellings-respons relaties (BR-relaties) op te stellen. 4.1

Beantwoording onderzoeksdoelen In deze paragraaf volgt de beantwoording van de specifieke onderzoeksdoelen. Deze beide doelen waren: 1. Vaststellen of de blootstelling-respons (BR-) relatie uit 2002, die gebruikt wordt om het aandeel ernstig gehinderden en slaapverstoorden te berekenen op basis van de geluidblootstelling uitgedrukt in Lden en Lnight, nog steeds een adequate beschrijving van de ervaren geluidhinder en slaapverstoring van de omwonenden van Schiphol geeft. 2. Afleiden van BR-relaties rond (regionale) luchthavens en vaststellen in welke mate de BR-relaties rond de (regionale) luchthavens overeenkomen/verschillen met de BR-relatie voor luchthaven Schiphol 2002. Ad 1. De BR-relatie voor vliegtuiggeluid en hinder uit 2002 (Schiphol/GES) is geen adequate beschrijving van de ervaren hinder in 2020. De BRrelatie voor vliegtuiggeluid en slaapverstoring geeft geen adequate beschrijving van de slaapverstoring. Voor Schiphol bleek het mogelijk BR-relaties voor hinder en slaapverstoring op te stellen in 2020 (zie Tabel 39). In 2002 is in het kader van de Gezondheidskundige Evaluatie Schiphol een BR-relatie voor hinder en slaapverstoring opgesteld. Vergeleken met de BR-relatie voor hinder uit 2002 (Schiphol/GES) komt de BR-relatie uit 2020 voor een deel met deze curve overeen.

Aan de onderzijde van de range van blootstellingsniveau ’s (tot 45 dB) en aan de bovenzijde (60 dB en hoger) komen beide BR-relaties redelijk overeen. In de range daartussenin (45-60 dB) zijn beide relaties verschillend van elkaar: de BR-relatie 2020 ligt in deze range hoger dan de BR-relatie voor 2002. Dit houdt in dat bij gelijk geluidniveau de BRrelatie uit 2020 een groter aandeel ernstig gehinderden voorspelt dan de BR-relatie uit 2002. Ten opzichte van de 2020 BR-relatie onderschat de 2002 BR-relatie de mate van ernstige hinder. Een soortgelijke vergelijking voor de BR-relatie voor slaapverstoring laat zien dat de BR-relatie uit 2002 over de héle blootstellingsrange tot een

Pagina 97 van 105

RIVM-rapport 2022-0007

lagere (verlaagde) schatting van het aantal ernstige slaapverstoorden ten opzicht van de BR-relatie uit 2020 zal leiden. De 2020 BR-relaties voor Schiphol liggen ook hoger (meer hinder bij gelijke geluidblootstelling) dan enkele historische curves, zoals de curve op basis van de Gezondheidsmonitor 2016-data en de curve uit 2018 van de WHO. Tot slot, de vergelijking tussen de resultaten van de berekeningen van blootstelling op receptorpunten laat zien dat de berekeningen voor het ECAC Doc29-model voor en groot deel van de range tot een lagere schatting leidt dan met het NRM, behalve tussen ongeveer 49 dB en 58 dB. Daar is dit omgekeerd. Dit leidt logischerwijs ook tot voor een deel afwijkende BR-relaties, afhankelijk van het model dat wordt toepast. In dit geval laat de vergelijking tussen de BR-relatie op basis van het ECAC Doc29-rekenmodel met de BR-relatie op basis van het Nederlandse Reken Model (NRM) zien dat het ECAC Doc29-rekenmodel doorgaans (voor een groot deel van range van geluidblootstelling) tot een lager percentage ernstig gehinderden leidt dan het NRM, bij gelijke geluidblootstelling op adresniveau. Kanttekeningen bij beantwoording 1 In 2020 waren er minder vliegbewegingen dan in 2002. In 2002 registreerde Schiphol ruim 401.000 vliegbewegingen.

In 2020 waren dit er ruim 227.000, een teruggang ten opzichte van 2019 van ongeveer 175.000 vliegbewegingen door de maatregelen rond de Sars-COVID-19pandemie. Het aantal deelnemers in 2002 bedroeg 5.734 als onderdeel van een luchthaven specifiek onderzoek. In 2020 waren dit er ruim 126.000 in de regio rond de luchthaven Schiphol als onderdeel van een landelijk onderzoek. In 2002 is een non-responsonderzoek uitgevoerd om eventueel te controleren en corrigeren voor selectieve non-respons. In GM 2020 is geen non-responsonderzoek uitgevoerd, maar heeft er wel een weging van de uitkomsten plaatsgevonden zodat deze voor een aantal variabelen representatief zijn voor de primaire eenheden (wijken, buurten of gemeenten). Het is dus niet uit te sluiten dat selectieve non-respons heeft plaatsgevonden, hoewel niet heel erg aannemelijk is dat dit de resultaten heeft beïnvloed. Ad 2. Voor het tweede doel van dit onderzoek, afleiden van blootstelling – respons relaties (BR-relaties) tussen geluid van (militair) vliegverkeer en ernstige hinder/slaapverstoring voor verschillende regionale en een nationale luchthavens in Nederland, werd informatie uit de Gezondheidsmonitor 2020 gekoppeld aan de door het NLR berekende geluidblootstellingen.

Voor een aantal luchthavens en per luchthaven per indicator was het mogelijk een BR-relatie op te stellen voor ernstige hinder of ernstige slaapverstoring (Tabel 39). Voor de meeste luchthavens was er een verband tussen blootstelling en effect en was dit verband in de Pagina 98 van 105