COVM-GZR-22-22 Belevingsonderzoek op basis van Gezondheidsmonitor

Belevingsonderzoek geluidhinder en slaapverstoring luchtvaart 2020 Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020

Colofon © GGD GHOR Nederland, 12 juni 2022 Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding: GGD GHOR Nederland, de titel van de publicatie en het jaar van uitgave. Met dank aan: De leden van de werkgroep luchtvaart Alle betrokken onderzoekers van de GGD’en Dit onderzoek werd verricht in opdracht van het Ministerie van IenW en het Ministerie van Defensie. Contact GGD GHOR Nederland: A. Meerdink Team Gezondheid ameerdink@ggdghor.nl Joyce Nellissen Team Veiligheid jnellissen@ggdghor.nl

2

Inhoudsopgave Managementsamenvatting

4

1 Aanleiding en doel

6

2 Onderzoeksmethodiek

8

2.1 Theoretische kader

8

2.1.1 Geluidhinder

8

2.1.2 Slaapverstoring

8

2.2 Onderzoeksinstrument

8

2.3 Analyse

9

2.3.1 Weging

9

2.3.2 Analyses op landelijk niveau

9

2.3.3 Analyses per vliegveld

10

3 Resultaten

11

3.1 Respons

11

3.2 Geluidhinder in Nederland

11

3.2.1 Toename geluidhinder ten opzichte van 2016

11

3.2.2 Samenhang met sociaal-demografische kenmerken

12

3.2.3 Geluidhinder door vliegverkeer op gemeenteniveau

13

3.3 Slaapverstoring in Nederland

13

3.4 Geluidhinder en slaapverstoring per vliegveld

15

3.4.1 Amsterdam Airport Schiphol

15

3.4.2 Eindhoven Airport

21

3.4.3 Maastricht Aachen Airport en NAVO Vliegbasis Geilenkirchen

25

3.4.4 Rotterdam The Hague Airport

28

3.4.5 Lelystad Airport

30

3.4.6 Groningen Airport Eelde

32

3.4.7 Vliegbasis Gilze-Rijen

34

3.4.8 Vliegbases Volkel en De Peel

37

3.4.9 Vliegbasis Leeuwarden

40

3.4.10 Vliegbasis Woensdrecht

42

3.4.11 Maritiem Vliegkamp De Kooy

43

4 Conclusie

44

5 Discussie

45

6 Aanbevelingen

48

7 Literatuurlijst

50

Bijlage I Vragen geluidhinder en slaapverstoring GM V&O 2020

52

Geluidhinder

52

Slaapverstoring

52

Bijlage II Definitielijst

53

3

Managementsamenvatting Hoe kan de luchtvaart zich ontwikkelen én in balans blijven met andere maatschappelijke belangen zoals veiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid? De Luchtvaartnota 2020-2050 adviseert hierover. Een aanbeveling in de nota is de ervaren geluidhinder en slaapverstoring van omwonenden van vliegvelden te meten en te komen tot vermindering van de overlast voor hen. Ernstige geluidhinder en slaapverstoring hebben namelijk impact op de gezondheid. Met de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 (GM V&O 2020) zijn voor het eerst zowel ervaren geluidhinder als slaapverstoring door vliegverkeer landelijk in kaart gebracht. Daarmee ontstaat een beeld van deze problematiek rondom alle civiele en militaire vliegvelden in Nederland. In dit onderzoek is gekozen om verder in te zoomen dan gemeenteniveau (primaire eenheid). Dit doet meer recht aan de lokale hinderbeleving. Het biedt gemeenten de mogelijkheid om hiermee rekening te houden in hun omgevingsbeleid en ruimtelijke ontwikkelingen. Aan de GM V&O 2020 deden ruim een half miljoen mensen mee. Het onderzoek is afgenomen in het najaar van 2020 ten tijde van de coronapandemie. In dit rapport worden de resultaten getoond, waarbij ook een vergelijking is gemaakt met andere bronnen van hinder en de ervaren hinder in 2016.

Tot slot is onderzocht met welke sociaal-demografische factoren geluidhinder en slaapverstoring samenhangen. Dit rapport biedt daarmee gezondheidsinformatie die van belang is om te betrekken in de ambitie de luchtvaart in balans te houden met maatschappelijke belangen als veiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid. Vooral in de omgeving rondom de grotere luchthavens komt veel ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer voor. Het probleem is groot in de wijde omtrek van Amsterdam Airport Schiphol. En ook in gebieden in Zuid-Limburg en Noord-Brabant zijn er veel mensen die ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer ervaren. In deze regio’s heeft men te maken met meerdere vliegvelden die voor overlast zorgen. De WHO beveelt sterk aan om geluidsniveaus van vliegverkeer te reduceren tot 45 dB Lden (over 24uur) en 40 dB Lnight (tussen 23.00-07.00uur). Bij genoemde advieswaarden blijkt gemiddeld 10% ernstige geluidhinder op te treden en 11% ernstige slaapverstoring. Dit rapport laat zien dat er veel gebieden zijn die (ver) boven deze gemiddelden uitkomen. Uitgaande van het landelijk gemiddelde nam ernstige geluidhinder door vliegverkeer tussen 2016 en 2020 toe. Dit komt overeen met andere bronnen van geluidhinder. Ook door wegverkeer en buren werd meer geluidhinder ervaren.

Leeftijd en inkomen hangen samen met ervaren ernstige geluidhinder door vliegverkeer. Mensen met een lager inkomen en oudere mensen ervaren meer hinder. Slaapverstoring komt vooral voor in de randen van de nacht tussen 22.00-23.00uur en 06.00-07.00uur. Net als bij geluidhinder hangen leeftijd en inkomen samen met de mate waarin men slaapverstoring ervaart. Daarnaast is er ook samenhang met opleiding en stedelijkheid. Voor slaapverstoring is landelijk nog geen trend beschikbaar, omdat het in 2020 voor het eerst is gemeten. Lokaal is te zien dat slaapverstoring minder verandering laat zien ten opzichte van 2016 dan geluidhinder. In het rapport is te lezen dat ondanks een afname in aantal vluchten gemiddeld in 2020 toch meer hinder werd ervaren door vliegverkeer dan in 2016. Een mogelijke verklaring is dat is gevraagd naar de ervaren hinder thuis en mensen ten tijde van de coronapandemie meer thuis waren. Daarnaast kan meespelen dat is gevraagd naar de beleving over de afgelopen 12 maanden. Het is denkbaar dat mensen vooral de periode vóór de coronapandemie in ogenschouw hebben genomen, omdat er toen meer hinder werd ervaren. Ook kan het zijn dat ze na maanden van relatieve stilte juist extra last ondervonden van het weer op gang komende vliegverkeer. Daarnaast is het bekend dat ervaren geluidhinder en slaapverstoring niet alleen

4

afhankelijk zijn van daadwerkelijke blootstelling, maar ook van niet-akoestische factoren, zoals gevoeligheid voor geluid en tevredenheid over de woonomgeving. Het inzetten op beleid en maatregelen op landelijk en gemeentelijk niveau is van belang om geluidhinder te beperken en slaapverstoring van luchtvaart te minimaliseren en tegelijkertijd de belangrijke functie van luchtvaart te waarborgen. Daarbij is het van belang om gezondheidsrisico’s te verminderen door het verlagen van de blootstelling richting het ambitieniveau van de WHO, aanvullend in te zetten op het verminderen van geluidbelasting in de (randen van de) nacht, omwonenden te betrekken en goed met hen te communiceren en gezondheid als uitgangspunt te nemen bij (lokaal) omgevingsbeleid en de inrichting van de leefomgeving. Aanbevolen wordt de indicatoren geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer vierjaarlijks te monitoren door met een representatieve steekproef rond elke luchthaven of vliegbasis dezelfde vragen voor te leggen.

5

1 Aanleiding en doel Eind 2020 is de Luchtvaartnota 2020-2050 verschenen. Deze Luchtvaartnota geeft antwoord op de vraag hoe de luchtvaart zich kan ontwikkelen in balans met andere maatschappelijke belangen zoals veiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid. Onderdeel hiervan is het doel om te komen tot minder hinder voor omwonenden. Daarbij gaat het niet alleen om de berekende geluidsbelasting over een etmaal, uitgedrukt in Lden (Level day-evening-night) of de berekende geluidsbelasting ’s nachts, uitgedrukt in Lnight (Level night), maar ook om de ervaren overlast in de vorm van (ernstige) geluidhinder en slaapverstoring. Beide zaken hebben impact op de gezondheid van omwonenden. De World Health Organization (WHO) beveelt aan geluidniveaus door vliegverkeer overdag te reduceren tot onder 45 decibel (Lden) en ’s nachts tot 40 decibel (Lnight) (WHO, 2018). Boven deze waarden ondervinden te grote groepen ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer en treden nadelige gezondheidseffecten op. Bij genoemde advieswaarden blijkt gemiddeld 10% ernstige geluidhinder op te treden en 11% ernstige slaapverstoring voor het etmaal en in de nachtperiode van 23:00 tot 07:00.

Het Ministerie van IenW heeft in de voorbereiding van de Luchtvaartnota 2020-2050 het RIVM om advies gevraagd over het gebruik van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 (GM V&O 2020) als instrument voor het monitoren van de ervaren hinder van luchtvaart (Smetsers, R. et al., 2019). Het instrument werd geschikt bevonden, maar wel met enkele aanpassingen ten opzichte van de GM V&O 2016. Het voordeel van meeliften op dit bestaande gezondheidsonderzoek van de GGD’en, het CBS en het RIVM is de mogelijkheid om overlast door vliegverkeer ‘neutraal’ te monitoren, omdat het vragenlijstonderzoek veel meer aspecten meet dan alleen geluidhinder en slaapverstoring. Het instrument biedt kans om geluidhinder en slaapverstoring ten gevolge van vliegverkeer (en andere bronnen van hinder) te vergelijken met het verleden (voor geluidhinder) en tussen regio’s onderling. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) deed in haar Kennisscan Luchtvaartnota uit 2018 (Schuur, J. et al., 2018) eveneens de aanbeveling om de hinderbelevingsenquêtes van de GGD’en te gebruiken voor joint factfinding1.

De behoefte om geluidhinder en slaapverstoring door geluid van vliegverkeer beter in beeld te brengen wordt gedeeld door de GGD’en en gemeenten in de ruime omgeving rond Amsterdam Airport Schiphol, Rotterdam Airport, Eindhoven Airport, Maastricht-Aachen Airport, Eelde Airport en Lelystad Airport en de militaire vliegbases Gilze-Rijen, Leeuwarden, Volkel, De Peel, Woensdrecht en De Kooy. De GGD’en adviseren het betreffende bevoegd gezag over de publieke gezondheid en veiligheid in hun gemeenten. Dit voeren ze uit in het kader van de Wet publieke gezondheid (Wpg) en Wet veiligheidregio’s (Wvr). Vanuit het perspectief van het beschermen en verbeteren van de publieke gezondheid en veiligheid monitoren de GGD’en en GHOR-bureaus hiervoor de gezondheidsbeleving en de algemene gezondheid. De uitkomsten kunnen zij, in combinatie met de lokale context, duiden in gezondheidskansen en risico’s. Dit beeld is essentieel om de gezondheidstoestand van de bewoners van gebieden waar vliegverkeer een rol speelt, te interpreteren en gemeenten adequaat te adviseren over het lokaal gezondheidsbeleid. Aangezien basisvragen over slaapverstoring door vliegverkeer ontbraken in de GM V&O 2016, is bij GGD’en geopperd om de vragenlijst van de GM V&O 2020 hiermee uit te breiden. Daarnaast zijn GGD’en verzocht om vragen naar geluidhinder door vliegverkeer en andere bronnen van geluid op te nemen.

Het resultaat is dat alle GGD’en in 2020 vragen hebben gesteld over geluidhinder door weg-, trein-, vliegverkeer en buren en slaapverstoring door vliegverkeer aan 18-64 jarigen. In sommige regio’s zijn deze vragen daarnaast ook gesteld aan de doelgroep van 65 jaar en ouder.

1 “Joint factfinding is een vorm van participatie die moet voorkomen dat er veel discussie ontstaat over feitelijkheden en rapporten. Ook in

het traject voor de nieuwe Luchtvaartnota is dit proces voorzien. Naast het vaststellen van een gezamenlijke kennisbasis kan dit proces leiden tot vergroten van de kennis en verbeteren van de betrokkenheid en vertrouwen.” (Schuur, J., Blom, W., & Uitbeijerse G., 2018)

6

Met het opnemen van deze onderwerpen in de GM V&O 2020 ontstaat op landelijk, regionaal en lokaal niveau inzicht in de ervaren geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer rondom luchthavens voor burgerluchtvaart en militaire vliegbases. Dit maakt het onderzoek uniek en maakt het mogelijk om niet alleen landelijk, maar ook lokaal maatregelen te treffen. Ook kunnen de resultaten fungeren als basismeting voor Lelystad Airport met aandacht voor zowel de directe omgeving als de gebieden onder de toekomstige aanvliegroutes (in Overijssel, Gelderland, Noord Holland, Friesland en Drenthe). Dit rapport biedt een weergave van de resultaten van de GM V&O 2020 op de onderwerpen ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer. Het onderzoek is afgenomen in het najaar van 2020 ten tijde van de coronapandemie. Er werd in deze periode minder gevlogen dan in andere jaren. We beginnen in dit rapport met het in kaart brengen hoe geluidhinder door vliegverkeer zich verhoudt tot andere bronnen van geluidhinder. Dit doen we op landelijk niveau. Ook is de correlatie tussen geluidhinder en slaapverstoring enerzijds en sociaal-demografische kenmerken anderzijds onderzocht. In het daarop volgende hoofdstuk zijn de resultaten per relevant vliegveld weergegeven. Relevante vliegvelden voor burgerluchtvaart zijn nationale en regionale luchthavens met nationale betekenis.

Relevante militaire vliegbases zijn vliegbases die operationeel zijn of waarvoor het voornemen bestaat deze (weer) in gebruik te nemen (Vliegbasis De Peel). Vliegbasis Geilenkirchen is een in Duitsland gelegen NAVO-basis. Vanwege de invloedssfeer van deze basis op Nederlands grondgebied is dit vliegveld wel meegenomen in voorliggend rapport. Voor alle vliegvelden wordt op gemeente- en wijkniveau weergegeven hoeveel geluidhinder en slaapverstoring er wordt ervaren in de omgeving van dat vliegveld. Deze resultaten zijn aangevuld met contextinformatie over de luchthaven of vliegbasis, zoals het aantal vliegbewegingen. Tevens is er een vergelijking gemaakt met de resultaten van de GM V&O 2016. Het rapport sluit af met een conclusie en discussie, waarin aandacht wordt geschonken aan de bijzondere periode waarin de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 is afgenomen, namelijk tijdens de coronapandemie. Parallel aan dit rapport brengt het RIVM een rapport uit over de blootstellings-respons relatie per vliegveld. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de blootstellingsniveaus aan geluid van luchtvaart volgens de rekenmodellen van het NLR (Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium) en ervaren geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer zoals gemeten met de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020.

Dit rapport met de titel ‘Relaties vliegtuiggeluid – hinder en slaapverstoring 2020’ wordt medio 2022 gepubliceerd.

7

2 Onderzoeksmethodiek 2.1 Theoretische kader 2.1.1 Geluidhinder Geluidhinder wordt door de WHO omschreven als een verzamelterm voor allerlei negatieve gevoelen, zoals ergernis, ontevredenheid, boosheid, teleurstelling, zich teruggetrokken voelen, hulpeloosheid, neerslachtigheid, ongerustheid, verwarring, het zich uitgeput voelen en agitatie (WHO, 2011). Wat voor de een hinderlijk is, hoeft dat voor een ander niet te zijn. Geluidhinder wordt namelijk niet alleen bepaald door daadwerkelijke blootstelling, maar ook door situationele, contextuele en persoonsgebonden factoren, zoals persoonlijke gevoeligheid voor geluid, verwachtingen over komende veranderingen, angstreacties en de houding ten opzichte van een hinderbron.

2.1.2 Slaapverstoring De functie van slaap is rust te verschaffen aan lichaam en hersenen. Slapen spaart energie, biedt herstel van lichamelijke en mentale inspanning en geeft een prettig gevoel. Verstoorde slaap kan overdag tot uiting komen in een gevoel van vermoeidheid, een algemeen verminderd welbevinden, slaperigheid, verslechtering van de prestatie en toegenomen irritatie. Geluid tijdens de slaap verstoort de herstelfunctie van de slaap. De kans op effecten door verstoorde slaap hangt af van de hoeveelheid en de soort verstoring van de slaap en ook hoe een persoon met de situatie omgaat. De gevolgen van nachtelijk geluid tijdens de slaap zijn vooral onderzocht voor verkeersgeluid (waaronder ook vliegverkeer). Biologische reacties op omgevingsgeluid treden op omdat een persoon, ook als deze slaapt, op ‘prikkels’ uit de omgeving reageert. Voorbeelden van biologische reacties zijn: reacties van het hart- en vaatstelsel (hartslagversnelling), wakker worden, moeilijker inslapen en meer bewegen tijdens het slapen. Mogelijk beïnvloedt nachtelijk geluid ook de niveaus van (stress)hormonen tijdens de slaap. Nachtelijk geluid kan de ervaren slaapkwaliteit en het algemeen welbevinden negatief beïnvloeden (Gezondheidsraad, 2004).

2.2 Onderzoeksinstrument Voor het meten van de ervaren ernstige geluidhinder en slaapverstoring door luchtvaart is gebruik gemaakt van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020. Gemeenten zijn volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) verplicht om één keer in de vier jaar de gezondheidssituatie en gezondheidsbeleving van hun burgers in kaart te brengen. Deze taak besteden gemeenten uit aan de GGD’en. Hiervoor verzamelen GGD’en op een geharmoniseerde wijze lokale, regionale en landelijke cijfers over deze aspecten in een vragenlijstonderzoek. De gegevens dienen als input voor de lokale gezondheidsnota en worden gebruikt om beleid te maken op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Sinds 2012 wordt de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen in samenwerking met de GGD’en (verenigd in GGD GHOR Nederland), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) uitgevoerd. Dit landelijke onderzoek wordt normaliter vierjaarlijks gehouden onder de populatie van 18 jaar en ouder. Binnen de doelgroep wordt onderscheid gemaakt tussen volwassenen (18-64 jaar) en ouderen (65 jaar en ouder). Meer informatie over de Gezondheidsmonitor, zoals uitgevraagd onderwerpen, is te vinden op www.monitorgezondheid.nl. Voor de GM V&O 2020 is een vragenlijst afgenomen onder een steekproef van de bevolking.

De steekproef werd getrokken per primaire eenheid. Een primaire eenheid kan een gemeente, wijk, buurt of

8

postcodegebied zijn, of een samenstelling daarvan. De respondenten worden op hun huisadres aangeschreven. Er is gebruik gemaakt van een landelijke basisvragenlijst. Ook konden GGD’en zelf extra (lokale) vragen toevoegen. Vragen hadden betrekking op onder andere fysieke en mentale gezondheid, leefstijl, participatie en gezondheidsbeleving (zoals geluidhinder). De GM V&O 2020 is afgenomen tussen september en december 2020. Bij de vragen naar geluidhinder en slaapverstoring is gebruik gemaakt van standaardvragen die zijn vastgesteld in internationaal verband in een ISO-norm (ISO/TS 15666). Aan respondenten werd gevraagd om per hinderbron aan te geven in hoeverre zij daardoor in de 12 maanden voorafgaande aan het onderzoek thuis geluidhinder of slaapverstoring ervaarden. Op iedere bron kon gescoord worden op een schaal van 0 (helemaal niet gehinderd) tot 10 (extreem gehinderd). Indien een bron niet hoorbaar was, kon dat ook worden aangegeven. De vragen zijn opgenomen in bijlage I. In de landelijke basisvragenlijst voor 18-64 jarigen zijn voor geluidhinder de volgende bronnen opgenomen: wegverkeer (<50 km uur en >50 km uur), treinverkeer, vliegverkeer en buren. Ook de ervaren slaapverstoring door vliegverkeer is door alle GGD’en uitgevraagd.

Lokaal hebben GGD’en daarnaast een vraag toegevoegd over het tijdstip waarop slaapverstoring door vliegverkeer wordt ervaren en zijn vragen over geluidhinder en slaapverstoring voorgelegd aan de doelgroep van 65 jaar en ouder.

2.3 Analyse 2.3.1 Weging De resultaten van de GM V&O 2020 zijn op GGD-regioniveau gewogen naar de werkelijke verdeling van geslacht, leeftijd, burgerlijke staat, huishoudgrootte, herkomst en inkomen. Op gemeenteniveau is gewogen naar geslacht en burgerlijke staat. Ook primaire eenheid is (ingedikt) meegenomen in het weegmodel. Weging van de resultaten is nodig, omdat selectieve respons en oversampling van groepen in de steekproef ervoor kunnen zorgen dat de behaalde respons in samenstelling afwijkt van de populatie als geheel. Deze afwijking kan verminderd worden door de respons te wegen. Dit gebeurt door de groepen die in de respons onder- dan wel oververtegenwoordigd zijn, zwaarder of juist minder zwaar in de resultaten mee te laten tellen. Deze weging leidt ertoe dat ‘ruwe’ percentages ernstige geluidhinder of slaapverstoring representatief worden gemaakt voor de gehele bevolking en niet alleen voor de deelnemers aan het onderzoek.

2.3.2 Analyses op landelijk niveau In dit onderzoek zijn op landelijk niveau ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer in kaart gebracht in de vorm van tabellen en gemeentekaarten. Geluidhinder door vliegverkeer is hierbij afgezet tegen andere bronnen van geluidhinder en tegen de resultaten uit 2016. Ook is de geluidhinder en slaapverstoring in kaart gebracht voor verschillende groepen in de populatie (onderscheid naar geslacht, leeftijd, opleiding, huishoudsamenstelling, inkomen en stedelijkheid). Er is zowel bij geluidhinder als slaapverstoring gekeken naar het percentage inwoners dat dit in ernstige mate ervaart (8 of hoger op een schaal van 0 tot 10). Hierbij is steeds onderscheid gemaakt tussen 18-64 jarigen en inwoners van 65 jaar en ouder. Dit onderscheid is gemaakt omdat er voor de doelgroep 18-64 jarigen meer gegevens beschikbaar zijn. Zo is geluidhinder ook in 2016 landelijk alleen onder deze doelgroep uitgevraagd. De doelgroep in 2016 had een iets afwijkende samenstelling ten opzichte van 2020: het betrof hier 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen. Dit verschil heeft op de vergelijkbaarheid geen invloed. De analyses zijn uitgevoerd met Complex Samples in IBM SPSS Statistics 22. Verschillen zijn getoetst door middel van 95%-betrouwbaarheidsintervallen.

Zo is bepaald of ogenschijnlijke verschillen ook echte (statistisch significante) verschillen zijn.

9

2.3.3 Analyses per vliegveld Per vliegveld zijn de data geanalyseerd op gemeenteniveau en het niveau van primaire eenheid. Dit is het niveau waarop de steekproef is getrokken en daarmee het laagste niveau waarover uitspraken gedaan kunnen worden. Primaire eenheden met minder dan 50 respondenten zijn samengevoegd met naastgelegen gebieden. Om de resultaten te visualiseren zijn basisformats (shapefiles) voor geografische kaarten ontwikkeld. Hierin zijn de resultaten geplot voor 18-64 jarigen en inwoners van 65 jaar en ouder. Voor beide groepen zijn aparte kaarten ontwikkeld, omdat in enkele regio’s de steekproeven voor beide groepen een andere gebiedsindeling hebben. De indeling in klassen in de legenda is gebaseerd op natuurlijke breekpunten. Ook is er rekening gehouden met de advieswaarden voor omgevingsgeluid van de WHO. De geografische afbakening van de kaarten is gebaseerd op de gebieden waar meer dan gemiddeld hinder en slaapverstoring wordt ervaren. Rondom sommige vliegvelden is er sprake van overlappende effectgebieden en is de keuze voor de geografische afbakening pragmatisch tot stand gekomen. De resultaten worden naast de geografische kaarten ook in tabelvorm op gemeenteniveau gepresenteerd. Ook wordt voor geluidhinder onder 18-64 jarigen op gemeenteniveau een vergelijking gemaakt met 2016 (met de kanttekening dat het toen ging om 19-64 jarigen).

De resultaten van 2016 zijn weergegeven volgens de gemeentelijke indeling van 2020. Indien er sprake was van herindelingen, zijn de gegevens waar mogelijk opnieuw geanalyseerd volgens de nieuwe indeling. De analyses zijn uitgevoerd met Complex Samples in IBM SPSS Statistics 22. Verschillen zijn getoetst door middel van 95%-betrouwbaarheidsintervallen.

10

3 Resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Allereerst wordt de omvang van de studiepopulatie toegelicht. Daarna wordt op landelijk niveau de ervaren ernstige geluidhinder en slaapverstoring als gevolg van geluid door vliegverkeer afgezet tegen andere bronnen van geluidhinder en slaapverstoring en is te lezen hoe deze zich ontwikkeld heeft sinds 2016. Ook wordt weergegeven hoe de ervaren geluidhinder en slaapverstoring verschilt binnen de subgroepen van de populatie. Vervolgens wordt per relevante luchthaven of vliegbasis op gemeente- en wijkniveau in kaart gebracht hoeveel ernstige geluidhinder en slaapverstoring er wordt ervaren in de omgeving van dat vliegveld. Deze resultaten zijn aangevuld met contextinformatie over de vliegvelden, zoals het aantal vliegbewegingen en zijn afgezet tegen de resultaten van de GM V&O 2016.

3.1 Respons In het najaar van 2020 is een steekproef van bijna 1,4 miljoen inwoners van 18 jaar en ouder in Nederland aangeschreven. Ruim een half miljoen mensen (39%) namen deel aan het onderzoek. Tabel 1 Respons Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020

18-64 jaar

65+ jaar

18+ jaar

Populatie

10.677.785

3.392.555

14.070.340

Steekproef

894.854

466.665

1.361.519

Respondenten

279.917

250.331

530.248

31%

54%

39%

Responspercentage

3.2 Geluidhinder in Nederland 3.2.1 Toename geluidhinder ten opzichte van 2016 In 2020 ondervonden volwassenen van 18-64 jaar significant meer hinder door wegverkeer, vliegverkeer en buren dan in 2016 (Figuur 1). Deze stijging was het sterkst voor wegverkeer van 50 km/uur of langzamer. In de hinder door treinverkeer is juist een lichte significante daling te zien.

Ervaart ernstige geluidhinder van ... 8% 7% 6% 5% 4% 3%

2% 1% 0% Wegverkeer ≤50 Wegverkeer >50 km/uur km/uur

Treinverkeer 2016

Vliegverkeer

Buren

2020

Figuur 1 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder ervaart per geluidsbron in 2016 en 2020

11

3.2.2 Samenhang met sociaal-demografische kenmerken Als we kijken naar verschillen tussen groepen (Tabel 2), zien we vooral op het vlak van inkomen verschillen. Huishoudens met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum ervaren vaker ernstige geluidhinder dan huishoudens met een inkomen boven 150% van het sociaal minimum. Dit geldt voor alle onderzochte geluidsbronnen. Het verschil is het sterkst voor geluidhinder door buren. Ook verschillen naar stedelijkheid zijn aanzienlijk. Mensen in zeer stedelijke gebieden ervaren aanzienlijk vaker ernstige geluidhinder van wegverkeer ≤50 km/uur en buren dan mensen in niet-stedelijke gebieden. Bij geluid van wegverkeer >50 km/uur zien we dat zowel inwoners in zeer sterk stedelijke gebieden als niet-stedelijke gebieden meer hinder ervaren dan anderen. Voor vliegverkeer zien we geen samenhang met stedelijkheid. Naast inkomen en stedelijkheid, laten ook leeftijd en opleiding een verband zien met geluidhinder. Naarmate de leeftijd toeneemt, ervaart men meer hinder. Dit speelt bij wegverkeer en vliegverkeer. Bij geluid van buren, is het vooral de groep 25-39 jaar die hinder ervaart en neemt het daarna weer af. Opleiding hangt samen met geluidhinder door wegverkeer >50 km/uur, treinverkeer en buren. Mensen met een lagere opleiding ervaren meer geluidhinder. Geslacht correleert niet met meeste geluidhinderindicatoren.

Wel ervaren vrouwen meer geluidhinder van buren dan mannen. Tabel 2 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder ervaart per geluidsbron en per bevolkingsgroep in 2020

% dat ernstige geluidhinder ervaart door …

Geslacht Leeftijd

Opleiding

Man

Wegverkeer

Wegverkeer

Treinverkeer

Vliegverkeer

Buren

≤50 km/uur

>50 km/uur

6,6

3,8

1,3

3,7

6,2*

Vrouw

6,7

3,9

1,2

3,6

8,2*

18-24 jaar

4,0*

2,3*

1,3

2,1*

6,3*

25-39 jaar

7,0*

3,6*

1,3

3,0*

7,9*

40-54 jaar

7,0

4,2*

1,1

3,9*

7,3*

55-64 jaar

7,2

4,8*

1,2

5,1*

6,7*

Geen, lo,

6,3

4,4*

1,7*

3,7

8,0*

6,7

3,7*

1,1*

3,6

7,0*

8,3*

5,2*

2,2*

4,3*

12,2*

6,3*

3,7*

1,1*

3,6*

6,5*

Zeer sterk

10,1*

4,6*

1,6

3,5

10,3*

Sterk

6,4*

3,5*

1,4*

3,6

7,9*

Matig

5,2*

3,4

1,1*

3,9

6,6*

Weinig

4,8

3,2*

0,9*

3,7

5,7*

Niet

4,9

4,5*

0,8

3,8

3,9*

6,6

3,9

1,2

3,7

7,2

mavo, lbo Havo, vwo, mbo, hvo, wo Inkomen

≤150% sociaal minimum >150% sociaal minimum

Stedelijkheid

Totaal

* Significant verschil ten opzichte van de naastgelegen categorie van hetzelfde sociaal-demografische kenmerk

12

3.2.3 Geluidhinder door vliegverkeer op gemeenteniveau In Figuur 2 is te zien dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer vooral voorkomt in de gemeenten rondom Schiphol, Eindhoven, Volkel, Maastricht en Leeuwarden. In 2020 waren er meer gemeenten waar 5% of meer van de 18-64 jarigen ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart dan in 2016. In 30 gemeenten kwam het percentage 18-64 jarigen dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart boven 10% uit.

Figuur 2 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder ervaart door vliegverkeer in 2016 en 2020 (RIVM, 2022)

3.3 Slaapverstoring in Nederland Behalve naar geluidhinder, is er op landelijk niveau ook gekeken naar slaapverstoring door het geluid van vliegverkeer. Dit is landelijk in 2020 voor het eerst uitgevraagd en kan dus op dit niveau niet worden vergeleken met 2016. In 2020 ervaarde gemiddeld 1,6% van de 18-64 jarigen ernstige slaapverstoring door vliegverkeer. De meeste slaapverstoring werd ervaren tussen 22:00uur en 07:00uur. De vroege ochtend (6-7 uur) en late avond (22-24 uur) zijn daarbij de uitschieters (Tabel 3). Tabel 3 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat slaapverstoord (enigszins tot ernstig) is door vliegverkeer per tijdstip in 2020

Tijdstip

% dat slaapverstoring ervaart door vliegverkeer a

Dagperiode Lden (7-19 uur)

3,7*

7-8 uur

2,2

8-19 uur

2,0

Avondperiode Lden (19-23 uur)

4,2*

19-22 uur

2,0

22-23 uur

3,2

Nachtperiode Lden (23-7 uur)

7,2*

23-24 uur

3,0

24-5 uur

2,8

5-6 uur

2,4

6-7 uur

3,2

a Het tijdstip waarop slaapverstoring door vliegverkeer wordt ervaren, is slechts gemeten door 22 van de 26 regio’s en is dus

geen landelijk representatieve weergave. * Significant verschil

13

Uit Tabel 4 blijkt dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer landelijk gemiddeld gezien voor de meeste bevolkingsgroepen laag is. Slaapverstoring neemt toe met leeftijd en er zijn verschillen naar opleiding en inkomen. Een lager inkomen en een lager opleidingsniveau hangen samen met meer slaapverstoring. Tot slot is er een licht verband met stedelijkheid. In zeer sterk stedelijke gebieden wordt de meeste slaapverstoring door vliegverkeer ervaren. Tabel 4 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart per bevolkingsgroep in 2020

% dat ernstige slaapverstoring ervaart door vliegverkeer Geslacht Leeftijd

Opleiding Inkomen Stedelijkheid

Man

1,6

Vrouw

1,7

18-24 jaar

0,8*

25-39 jaar

1,3*

40-54 jaar

1,8*

55-64 jaar

2,3*

Geen, lo, mavo, lbo

2,0*

Havo, vwo, mbo, hvo, wo

1,5*

≤150% sociaal minimum

2,7*

>150% sociaal minimum

1,5*

Zeer sterk

1,8*

Sterk

1,6

Matig

1,6

Weinig

1,5

Niet

1,3*

Totaal

1,6

*Significant verschil ten opzichte van de naastgelegen/tegenovergestelde categorie van hetzelfde sociaal-demografische kenmerk.

Als Figuur 3 wordt vergeleken met Figuur 2, is te zien dat in veel van de gebieden waar geluidhinder wordt ervaren, ook slaapverstoring door geluid van vliegverkeer wordt ervaren. Deze samenhang is per luchthaven of vliegbasis anders en wordt beïnvloed door de mate waarin ’s nachts gevolgen wordt. In zes gemeenten kwam het percentage 18-64 jarigen dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart boven 11% uit.

Figuur 3 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring ervaart door vliegverkeer in 2020

14

3.4 Geluidhinder en slaapverstoring per vliegveld In dit onderzoek is gekeken naar zowel vliegvelden met burgerluchtvaart als militaire vliegbases. In dit hoofdstuk wordt per vliegveld een korte contextschets gegeven. Daarnaast worden op het niveau van primaire eenheid de ernstige geluidhinder en slaapverstoring weergegeven. Waar mogelijk wordt vergeleken met 2016.

3.4.1 Amsterdam Airport Schiphol Informatie over het vliegveld Schiphol Airport (EHAM) heeft zes start- en landingsbanen: drie in noord-zuid richting, twee in noordoostzuidwest richting en één in oost-west richting. Op Schiphol vindt zowel vrachtvervoer als passagiersvervoer plaats. In 2020 vonden volgens voorlopige cijfers 241.401 vliegbewegingen (totaal van overlandbewegingen en terreinbewegingen) plaats op Schiphol Airport. In 2019 waren dit er nog 515.784 (CBS, 2022a). De afname van het aantal vluchten is goed te zien in Figuur 4.

Aantal vliegbewegingen Schiphol 2016 2017 2018 2019 2020* 0

100.000

200.000

300.000

400.000

500.000

600.000

Figuur 4 Aantal vliegbewegingen van en naar Amsterdam Airport Schiphol in de periode 2015-2021 (CBS, 2022a) * De cijfers van 2020 zijn voorlopig.

Schiphol kent zogenaamde preferente banen en secundaire banen. De Polderbaan en de Kaagbaan zijn preferente banen, de Aalsmeerbaan, de Zwanenburg baan en de Buitenveldert baan zijn secundaire banen. Het gebruik van de preferente banen ligt de laatste jaren (tot 2019) rond de 40-50 %. De nachtvluchten vinden alleen hier plaats met uitzondering van onderhoud en onvoorziene situaties. Het patroon van geluidhinder in de diverse gemeenten is goed te herleiden tot het gebruik van de banen, met relatief veel hinder in het noorden en zuiden van de Polderbaan en Kaagbaan, en in de gemeenten nabij de luchthaven van alle banen (ILT, 2018).

Geluidhinder Er bestaan grote verschillen in het percentage ervaren ernstige geluidhinder door vliegverkeer tussen gebieden in de regio rondom Schiphol (Figuur 5). De meeste geluidhinder wordt gerapporteerd in de gemeenten en woongebieden dichtbij Schiphol en onder de aan- en uitvliegroutes. Echter, ook in de verder weg gelegen gemeenten en woongebieden en buiten de aan- en uitvliegroutes wordt geluidhinder ervaren. De ernstige geluidhinder beperkt zich niet tot de vastgestelde geluidscontour van 48 dB Lden. Ook in gemeenten en gebieden buiten deze contour komen percentages voor die boven het landelijke gemiddelde van 3,7% uitkomen.

15

Met name in de gemeenten Aalsmeer (40%), Uithoorn (34%), Heiloo (24%), Castricum (21%) en Amstelveen (21%) wordt veel geluidhinder ervaren van vliegverkeer. Het hoge hinderpercentage in Heiloo en Castricum laat zien dat de impact van de Polderbaan ook in verder weg gelegen gebieden in het noorden wordt ervaren. In de invloedssfeer van de Kaagbaan ervaren inwoners ook veel ernstige geluidhinder, bijvoorbeeld in Oegstgeest (18%) en Kaag en Braasem (17%). Binnen de gemeenten zijn er deelgebieden die er uitspringen in het percentage ervaren ernstige geluidhinder. Zo ervaart in deelgebied ‘Aalsmeer: Bovenlanden/Greenpark’ 61% van de 18-64 jarigen ernstige geluidhinder en in ‘Amstelveen Noord-West Randwijck’ 47%. Ook in het iets verder gelegen ‘Zaanstad: Assendelft zuid’ ervaart 41% van de 18-64 jarigen ernstige geluidhinder door vliegverkeer. Onder 65-plussers wordt vooral veel hinder ervaren in deelgebied ‘Aalsmeer, Oosteinde/Schinkelpolder’. 52% geeft daar aan ernstig gehinderd te zijn door geluid van vliegverkeer. In ’Zaanstad: Assendelft zuid’ ervaart 49% ernstige geluidhinder.

Figuur 5 Percentage inwoners in de omgeving van Amsterdam Airport Schiphol van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020

In een deel van de gemeenten rondom Schiphol is de ernstige geluidhinder toegenomen ten opzichte van 2016 (Tabel 5). In andere gemeenten is de geluidhinder juist gedaald. De toename van ernstige geluidhinder was significant in Diemen, Gooise Meren en Weesp. In Haarlemmermeer en Heiloo nam de geluidhinder significant af.

16

Tabel 5 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in gemeenten in de (wijde) omgeving van Amsterdam Airport Schiphol in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Aalsmeer

529

38,5

935

40,3

Alphen aan den Rijn

1.204

4,8

1.526

6,0

Amstelveen

903

20,2

1.554

21,3

Amsterdam

3.802

6,7

2.817

7,5

Beemster

465

6,0

424

6,0

Bergen (NH.)

423

14,3

502

10,6

Beverwijk

842

9,0

1.147

7,0

Bodegraven-Reeuwijk

476

11,7

931

13,5

Castricum

397

24,2

563

21,4

De Ronde Venen

692

6,7

537

7,4

Diemen

503

4,0*

776

8,3*

Gooise Meren

969

4,1*

1.097

6,7*

Haarlemmermeer

1.968

14,9*

4.515

11,1*

Heemskerk

584

6,7

667

6,6

Heiloo

401

35,2*

519

23,9*

Kaag en Braassem

813

14,4

1.026

16,8

Landsmeer

431

10,2

446

8,2

Laren

293

3,6

331

6,0

Lisse

368

10,9

471

12,3

Nieuwkoop

547

19,1

682

20,8

Oegstgeest

325

19,1

461

18,1

Oostzaan

459

9,1

425

9,2

Ouder-Amstel

441

10,7

559

13,2

Teylingen

317

19,0

448

15,5

Uitgeest

718

20,3

502

18,8

Uithoorn

723

38,6

1.080

33,8

Velsen

1.570

6,0

1.895

6,2

Weesp

318

2,5*

485

8,9*

Wijdemeren

347

6,5

480

7,7

Wormerland

478

6,0

462

9,8

Zaanstad

4.540

13,1

5.037

12,2

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

* Significant verschil tussen 2016 en 2020.

In de GGD-regio Kennemerland en de GGD-regio Amsterdam Amstelland is eveneens gevraagd naar ernstige geluidhinder door luchthaven Schiphol zelf. Het gaat dan om grondgeluid en geluid van draaiende motoren in de directe omgeving van de luchthaven. Dit effect is onder 18-64 jarigen vooral aanwezig in Aalsmeer (17%), Amstelveen (9%), Uithoorn (7%) en Haarlemmermeer (6%).

17

Slaapverstoring Het patroon van de regionale verschillen blijkt voor geluidhinder ongeveer identiek te zijn aan dat voor slaapverstoring: in die gemeenten en woongebieden waar geluidhinder hoog is, is dat ook het geval voor slaapverstoring door geluid van vliegverkeer. Ook bij slaapverstoring zijn er grote verschillen rond het gemiddelde in de gehele gemeente. In diverse gebieden rondom de luchthaven is, ook buiten de 40 dB Lnight contour, de slaapverstoring relatief hoog. De slaapverstoring door geluid van vliegverkeer overschrijdt op veel plekken de WHO-norm van 11% (Figuur 6). In deelgebied ‘Aalsmeer, Bovenlanden/Greenpark’ ervaart 30% van de 18-64 jarigen ernstige slaapverstoring. In deelgebied ‘Aalsmeer, Oosteinde/Schinkelpolder’ ervaart 32% van de 65-plussers ernstige slaapverstoring.

Figuur 6 Percentage inwoners in de omgeving van Amsterdam Airport Schiphol van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in 2020

Op gemeenteniveau wordt, net als bij geluidhinder, de meeste slaapverstoring ervaren in Aalsmeer, Uithoorn en Castricum (Tabel 6).

18

Tabel 6 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in gemeenten in de (wijde)omgeving van Schiphol in 2020

Gemeente (indeling 2020)

Aantal respondenten

% dat ernstige

18-64 jaar

slaapverstoring door vliegverkeer ervaart

Aalsmeer

935

23,7

Alphen aan den Rijn

1.526

2,2

Amstelveen

1.554

11,2

Amsterdam

2.817

4,1

Beemster

424

2,2

Bergen (NH.)

502

5,6

Beverwijk

1.147

2,4

Bodegraven-Reeuwijk

931

5,1

Castricum

563

12,5

De Ronde Venen

537

3,8

Diemen

776

4,4

Gooise Meren

1.097

3,0

Haarlemmermeer

4.515

6,1

Heemskerk

667

1,9

Heiloo

519

11,1

Kaag en Braassem

1.026

8,7

Landsmeer

446

2,2

Laren

331

1,9

Lisse

471

2,6

Nieuwkoop

682

10,7

Oegstgeest

461

7,1

Oostzaan

425

2,6

Ouder-Amstel

559

6,2

Teylingen

448

6,7

Uitgeest

502

11,3

Uithoorn

1.080

16,8

Velsen

1.895

1,9

Weesp

485

3,7

Wijdemeren

480

3,2

Wormerland

462

3,6

Zaanstad

5.037

5,1

GGD Kennemerland heeft slaapverstoring door vliegverkeer ook in 2016 gemeten. De ontwikkeling tussen 2016 en 2020 is weergegeven in Tabel 7. In geen van de gemeenten nam de slaapverstoring significant toe of af.

19

Tabel 7 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in een deel van de gemeenten in de regio Kennemerland in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

slaapverstoring

respondenten 18-

slaapverstoring

door

64 jaar

door vliegverkeer

19-64 jaar

vliegverkeer

ervaart

ervaart a Beverwijk

842

3,0

1.147

2,4

Haarlem

1.355

2,3

1.647

1,7

Haarlemmermeer

1.968

8,0

4.515

6,1

Heemskerk

584

3,5

667

1,9

Uitgeest

718

11,7

502

11,3

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

In GGD-regio Kennemerland en de GGD-regio Amsterdam Amstelland is ook gevraagd naar ernstige slaapverstoring door de luchthaven Schiphol. Dit effect is vooral aanwezig in Aalsmeer (11,5%), Amstelveen (5,5%), Uithoorn (3,7%) en Haarlemmermeer (4,0%).

20

3.4.2 Eindhoven Airport Informatie over het vliegveld Militaire vliegbasis Eindhoven (EHEH) heeft één start-/landingsbaan in noordoost – zuidwest (03-21) richting. Vliegbasis Eindhoven is een militair vliegveld met burgermedegebruik. Het vliegveld is voor commercieel burgervliegverkeer de hele week geopend van 07.00 tot 24.00 uur (met tussen 23.00-24.00 uur een beperkt aantal vluchten toegestaan). Militaire transportvliegtuigen volgen grotendeels dezelfde aanvliegroutes en vliegtijden als burgervliegverkeer; alleen met een speciale ontheffing (en dus incidenteel) mogen zij ‘s nachts vliegen. Militaire helikopters oefenen voornamelijk in de herfst en winter gedurende de donkere avonduren tot 23.00 uur. Dat doen ze vooral op het laagvlieggebied rond Oirschot. Voor ambulance- en transplantatievluchten is het vliegveld altijd beschikbaar. In 2020 werden 5.475 vliegbewegingen van militaire toestellen geregistreerd. Het grootste deel daarvan (34%) betrof vliegbewegingen van C-130 Hercules-vliegtuigen. Het aantal civiele vliegbewegingen in 2020 betrof 18.822 (CBS, 2022a, voorlopige cijfers), de meeste in noordoost of zuidwest richting. In 2019 waren dat er nog 41.441. De meeste vliegbewegingen werden gemaakt met Boeings (737/738) en met Airbussen (A320/A321). Het effectgebied van Eindhoven Airport strekt zich verder uit dan het gebied in Figuur 7 en Figuur 8.

Er is echter voor deze gebiedsafbakening gekozen, omdat in de omliggende regio de effectgebieden van enerzijds Eindhoven Airport en anderzijds Vliegbasis Gilze-Rijen en Vliegbasis Volkel overlappen. Vanuit andere vliegbases (zoals Gilze-Rijen en Volkel) wordt ook gevlogen in het oefengebied ter hoogte van Oirschot (ten noordwesten van Eindhoven). Een deel van de hinder en slaapverstoring die hieronder wordt getoond is dus mogelijk afkomstig van andere vliegbasis.

Geluidhinder De geluidhinder van vliegverkeer rondom Eindhoven Airport is vooral hoog in enkele wijken van Eersel, Eindhoven, Son en Breugel, Best en Veldhoven (Figuur 7). Onder 18-64 jarigen wordt de meeste geluidhinder ervaren in Wintelre (gemeente Eersel). 38% van deze groep ervaart ernstige geluidhinder door vliegverkeer. Onder 65-plussers springt de kern Duizel (gemeente Eersel) eruit. 48% geeft aan ernstig gehinderd te zijn door het vliegverkeer. Ook veel ouderen in Wintelre en de wijk Achtse Molen in Eindhoven zijn ernstig gehinderd (respectievelijk 48% en 36%).

Figuur 7 Percentage inwoners in de omgeving van Eindhoven Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020

21

Tabel 8 laat de ervaren ernstige geluidhinder in 2016 en 2020 zien. Hoewel er in enkele gemeenten sprake lijkt van een daling of toename, zijn deze verschillen niet significant. Tabel 8 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio rondom Eindhoven Airport in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Bergeijk

387

3,9

508

4,0

Best

338

10,6

488

16,2

Boekel

390

5,5

660

9,4

Bladel

390

3,5

564

5,1

Eersel

357

19,4

575

16,2

Eindhoven

1.528

3,9

2.659

5,1

Hilvarenbeek

419

3,0*

517

8,4*

Laarbeek

364

1,8

496

1,9

Meierijstad

1.087

7,3

1.009

10,7

Nuenen, Gerwen en

382

0,9

480

3,0

Oirschot

393

9,5

575

10,7

Reusel-De Mierden

389

3,4

479

4,0

Son en Breugel

347

14,8

560

19,3

Valkenswaard

373

3,5

451

4,0

Veldhoven

350

6,6

638

9,5

Waalre

398

3,8

499

4,7

Nederwetten

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

Slaapverstoring Ook als het gaat om slaapverstoring door vliegverkeer valt Wintelre op (Figuur 8). 21% van de 18-64 jarigen en 33% van de 65-plussers ervaart ernstige slaapverstoring. In de kern Duizel ervaart 23% van de ouderen slaapverstoring en in de rand van Best 21%.

22

Figuur 8 Percentage inwoners in de omgeving van Eindhoven Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in 2020 Tabel 9 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio rondom Eindhoven Airport in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

slaapverstoring

respondenten

slaapverstoring

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Bergeijk

387

1,8

508

1,4

Best

338

3,8

488

6,0

Bladel

390

1,8

564

1,3

Boekel

390

N/A

660

2,1

Eersel

357

5,7

575

7,3

Eindhoven

1.528

1,7

2.659

2,3

Hilvarenbeek

419

N/A

517

3,4

Laarbeek

364

0,5

496

0,5

Meierijstad

1.087

N/A

1.009

2,3

Nuenen, Gerwen en

382

0,1

480

0,7

Oirschot

393

2,3

575

5,6

Reusel-De Mierden

389

1,1

479

1,5

Son en Breugel

347

5,6

560

5,3

Valkenswaard

373

1,8

451

1,2

Veldhoven

350

3,2

638

4,7

Waalre

398

1,4

499

1,2

Nederwetten

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

Tabel 9 laat de ervaren ernstige slaapverstoring in 2016 en 2020 zien. Hoewel er in enkele gemeenten sprake lijkt van een daling of toename, zijn deze verschillen niet significant. In 2018-2019 vond de Proefcasus Eindhoven Airport plaats, waarbij met een brede groep stakeholders is toegewerkt naar een breed gedragen scenario voor toekomstige ontwikkeling van het vliegveld. In die periode heeft de GGD Brabant-Zuidoost een aanvullend milieubelevingsonderzoek uitgevoerd naar de hinderbeleving in de wijde omgeving van Eindhoven Airport (Van Ballegooij, M. & Van Gestel, A., 2019). Uit dat

23

onderzoek blijkt dat ernstige geluidhinder en slaapverstoring zich niet beperken tot de zones die gebruikelijk in beeld gebracht worden (volgens de wettelijk voorgeschreven rekenmodellen) en beschouwd worden bij beleidsafwegingen. Dit leidt tot een forse onderschatting van de ervaren ernstige hinder en vooral ook de ernstige slaapverstoring in de wijde omgeving.

24

3.4.3 Maastricht Aachen Airport en NAVO Vliegbasis Geilenkirchen Informatie over de vliegvelden De regio Zuid-Limburg heeft te maken met twee vliegvelden: Maastricht Aachen Airport (EHBK) en NAVOVliegbasis Geilenkirchen (ETNG) in Duitsland. Maastricht Aachen Airport heeft één start-/landingsbaan die in noordoost – zuidwest richting ligt (03-21). Net als op Schiphol vindt hier zowel vrachtvervoer als passagiersvervoer plaats. Er wordt gevlogen tussen 06.00uur en 23.00uur. Het aantal vliegbewegingen in 2020 was 11.652 tegen 14.085 vliegbewegingen in 2019 en 19.288 in 2016 (CBS, 2022a). De coronacrisis leidde tot een verminderd gebruik van Maastricht Aachen Airport. Met name het aantal vliegbewegingen met passagiersvluchten nam drastisch af. Wel waren er in 2020 meer vliegbewegingen voor vracht dan in andere jaren. In 2020 heeft ook een verschuiving plaatsgevonden in de aantallen van de verschillende vliegtuigtypes die de luchthaven hebben gebruikt. Ten opzichte van 2019 deden in 2020 meer vliegtuigen van het type Boeing 777 de luchthaven aan (ILT, 2021). NAVO-Vliegbasis Geilenkirchen (E-3A component) heeft één start- en landingsbaan in oost-west richting. Met de NAVO is een jaarlijks maximum van 2.600 vliegtuigbewegingen boven Nederland afgesproken (Ministerie van Defensie, 2022a).

In 2020 werden 1.563 vliegbewegingen door de Commissie AWACS Limburg (CAL) gerapporteerd (KICL, 2022). In 2019 waren dit er 2.066. De meeste bewegingen worden uitgevoerd met ‘AWACS’ (Airborne Warning and Control System, ‘Boeing E3-Sentry’, aangepaste Boeings 707). Ten opzichte van 2019 en eerder jaren, nam in 2020 vooral het aantal vliegbewegingen van overig verkeer af (Ministerie van Defensie, 2022). ’s Nachts wordt er vanaf deze vliegbasis niet gevlogen.

Geluidhinder Zuid-Limburg is na Amsterdam-Amstelland de GGD-regio waar de meeste geluidhinder door vliegverkeer wordt ervaren. In de hele regio geeft 8% van de 18-64 jarigen aan ernstig gehinderd te zijn door vliegverkeer. Geluidhinder en slaapverstoring onder ouderen is in deze regio niet gemeten.

Figuur 9 Percentage inwoners in de omgeving van Maastricht Aachen Airport en NAVO-Vliegbasis Geilenkirchen van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020

Met name in Beekdaelen en Brunssum wordt veel geluidhinder ervaren (Figuur 9). Beide gemeenten liggen in de buurt van NAVO-Vliegbasis Geilenkirchen. In Schinveld en omgeving (gemeente Beekdaelen) ervaart 47% ernstige geluidhinder van vliegverkeer. In het gebied ten westen van Schinveld (onder andere Jabeek,

25

Merkelbeek en Doenrade) ervaart 39% ernstige geluidhinder. Ook in de kern Meerssen, vlakbij Maastricht Aachen Airport, wordt veel hinder ervaren. 33% van de 18-64 jarigen ervaart hier ernstige geluidhinder van vliegverkeer. In de regio Zuid-Limburg is de geluidhinder door vliegverkeer fors gestegen tussen 2016 en 2020 van 5% naar 8%. Met name in Beek (L.), Gulpen-Wittem, Meerssen en Vaals is sprake van een sterke significante toename (Tabel 10). Tabel 10 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio Zuid-Limburg in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Beek (L.)

387

8,5*

858

19,4*

Beekdaelen

1.019

19,5

1.459

18,1

Brunssum

1.147

16,0

1.033

15,6

Eijsden-Margraten

1.327

6,4

1.041

9,4

Gulpen-Wittem

395

1,4*

429

11,6*

Heerlen

2.328

4,0

1.837

4,3

Kerkrade

1.034

2,7

1.130

2,5

Landgraaf

942

1,0*

1.099

4,2*

Maastricht

2.573

2,2*

3.228

7,2*

Meerssen

823

8,3*

865

22,9*

Simpelveld

572

1,2

373

3,2

Sittard-Geleen

2.089

4,0*

1.936

6,8*

Stein (L.)

1.019

3,3

940

3,8

Vaals

258

1,9*

344

8,4*

Valkenburg aan de Geul

564

3,5*

663

8,9*

Voerendaal Regio Zuid-Limburg

342

3,1

410

3,8

16.819

5,0*

17.645

8,0*

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

* Significant verschil tussen 2016 en 2020.

Slaapverstoring Ook de slaapverstoring door vliegverkeer is met name in Beekdaelen en Meerssen hoog (Figuur 10). 18% van de 18-64 jarigen in Schinveld (gemeente Beekdaelen) en omgeving ervaart ernstige slaapverstoring. Sinds een luchtruimwijziging in 2013 mogen vliegtuigen van Vliegveld Luik over Eijsdens grondgebied vliegen. Dit leidt in de kern Eijsden (gemeente Eijsden-Margraten) tot hinder en slaapverstoring, vooral omdat er op de luchthaven van Luik ook ’s nachts gevlogen wordt. 8% ervaart hier ernstige slaapverstoring door vliegverkeer.

26

Figuur 10 Percentage inwoners in de omgeving van Maastricht Aachen Airport en NAVO-Vliegbasis Geilenkirchen van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in 2020

In Tabel 11 is te zien dat op gemeenteniveau de slaapverstoring door vliegverkeer onder 18-64 jarigen het hoogst is in Meerssen. 10,4% ervaart daar ernstige slaapverstoring. Hoewel op het niveau van primaire eenheid de uitschieters vooral lijken te liggen in gemeente Beekdaelen, ligt het gemeentelijk gemiddelde daar met 6,4% iets lager. Tabel 11 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio Zuid-Limburg in 2020

Gemeente (indeling 2020)

Aantal respondenten

% dat ernstige

18-64 jaar

slaapverstoring door vliegverkeer ervaart

Beek (L.)

858

8,5

Beekdaelen

1.459

6,4

Brunssum

1.033

4,2

Eijsden-Margraten

1.041

4,3

Gulpen-Wittem

429

4,0

Heerlen

1.837

1,6

Kerkrade

1.130

1,3

Landgraaf

1.099

2,0

Maastricht

3.228

3,4

Meerssen

865

10,4

Simpelveld

373

2,1

Sittard-Geleen

1.936

3,1

Stein (L.)

940

1,8

Vaals

344

3,5

Valkenburg aan de Geul

663

3,9

Voerendaal

410

1,7

17.645

3,4

Regio Zuid-Limburg

27

3.4.4 Rotterdam The Hague Airport Informatie over het vliegveld Rotterdam The Hague Airport (EHRD) is met zo’n twee miljoen passagiers per jaar de derde luchthaven van Nederland en heeft één start- en landingsbaan in noordoost – zuidwest richting (04 – 22). Sinds 2013 is het aantal vliegbewegingen stabiel met circa 50.000 vliegbewegingen per jaar, met uitzondering van 2020 waarbij er 38.578 vliegbewegingen zijn vastgesteld (CBS, 2022a).

Geluidhinder Een relatief klein gebied ondervindt hinder van het vliegverkeer van Rotterdam The Hague Airport. Met name in delen van Lansingerland, Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen ervaren bewoners ernstige geluidhinder. In Bergschenhoek en het gebied ten oosten daarvan, geeft 27% van de 18-64 jarigen aan ernstige geluidhinder door vliegverkeer te ervaren (Figuur 11). In de wijk Kethel in Schiedam ervaart 31% van de 65-plussers ernstige geluidhinder.

Figuur 11 Percentage inwoners in de omgeving van Rotterdam The Hague Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020 Tabel 12 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart per gemeente in de omgeving van Rotterdam The Hague Airport in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

door

18-64 jaar

19-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Albrandswaard

355

0,8

531

2,5

Gouda

602

4,3

875

6,8

Krimpenerwaard

989

2,5

1.247

2,3

Lansingerland

439

9,7

781

9,7

Maassluis

375

0,5

447

2,4

Midden-Delfland

402

1,1

746

2,1

Ridderkerk

435

1,4

589

2,3

Rotterdam

7.649

2,2

8.267

2,4

Schiedam

432

8,7

1.663

7,3

Vlaardingen

356

6,1

652

7,5

Waddinxveen

344

3,4

399

4,9

Zuidplas

611

6,2

466

5,9

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

28

Uit Tabel 12 blijkt dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer rondom Rotterdam The Hague Airport in geen enkele gemeente significant is toe- of afgenomen tussen 2016 en 2020.

Slaapverstoring Net als geluidhinder is ook de slaapverstoring in de wijk Kethel is hoog (Figuur 12). 65-plussers ervaren hier de meeste slaapverstoring van Rotterdam The Hague Airport (16%). Onder 18-64 jarigen is de slaapverstoring in de wijk Schiebroek in Rotterdam het hoogst. 14% geeft aan ernstige slaapverstoring van vliegverkeer te ervaren.

Figuur 12 Percentage inwoners in de omgeving van Rotterdam The Hague Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in 2020 Tabel 13 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart per gemeente in de omgeving van Rotterdam The Hague Airport in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

slaapverstoring

respondenten

slaapverstoring

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Albrandswaard

355

0,1

531

1,3

Gouda

602

N/A

875

4,0

Krimpenerwaard

989

N/A

1.247

0,7

Lansingerland

439

5,2

781

6,5

Maassluis

375

0,0

447

1,2

Midden-Delfland

402

N/A

746

0,4

Ridderkerk

435

0,9

589

0,5

Rotterdam

7.649

1,4

8.267

1,6

Schiedam

432

4,0

1.663

4,1

Vlaardingen

356

2,4

652

2,7

Waddinxveen

344

N/A

399

1,8

Zuidplas

611

N/A

466

1,0

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

De slaapverstoring door vliegverkeer is op gemeenteniveau vooral aanwezig in Lansingerland, Schiedam en Gouda (Tabel 13). Er is geen sprake van significante toe- of afname ten opzichte van 2016.

29

3.4.5 Lelystad Airport Informatie over het vliegveld Lelystad Airport (EHLE) heeft één start- en landingsbaan in noordoost – zuidwest richting (05-23). Lelystad kent voornamelijk algemeen vliegverkeer (GA: General Aviation). In 2020 bedroeg het aantal vliegbewegingen volgens voorlopige cijfers 76.946 (CBS, 2022b). In 2019 waren dit er 97.387. Tussen 2016 en 2020 is de aanvliegroute verlegd. Deze loopt nu parallel aan de A6 en gaat meer over bewoond gebied dan voorheen.

Geluidhinder De meeste geluidhinder van vliegverkeer in de omgeving van Lelystad Airport wordt op dit moment ervaren in het oostelijk buitengebied van Lelystad (Figuur 13). 17% van de 18-64 jarigen ervaart daar ernstige geluidhinder van vliegverkeer.

Figuur 13 Percentage inwoners in de omgeving van Lelystad Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020 Tabel 14 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio rondom Lelystad Airport in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

19-64 jaar

door

18-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart a

ervaart

Dronten

386

3,2

904

2,2

Elburg

434

0,5

443

2,1

Harderwijk

394

2,5

402

0,8

Hattem

426

1,0

335

3,5

Heerde

459

0,3

429

2,3

Kampen

364

1,4

572

1,5

Lelystad

378

0,6

581

2,9

Oldebroek

396

0,6

432

3,0

Olst-Wijhe

396

0,8

471

2,3

Urk

282

0,9

348

0,0

Zeewolde

261

1,1

449

0,9

Zwartewaterland

377

0,2

565

0,5

Zwolle

564

1,7

668

1,6

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

30

In Tabel 14 is te zien dat er in de meeste gemeenten in de (wijde) omgeving van Lelystad Airport weinig tot geen geluidhinder wordt ervaren. Tussen 2016 en 2020 is de ervaren geluidhinder niet significant gestegen of gedaald.

Slaapverstoring Door ouderen wordt weinig slaapverstoring ervaren rondom Lelystad Airport (Figuur 14 en Tabel 15). 18-64 jarigen ervaren met name in het oostelijk buitengebied (7%) en onder vliegroute west (5%) slaapverstoring door vliegverkeer.

Figuur 14 Percentage inwoners in de omgeving van Lelystad Airport van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart in 2020 Tabel 15 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige slaapverstoring door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio rondom Lelystad Airport in 2020

Gemeente (indeling 2020)

Aantal respondenten

% dat ernstige

18-64 jaar

slaapverstoring door vliegverkeer ervaart

Dronten

904

0,6

Elburg

443

0,7

Harderwijk

402

0,2

Hattem

335

0,2

Heerde

429

0,6

Kampen

572

0,8

Lelystad

581

2,8

Oldebroek

432

0,7

Olst-Wijhe

471

0,0

Urk

348

0,0

Zeewolde

449

0,6

Zwartewaterland

565

0,0

Zwolle

668

0,1

31

3.4.6 Groningen Airport Eelde Informatie over het vliegveld Groningen Airport Eelde (EHGG) heeft één start- en landingsbaan in noordoost – zuidwest richting en een heliport. Groningen Airport Eelde is een luchthaven voor passagiersvluchten. Daarnaast is er de KLM Flight Academy gevestigd. Het aantal vliegbewegingen in 2020 bedroeg volgens voorlopige cijfers 39.384 voor Groningen Airport Eelde in 2020 (CBS, 2022a). In 2019 waren dit 31.931 vliegbewegingen, minder dus dan in 2020. Deze toename wordt vooral toegeschreven aan lesvluchten. In 2016 waren er in totaal 24.746 vliegbewegingen. De vluchten op Groningen Airport Eelde worden in principe alleen uitgevoerd op maandag tot en met vrijdag tussen 06:30 en 23:00 en op zaterdag en zondag tussen 08:00 en 20:00. De luchthaven heeft een ontheffing voor nachtvluchten ten behoeve van het vervoer van onder andere donororganen of transplantatieteams.

Geluidhinder De geluidhinder van Groningen Airport Eelde wordt vooral ervaren in het direct gebied rondom de luchthaven (Figuur 15). 4% van de 18-64 jarigen en 5% van de 65-plussers ervaart daar ernstige geluidhinder door vliegverkeer.

Figuur 15 Percentage inwoners in de omgeving van Groningen Airport Eelde van 18-64 jaar en 65 jaar en ouder dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020

In Tabel 16 is te zien dat er zowel in de gemeente Tynaarlo als gemeente Noordenveld een lichte stijging in de ervaren ernstige geluidhinder door vliegverkeer onder 18-64 jarigen waarneembaar is. Deze toename is echter niet significant. Tabel 16 Percentage inwoners van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart per gemeente in de regio rondom Groningen Airport Eelde in 2016 en 2020

Gemeente (indeling 2020)

2016

2020

Aantal

% dat ernstige

Aantal

% dat ernstige

respondenten

geluidhinder

respondenten

geluidhinder

door

18-64 jaar

19-64 jaar

door

vliegverkeer

vliegverkeer

ervaart

ervaart

Noordenveld

261

0,3

484

2,0

Tynaarlo

261

0,9

600

1,9

a In 2016 is geluidhinder gemeten onder 19-64 jarigen in plaats van 18-64 jarigen.

32

Slaapverstoring Slaapverstoring door vliegverkeer komt niet of nauwelijks voor rondom Groningen Airport Eelde, omdat hier ’s nachts niet wordt gevlogen.

33

3.4.7 Vliegbasis Gilze-Rijen Informatie over het vliegveld Vliegbasis Gilze-Rijen (EHGR) heeft twee start/-landingsbanen: een in oost-west (10-28) richting en een in noordoost - zuidwest (02-20) richting. Daarnaast heeft Gilze-Rijen een heli-square voor het opstijgen en landen van helikopters. In 2020 werden er 32.013 vliegbewegingen gemaakt, 2.151 meer dan in 2019 (Ministerie van Defensie, 2022b). De meeste bewegingen werden met helikopters gemaakt (96%, Chinook, Apache, Cougar/NH90). De effectgebieden van Vliegbasis Gilze-Rijen en Eindhoven Airport overlappen. In Oirschot wordt zowel geoefend door Vliegbasis Gilze-Rijen als Vliegbasis Eindhoven.

Geluidhinder Geluidhinder en slaapverstoring is in de omgeving van vliegbasis Gilze-Rijen alleen gemeten onder 18-64 jarigen. De meeste hinder wordt ervaren in de directe omgeving van de vliegbasis en dan met name in Hulten (gemeente Gilze-Rijen). 50% van de 18-64 jarigen ervaart hier ernstige geluidhinder door vliegverkeer (Figuur 16). Ook in Gilze (26%) en de wijk Reeshof in Tilburg (17%) ervaren veel mensen ernstige geluidhinder. De impact van vliegbasis Gilze-Rijen strekt zich uit tot gemeente Altena. In de dorpen Babyloniënbroek, Meeuwen en Drongelen geeft 23% van de 18-64 jarigen aan ernstige geluidhinder door vliegverkeer te ervaren.

Figuur 16 Percentage inwoners in de omgeving van vliegbasis Gilze-Rijen van 18-64 jaar dat ernstige geluidhinder door vliegverkeer ervaart in 2020

Op gemeenteniveau is de geluidhinder en slaapverstoring het hoogst in Gilze en Rijen. In de gemeenten Goirle en Hilvarenbeek is de ernstige geluidhinder door vliegverkeer significant toegenomen tussen 2016 en 2020 (Tabel 17).