Boek - Waar-een-wil-is-is-een-omweg
Tekst van het document
energiecoöperaties, woningcoöperaties en
clinic schaarse rechten gehouden met master
bestuurders van overheden.
studenten.
72
Factsheets / pilots opwek elektriciteit
Kennisdeling (via energiewerkplaatsbrabant.nl):
Vervolg:
• Rapport: Bevindingen en advies 50%
Handreiking wordt volop gebruikt door
participatie (op basis van 24 interviews met
gemeenten, ook in andere provincies. Het
betrokken partijen) (EMMA).
programma RES komt met nieuwe hand-
• Handreiking beleidskader hernieuwbaar op land (Jan Albert Timmerman/RenewabLAW).
reiking waarin onze adviezen worden meegenomen.
• Juridisch kader (Jan Albert Timmerman/ RenewabLAW). • De law clinic schaarse rechten is
Betrokkenen: Jan Albert Timmerman (RenewabLAW),
gepresenteerd tijdens het Energiecafé op
Laura Rijnaarts, Niels van Eck, Jeroen Stehouwer
17 mei 2019.
en Lieke Prinsen (studenten Law Clinic van
• De maatschappelijke tender in het Gelders
prof.mr.dr. Johan Wolswinkel, Tilburg University).
Energieakkoord (GEA) (www.geldersenergieakkoord.nl/actueel/de-maatschappelijketender-als-route-naar-lokaal-eigendom).
73
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Energiek Brabant
Doel:
Resultaten:
Energiek Brabant is een samenwerking van de
SIE co-financiert een kwartiermaker elektra
provincie, Enexis en SIE, voor de vier RES-regio’s
in de regio West-Brabant. Deze regio loopt
om bij te dragen aan een betaalbaar duurzaam
voorop. De ervaringen worden overdraagbaar
energiesysteem in Brabant. Het programma SIE
gemaakt voor de andere regio’s. Via Energiek
heeft mede aan de wieg gestaan van deze
Brabant wordt dit gecoördineerd.
samenwerking en meegewerkt aan de verdere uitwerking ervan.
Op initiatief vanuit SIE en Energiek Brabant is een knelpunten-notitie opgesteld die met het
Opzet:
Rijk (ministeries van EZK en BZK) is besproken
Energiek Brabant richtte zich in eerste instantie
om oplossingen te vinden voor de gevolgen
op het ontwikkelen en realiseren van gedeelde
van transportschaarste.
aansluitingen. Een opgave die de netbeheerder volgens de geldende regels alleen niet kan
Kennisdeling:
uitvoeren. Het creëren van gedeelde netaan-
Aanbevelingen om te komen tot een betere
sluitingen voor meerdere projecten, laat de
samenwerking tussen alle betrokken partijen
maatschappelijke kosten fors dalen.
en optimalisatie zijn uitgewerkt in de publicatie
Gaandeweg de samenwerking nam de
“7 aanbevelingen voor de energietransitie” terug
netcongestie toe en kwam de noodzaak tot
te vinden op de website van de provincie
programmeren en prioriteren erbij.
(https://publicaties.brabant.nl/energietransitie/).
74
Factsheets / pilots opwek elektriciteit
Vanuit het programma SIE is verder meege-
Betrokkenen:
werkt aan diverse werkbladen. De ervaring
Marc van de Ven, Amber Lafeber, Anne van
uit de pilots kwam daarbij goed van pas. Het
Wijk, Erik Bruggink (provincie Brabant), Ton
betreft de werkbladen:
Schuurmans, Robert Aerts, Christina Hoes,
• Zon toepassen bij (bestaande) windmolens
Mary van der Torre (Enexis), Lennard Seriese en
• Directe Lijn gebruik
Caroline Grootenboer (voor de regio West-Bra-
• Rekenen voor laagst maatschappelijke
bant), Martijn Messing (SIE) en Jurgen Roovers
kosten.
(gemeente Breda).
Via het regionaal maatwerk (gemeenten die eraan toe zijn) wordt kennis gedeeld met de netbeheerder Enexis. Vervolg: Het programma is nog volop gaande.
Pas als je tot over je oren in de soep zit zie je overal gehaktballen om je heen drijven.” Godfried Bomans
75
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
FACT SHEETS
pilots energiebesparing 76
Factsheets / pilots energiebesparing
77
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Thuis energie besparen doe je zo
Doel:
Resultaten:
Binnen dit kennis- en leertraject is de volgende
In de eerste fase zijn vijf voorbeeldwoningen
stelling getest: Met de juiste inzichten kunnen
doorgemeten en van adviezen voorzien. De
mensen zelf een stappenplan maken voor de
eigenaren zijn bezig met het opstellen en
verduurzaming van hun huis. Dit plan kunnen
uitvoeren van plannen om hun huis te ver-
ze uitvoeren samen met bestaande markt-
duurzamen. Van het hele proces zijn per stap
partijen en met bestaande producten.
video’s gemaakt en adviezen opgesteld. In de tweede fase is de pilot uitgebreid naar de
Opzet:
gemeenten Eindhoven, Laarbeek, Roosendaal,
Een onafhankelijke deskundige geeft woning
Drimmelen en Veldhoven. In elke gemeente
eigenaren inzicht in hun woning. Na een intake
zijn nog eens vijf woningen onderzocht.
en nulmeting krijgen de bewoners een advies
Kennis en ervaringen worden gedeeld met
waarmee ze zelf een plan kunnen maken.
omwonenden en de rest van de gemeente.
Stapsgewijs kunnen zij de temperatuur van
Het gebruik van de blowerdoortest bleek een
hun cv-ketel verlagen naar 40 graden Celsius.
groot succes. In Terheijden heeft de energie
Bij deze aanvoertemperatuur is de woning
coöperatie zelf de apparatuur aangeschaft
klaar voor een duurzame verwarming met een
om de luchtdichtheid van alle woningen door
warmtepomp of een warmtenet. Een hoofdrol
te kunnen meten. De gemeente Veldhoven
in het onderzoek speelde de blowerdoortest,
heeft een set geschonken aan de energie-
waarmee de luchtdichtheid van de woningen
coöperatie Veldhoven Duurzaam.
gemeten werd.
78
Factsheets / pilots energiebesparing
Kennisdeling:
Betrokkenen:
Van elke woning is een verslag gemaakt, in de
Joris van Boxtel (projectleider), Felix van
vorm van een blog. Er is een webinar gehouden
Gemen en Lars Boelen (huisfluisteraars).
en er is een serie van drie artikelen voor het vakblad Energie+ geschreven. Dit alles is terug te vinden op Energiewerkplaatsbrabant. Vervolg: Gekeken wordt hoe de aanpak van ‘Thuis energie besparen doe je zo’ uitgerold kan worden in andere gemeenten.
79
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Energie voor iedereen (EVI)
Doel:
brieven tot stappenplannen voor wijk-
In de pilot Energie voor Iedereen (EVI) draait
renovaties. Zij zijn terug te vinden in het digitale
alles om een inclusieve energietransitie, waarin
EVI-magazine.
iedereen mee kan doen. De vraag is hoe huishoudens van vier Brabantse gemeenten
Resultaten:
met een smalle beurs met een huur- of
Voor elke Brabantse gemeente is er tot op
koopwoning betrokken kunnen worden bij de
het niveau van individuele buurten in beeld
energietransitie.
gebracht welke huishoudens kampen met een te hoge energierekening en geen geld hebben
Opzet:
om hun huis te verduurzamen. Uit het onder-
In deze pilot werkte het programma SIE samen
zoek blijkt dat maatwerk nodig is om deze
met het provinciale programma Versterken
mensen te helpen. Hiervoor is veel mankracht
Sociale Veerkracht en de gemeenten Bernheze,
en geld nodig. Gemeenten moeten daarbij
Breda, Tilburg en ’s-Hertogenbosch. Stichting
zo goed mogelijk aansluiten bij de leefwereld
Zet heeft de vier gemeenten begeleid. Het PON
van de doelgroep en vertrouwen creëren met
& Telos heeft de gemeentelijke pilotprojecten
betrouwbare en begrijpelijke communicatie.
gemonitord.
Ontzorgen van de bewoners vergroot de kans dat ze meedoen.
Voor deze pilot zijn diverse tools en producten ontwikkeld voor gemeenten en woning-
De bevindingen zijn online gepubliceerd in
corporaties om in gesprek te gaan en de
een digitaal magazine. Het advies-rapport is
doelgroep te ondersteunen, uiteenlopend van
opgenomen in de RES’en.
80
Factsheets / pilots energiebesparing
Kennisdeling:
Betrokkenen:
Het online magazine is te vinden op de
Nicolaas Veltman (projectleider), Noëlle Peters
website van de provincie Brabant: “EVI-
Sengers (gemeente Tilburg), Mariëlle Pieterse,
magazine: Energietransitie bij mensen met een
Coen Vos (gemeente Breda), Merel van den
smalle beurs” (https://publicaties.brabant.nl/evi).
Tillaart (gemeente Bernheze), Pauline Slaa (gemeente ’s-Hertogenbosch), Ralf Klop
De resultaten zijn op 24 juni 2021 gepresenteerd
(Groene Groei), Cindy van den Bremen,
tijdens het webinar Energie voor Iedereen.
Eefje Ernst (Stichting Zet), Madelon van Duren, Bianca Koomen en Susanne Agterbosch
Vervolg:
(Het PON & Telos), Simone Brouwer (NCOD),
De pilotgemeenten gaan gevolg geven aan
Karlijn Fidder, Jan Bekkering en Jan-Willem
de geleerde lessen. Uitgezocht wordt nog hoe
van Herpen (provincie Noord-Brabant).
de pilot provincie-breed opvolging kunnen krijgen.
81
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Sociale innovatie in de sociale verhuur: gespikkeld bezit
Doel:
opgeknapt kon worden. De woningeigenaren
In de afgelopen jaren hebben woningcorporaties
konden gebruik maken van een aanbod
een deel van hun sociale huurwoningen verkocht
gebaseerd op het verduurzamingspakket van
(veelal aan de huurders). Hierdoor zijn wijken
de huurwoningen.
ontstaan met gespikkeld bezit: huurwoningen en voormalige huurwoningen staan hier door
Resultaten:
elkaar heen. Nu woningcorporaties door de
De opzet om voormalige huurders in de buurt
overheid verplicht zijn om hun woningvoorraad
te betrekken is niet gelukt. Van de 85 woning-
te verduurzamen rijst de vraag of woning-
eigenaren meldden zich aanvankelijk tien aan
corporaties als startmotor kunnen dienen
voor het renovatieproject. Zij haakten vervolgens
om hele wijken met gespikkeld bezit te
allemaal af, om uiteenlopende redenen, zoals
verduurzamen.
gebrek aan geld, andere plannen, niet het juiste moment of een beter aanbod van een andere
Opzet:
aanbieder. Ook blijken woningeigenaren meer
In dit project werkten woonstichting Leystromen,
dan een paar maanden nodig te hebben om
gemeente Goirle en Stichting Duurzaam Riel
te besluiten of ze hun woning willen renoveren.
Goirle samen aan de verduurzaming van de
Particulieren en huurders volgen verschillende
Rivierenbuurt in Goirle. Uitgangspunt was het
tijdlijnen. Dat geldt ook voor woningcorporaties.
opknappen van 80 huurwoningen, waarbij de
Zij hebben normaal gesproken alleen met
eigenaren van 85 koopwoningen een aanbod
huurders te maken en communiceren vaak
kregen om mee te doen. De bewoners konden
redelijk laat.
in een modelwoning kijken hoe hun woning
82
Factsheets / pilots energiebesparing
Een ander struikelblok bleek de wet Natuur-
Vervolg:
bescherming. De woonstichting heeft hiervoor
Er komt voorlopig geen vervolg voor
een ontheffing, maar particulieren niet. Om
particuliere woningen in gespikkeld bezit.
ook een ontheffing te krijgen, moeten zij eerst onderzoek laten doen of er vleermuizen, huis-
Betrokkenen:
mussen en/of gier- zwaluwen in de spouw
Liselotte Franssen (wethouder) en Henk
nestelen. Dit is duur en tijdrovend.
van Boxtel (gemeente Goirle), Marloes Sperber, Machlon de Rooij en Marjolein Duif
Een pluspunt was er ook: de bewoners hebben
(Woonstichting Leystromen), Rob de Bruijn en
een buurtteam opgezet dat met vergroening
Edwin Weijtmans (Stichting Duurzaam Riel
aan de slag wil.
Goirle), Martijn Messing, Joris van Boxtel (SIE).
Kennisdeling: • Informatie over deze pilot staat op Energiewerkplaatsbrabant. • De ervaring met de natuur- en milieuwetgeving wordt gedeeld tijdens een juridische opentafel sessie van VNG.
83
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Sociale innovatie in sociale verhuur: wonen als een service
Doel:
zonder hoge aanschafkosten. Het verhuren
Woonstichting Leystromen biedt woningen aan
van zonnepanelen zou een eerste stap kunnen
mensen met een laag- of middeninkomen in
zijn van een serie van diensten die leiden tot
de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau,
verdere energiebesparing.
Gilze en Rijen, Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk.
Achtergrond. Corporaties mochten tot 1 juli
Het doel van deze pilot is om huurders te
2021 niet zelf investeren in collectieve opwek
helpen bij het verlagen van hun energieverbruik
van energie. Daarmee ging de energietransitie
en zo hun woonlasten te verminderen. Dit kan
aan veel huurders voorbij. Per 1 juli 2021 is de
door huurders duurzame producten aan te
woningwet aangepast en kunnen corporaties
bieden die ze kunnen huren, zoals zonnepanelen.
eenvoudig een eigen postcoderooscoöperatie
Dit concept heet ‘wonen als een service”, omdat
voor huurders inrichten en zonnepanelen
de wooncorporatie met dit soort diensten
financieren.
verder gaat dan het aanbieden van fysieke woonruimte.
Resultaten: Het bleek niet het juiste moment en de juiste
Opzet:
plaats te zijn om deze nieuwe diensten uit
In deze pilot hebben het programma SIE, woon-
te proberen. Bovendien kwam er een nieuw
stichting Leystromen, huurders, de gemeente en
project tussendoor: het opknappen van de
actieve inwoners onderzocht hoe ze huurders
woningen van (voormalige) huurders in de
kunnen helpen om klimaatbewust te wonen
Rivierenbuurt in Goirle.
84
Factsheets / pilots energiebesparing
Kennisdeling: Lees meer over deze pilot op Energiewerkplaatsbrabant.nl Vervolg: Er komt een nieuw plan van aanpak. Het concept “Wonen als een service” kan daarmee doorgaan. Het project krijgt een vervolg op een andere locatie met gestapelde bouw. Betrokkenen: Joris van Boxtel, gemeente Goirle, Woonstichting Leystromen en Stichting Duurzaam Riel Goirle.
85
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Energieadvies van onderop
Doel:
Resultaten:
Steeds meer particulieren geven energieadvies
Lokale energiecoaches zijn succesvoller dan
aan buurtgenoten. In deze pilot is onderzocht
commerciële partijen. Hun adviezen worden
hoe effectief het vrijwilligersadvies is ten
beter opgevolgd. Dit leidt tot meer maatregelen
opzichte van de adviezen van commerciële
om energie te besparen: zo’n 70% tegenover
organisaties. Daarbij is bekeken hoe de
30-50%.
kwaliteit van het energieadvies verbeterd kan worden en hoe lokale initiatieven beter kunnen
Acht lokale initiatieven zijn, met ondersteuning
samenwerken.
vanuit SIE, opleidingen voor energiecoaches gestart. Zij delen kennis en ondersteunen elkaar.
Opzet:
In Oisterwijk investeert naast de gemeente
In de regio Hart van Brabant is onderzocht hoe
ook de Rabobank in lokaal energieadvies, met
verschillende partijen energie-adviezen geven
opleiding en begeleiding van energiecoaches.
en of deze adviezen leiden tot het nemen van
In veel gemeenten zijn lokale adviseurs actief,
maatregelen. Verder zijn vrijwillige energie
die hoger zijn opgeleid dan de coaches.
coaches opgeleid, met financiering vanuit de
Zij hebben een brede vakervaring en werken
RES-regio. Dit paste bij de ideeën om aan te
op semi-vrijwillige basis (tegen een sterk
haken bij bestaande structuren (energie-
gereduceerd tarief). Door de pilot zijn de
loketten). Daarnaast zijn lokale initiatieven
betrokken energiecoöperaties en de gemeenten
bijeengebracht om hun kennis te delen.
beter gaan samenwerken.
86
Factsheets / pilots energiebesparing
Kennisdeling:
(Energieloket Helmond), Pauline Slaa (gemeente
Het onderzoek is uitgevoerd door Swaenssen
‘s-Hertogenbosch), Rob van Haren (Susteen),
en Partners/MVG Duurzaam Perspectief, in
Mark van den Broek (Closer2talent), Marcel
opdracht van Enpuls. De rapportage “Energie
Timmermans (Energieloket Tilburg), Theo
advies van onderop” staat op
van Hoek (Buurkracht), Rachad Ghaddoura
Energiewerkplaatsbrabant.nl.
(Hoom), Rinus Zebregts (Energiek Heusden), Tijs van Gisbergen (gemeente Tilburg), Ralf
Vervolg:
Klop (Brabant woont slim/Groen Groei).
Er komt een samenwerkingsverband van lokale energiecoöperaties en gemeenten, met een digitaal loket. Ook lokale energieloketten gaan energieadviseurs opleiden. Betrokkenen / geïnterviewden: Marjo van Gennip, Robert Linck en Hans Jager (DEC Oisterwijk), Henk van den Berg
87
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Burenregeling A16
Doel:
van 50 cent per megawattuur in een speciaal
Langs de A16 komen 28 windmolens. Om-
fonds. Gemiddeld levert dat zo’n 170.000 euro
wonenden, overheden en initiatiefnemers wilden
per jaar op. Dit bedrag wordt verdeeld onder
de lusten en lasten van windenergie beter
de buren, waarbij iedereen gelijk wordt
verdelen. Via de Green Deal A16 is afgesproken
behandeld. Of de buur nu in Moerdijk woont
een speciale regeling voor omwonenden te
of in Zundert. Naar verwachting komt jaarlijks
organiseren. Hieruit is een unieke Burenregeling
1.100 euro per w oning beschikbaar per woning,
ontstaan, waarbij 156 gezinnen die het dichtst
zo lang de molens draaien (25 jaar).
in de buurt van de windmolens wonen, geld krijgen om hun woning te verduurzamen. Resultaten: Opzet:
De Burenregeling van Energie A16 is een unieke
De Burenregeling is bedacht door enkele
en geslaagde vorm van bewonersparticipatie
inwoners met ervaring met windmolens in de
gekoppeld aan de komst van windmolens.
achtertuin en uitgewerkt door een informeel
In een proef met dertien omwonenden is
samenwerkingsverband Werkeenheid A16.
ervaring opgedaan met de regeling en het
Het ParticipatieFonds Wind A16 BV is de formele
verduurzamen van de woningen. Het animo
uitvoerder van de regeling.
onder de omwonenden om de regeling te
Met een geluidscontour is bepaald welke
accepteren is hoog. Inmiddels (oktober 2021)
omwonenden in aanmerking komen. Zij krijgen
heeft 90% van de rechthebbenden zich gemeld
geld om hun woning te verduurzamen. De
en heeft 75% van de 156 gezinnen het contract
ontwikkelaars storten hiervoor jaarlijks een bedrag
getekend.
88
Factsheets / pilots energiebesparing
Kennisdeling:
Messing (opdrachtgever vanuit het leer-
Een uitbreid verslag van de pilot is te vinden
programma Sociale Innovatie in de Energie-
op Energiewerkplaats Brabant. Hier is ook een
transitie (SIE) en strategisch adviseur), Moniek
‘blauwdruk’ van de Burenregeling te vinden ten
Schoofs (communicatieadviseur).
behoeve van andere windprojecten. Vervolg: Eind 2022 worden de windmolens opgeleverd. De regeling gaat officieel van start als de windmolens een jaar draaien. Burenregeling A16 blijft van kracht zolang de windmolens draaien. Betrokkenen / geïnterviewden: Derk Hueting (projectleider Burenregeling), Joris van der Geest (uitvoering Burenregeling), Jurgen Roovers (verantwoordelijk voor participatie en het bekend maken van de regeling), Martijn
89
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
FACT SHEETS
pilots warmte 90
Factsheets / pilots warmte
De bestuursleden van Hedikhuizen Duurzaam, Dop Jooren, Eugene Kuis, Mari Korsten, Frank Cooler en Hans Boelen
91
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
7 succesfactoren voor een haalbare en betaalbare warmtetransitie
Doel:
factoren voor een haalbare en betaalbare
Gemeenten hebben een regierol in het aard-
warmtetransitie”. Dit magazine is ruim 750
gasvrij maken van de gebouwde omgeving.
keer bekeken. De bevindingen zijn op 30 april
Het uiteindelijke doel is een haalbare en
2021 tijdens een webinar gedeeld met ruim
betaalbare warmtetransitie voor iedereen.
tweehonderd deelnemers.
Maar hoe krijg je de bewoners mee? In de pilots deed SIE veel ervaring op met het
Kennisdeling:
betrekken van bewoners bij de warmtransitie.
• Magazine 7 succesfactoren voor een
Die ervaringen werden graag gedeeld met
haalbare en betaalbare warmtetransitie.
gemeenteambtenaren en beleidsambtenaren,
• Webinar 7 succesfactoren.
zodat zij beter kunnen aansluiten bij de
• In het najaar van 2021 is een bijeenkomst
wensen en behoeften van de inwoners.
gehouden met gedragspsycholoog Gert Slob over hoe de lessen uit de gedrags-
Opzet:
psychologie concreet ingezet kunnen
Alle ervaringen uit de pilots zijn geanalyseerd
worden in de wijk (terug te vinden op
en vervolgens hebben twee gedrags-
energiewerkplaatsbrabant.nl,
psychologen deze ervaringen gekoppeld aan
Gebruik de zoekterm ‘succesfactoren’.).
inzichten uit de gedragswetenschappen. Vervolg: Resultaten:
Het is nu aan gemeenten om gebruik te
De ervaringen uit de pilots zijn bijeengebracht
maken van de aanbevelingen.
in het overzichtelijke online magazine “7 succes-
92
Factsheets / pilots warmte
Betrokkenen: Joris van Boxtel (projectleider), Martijn Messing (programmamanager SIE), Lars Boelen en Felix van Gemen (pilot Thuis Energie Besparen doe je zo), Derk Hueting (Energie A16), Robert Linck en Marjo van Gennip (pilot Energieadvies van onderop), Gert Slob en Kyron Olmeijer (psychologen van Dijksterhuis & Van Baaren), Harmen de Kool (Energiefonds Brabant) en Erik van Stokkom (eindredactie).
93
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Warmteinitiatieven, lessen uit de voorhoede
Doel:
Resultaten:
Terwijl gemeenten druk bezig zijn met het
De bevindingen zijn gebundeld in het rapport
opstellen van warmteplannen, zijn door het
‘Warmte-initiatieven, lessen uit de voorhoede’.
hele land al vele lokale initiatieven gestart met
De belangrijkste les is dat de warmtetransitie
het aardgasvrij maken van hun wijken, dorpen
veel meer is dan het organiseren van de
en steden. In dit onderzoek is gekeken hoe
techniek. Het organiseren van de samen-
deze initiatieven van de grond komen. Wat
werking met bewoners is minstens zo belang-
kunnen bewonersinitiatieven en gemeenten
rijk. Dit werkt het beste door bewoners aan
te spreken op thema’s die voor hen belangrijk Tijmen Klip & Joris van Boxtel zijn: betaalbaarheid, comfort en leefbaarheid. HIER opgewekt - SIE Opzet: Intensieve samenwerking tussen gemeenten, leren van de initiatiefnemers van het eerste uur?
November 2020 Samen met HIER opgewekt onderzocht SIE
bewonersinitiatieven en externe partijen is iets
welke lessen we kunnen leren van lokale warmte-
waar iedereen nog aan moeten wennen. Maar
initiatieven. Welke technische, financiële en
de zes initiatieven uit het onderzoek laten zien
sociale uitdagingen moeten zij overwinnen om
dat het kan.
duurzame warmtenetten aan te leggen? Welke fases en rollen zijn er te onderscheiden? Na uitgebreide deskresearch zijn initiatiefnemers geïnterviewd van warmteprojecten in Oisterwijk, Breda, Wageningen, Noordoostpolder, Drimmelen en Culemborg.
94
Factsheets / pilots warmte
Kennisdeling:
Betrokkenen:
• Het rapport ‘Warmte-initiatieven, lessen uit
Tijmen Klip en Joris van Boxtel (onderzoek
de voorhoede’ is te vinden op
en teksten), Sible Schöne en Martijn Messing
Energiewerkplaatsbrabant en de website
(redactie/advies), Erik van Stokkom (eindre-
van HIER.
dactie), Anouk de Jong (vormgeving). Met
• HIER opgewekt heeft een speciale webpagina over het rapport.
dank aan: Jos Nij Bijvank (DEC Oisterwijk), Maurice van de Sande (gemeente Oisterwijk), Derk Hueting (dorpsplatform Prinsenbeek),
Vervolg:
Theo de Bruijn (Warmtenet Oost Wagenin-
De zes beschreven initiatieven laten zien welke
gen), Rutger Bergboer (Nagele in Balans), Pim
verschillende oplossingen zij gevonden hebben
de Ridder (Warmtenet Terheijden), Gerwin
voor uiteenlopende knelpunten. Hiermee
Verschuur (Thermo Bello).
inspireren zij de volgende lichting warmtepioniers.
95
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Slimme Wijkenaanpak (SWA)
Doel:
start en het betrekken van bewoners die
De Slimme Wijkenaanpak is gericht op bewoners
gemotiveerd zijn om te verduurzamen en die
die aan de slag willen om hun wijk aardgasvrij
hun buurtgenoten willen meenemen in hun
te maken. Centraal staat een praktisch proces
enthousiasme.
met ondersteunende middelen voor een collectieve wijkaanpak met groepen bewoners.
Resultaten:
De Slimme Wijken Aanpak wordt kosteloos
De Slimme Wijkenaanpak is beschikbaar sinds
aangeboden aan gemeenten en hun energie-
oktober 2020. De aanpak is opgenomen in het
loketten.
Ontzorgingsaanbod van het ministerie van BZK en wordt ook gebruikt door de Stroomversnelling.
Opzet:
Dertig woningen in Breda en Tilburg zijn met de
De Slimme Wijkenaanpak geeft de bewoners
wijkaanpak onderzocht. De uitwerking is vol-
inzicht in de mogelijkheden om hun wijk te
ledig getest in de wijk Prinsenbeek (gemeente
verduurzamen. Zij krijgen een procesbeschrijving
Breda) en in Udenhout is de aanpak opgestart
en een set van tools om groepen bewoners te selecteren. Er zijn maatregelpakketten voor 17
Kennisdeling:
woningtypes en diverse communicatieformats
• https://portal.slimmewijkenaanpak.nl
(https://portal.slimmewijkenaanpak.nl.
• www.mijnslimmewijk.nl
Ook is een rekentool beschikbaar, zie www.mijnslimmewijk.nl). Kenmerkend voor de Slimme Wijkenaanpak is de kleinschalige
96
Factsheets / pilots warmte
Vervolg: De ervaringen in Prinsenbeek worden gebruikt voor het ‘Slimme Stappenplan A16’ (zie factsheet op pagina 110). In Udenhout moet de vervolgfase nog plaatsvinden (dit traject liep nog tijdens het schrijven van dit verslag). Betrokkenen: Cor Brockhoven (programmamanager vanuit Enpuls), Ruth Eikenaar (advies en uitvoering), lokale projectleiders: Derk Hueting (Prinsenbeek) en Jan Snelders (Udenhout). Ondersteuning vanuit de gemeenten Tilburg en Breda, Energiecoöperatie Udenhout en Stichting Green Deal Tilburg.
97
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Is buurtbegeleiding een publieke taak?
Doel:
de drie bewonersinitiatieven eigen buurtplannen
In deze pilot onderzocht we of de professionele
op. Parallel concludeerden de juristen van
begeleiding van wijkbewoners die hun woningen
de gemeente Eindhoven en de provincie dat
aardgasvrij willen maken, te classificeren valt
buurtbegeleiding geen dienst is van algemeen
als een dienst in het algemeen (economisch)
(economisch) belang (DAB of DAEB).
belang (DAB). Het onderzoek vond plaats in Eindhoven waar Buurkracht drie wijken onder-
Kennisdeling:
steunde.
• Op de website van Buurkracht staan verslagen van de Generalenbuurt, ’t Ven en
Opzet:
de Sintenbuurt.
In de gemeente Eindhoven onderzoeken de
• Het buurtcontract met ’t Ven is te vinden op
inwoners van drie wijken hoe zij van het aard-
de website van de gemeente Eindhoven.
gas af kunnen. Zij zijn door Buurkracht begeleid bij het opstellen van een buurtplan. Buurkracht
Vervolg:
heeft hiervoor een aanpak gemaakt om de
De gemeente gaat voor ’t Ven een hoge
buurtbewoners te betrekken en te informeren.
temperatuur warmtenet aanleggen. Hiervoor
Parallel werd juridisch uitgezocht op welke
is subsidie beschikbaar vanuit het Programma
wijze buurtbegeleiding door een gemeente in-
Aardgasvrije Wijken. ’t Ven neemt ook deel aan
gekocht moet worden zodra de wijkuitvoerings-
het kennis- en leertraject “Thuis energie besparen
plannen uitgevoerd moeten gaan worden
doe je zo”. En Buurkracht blijft betrokken om de
(gevolg klimaatakkoord).
buurtbewoners voor te bereiden op een aardgasvrije toekomst. Voor de Generalenbuurt en
Resultaten:
de Sintenbuurt heeft de gemeente onvoldoende
Met professionele hulp van Buurkracht stelden
financiële middelen.
98
Factsheets / pilots warmte
Met Buurkracht worden eind 2021 workshops opgezet voor buurten die ook een buurtplan willen opstellen. Deze pilot liep in de eerste jaren van het programma SIE, tegen het einde van het programma zijn er steeds meer gemeenten buurtbegeleiders in dienst nemen. Je zou daarmee kunnen stellen dat buurtbegeleiding misschien toch een publieke taak is? Betrokkenen: Roozbeh Nikdel (gemeente Eindhoven), Yvette Marijnissen en Lucas Mosmuller (Buurkracht), Cemil Ustuner en Erik Oranje (provincie Noord-Brabant), Jan van Creij (gemeente Eindhoven).
99
WAAR EEN WIL IS, IS EEN (OM)WEG
Hedikhuizen
Doel:
Resultaten:
Hedikhuizen is een dorp met 275 inwoners in
Aan de hand van de eerste onderzoeken
het buitengebied van de gemeente Heusden.
werd duidelijk dat er subsidie nodig is om
Er is ruimte voor energie-opwek en warmte-
het doel van de initiatiefgroep te realiseren.
buffering. En er zijn energiebronnen, zoals
Er is twee keer een subsidie aangevraagd bij
restwarmte van de steenfabriek. Daarnaast is
het Programma Aardgasvrije Wijken. Helaas
er een grote sociale cohesie en actiebereidheid
werden beide aanvragen afgewezen.
bij een kerngroep aanwezig. Initiatiefnemers van coöperatie Duurzaam Hedikhuizen willen
Vervolg:
het dorp aardgasvrij maken. Onderdeel van
Hedikhuizen Duurzaam en de gemeente
het experiment is om de inwoners een eigen
Heusden onderzoeken hoe de restwarmte uit
werkbudget te geven om hun plannen verder
de nabijgelegen steenfabriek ook benut kan
te kunnen brengen. Vanuit SIE hebben de
worden voor andere kernen in de gemeente.
initiatiefnemers een opdracht gekregen om het
De gemeente financiert hiervoor een meer
idee uit te werken.
gedetailleerd onderzoek: door HoCoSto. SIE is hier niet langer bij betrokken.
Opzet: De initiatiefnemers onderzochten samen
Betrokkenen:
met de gemeente Heusden of een collectief
Mart van der Poel (wethouder), Willem van
warmtenet mogelijk is. Mogelijke warmte-
de Ven, Harrie Timmermans en Ans van de
bronnen zijn zonnecollectoren (met warmte-
Griendt (gemeente Heusden). Eugène-Emile
opslag) en restwarmte uit een nabijgelegen
Kuis, Frank Cooler, Hans Boelen, Dop Jooren,
steenfabriek. Onderzocht is ook of hier een
Mari Korsten en Frank van de Leur (Hedikhuizen).
meerjarig actieprogramma uit kan komen en
Martijn Messing, Tim van Melick en Henk
of vervolgens alle inwoners van Hedikhuizen
Visser (SIE).
zich zullen aansluiten op een duurzame wijze van energievoorziening.
100