Bijlage - Nota Kapbeleid 2025-001
Tekst van het document
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid voor de gemeente Gilze en Rijen documentnr.2025-001 revisie 00 5 augustus 2025 Samenstellers: Harry Aarts - Sjoerd Borst - Guus van Roozendaal
Opgesteld door: Natuur- en landschapsvereniging Gilze en Rijen Adviesgroep Natuur p/a Wethouder Noijhof 4 5121 TS RIJEN
datum vrijgave
Beschrijving revisie 00
5-8-2025
Rapport Nieuw kapbeleid voor Gilze en Rijen
goedkeuring A. van Rijsbergen
vrijgave P. von Meijenfeldt
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
Inhoud
Blz.
1
Samenvatting
3
2 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.2 2.3 2.4
Inleiding Doelstelling De 3+30+300-regel 3 bomen zien 30% kroonbedekking Op 300 meter afstand een publieke groene ruimte De 3+30+300-regel als communicatiemiddel Stedelijke uitdagingen in onze kernen Betrokken partijen/participatie en inspraak Definities Leeswijzer
5 6 6 6 7 7 7 8 9 9 10
3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.4
Kaders uit relevante wet- en regelgeving Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) Omgevingsplannen Bomenbeleid en groenvisie Omgevingswet Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) Omgevingsbesluit
11 11 11 11 12 13 13 13 14
4 4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4 4.4 4.5 4.6 4.7 4.7.1 4.7.2
Procedures en voorwaarden Bescherming van bomen Vergunning Velverbod bomen Besmettelijke boomziente Snoeien Dunning Verplanten van bomen en het moedwillig doden van bomen Voorwaarden bij de aanvraag Bomen Effect Analyse (BEA) Specifieke zorgplicht Boombeschermingsplan en -maatregelen Boombescherming Standaard eisen ten aanzien van werken rondom bomen
15 15 16 16 16 18 18 18 19 19 20 21 21 21
5 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.1.6 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.3 5.4 5.5 5.6
Besluit op de aanvraag Belang van behoud (weigeringsgronden) Natuurwaarde Landschappelijke waarde Cultuurhistorische waarde Waarden van stads- en dorpsschoon Waarden voor de leefbaarheid Beeldbepalende waarden Criteria Zwaarwegend maatschappelijk belang Onevenredige overlast In stand houden niet langer verantwoord Schade Veiligheid Vitaliteit en ziekten Herplant
23 23 23 24 24 24 24 24 25 25 26 27 27 28 29 29
blad 1 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
5.7 5.8 5.9 5.10
Compensatieplan Financiële compensatie Compensatiebedrag Compensatiefonds bomen
30 31 32 32
6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Handhaving Handhaving Proces Verbaal Sancties Opleggen last onder dwangsom Schade verhalen
33 33 33 34 34 34
blad 2 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
1
Samenvatting Voor u ligt een initiatiefvoorstel van de Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) voor een nieuwe nota Kapbeleid, welke de basis moet vormen voor het nieuw op te stellen kapvergunningenbeleid. In dit initiatiefvoorstel wordt de bescherming van bomen in de openbare ruimte op de eerste plaats gesteld. Deze bescherming is nodig, omdat gezondheid van inwoners, oververhitting in binnenstedelijk gebied en overlast door zware regenbuien als gevolg van klimaatverandering, te belangrijk zijn om door te gaan op de wijze waarop de gemeente Gilze en Rijen met het bomenbestand in de afgelopen 10 jaar is omgegaan. Het initiatiefvoorstel van de NLGR zet in op vergroening van de kernen op een dusdanig wijze, dat minder bomen gekapt gaan worden, en meer bomen kunnen uitgroeien tot volwassenheid en daarmee de functies kunnen vervullen die nodig zijn om bovenstaande gevolgen van klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden. In dit initiatiefvoorstel worden de randvoorwaarden gegeven waaraan de kap van een boom of bomen dient te voldoen. En ook welke redenen niet gegrond zijn om de kap van een boom te laten plaatsvinden. Voorts is het belangrijk dat de kap van een boom altijd het uiterste middel moet zijn wanneer alle alternatieven zijn afgewogen. In deze nota kapbeleid gaan wij in op het belang en de waarde van bomen en de functie die ze vervullen.
Daarnaast is de NLGR ook reëel genoeg om te begrijpen dat het behoud van een boom niet altijd mogelijk is. Door in deze nota kapbeleid uit te leggen wanneer wel en wanneer niet een boom gekapt zou mogen worden, hopen we een bijdrage te leveren aan het behouden van bomen. Daarmee stopt het evenwel niet. Behoud van bomen begint bij het begin, nl. de initiatieffase van een project. Niet beginnen met een blanco vel papier waarop de ontwerpcreativiteit zonder beperkingen kan worden getekend, maar beginnen met de basisnatuurwaarden van een locatie en daaromheen de ontwerpcreativiteit inzetten. Dat dat laatste moeilijker is dan een blanco vel papier is uitdagender en verlangt van de ontwerper kennis en kunde met betrekking tot bomen en groen in het algemeen, maar ook de wil om bomen te behouden. In deze nota kapbeleid worden de randvoorwaarden omschreven waaraan een vergunningsaanvraag
voor
de
kap
van
een
boom
moet
voldoen.
Deze
randvoorwaarden hebben betrekking op de bestaande kwaliteit van de te kappen boom, maar ook op de mogelijkheden en onmogelijkheden om herplant als compensatie te
blad 3 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
eisen. Maar niet alleen de bomen die gekapt worden, ook bomen in de omgeving van een project behoeven bescherming. Ook hieraan is in deze nota kapbeleid aandacht besteed, met als doel een bewuste en zorgvuldige omgang met het bestaande groen in de gemeente Gilze en Rijen. Naast behoud van bomen pleit de NLGR ook voor een beter beheer van bestaande bomen en een betere (na)zorg voor nieuwe aanplant. En daar waar illegale kap van bomen plaatsvindt moet handhaving plaatsvinden met sancties die voorkomen dat er herhaling voorkomt. De NLGR heeft getracht met die initiatiefvoorstel voor nieuw kapbeleid voort te borduren op het bestaande kapbeleid, waaraan de NLGR in 2013 ook zijn medewerking heeft gegeven.
blad 4 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
2
Inleiding Het zal geen verrassing zijn dat bomen goed zijn voor het klimaat. De groene vriendelijke reuzen helpen ons tegen de gevolgen van klimaatverandering. Zoals extreme hitte en wateroverlast. Met hun grote schaduw zorgen ze voor verkoeling op hete zomermiddagen. Ook bij die plensbui die zomernacht, wil je bomen in je wijk. Al dat water loopt veel makkelijker weg tussen bomen, dan tussen stenen en beton. Ook de link met biodiversiteit is snel gemaakt. Bomen bieden ruimte voor allerlei soorten dieren. Bijvoorbeeld voor vogels die er hun nesten in kunnen maken en insecten die onder de schors leven. De koppeling tussen groen en gezondheid lijkt iets minder vanzelfsprekend, maar bewoners in een groene omgeving voelen zich gezonder dan bewoners in een versteende omgeving. Het behouden van bomen in een versteende omgeving is een uitdaging. Waardevolle bomen ontstaan niet van de ene op de andere dag. Bomen vragen tijd om tot volle wasdom te komen en dat maakt ze kwetsbaar in de concurrentiestrijd om de schaarse ruimte. Hoog opgaand groen wordt door veel inwoners ervaren als een verrijking van het aanzien van de gemeente. Bovendien hebben bomen een belangrijke ecologische waarde en leveren zij een belangrijke bijdragen aan een schone lucht en aan de leefbaarheid van de gemeente.
Ook op percelen van particulieren staan bomen die de gemeente Gilze en Rijen zou moeten willen beschermen. Het belangrijkste doel van het kapbeleid is de regulering van het vellen van bomen. Dit betreft zowel de gemeentelijke als de particuliere bomen. Om de bescherming te garanderen moeten zowel de gemeente als de bewoners voldoen aan regels. Deze regels zijn opgenomen in het kapbeleid en de APV. De APV voorziet in een vergunningsplicht hiervoor. Het kapbeleid geeft de onderbouwing, het beleid, het proces en de toelichting hiervoor. De laatste herziening van het kapbeleid was in 2013. In dat kapbeleid stonden goede onderdelen, maar door de snelle ontwikkelingen op het gebied van klimaat en biodiversiteit vraagt het om een herziening. Bomen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van de gemeente Gilze en Rijen. Ze zorgen voor schaduw, gaan hittestress tegen en nemen water op. Daarom zouden ze beter beschermd moeten worden. Ook moeten procesmatig dingen anders georganiseerd worden. De belangrijkste wijzigingen in dit herziene kapbeleid zijn dat bomen in het buitengebied ook vergunningplichtig zijn en dat er niet meer wordt gekeken naar de grootte van de tuin. Het kapbeleid zal hierdoor eenvoudiger worden.
blad 5 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
2.1
Doelstelling Het doel van het nieuwe kapbeleid is “goed rentmeesterschap van de openbare ruimte” door de gemeente Gilze en Rijen. Hiermee bedoelen we dat de gemeente de eerstaangewezen organisatie is die het behoud van bomen zou moeten voorstaan. Bomen niet kappen dus, maar streven naar een “gemeente in het groen”, en met behulp van de 3+30+300-regel is er een doelstelling.
2.1.1
De 3+30+300-regel De 3+30+300-regel is ontwikkeld door prof. dr. Cecil Konijnendijk. De regel is een perfecte maatstaf om te sturen op vergroening. Want als je weet hoe buurten en panden in jouw gemeente scoren op deze regel, kun je de juiste prioritering aanbrengen in het vergroenen. De scores op de regel openen het gesprek met politiek, inwoners en ondernemers over waar te vergroenen. De 3+30+300 regel helpt om na te denken en te communiceren over het gebruiken van bomen om de levenskwaliteit te verhogen. Met behulp van deze regel kunnen doelstellingen worden geformuleerd en kan worden gemonitord in hoeverre deze al behaald zijn. De maatschappelijke winsten kunnen rechtstreeks worden gekoppeld aan deze doelstellingen. Daarbij is het belangrijk om de focus te houden op de doelen die er met bomen bereikt moeten worden. Daarnaast speelt de 3+30+300-regel in op de moderne stedelijke uitdagingen.
2.1.2
3 bomen zien Groen zien kan ervoor zorgen dat mensen op korte termijn kunnen herstellen van stress en moeheid, sneller kunnen recupereren van een ziekte of letsel en zodoende bijdragen aan de fysieke en mentale gezondheid op lange termijn. Het is bewezen dat groen mensen creatiever en productiever maakt. De 3-bomen regel verhoogt het mentaal welzijn van je bewoners. De zichtbare bomen fungeren als indicator voor zichtbaar groen, zowel binnenshuis als op straat. Bomen zijn daarnaast ook belangrijke stapstenen en habitats voor tal van soorten. Visueel toegankelijke biodiversiteit vermindert stress. Vooral vogels kunnen ervoor zorgen dat het ritme van de natuur zichtbaar en hoorbaar wordt. Men dient zich niet blind te staren op het getal “3”. De keuze voor dit getal is niet wetenschappelijk onderbouwd, maar was vooral een communicatieve keuze. Het belangrijke van deze regel is dat het ertoe leidt dat groen evenredig wordt verdeeld. Men moet aandacht hebben voor groengelijkheid, alle bewoners in iedere wijk hebben recht om groen te zien.
blad 6 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
2.1.3
30% kroonbedekking In het groen zijn zorgt voor een betere levenskwaliteit, zowel fysiek als sociaal. Groen in de wijk creëert ontmoetingsplaatsen en verhoogt de slaapkwaliteit. De toename in zowel mentale als fysieke gezondheid is substantieel vanaf een kroonbedekking van 30%. Goed geplaatste bomen kunnen de luchtkwaliteit verhogen en vanaf 40% kroonbedekking is er een sterk verkoelend effect dankzij evapotranspiratie en schaduwwerping. 30% is de ondergrens voor bomen om impact te hebben op wijkniveau, het is dus een minimumdoelstelling. Kroonbedekking is de verhouding tussen de totale oppervlakte en de oppervlakte van de loodrechte projectie van de kronen van de bomen. Om dit begrip te visualiseren moet je een denkbeeldig vliegtuig instappen en over de wijk vliegen. Als je dan loodrecht naar beneden kijkt: hoe groot is de verhouding tussen de oppervlakte van alle boomkruinen die je ziet in de wijk ten opzichte van de volledige oppervlakte van deze wijk? Als je een woonwijk van 3 ha hebt, zou je volgens deze vuistregel minstens 1 ha aan kroonoppervlakte moeten kunnen zien. Door op de bomenkaart de daadwerkelijke omvang van de kroon van een boom op te nemen, wordt snel een beeld verkregen wat het betekent voor een straat of wijk wanneer bepaalde bomen worden gekapt.
Zo kan een keuze worden gemaakt om één grote boom of meerdere kleine bomen te behouden om te kunnen voldoen aan de 30%-regel.
2.1.4
Op 300 meter afstand een publieke groene ruimte In het groen vertoeven zorgt voor een verlaagd risico op hart- en vaatziekten en diabetes. Vlotte toegang tot een groenruimte van goede kwaliteit zorgt voor een fysieke en sociale activatie van burgers. De 300 m-regel verhoogt de sociale cohesie. De World Health Organization (WHO) zet de grens van een grote publieke groenruimte op 1 ha. Volgens hen moet iedere bewoner dus over een groenruimte van minstens 1 ha groot op 300 m afstand van de voordeur beschikken. Een afgeleide vuistregel is een veilige wandeling van 5 tot 10 minuten tot een kwaliteitsvolle groenruimte. Het gebruiken van de 3+30+300 regel biedt gemakkelijk te onthouden doelstellingen die wetenschappelijk gegrond zijn. Veerkrachtige en leefbare groene steden ontwikkelen is een complexe uitdaging. Deze vuistregel herleidt het complexe gegeven naar eenvoudige doelstellingen.
2.1.5
De 3+30+300-regel als communicatiemiddel De doelen zijn relatief eenvoudig, helder en volledig objectief te beoordelen. Dit staat toe om de vooruitgang te visualiseren en te vergelijken met collega’s, zowel in het
blad 7 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
binnen- als buitenland. Er wordt inzicht verkregen in de stand van zaken. Tevens kan aan burgers worden uitgelegd dat er op een gestructureerde manier wordt gewerkt aan het lokale bomenbestand. Bij weerstand heeft de beleidsmaker met deze regel een stok achter de deur, de regel is namelijk gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Het hanteren van deze regel zorgt dus voor meer onderhandelingskracht wanneer men aan tafel zit met collegapolitici of andere beleidsmakers. Met deze regel kan het uitbreiden van het stadsbomenen -bossenbestand in Gilze en Rijen makkelijker geïntegreerd worden over de verschillende
beleidsdomeinen
heen.
Als
er
bijvoorbeeld
een
straat
wordt
opengebroken voor nutsleidingen, dan zullen we groenwinst moeten realiseren, want we zitten nog niet aan de 30% in deze wijk!
2.1.6
Stedelijke uitdagingen in onze kernen De 3+30+300 regel is een vuistregel die eenvoudig kan worden geïmplementeerd en gecontroleerd. Maar iedere stad of gemeente is uniek, je kan de regels dus ook aanpassen naar de eigen lokale socio-ecologische context. Aangezien de uitdagingen hoger zijn in de kernen, kan een aanpassing van de regel nodig zijn. Maar het allerbelangrijkste criterium voor het opstellen van doelstellingen, is dat ze haalbaar zijn. Sommige steden en gemeente kunnen hoger mikken dan 30% kroonbedekking, voor andere zal het behalen van 20% kroonbedekking reeds zeer verdienstelijk zijn. Indien de context het niet mogelijk maakt om 30% kroonbedekking als doelstellingen te nemen, kan men opteren voor 30% groenbedekking. Zo zal ook het creëren van een groenruimte van 1 ha niet overal haalbaar zijn. Het is vooral belangrijk dat iedere bewoner slechts een veilige wandeling van 5 tot 10 min verwijderd is van een toegankelijke groenruimte waar men kan ontspannen, ontmoeten en ontkomen aan de stedelijke stress. Bewoners zullen meer baat hebben bij een middelgroot park op wandelafstand dan een groot park op fiets- of rij-afstand. Daarnaast is het belangrijk dat er ruimte is voor verschillende vormen van recreatie, voor alle leeftijden en bevolkingsgroepen. Het toepassen van deze regel verplicht om na te denken over de lange termijn.
Als de kroonbedekking net 30% bedraagt en een wat oudere boom sterft af of wordt gekapt, dan wordt voor lange tijd de 30% niet gehaald als de betreffende boom wordt vervangen door een kleine. De volgende generaties moeten dus al klaar staan om de oude garde te vervangen. Dit illustreert de relatie tussen kwantiteit en kwaliteit. Kwantiteit in de toekomst betekent zorgen voor kwaliteit in het heden.
blad 8 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
Daarnaast is zicht hebben op 1 grote, goed gevestigde boom veel waardevoller dan zicht op 3 kleine boompjes die ieder decennium vervangen worden. Als een boom lang blijft staan, is er meer kans dat mensen een emotionele band aangaan met de boom. Als één van je bewoners als kind een boom heeft zien geplant worden en deze er 50 jaar later nog staat, zal het zien van de volwassen boom je bewoner trakteren op tal van jeugdige herinneringen.
2.2
Betrokken partijen/participatie en inspraak Het voorliggend beleid is een voortzetting van het concept dat door Laura Meuleman en de Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) in december 2023 door middel van overleg tot stand is gekomen. Vandaar dat in deze Nota Kapbeleid vaak wordt gesproken van “we”, waarmee we zowel de gemeente als de NLGR bedoelen.
2.3
Definities In dit kapbeleid spreken we soms over een houtopstand. We gebruiken dit begrip om aan te geven dat de bescherming betrekking heeft op meer dan bomen alleen. In dit kapbeleid zullen we zoveel mogelijk spreken van bomen. In de APV gebruiken we de term houtopstanden om misverstanden te voorkomen.
Boom: Een houtachtig, opgaand gewas, zowel levend als afgestorven met een omtrek van de stam van minimaal 47 centimeter op 1,30 meter (15 centimeter diameter) hoogte boven het maaiveld.
Boomwaarde: Monetaire boomwaarde is de financiële waarde die wordt toegekend aan een boom, gebaseerd op economische en maatschappelijke voordelen. Het is een manier om de waarde van bomen, en de ecologische diensten die ze leveren, uit te drukken in geld. De monetaire waarde van een boom wordt in Nederland vastgesteld door een beëdigd taxateur van de Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen (NVTB).
Dendrologische waarde: De boom of houtopstand is dendrologisch waardevol als het een soort betreft die in Nederland zeldzaam of zeer zeldzaam is. Per variëteit wordt dit aangegeven in het boek “Dendrologie van de lage landen” (meest recente druk).
Duurzame groeiplaats: Een groeiplaats die, zowel boven- als ondergronds, zodanig gunstig is dat de boom, voor de beoogde omlooptijd, onbelemmerd kan uitgroeien. Ondergronds voldoende vocht, zuurstof, voeding, doorwortelbare ruimte en een lage verdichtingsgraad en bovengronds voldoende ruimte voor het doorontwikkelen van de kroon, stam en stamvoet.
Equivalent-diameter: In geval van meerstammigheid geldt de equivalentdiameter. De equivalent diameter wordt bepaald door de omtrek van alle
blad 9 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
stammen van de meerstammige boom te meten en die om te rekenen naar de diameter van een enkelstammige boom. Deze berekening is als volgt:
√ ( Ø stam 1 ) + ( Ø stam 2 ) + ...etc. 2
2
Herdenkingsboom: Een boom geplant ter nagedachtenis aan een memorabele gebeurtenis zoals geboorte, huwelijk, jubileum of herdenking (van bijvoorbeeld een prins of prinses), die niet in onomkeerbare slechte conditie verkeert.
Houtopstand: één of meer bomen of boomvormers, of andere houtachtige gewassen, mogelijk onderdeel uitmakend van hakhout, of een houtwal, of een grotere (lint) begroeiing van heesters en struiken, of een beplanting van bosplantsoen, of een struweel of een haag.
Kandelaberen: Het terugsnoeien van een boom tot op de hoofdtakken. Alle gesteltakken worden tot tussen de 35 en 50% van de taklengte ingekort. De resterende takken worden kort gezet.
Kandelaren: Het terugsnoeien van een boom tot op de hoofdtakken. Alle gesteltakken worden tot tussen de 50 en 75% van de taklengte ingekort. De resterende takken worden kort gezet.
Kwetsbare boomzone: De boomzone die bestaat uit de kroonprojectie van een boom, inclusief een bufferzone van 1,5 m daarbuiten.
Monumentale boom: Een boom met een leeftijd van ten minste 80 jaar, die niet in een onomkeerbare slechte conditie verkeert.
Onomkeerbare slechte conditie: De vitaliteit van de boom is dermate slecht dat volledig verval van de boom, ondanks maatregelen, binnen 5 jaar te verwachten is.
Vellen: Het rooien of verrichten van andere handelingen die de dood of ernstige beschadiging van een houtopstand tot gevolg kunnen hebben.
Veteranenboom: Een boom met een ecologische, culturele of esthetische waarde omwille van zijn leeftijd, omvang of de staat waarin hij zich bevindt. Dit kan een oude boom in bos of park, oude holle bomen in hagen en houtkanten en/of dikke knotwilgen langs beekoevers zijn.
2.4
Leeswijzer Hoofdstuk 3 gaat over de wet- en regelgeving die te maken hebben met het kappen van bomen. In hoofdstuk 4 beschrijven we welke bomen we willen beschermen en welke procedures daarvoor zijn. In hoofdstuk 5 leggen we het besluit op de aanvraag uit. Als een vergunning verleend wordt, gaan we anders te werk dan bij het illegaal kappen van een boom. In hoofdstuk 6 beschrijven we hoe we omgaan met deze situaties.
blad 10 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
3
Kaders uit relevante wet- en regelgeving Naast dit kapbeleid zijn er verschillende andere regels en wetten die iets zeggen over het kappen van bomen. Iemand die een boom wil kappen moet ook rekening houden met deze (nationale) wetten en regels. In dit hoofdstuk sommen we de wetten en regels op, waar we bij het kappen van bomen regelmatig mee te maken hebben.
3.1
Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) In de APV staan de regels voor het bewaren/beschermen van houtopstanden. Naast een
aantal
begripsomschrijvingen
wordt
beschreven
wanneer
er
een
omgevingsvergunning moet worden aangevraagd. Aan een vergunning kunnen voorschriften verbonden worden. Dit kapbeleid is een toelichting op de regels in de APV en gaat in op de achtergrond van de regels. De APV moet worden aangepast naar aanleiding van dit nieuwe kapbeleid.
3.2
Omgevingsplannen In een aantal omgevingsplannen zijn de groeiplaatsen van monumentale bomen opgenomen. Het doel is om alle groeiplaatsen van monumentale bomen in omgevingsplannen op te nemen. Voor deze bomen moet volgens het omgevingsplan een vergunning worden aangevraagd. Dit geldt eveneens voor werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden aan of rond een monumentale boom. Door deze groeiplaatsen in omgevingsplannen op te nemen, kunnen deze beter worden beschermd.
3.3
Bomenbeleid en groenvisie In 2021 heeft de gemeenteraad het bomenbeleidsplan vastgesteld. In dit beleid is beschreven welke waarden bomen kunnen hebben. Bij het planten van bomen is gekozen voor kwaliteit boven kwantiteit. Richtlijnen moeten helpen om deze kwaliteit ook in de toekomst te kunnen verzekeren. Soms betekent dit dat er geen bomen worden geplant. In het bomenbeleidsplan wordt voorgesorteerd op het behoud van het bomenbestand in de gemeente Gilze en Rijen. We gaan terughoudend om met het kappen van bomen. In het bomenbeleidsplan staat ook hoe we omgaan met klachten over bomen. In hoofdstuk 5 van deze Nota Kapbeleid sluiten we hierop aan. Deze Nota Kapbeleid, het bomenbeleidsplan en de groenvisie zijn de beleidsdocumenten die in de praktijk worden gebruikt bij afwegingen voor het behoud van bomen in onze gemeente.
blad 11 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
De gemeenteraad moet de groenvisie nog vaststellen. In de groenvisie moeten de groenstructuren in de kernen in beeld worden gebracht en moet vaststaan hoe groenstructuren behouden en versterkt worden.
3.4
Omgevingswet In 2024 is de Omgevingswet ingegaan en zijn er dingen veranderd. De uitdaging is om kapbeleid te maken die “in de geest van de Omgevingswet is”. Dit betekent bijvoorbeeld dat er kapbeleid komt met minder regels. Dit hoeft niet te betekenen minder bescherming. Of een kapbeleid dat binnen ruimtelijke ontwikkelingen een integrale afweging mogelijk maakt. Maar ook een kapbeleid met regels die handhaafbaar zijn. De Omgevingswet gaat over beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Hiervoor stelt het Rijk alleen regels als dat nodig is op basis van nationaal beleid of als dat voortvloeit uit internationale verplichtingen. Er zijn vijf typen maatschappelijke opgaven op het terrein van de fysieke leefomgeving waarvoor het Rijk regels stelt:
Het beschermen van kwetsbare onderdelen van fysieke leefomgeving, zoals gebouwen waar mensen verblijven. Hiervoor gelden regels met het oog op geur, geluid en externe veiligheid. Ook cultureel erfgoed wordt gezien als een kwetsbaar onderdeel, waarvoor regels zijn gesteld.
Het beschermen van onderdelen van de fysieke leefomgeving van nationaal belang, zoals rijkswegen en waterstaatswerken in beheer van het Rijk tegen gevolgen van activiteiten.
De zorg voor een aanvaardbare kwaliteit van specifieke onderdelen van de fysieke leefomgeving, zoals de kwaliteit van de buitenlucht, de bodem of het oppervlaktewater.
Het waarborgen van een aanvaardbare kwaliteit van onderdelen van de fysieke leefomgeving waar een eigenaar of beheerder aan zet is, zoals de minimumkwaliteit van bouwwerken of de kwaliteit van badgelegenheden.
Het benadrukken van algemene belangen, zoals het belang van het beschermen van de gezondheid of het waarborgen van de veiligheid, waaronder het voorkomen van rampen.
Deze Nota Kapbeleid is derhalve de uitwerking van bullet 3 en 5. Met de invoering van de Omgevingswet is de aanhaakplicht voor het onderdeel flora en fauna vanuit de Wabo komen te vervallen. Dit betekent dat een gemeente niet langer hoeft te toetsen op het onderdeel flora en fauna bij de beoordeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning.
blad 12 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
Het aanleveren van een quick-scan flora en fauna bij een dergelijke aanvraag is dus niet langer noodzakelijk. Deze toetsende rol vanuit de gemeente is niet overgegaan naar een ander overheidsorgaan, zoals de provincie (ODBN). Dit betekent dat een initiatiefnemer zelf verantwoordelijk is voor een correcte naleving van de specifieke zorgplicht, zoals opgenomen in artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving. In paragraaf 4.7 wordt dit nader toegelicht. Onder de Omgevingswet valt een viertal Algemene maatregelen van Bestuur (AmvB’s), te weten:
het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl)
het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl)
het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)
het Omgevingsbesluit.
Hoe bovenstaande AmvB’s invloed uitoefenen op dit kapbeleid is in onderstaande paragrafen toegelicht:
3.4.1
Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) stelt de inhoudelijke normen voor gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk met het oog op het realiseren van de nationale doelstellingen en het voldoen aan internationale verplichtingen. Dit kapbeleid heeft invloed op het beperken van hittestress in een stedelijke omgeving.
3.4.2
Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat, samen met het Besluit activiteiten leefomgeving, de algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten verrichten in de fysieke leefomgeving. Dit besluit bevat regels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid bij het (ver)bouwen van een bouwwerk, de staat van het bouwwerk, het gebruik van het bouwwerk en het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden. Dit kapbeleid heeft hierop geen invloed.
3.4.3
Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) Het Bal bevat, samen met het Besluit bouwwerken leefomgeving, de algemene regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Ook bepaalt het besluit, voor welke activiteiten een omgevingsvergunning nodig is. Dit besluit bevat regels om het milieu, waterstaatwerken, wegen en spoorwegen en cultureel erfgoed te beschermen. De specifieke zorgplicht, benoemd in hoofdstuk 11 van het Bal, stelt dat iedere initiatiefnemer zich, voordat activiteiten of handelingen verricht worden, op de hoogte
blad 13 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
moet stellen van aanwezige (beschermde) flora en fauna op de projectlocatie en in de directe omgeving. Zie verder paragraaf 4.7.
3.4.4
Omgevingsbesluit Het Omgevingsbesluit richt zich tot alle partijen die in de fysieke leefomgeving actief zijn: burgers, bedrijven en de overheid. Het Omgevingsbesluit regelt in aanvulling op de wet
onder
meer
welk
bestuursorgaan
het
bevoegd
gezag
is
om
een
omgevingsvergunning te verlenen en welke procedures gelden. Ook regelt dit besluit wat de betrokkenheid is van andere bestuursorganen, adviesorganen en adviseurs bij de besluitvorming en een aantal op zichzelf staande onderwerpen, zoals een milieueffectrapportage. De hoofdregel uit de wet is dat de bestuursorganen van gemeenten en waterschappen bevoegd gezag zijn om op aanvragen om een omgevingsvergunning te beslissen. Hierop zijn uitzonderingen mogelijk. Het Omgevingsbesluit geeft de uitzonderingen op deze hoofdregel, zodat in alle gevallen duidelijk is welke bestuursorganen bevoegd gezag zijn voor het verlenen van een omgevingsvergunning. Ook maakt dit besluit duidelijk welke bestuursorganen in dat proces worden betrokken.
blad 14 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
4
Procedures en voorwaarden Alle bomen hebben waarde. Bijvoorbeeld omdat ze schaduw geven bij een bankje of omdat insecten er hun nectar vinden. De ene boom is waardevoller dan de ander. Maar alle bomen willen we beschermen. Dit kapbeleid geldt voor zowel voor gemeentelijke bomen als particuliere bomen. Ook maken we geen onderscheid meer tussen de bebouwde kom en buiten de bebouwde kom. Alle bomen met een stamomtrek van minimaal 47 centimeter op 1,30 meter hoogte (diameter 15 cm) boven het maaiveld zijn kapvergunning plichtig. Bomen met een stamomtrek kleiner dan 47 centimeter op 1,30 meter hoogte boven het maaiveld zijn kapvergunning vrij.
4.1
Bescherming van bomen We willen met name bomen die groot en oud kunnen worden koesteren. Dit zijn de bomen van de toekomst. We zijn ons bewust van onze verantwoordelijke taak bij het behoud van houtopstanden. In principe gaan we terughoudend om met het kappen van bomen. Niet alle bomen zijn in het bezit van de gemeente. Veel waardevolle bomen staan in tuinen en zijn voor iedereen in de gemeente zichtbaar. Deze bomen willen we ook beschermen, omdat ze niet alleen van belang zijn voor de boomeigenaar, maar ook voor andere mensen. We betrekken onze bewoners bij het beschermen van onze bomen. Als er zwaarwegende belangen zijn om bomen te kappen (zoals reconstructies of bij ziekte), dan leggen we dit uit aan onze inwoners. We onderzoeken de alternatieven voor het kappen van gemeentebomen. Bij grote reconstructies in straten met bomen is de groenstructuur een vast agendapunt in het overleg met bewoners. De bewoners krijgen voldoende gelegenheid om zich over de bomen en hun omgeving uit te spreken. Dit betekent niet dat burgers mogen beslissen dat bomen worden gekapt. Dit is voorbehouden aan het projectteam en moet aan de basis voldoen aan deze Nota Kapbeleid. Als er sprake is van veel verschillende belangen, neemt het college een besluit. In veel gevallen is de besluitvorming al onderdeel van het project. Het eventueel kappen van bomen is daar onderdeel van.
Wat daarbij met name van belang is, is dat de gemeente juist ook de verantwoordelijkheid heeft om algemene zaken te regelen, zoals hittestress voorkomen en zorgdragen voor het welzijn van haar bewoners. Meer groen in de wijk is goed voor de gezondheid. Het nodigt uit om naar buiten te gaan. Dus krijg je beweging en dat is goed voor je. Een aantal gemeenten hanteert thans reeds de 3+30+300-regel (zie paragraaf 2.1.1. Ook de gemeente Gilze en Rijen wil deze vuistregel gaan toepassen.
blad 15 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
In de openbare ruimte en bij ruimtelijke ontwikkelingen vinden er regelmatig werkzaamheden plaats die grote gevolgen kunnen hebben voor het duurzaam behoud van bomen. We geven daarom altijd de richtlijnen van het Norm Instituut Bomen mee. Dit is in de vorm van een poster Werken rond bomen een handig communicatiemiddel. Monumentale bomen die geregistreerd staan bij de Bomenstichting beschermen we extra door op te nemen in bestemmingsplannen en de waarde af te wegen tegen het zwaarwegend maatschappelijk belang.
4.2
Vergunning In de APV wordt onder andere toegelicht welke werkzaamheden aan bomen niet uitgevoerd mogen worden. Kappen van bomen is alleen toegestaan met een vergunning. Alle overige werkzaamheden die de boom ernstig beschadigen of het beeld van de boom onherstelbaar aantasten zijn niet toegestaan. De voorwaarden en procedure voor het aanvragen voor een vergunning worden hieronder uitgelegd.
4.3
Velverbod bomen Het is verboden zonder vergunning van het college bomen te vellen of te doen vellen. Ook herdenkingsbomen met een kleinere omtrek dan 47 cm zijn kapvergunningplichtig. Dit verbod geldt niet voor:
Bomen die moeten worden geveld vanwege een besmettelijke boomziekte (zie toelichting in paragraaf 4.3.1).
Schadelijke invasieve soorten die vermeld zijn op de Unielijst van de EUexotenverordening (zie toelichting in paragraaf 4.3.2). (dit geldt thans alleen nog voor de Hemelboom - Ailanthus altissima).
Het periodiek terugzetten van hakhout.
Het periodiek knotten, snoeien of kandelaberen van bomen (zie toelichting in paragraaf 4.3.3).
Dunning van zaailingen in een bos met als enige reden de overblijvende bomen meer groeiruimte te geven (zie toelichting in paragraaf 4.3.4).
4.3.1
Bomen die aantoonbaar op bedrijfseconomische wijze worden geëxploiteerd.
Besmettelijke boomziekte Besmettelijke boomziektes kunnen een flinke impact hebben op bomen, zowel in stedelijke als natuurlijke omgevingen. Enkele veelvoorkomende en ernstige ziektes zijn iepziekte, kastanjebloedingsziekte en bacterievuur. Deze ziektes worden veroorzaakt
blad 16 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
door schimmels, bacteriën of virussen en kunnen leiden tot bladverlies, taksterfte en uiteindelijk de dood van de boom. Iepenziekte Deze schimmelziekte wordt verspreid door de iepenspintkever en via boomwortels. Zieke bomen vertonen verwelking, verdroging en verkleuring van de bladeren, en in de doorsnede van takken kunnen donkergekleurde stippen zichtbaar zijn. De iepziekte kan snel verspreiden en is zeer besmettelijk, waardoor aangetaste bomen vaak snel gekapt en verwijderd moeten worden. Kastanjebloedingsziekte Deze bacterieziekte tast voornamelijk paardenkastanjes aan en veroorzaakt roestkleurige plekken op de bast, rood verkleurd hout en bladverkleuring. De bacterie verstopt de houtvaten, wat de sapstroom belemmert en uiteindelijk tot afsterven van de boom kan leiden. Bacterievuur Deze ziekte, ook wel perenvuur genoemd, wordt veroorzaakt door een bacterie die vaak via bloemen de boom binnendringt. Symptomen zijn verdroogde, verdorde en verkleurde bloesems, bladeren en vruchten, die lijken alsof ze verschroeid zijn. Bacterievuur kan zich snel verspreiden en is vooral gevaarlijk voor bomen uit de roos-, appel- en kersenfamilie. Het is cruciaal om boomziektes vroegtijdig te herkennen en effectief te bestrijden. Dit kan inhouden dat aangetaste bomen worden gekapt en verwijderd.
Nadat de zieke boom (bomen) zijn verwijderd dient de ruimte te allen tijde te worden opgevuld met een nieuwe boom, uiteraard van eenzelfde grootte en een andere, niet vatbare boomsoort. Dit betekent dat er veelal snel wordt ingegrepen wanneer er zieke bomen worden geconstateerd en dat achteraf het vergunningentraject wordt doorlopen, waarbij herplant- en instandhoudingsplicht wordt vastgelegd.
4.3.2
Schadelijke invasieve soorten Op dit moment is alleen de Hemelboom (Ailanthus Altissima) opgenomen op de Unielijst van de EU-exotenverordening. Dat betekent dat er een Europees verbod van kracht is op bezit, handel, kweek, transport en import van de soort. Daarnaast geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. En als dat niet lukt om de populatie zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. Voor het stedelijk gebied betekent dit dat de soort wordt verwijderd wanneer er een ruimtelijk initiatief plaatsvindt.
blad 17 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
De Hemelboom vormt dichte monoculturen waaronder door de schaduwdruk bijna geen andere kruidachtige plantensoorten kunnen groeien en nauwelijks zaailingen van inheemse boomsoorten kunnen opgroeien. Jonge zaailingen van hemelboom kunnen tot een meter per jaar groeien en daardoor gemakkelijk de concurrentie aan met vrijwel alle inheemse boomsoorten. Daarnaast bevatten de bast en de bladeren giftige stoffen die bij accumulatie in de bodem de vestiging en groei van andere plantensoorten kunnen verhinderen (allelopatisch effect). Daardoor kan de soort inheemse planten in graslanden, bosranden en rivierbegeleidende bossen bedreigen. In stedelijk gebied kan de Hemelboom, als gevolg van de sterke wortelgroei, problemen veroorzaken door het opdrukken van verhardingen, schade toebrengen aan rioleringen en aan andere leidingen. In stedelijk gebied vestigen zaailingen zich veelal tussen plaveisel en muren en kunnen daar met hun wortels voor ontwrichting zorgen. Door de sterke vegetatieve vermeerdering via worteluitlopers is de soort moeilijk te beheren.
4.3.3
Snoeien Het snoeien van meer dan 35% van de kroonvolume van een boom valt onder het vellen van een boom en is dus vergunningplichtig. Hieronder valt dus ook het voor de eerste maal kandelaberen of kandelaren van bomen. Dit om ernstig beschadigen of ontsieren van een boomkroon tegen te kunnen gaan. Het in stand houden door periodieke snoei van de door kandelaberen of knotten ontstane kroonvorm is niet vergunning plichtig. De eerste keer kandelaberen of kandelaren is wel vergunningplichtig.
4.3.4
Dunning Bij een dunning verwijderen we bomen om de overblijvende bomen meer ruimte te geven om uit te kunnen groeien. Bomen dunnen in een bos is niet vergunningplichtig, omdat dit vaak om spontane opslag van zaailingen gaat. Mogelijk zijn de bomen wel vergunningplichtig via de Wet Natuurbescherming. Het dunnen van bomen in laanbeplanting is wel vergunningplichtig. Een herplant is niet van toepassing op dunningen.
4.4
Verplanten van bomen en het moedwillig doden van bomen Omdat bomen zeer kwetsbaar zijn als ze worden verplant en het in veel gevallen niet overleven is ook het verplanten van bomen vergunningplichtig. Onder het vellen verstaan we: rooien, kappen, verplanten, het snoeien van meer dan 35 procent van het kroonvolume of het wortelgestel, kandelaberen, evenals het verrichten van handelingen die de dood, ernstige beschadiging of ernstige ontsiering van de boom tot gevolg kunnen
blad 18 van 34
hebben.
Hiermee
kan
voorkomen
worden
dat
een
kwaadwillende
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
boomeigenaar ervoor zorgt dat een gezonde boom doodgaat of “bij vergissing” een gezonde boom velt. Dit betekent dat ook voor dode bomen een kapvergunning dient te worden aangevraagd. De reden hiervoor is dat het moedwillig doden van bomen niet mag worden beloond en dat in dergelijke gevallen altijd herplant van een boom van dezelfde grootte op dezelfde plaats zal worden geëist. Daarnaast zal bij het moedwillig doden van bomen altijd een sanctie worden opgelegd ter grootte van 100% van de monetaire waarde van de doodgemaakte boom, vast te stellen door een onafhankelijk taxateur van de NVTB.
4.5
Voorwaarden bij de aanvraag Bij de aanvraag dient te worden bijgevoegd:
Een motivering waarin de aanvrager haar belang van het vellen aangeeft, waarom dit het belang van het behoud van de boom overstijgt en welke alternatieven er zijn onderzocht.
Bij een aanvraag dient een herplantplan te worden overlegd dan wel een motivatie waarom herplant niet opgelegd zou hoeven worden. Zie paragraaf 5.6 voor uitleg hierover. Indien het een aanvraag betreft ter realisatie van een bouwof aanlegwerk, of andere ruimtelijke herinrichting of reconstructie, dient altijd een Bomen Effect Analyse (BEA- zie paragraaf 4.6) te worden overlegd.
Een quick-scan of een rapport ecologisch onderzoek waaruit blijkt dat er geen beschermde flora of fauna aanwezig is in de te kappen boom (bomen). Zie paragraaf 4.7 met betrekking tot specifieke zorgplicht.
Een boombeschermingsplan, waarin een situatieschets is opgenomen waarop zowel de te behouden als de kappen bomen zijn aangegeven. Zodanig gedetailleerd dat misverstanden over de exacte boom en de locatie worden voorkomen. Per boom aangegeven de soort en stamomtrek. Zie verder ook paragraaf 4.8.
Alleen de eigenaar van de boom kan een aanvraag indienen voor een kapvergunning. Of hij/zij moet een machtiging hebben van de eigenaar van de boom.
4.6
Bomen Effect Analyse (BEA) Bij een aanvraag voor 5 bomen of meer en indien het een aanvraag betreft ter realisatie van een bouw- of aanlegwerk, of andere ruimtelijke herinrichting of reconstructie, een Bomen Effect Analyse (BEA) te worden overlegd volgens de richtlijnen van het CROW of de Bomenstichting. Een BEA is een standaard voor het beoordelen van mogelijke effecten op bomen bij bouw en aanleg. Bij bouw- en graafwerkzaamheden rondom bomen draagt het opstellen van een BEA bij aan de in stand houding en bescherming van de boom.
blad 19 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
In een BEA worden onderstaande beoordelingen opgenomen waaruit uiteindelijk een eindoordeel komt hoe de boom toch duurzaam behouden kan worden.
Kwaliteit van de bomen;
Fase waar in het project zich bevindt;
Gevolgen van het werk voor de bomen;
Alternatieven in de uitvoering van het plan.
Een BEA moet uitgevoerd worden, voordat de(bouw)plannen vergevorderd zijn. De Bomen Effect Analyse is de landelijke richtlijn voor een nauwgezette en onafhankelijke beoordeling, voorafgaand aan de voorgenomen bouw of aanleg. Deze standaardisering waarborgt de boomtechnische kwaliteit en garandeert een goede beoordeling van alle effecten en mogelijke alternatieven. De uitkomsten van de BEA worden gebruikt bij de beoordeling van de kapaanvraag.
4.7
Specifieke zorgplicht De specifieke zorgplicht stelt dat iedere initiatiefnemer zich, voordat activiteiten of handelingen verricht worden, op de hoogte moet stellen van aanwezige (beschermde) flora en fauna op de projectlocatie en in de directe omgeving. Beoordeeld dient te worden of de voorgenomen activiteiten of handelingen effecten hebben op aanwezige soorten en of deze effecten negatief zijn. Een ecologisch deskundige kan dit doen. Zijn beschermde soorten aanwezig en leiden de voorgenomen activiteiten of handelingen tot het overtreden van één of meerdere verbodsbepalingen, dan is er sprake van een vergunningplicht. Dit staat benoemd in hoofdstuk 11 “Activiteiten die natuur betreffen” van het Bal (specifiek artikel 11.27 van het Bal). In dat geval is een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna- activiteit benodigd. De regels in het Bal die met betrekking tot activiteiten die de natuur betreffen zijn gesteld met het oog op de natuurbescherming, het beschermen van landschappelijke waarden, het beschermen van het milieu en het tegengaan van klimaatverandering. Met de invoering van de Omgevingswet is de aanhaakplicht voor het onderdeel flora en fauna vanuit de Wabo komen te vervallen. Dit betekent dat een gemeente niet langer hoeft te toetsen op het onderdeel flora en fauna bij de beoordeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning.
Het aanleveren van een quick-scan flora en fauna bij een dergelijke aanvraag is dus niet langer noodzakelijk. Deze toetsende rol vanuit de gemeente is niet overgegaan naar een ander overheidsorgaan zoals de provincie (ODBN). Dit betekent dat een initiatiefnemer zelf verantwoordelijk is voor een correcte naleving van deze specifieke zorgplicht.
blad 20 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
4.8 4.8.1
Boombeschermingsplan en -maatregelen Boombescherming Ten behoeve van het waarborgen van een verantwoorde bescherming van te handhaven bestaande bomen tijdens de uitvoering van werkzaamheden dienen alle randvoorwaarden in een boombeschermingsplan te worden uitgewerkt. Het boombeschermingsplan dient bij de vergunningaanvraag te worden aangeleverd en bevat minimaal de onderstaande onderdelen:
Een omschrijving van de belangrijke start- en stopmomenten met betrekking tot de, voor de bomen, kritische werkzaamheden;
Een werktekening met daarop aangegeven het werkterrein (bovenaanzicht) en de daarbij horende schriftelijke toelichting;
Alle binnen het werkterrein gesitueerde bomen, juist gepositioneerd, met hun kroonprojecties dien op de werktekening te worden weergegeven (voor bomen in scheefstand geld dat de kroonprojectie dient te worden gecorrigeerd voor de scheefstand);
Alle buiten het werkterrein gesitueerde bomen, juist gepositioneerd, waarvan de kroonprojectie of wortelzones vallen binnen de grenzen van het werkterrein, dienen op de werktekening te worden weergegeven;
Elke, op de werktekening weergegeven boom dient te worden voorzien van een (in de toelichting) herleidbaar uniek boomnummer;
Van alle, op de werktekening aangegeven bomen dient aangegeven te worden of de boom wel of niet gehandhaafd dient te worden;
De wijze waarop de fysieke bescherming van de kwetsbare boomzone van te handhaven bomen wordt toegepast;
De wijze waarop de fysieke stambescherming van te handhaven bomen wordt toegepast;
De wijze waarop de vochtvoorziening van te handhaven bomen is gewaarborgd wanneer bemaling wordt toegepast.
4.8.2
Standaard eisen ten aanzien van werken rondom bomen Binnen de kwetsbare boomzone dienen basismaatregelen te worden genomen. De kwetsbare boomzone bestaat uit de kroonprojectie + 1,5 m. Deze zone dient door middel van een niet verplaatsbare fysieke bescherming te worden afgeschermd van de omgeving waarin werkzaamheden plaatsvinden. Binnen de kwetsbare boomzone zijn de uitvoering van werkzaamheden en de opslag van materiaal en materieel alleen in bijzondere gevallen toegestaan en alleen met toestemming via het goedgekeurde boombeschermingsplan (zie 4.8.1), dat als basis voor de vergunningaanvraag is ingediend.
blad 21 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
Voor het opslaan van materiaal, het parkeren van materieel en transport binnen de kwetsbare boomzone kunnen bijvoorbeeld drukverdelende platen worden toegepast;
Voor graven, ophogen en bodembewerking binnen de kwetsbare boomzone worden minimale graafafstanden aangehouden om schade aan hoofdwortels te voorkomen: o
Stamdiameter 20 cm, minimale graafafstand 1,25 m vanuit het hart van de stamvoet;
o
Stamdiameter 40 cm: minimale graafafstand 1,50 m vanuit het hart van de stamvoet;
o
Stamdiameter 60 cm, minimale graafafstand 1,75 m vanuit het hart van de stamvoet;
o
Stamdiameter 80 cm: minimale graafafstand 2,25 m vanuit het hart van de stamvoet;
o
Stamdiameter 100 cm, minimale graafafstand 2,50 m vanuit het hart van de stamvoet;
o
Stamdiameter 150 cm: minimale graafafstand 3,50 m vanuit het hart van de stamvoet;
Bij het toepassen van bronbemaling of het veranderen van de grondwaterstand kunnen specifieke maatregelen worden genomen om de effecten tot een minimum te beperken, zoals het geven van water of het toepassen van bronbemaling met haalbuizen;
Het plaatsen van bodemvreemde gassen en vloeistoffen binnen de kwetsbare boomzone is verboden, evenals het plaatsen van cementmolens en het lozen van grote hoeveelheden (bronbemalings-)water.
Bovenstaande maatregelen zijn ook opgenomen op de bomenposter, die door de Stichting Stadswerk en het Norminstituut Bomen is uitgewerkt. Op bomenposter.nl is meer informatie beschikbaar.
blad 22 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
5 5.1
Besluit op de aanvraag Belang van behoud (weigeringsgronden) Bomen hebben een belangrijk maatschappelijk belang vanwege hun bijdrage aan een gezonde leefomgeving en het tegengaan van klimaatverandering. Ze leveren diverse ecosysteemdiensten, zoals het verkoelen van de omgeving, het zuiveren van lucht en water, en het bieden van leefruimte aan dieren. Daarnaast kunnen bomen bijdragen aan het verminderen van overstromingen en erosie. Belangrijkste punten:
Klimaatregulatie: Bomen helpen de temperatuur te verlagen door schaduw te bieden en verdamping via hun bladeren. Dit is cruciaal in stedelijke gebieden om hittestress te verminderen.
Lucht- en waterzuivering: Bomen filteren fijnstof en andere schadelijke stoffen uit de lucht en kunnen helpen bij het zuiveren van water.
Biodiversiteit: Bomen bieden leefruimte, voedsel en schuilplaatsen voor diverse diersoorten, zoals vogels, vleermuizen en insecten.
Waterbeheer: Bomen kunnen helpen bij het vasthouden van regenwater, waardoor de kans op overstromingen en wateroverlast vermindert.
Esthetische waarde: Bomen dragen bij aan een prettige leefomgeving en hebben een positieve invloed op de gemoedstoestand van mensen.
Elke boom draagt bij aan het karakter van zijn directe omgeving en aan de uitstraling van de omgeving als geheel. Naast een beeldbepalende waarde hebben bomen ook waarde vanuit ecologisch en milieuoogpunt en kan er in sommige gevallen sprake zijn van een cultuurhistorische betekenis. Iedere keer zal bij een aanvraag tot vellen van een boom een afweging moeten worden gemaakt van alle betrokken belangen, zowel de belangen tot behoud van de boom als de belangen die de aanleiding voor de aanvraag vormen. Het belang van behoud wordt afgemeten aan de mate waarin een boom of houtopstand voldoet aan één of meer van onderstaande waarden.
5.1.1
Natuurwaarde Een boom heeft een (bovengemiddelde) waarde voor de natuur indien deze deel uit maakt van het Natuurnetwerk Nederland (voorheen ecologische hoofdstructuur), vliegroute voor vleermuizen, etc. De gebieden die onderdeel uitmaken van Natuurnetwerk Nederland zijn te vinden op de website van de Provincie Noord-Brabant. Ook wanneer de boom huisvesting biedt aan zeldzame / beschermde flora en fauna, het een inheemse soort betreft of de boom genetisch van waarde is als zaadgaard
blad 23 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
(streekeigen), heeft deze een natuurwaarde. Invasieve exoten hebben in beginsel een lage natuurwaarde.
5.1.2
Landschappelijke waarde Een boom heeft landschappelijke waarde als deze onderdeel uit maakt van een kenmerkend landschappelijk element of karakteristiek is voor de omgeving en daarmee de identiteit van de stad of het landschap zichtbaar maakt.
5.1.3
Cultuurhistorische waarde Bomen die kenmerkend zijn voor het historische karakter van een gebied (verhaal, structuur of gebruik) en daarbij de landschappelijke kwaliteit van het onbebouwde en bebouwde gebied verhogen. Het gaat hierbij om bomen die informatie geven over de geschiedenis van het landschap. Een voorbeeld zijn bomenrijen die tracés van historische wegen zichtbaar maken of individuele bomen die een historische locatie aangeven (voormalige boerderij of hoeve) of herinneren aan een historisch gebruik van het landschap (boomgaarden, houtwallen, grienden, ontginningen etc.). Ook karakteristieke bomen nabij historische gebouwen / monumenten zijn cultuurhistorisch waardevol. Een monumentale boom, jubileumboom, gedenkboom etc. heeft ook cultuurhistorische waarde. Zeldzame exemplaren zijn om deze reden van hoge cultuurhistorische waarde.
5.1.4
Waarden van stads- en dorpsschoon Een boom heeft waarde voor stads- en dorpsschoon wanneer de boom onderdeel uitmaakt van een beschermd dorps- of stadsgezicht of onderdeel uitmaakt van een Rijks- of gemeentelijk monument. Beschermde dorps- en stadsgezichten zijn opgenomen in de bestemmingsplannen.
5.1.5
Waarden voor de leefbaarheid Bomen zijn van cruciaal belang voor de leefbaarheid in de stad als ze substantieel bijdragen tot het verminderen van fijnstof, hittestress etc. ofwel gunstige effecten hebben op het microklimaat of de luchtkwaliteit. Hetzelfde geldt voor een boom die van waarde is voor het welbevinden van bewoners in lichamelijk en geestelijk opzicht of voor de direct aangrenzende biotoop zoals vitaliteit en / of stabiliteit van omringende bomen. Door het verwijderen van de boom ondervinden de resterende bomen of specifieke onderbeplanting ernstige schade.
5.1.6
Beeldbepalende waarden Bomen hebben een hoge beeldbepalende waarde indien ze een grote esthetische- en belevingswaarde voor een straat, plein of wijk hebben. De bomen zijn door hun leeftijd,
blad 24 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
omvang of verschijningsvorm onvervangbaar, geven karakter aan de omgeving en vormen bovendien een buitengewoon structurerend en herkenbaar element voor de openbare ruimte. Een opvallende of aansprekende locatie van de boom speelt een rol bij de beoordeling van de beeldbepalende waarde. Een boom op een markante plek heeft een hogere esthetische waarde dan een vergelijkbare boom op een achteraf locatie. Het criterium beeldbepalend zegt tevens iets over de mate waarin de boom zichtbaar is. Een boom is beeldbepalend als meer dan 50% van de omvang vanaf openbare weg te zien is.
5.2
Criteria Uitgangspunt is het behoud van de boom. Een vergunning voor het vellen van gemeentelijke bomen kan slechts worden verleend indien:
Er sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang (zie paragraaf 5.2.1) en alternatieven voor behoud voldoende zijn onderzocht; of
Er onevenredig veel overlast wordt ervaren (zie paragraaf 5.2.2) en alternatieven voor behoud voldoende zijn onderzocht; of
Als volgens de boomdeskundige instandhouding niet langer verantwoord is (zie paragraaf 5.2.3) ter voorkoming van letsel of schade.
5.2.1
Zwaarwegend maatschappelijk belang Voor het verlenen van een kapvergunning voor gemeente bomen moet er in de regel sprake zijn van een algemeen belang en dus niet van een particulier belang of het belang van enkelingen. Zwaarwegende redenen van maatschappelijk belang kunnen bijvoorbeeld zijn: verbetering van de werkgelegenheid (bijvoorbeeld aanleg van bedrijventerrein), voorzien in woningbehoefte, verbetering van de infrastructuur uit oogpunt van verkeersveiligheid of betere bereikbaarheid, aanleg van riolering, natuurontwikkeling of natuursanering (bij het bereiken van wezenlijke gunstige effecten voor het milieu), of volksgezondheid. Vervolgens moeten voorafgaand aan een eventuele vergunning de alternatieven voor (her)inrichting of aanpassing van de plannen voldoende onderzocht zijn en als onmogelijk of zeer onwenselijk zijn aangemerkt. Behoud van bestaande bomen is het uitgangspunt bij plantontwikkeling. De gemeentelijke boomdeskundige toetst of er sprake is van zwaarwegend maatschappelijk belang. Het college besluit expliciet of bomen bij ruimtelijke ontwikkelingen mogen wijken om reden van zwaarwegend maatschappelijk belang. Op 26 maart 2009 werden twee uitspraken gedaan door de Rechtbank 'sHertogenbosch in een kwestie die landelijke bekendheid heeft gekregen, namelijk de overlast en schade die eisers menen te lijden door forse heiwerkzaamheden
blad 25 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
(zaaknummer 188926 KG ZA 09-141). Kern van het verhaal is de afweging tussen particuliere belangen en het algemeen belang, ook wel aangeduid als zwaarwegend maatschappelijk belang. Het algemeen belang blijkt van uitzonderlijk gewicht, zowel in de bestuursrechtsgang als de civiele procedure, zelfs wanneer de gezondheid in het geding is. Bij het gebruik van de term “zwaarwegend maatschappelijk belang” dient bovenstaande uitspraak van de Rechtbank ’s-Hertogenbosch te worden gevolgd. Er moet worden beoordeeld of er daadwerkelijk sprake is van zwaarwegend maatschappelijk belang of dat er een particulier of individueel belang wordt bedoeld. In de uitspraak van de Rechtbank in ’s-Hertogenbosch van 26 maart 2009 is hiervoor de term persoonlijke levenssfeer gebezigd. Ook wordt de term “zwaarwegend maatschappelijk belang” veelal als synoniem beschouwd voor “maatschappelijk draagvlak”. In een zaak van de gemeente Venray versus de provincie Limburg is hierover jurisprudentie gevormd. Hieruit kan worden geconcludeerd dat “maatschappelijk draagvlak” niet mag worden uitgelegd als “zwaarwegend maatschappelijk belang”.
5.2.2
Onevenredige overlast Bomen hebben niet alleen positieve effecten. Mensen ervaren bomen soms als last in plaats van als lust. We krijgen regelmatig klachten over bomen die hinder of overlast veroorzaken en zo een aantrekkelijke beleving van de woning en (woon)omgeving aantasten. We nemen dergelijke klachten serieus en onderzoeken steeds of we maatregelen kunnen nemen om deze hinder en overlast te verminderen of helemaal weg te nemen. De mogelijke maatregelen hangen af van de mate van overlast ten opzichte van het algemeen belang. De uitkomst kan “niets doen” zijn en dan moeten bewoners de situatie accepteren. Het andere uiterste is dat de overlast zo ernstig is dat we de boom kappen. Tussen deze twee uitersten is een variatie aan maatregelen denkbaar om de hinder te verminderen. Dit kunnen maatregelen aan de boom of in de omgeving ervan zijn. Hinder is subjectief en persoonsgebonden. Wat de één als overlast ervaart, is voor de ander juist een genot. Niet iedere vorm van overlast is ernstig genoeg om over te gaan tot het treffen van maatregelen. Het Burgerlijk Wetboek hanteert het begrip ‘onrechtmatige hinder’ om aan te geven wanneer overlast als zwaarwegend en buitenproportioneel kan worden beschouwd. Uit uitspraken van de rechter blijkt dat de aard, ernst en duur van de hinder, de daardoor veroorzaakte schade en specifieke plaatselijke omstandigheden meespelen.
blad 26 van 34
www.natuurlijkgilzerijen.nl
Rapport Initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid 5 augustus 2025, revisie 00 doc: 2025-001 NLGR initiatiefvoorstel nieuw kapbeleid
Het is in ieder geval geen zwaarwegende en buitenproportionele hinder als: