Document · PDF

Bijlage 1 - Lokale binding van vestigers in de SRBT

Raadscommissie Ruimte 13 januari 2026, gemeente Gilze en RijenBij agendapunt: 25-070 Woningmarktonderzoek en te nemen vervolgstappen Gilze en Rijen12.997 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

L6O

Rapport

Lokale binding van vestigers in de SRBT

o 1-s ‘-

03a

■

h d h m

■

N NH,

M A

CÉKEL

I .

1 ■

= I.

) , J

-2

—

E-

Stedelijke regio Breda Tilburg

Lokale binding van vestigers in de SRBT Stedelijke regio Breda Tilburg

Datum

8 april 2025

Opdrachtgever:

Stedelijke regio Breda Tilburg

Contactpersoon:

5.1.2.e

Nadere inlichtingen:

Veerle Veraart; veerle.veraart@rigo.nl; 06-51643331

Projectnummer:

P49080

Aangesloten bij de

SGS

Vereniging voor Beleidsonderzoek

RIGO is lid van de Vereniging voor Beleidsonderzoek (VBO) en gecertificeerd volgens ISO 9001:2015 www.rigo.nl

DE RUIJTERKADE 112-C AMSTERDAM

IBAN NL 14 INGB 0002903851

T 020 522 11 11

INFO@RIGO.NL

POSTBUS 2805 1000 CV AMSTERDAM

BTW NR NL 0092.84.461 .B.01

KVK

33227618

o @© Inhoud Inleiding

Nut en noodzaak

Leeswijzer

Huisvestingswet 2014

Verhuizingen

Herkomst huurders in de corporatiesector

Ontwikkeling

Herkomst woningkopers in de koopsector

Totale koopsector

Betaalbare koopsegment

Ontwikkeling

Samenvatting

Factsheets

Alphen-Chaam

Altena

Baarle-Nassau

Breda

Dongen

Drimmelen

Etten-Leur

Geertruidenberg

Gilze en Rijen

Goirle

Heusden

Hilvarenbeek

Loon op Zand

Oisterwijk

Oosterhout

Tilburg

Waalwijk

Zundert

ê Inleiding Gemeenten hebben via de huisvestingsverordening de mogelijkheid om te sturen op woonruimteverdeling, zoals het hanteren van toewijzingsregels en het verlenen van

voorrang aan groepen woningzoekenden. In deze memo onderzoeken we de nut en noodzaak van voorrangverlening aan woningzoekenden met maatschappelijke en/of

economische (lokale) binding.

Nut en noodzaak In deze memo zoomen we specifiek in op de mogelijkheid om woningzoekenden met

maatschappelijke en/of economische (lokale) binding met voorrang te huisvesten. Om dit instrument in te kunnen zetten stelt de wet dat nut en noodzaak van de maatregel via een

huisvestingsverordening moet worden aangetoond. Daarom is het verstandig om eerst zicht te

krijgen op de actuele situatie van de herkomst van gevestigde huishoudens in de gemeenten en in de Stedelijke regio Breda Tilburg (SRBT). We onderzoeken de herkomst van vestigers op drie manieren:

Door middel van verhuizingen binnen en naar de gemeenten in de regio; Door de herkomst van nieuwe huurders in de corporatiesector in gemeenten in beeld te brengen;

Door de herkomst van woningkopers in de koopsector in de gemeenten in beeld te brengen.

Leeswijzer In deze memo beschrijven we de uitkomsten van de analyses voor de gemeenten Alphen-

Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Breda, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Oosterhout, Tilburg, Waalwijk en Zundert.

Allereerst gaan we kort in op de Huisvestingswet en de huisvestingsverordening als gemeentelijk sturingsinstrument. Het vormt de context van deze verkenning en zorgt voor een

beter begrip van het navolgende. In hoofdstuk 2 tot en met 4 beschrijven we de resultaten in regionaal verband. In het hoofdstuk 2 analyseren we hoeveel inwoners binnen de gemeenten

en de regio verhuizen en hoeveel inwoners zich nieuw in de gemeenten vestigen. Vervolgens

onderzoeken we in hoofdstuk 3 de herkomst van nieuwe huurders in de corporatiesector op basis van gegevens van woonruimteverdeelregio’s Klik voor Wonen, Woning in Zicht en

Woongaard. Tenslotte onderzoeken we de herkomst van woningkopers in de koopsector aan de

hand van gegevens van het Kadaster in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 volgt een samenvatting. In de bijlage zijn factsheets met cijfers per gemeente opgenomen.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o 1

Huisvestingswet 2014 De Huisvestingswet 2014 vormt het wettelijk kader voor woonruimteverdeling in Nederland. In essentie stelt de wet dat de gemeente niet mag interveniëren op de woningmarkt, tenzij niet reguleren leidt tot grote maatschappelijke problemen. Specifiek problemen die gevonden

moeten worden in schaarste aan woningen (en verdringing van groepen woningzoekenden als gevolg daarvan).

De huisvestingsverordening

Als een gemeentelijke overheid het in gebruik geven en nemen van (delen van) het woningaanbod wil reguleren, dan moeten de spelregels rondom deze interventie worden vastgelegd in het enige instrument dat de Huisvestingswet kent: de huisvestingsverordening. Een huisvestingsverordening heeft een ‘houdbaarheidsdatum’van maximaal vier jaar: de

gedachte daarachter is dat gemeenten ondertussen worden geacht uitvoering te geven aan beleid dat moet leiden tot het ongedaan maken van de geconstateerde problematiek (voornamelijk het oplossen van schaarste aan woningen). In een huisvestingsverordening wordt o.a. vastgelegd welk deel van de woningvoorraad wordt

gereguleerd en welke doelgroepen voor deze woningen in aanmerking komen. Daarnaast worden doorgaans tal van eisen gesteld aan aanbieders (bijvoorbeeld de plek waar woningen worden aangeboden) en vragers (bijvoorbeeld de criteria waaraan men moet voldoen). Een

urgentieregeling maakt altijd onderdeel uit van een huisvestingsverordening, en regelt welke

groepen in een noodsituatie met voorrang moeten worden gehuisvest. Mogelijkheden toewijzen met voorrang

De wet- en regelgeving rondom de Huisvestingswet is in beweging. Per 1 januari 2024 zijn de mogelijkheden om woningen met voorrang te verlenen uitgebreid: Bij maximaal 50 procent van de verleende huisvestingsvergunningen mag voorrang

gegeven worden aan woningzoekenden met een lokale maatschappelijke- en/of

economische binding; Het schaalniveau waarop binding mag worden toegepast, is verruimd (regio, gemeente of delen van de gemeente);

Binnen de groep woningzoekenden met lokale binding mag voorrang gegeven worden aan groepen met een (door gemeenten te definiëren) vitale beroepsgroep; Voor het eerst wordt het mogelijk om ook met de huisvestingsverordening te sturen op de toewijzing van koopwoningen (nieuwbouw, tot €390.000 prijspeil 2024);

Voorrang aan woningzoekenden met lokale binding In deze memo staat de nut en noodzaak van voorrang aan woningzoekenden met lokale binding

centraal. Sinds kort mag bij maximaal 50 procent van de verleende huisvestingsvergunningen voorrang worden gegeven aan woningzoekenden met een lokale maatschappelijke- en/of

economische binding aan de regio of (een deel van) een gemeente. Dit is tevens mogelijk in de toewijzing van betaalbare koopwoningen.

Wat betekent maatschappelijke of economische binding? Onder maatschappelijke binding verstaat de wet onder andere dat een woningzoekende 6 jaar onafgebroken of de afgelopen 10

jaar 6 jaar ingezetene is geweest. Onder economische binding wordt verstaan dat de woningzoekende een in economisch opzicht redelijk belang heeft om zich in de regio of in een

(deel van de) gemeente te vestigen. In de praktijk is dit bijvoorbeeld het geval als iemand een

dienstverband heeft van meerdere dagen per week.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Effecten Alle groepen woningzoekenden waaraan in een huisvestingsverordening bindingscriteria zijn gekoppeld, vallen onder de 50%. Onder ‘bindingscriteria’ wordt hier verstaan dat voor het

verkrijgen van urgentie of voorrang sprake moet zijn van een locatiecriterium. Bijvoorbeeld voor veel urgentiecategorieën geldt dat in de urgentiecriteria is opgenomen dat iemand woonachtig

is of binding moet hebben met regio of gemeente. Maar niet alle urgentiecategorieën hebben een locatiecriterium. Deze groepen vallen dan niet onder de 50%. Daarnaast is er regelmatig sprake van groepen woningzoekenden die voorrang krijgen omdat ze

een woning in de regio of de gemeente achterlaten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij

stadsvernieuwing (sloop/nieuwbouw of renovatie) en bij groepen doorstromers (“u krijgt voorrang als u een grote woning in de regio achterlaat”). Deze groepen vallen - net als de veel

urgente groepen - wel onder de 50%. Het is hier belangrijk om te benadrukken dat de binding uit de Huisvestingswet betrekking heeft op voorrang: het is dus niet zo dat gemeenten maar 50% van hun woningen aan ‘eigen’

woningzoekenden mogen toewijzen: ze mogen tot 50% van het woningaanbod met voorrang toewijzen aan ‘eigen’woningzoekenden. Wanneer ook veel regulier woningzoekenden binnen de eigen gemeente verhuizen, zou in

theorie zelfs alle woningen terecht kunnen komen bij ‘eigen woningzoekenden’. Nut en noodzaak Het onderzoeken van nut en noodzaak van maatschappelijke en economische binding is gezien de ingewikkelde definitie niet gemakkelijk. Er is geen databron waar dit uit blijkt. Voor de

afweging om dit instrumentarium in te zetten wordt in de volgende hoofstukken meer inzicht

gegeven in hoeveel lokaal woningzoekenden zonder sturing al een woning in de eigen gemeente of regio vinden. Voor zowel de sociale huursector als het betaalbare koopsegment zijn goede bronnen

beschikbaar om het bovenstaande in beeld te brengen. Voor de particuliere huur geldt dit niet: er is niet een landelijke of regionale registratie van verhuringen in dit segment, laat staan van kenmerken van deze verhuringen (waaronder de herkomst van huurders). We beperken ons in dit onderzoek dus tot het onderzoeken van nut en noodzaak van sturing in de sociale

huursector en betaalbare koop nieuwbouw (<€405.000, prijspeil 2025). Om uitspraken te doen over de vraag in hoeverre betaalbare koopwoningen terecht komen bij

lokale inwoners, analyseren we alle transacties in de bestaande woningvoorraad. De reden hiervoor is dat, zeker in kleine gemeenten met een beperkt aantal nieuwbouwprojecten gericht op betaalbare koop, er onvoldoende conclusies vallen te verbinden aan de beperkte aantallen.

Onderzoeksmatig is er geen reden om te veronderstellen dat verhuisbewegingen in de betaalbare koop wezenlijk verschillen tussen bestaande voorraad en nieuwbouw.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o 2

Verhuizingen In dit hoofdstuk nemen we de verhuisbewegingen in de SRBT onder de loep. We onderzoeken de mate waarin nieuwe inwoners binnen de eigen gemeente verhuizen of

van elders uit de regio of van buiten de regio komen in de periode 2019 tot 2023. Verhuisbewegingen

De verhuisbewegingen worden op basis van openbare data van het CBS in beeld gebracht. Specifiek gaat het in dit hoofdstuk om verhuisde personen binnen en naar de gemeenten. In de volgende hoofdstukken zoomen we in op verhuringen in de corporatiesector en

woningtransacties in de koopsector en gaan de cijfers over huishoudens.

Cijfers over verhuisde personen binnen en naar de gemeente kunnen een enigszins

vertekenend beeld geven. Woningen kunnen betrokken worden door eenpersoonshuishoudens of door meerpersoonshuishoudens. Als een huishouden uit meerdere personen bestaat, weegt de verhuizing van dat huishouden zwaarder mee in de cijfers, terwijl het in principe om één

verhuisbeweging gaat. Lokale verhuizingen In de onderzochte periode is het aantal personen dat binnen de gemeente verhuist het grootst, ruim 50 procent, in de gemeenten Altena, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg,

Heusden, Hilvarenbeek, Oosterhout, Waalwijk, Zundert, Breda en Tilburg (Figuur 2-1). In veel

gemeenten verhuist ook ongeveer 50 procent van de personen naar de gemeente vanuit een andere gemeente. In de gemeente Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Gilze en Rijen, Goirle, Loon op Zand en Oisterwijk is het aantal vestigers uit andere gemeenten groter dan het aantal lokale

verhuizingen. In alle gemeenten, met uitzondering van Drimmelen, Geertruidenberg en Hilvarenbeek, neemt

het aandeel verhuisde personen binnen de gemeente af tussen 2019 en 2023 en het aantal vestigers toe. In Drimmelen, Geertruidenberg en Hilvarenbeek blijft het aandeel van lokale

verhuizingen en vestigers stabiel (zie factsheets per gemeente).

Herkomst vestigers

De herkomst van vestigers varieert sterk per gemeente. Voor een groot aantal gemeenten komt een groot deel van de vestigers uit andere gemeenten binnen de SRBT. Voor de gemeenten

Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Goirle en Loon op Zand geldt dat ongeveer evenveel personen binnen de gemeente als vanuit een buurgemeente in de SRBT verhuizen. In de gemeenten Etten-Leur, Heusden en Tilburg komt een relatief groot deel van de nieuwe

inwoners uit andere delen van Zuid-Nederland. In de gemeente Altena is juist een relatief groot

aandeel vestigers afkomstig uit West en Oost-Nederland. De ligging van deze vier gemeenten in de SRBT kan daarvoor een verklaring zijn. Ook Breda trekt relatief veel vestigers uit West-

Nederland, mogelijk vanwege de centrumfunctie van en werkgelegenheid of

opleidingsmogelijkheden in de gemeente . In de factsheets zijn cijfers over verhuisbewegingen per gemeente opgenomen.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Figuur 2-1 Verhuisde personen binnen en naar de gemeenten in de SRBT tussen 2019 en 2023 Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

100%

90%

11% 6%

80%

18%

43%

_1%

12%

16%

ïtlil 10%

70% 60%

138.

2‘

6% 7%

11%

34%

13%

28%

22%

40%

32%

50% 40% 30%

62%

60%

20%

39%

53%

51%

40%

39%

10% 0%

c Y

o°

S°

X-

.6gè O9

•o

e38

c& 100% 90%

4‘

•V

80%

23%

70% 60%

10%

15% 29%

44%

14%

688

REI

10%

29%

25%

54%

13%

29%

42%

26%

50% 40%

67%

30% 20%

51%

44%

53%

51%

43%

41%

10% 0%

033

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst andere delen Zuid- Nederland ■ Herkomst Noord Nederland

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

x®

<99

Herkomst binnen SRBT

■ Herkomst West Nederland Herkomst Oost-Nederland

o 3

Herkomst huurders in de corporatiesector Vervolgens zoomen we in op verhuringen in de corporatiesector. Hiervoor maken we

gebruik van gegevens van Klik voor Wonen, Woning in Zicht, Woongaard en Thuispoort

over de woonruimteverdeling in de jaren 2021 tot en met 2023.

Verhuringen Op basis van gegevens van Klik voor Wonen, Woning in Zicht, Woongaard en Thuispoort kunnen we ook specifiek kijken naar de herkomst van nieuwe huurders in de corporatiesector. We

onderzoeken de verhuringen aan huishoudens die hebben plaatsgevonden in de periode 2021 tot en met 2023. We onderscheiden huishoudens uit de eigen gemeente, huurders uit

dezelfde woonruimteverdeelregio en huurders elders uit Nederland. Woonruimteverdeelregio

De Stedelijke Regio Breda Tilburg valt in vier woonruimteverdeelregio’s uiteen. In dit hoofdstuk zoomen we in op de twee grootste regio’s. Het werkgebied van Klik voor Wonen1 bestrijkt

grotendeels de regio Baronie en een gebied buiten de SRBT, namelijk de regio Roosendaal. Woning in Zicht2 overlapt grotendeels met de regio Hart van Brabant. De gemeente Alphen-

Chaam valt in beide regio’s. De gemeenten Heusden en Altena3 vallen in twee andere regio’s, namelijk respectievelijkThuispoort en Woongaard.

Huurders met een herkomst buiten de woonruimteverdeelregio’s kunnen elders uit Nederland komen of uit het buitenland, mits ze zich wel bij Klik voor Wonen, Woning in Zicht, Woongaard of Thuispoort hebben ingeschreven.

In Figuur 3-1 is het aantal verhuringen in de gemeenten via Woning in Zicht in de periode 2021

tot 2023 weergegeven naar de herkomst van de nieuwe huurders. De herkomst is uitgesplitst

naar huurders met een herkomst binnen de eigen gemeente, een herkomst uit een andere

gemeente binnen het werkgebied van Woning in Zicht of met een herkomst daarbuiten. Het aandeel verhuringen aan huurders van binnen de eigen gemeente varieert sterkt per gemeente. In een groot deel van de gemeenten is het aandeel verhuringen aan lokale

huishoudens ongeveer 50 procent in de periode tussen 2021 en 2023. In de gemeenten

Oisterwijk, Waalwijk en Tilburg ligt dat percentage hoger: respectievelijk ongeveer 60 procent tot 80 procent. In de gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau ligt het aandeel verhuringen

aan inwoners uit de gemeente lager, respectievelijk ongeveer 25 procent en 35 procent. Met uitzondering van Baarle-Nassau geldt dat ruim 85 procent van de nieuwe huurders uit de

eigen gemeente, dan wel omliggende gemeenten binnen het werkgebied van Woning in Zicht komt. Een klein deel van de nieuwe huurders komt van elders.

Het werkgebied van Klik voor Wonen bestaat uit zeven gemeenten inde regio Baronie (Alphen-Chaam, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Oosterhout en Zundert) en vijf gemeenten in de regio Roosendaal (Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Rucphen en Steenbergen). 2

Het werkgebied van Woning in Zicht bestaat uit twee gemeenten in de regio Baronie (Alphen-Chaam en Baarle-Nassau) en acht gemeenten in de regio Hart van Brabant (Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en Waalwijk) en de gemeente Vught. 3

De cijfers voor gemeente Altena en Heusden zijn opgenomen in de factsheets.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Figuur 3-1 Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO.

100% 6

90%

70%

106

189

117 35

153

668

80%

60%

563

215

278

172

50%

40%

4.892

30%

220

218

20%

260

213

656

198

10%

0% 6

✓

0’ C

S®

s®

oe§ <Sg8

c®9®

Gg®

o®

9°(6 09

■ Herkomst buiten WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

In Figuur 3-2 is het aantal verhuringen in de gemeenten via Klik voor Wonen in de periode 2021

tot 2023 weergegeven naar de herkomst van de nieuwe huurders. Figuur 3-2 Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO.

100% 90%

80%

789

679

186

70%

181

457

182

587

272

220

404 110

60% 50%

40%

3.473 30%

1.000

357

20%

104

10%

z e

I-

z o®’ 0

•3

■ Herkomst buiten KvW-regio ■ Herkomst buiten gemeente, binnen KvW-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Met uitzondering van Alphen-Chaam geldt dat ruim 80 procent van de nieuwe huurders uit de

eigen gemeente, dan wel omliggende gemeenten binnen het werkgebied van Klik voor Wonen komt. Een klein deel van de nieuwe huurders komt van elders.

Ontwikkeling In Figuur 4-3 is de ontwikkeling van het aandeel huurders afkomstig uit de eigen gemeente

tussen 2021 en 2023 getoond. In de meeste gemeenten is het percentage huurders uit de eigen

gemeente ongeveer gelijk gebleven of fluctueert licht per jaar. In de gemeenten Dongen en Gilze en Rijen, en in minder mate in Waalwijk, is er sprake van daling van het aandeel huurders dat afkomstig is uit de gemeente. In de gemeente Heusden ligt het aandeel in 2022 en 2023

hoger dan in 2021. Figuur 3-3 Ontwikkeling aandeel nieuwe huurders uit de eigen gemeente in de corporatiesector4. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO.

90%

80%

80% 70% 17%

60% 50%

50%

49%

18%

40%

30% 20% 10% 0%

G®

<©

g8s®

c®9®

z o

o®

■ 2021

• 2022

•®

2023

Voor de gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau was het aantal transacties per jaar in het betaalbare segment te laag om een uitsplitsing te maken. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Figuur 3-4 Ontwikkeling aandeel nieuwe huurders uit de eigen gemeente in de corporatiesector. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO.

80%

71%

70% 60%

64%

60%

17%

45%

50%

40% 30% 20% 10%

:©

gè

z z

xe <

o®

ce® ■ 2021

«2022

2023

In de factsheets zijn de percentages per gemeente en per jaar weergegeven.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o 4

Herkomst woningkopers in de koopsector Eenzelfde beeld kunnen we schetsen voor de koopsector aan de hand van cijfers van het Kadaster. In dit hoofdstuk zoomen we in op de herkomst van woningkopers in twee

prijsklassen. Transacties Op basis van gegevens over transacties in de koopsector van het Kadaster kunnen we de herkomst van woningkopers (huishoudens) onderzoeken. We onderscheiden verhuizingen binnen de gemeente, vanuit een andere gemeente in de SRBT, van elders uit Nederland en

onbekend, overig. De laatste categorie kunnen ook verhuizingen vanuit het buitenland

bevatten.

We onderzoeken de transacties in de hele koopsector en zoomen in op de transacties in het betaalbare segment5.

Totale koopsector In Figuur 4-1 kijken we eerst naar de herkomst van woningkopers in de gehele koopsector in de

periode 2021 tot 2023. In veel gemeenten komt circa 50 procent van de woningkopers uit de eigen gemeente, zoals in Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen,

Heusden, Hilvarenbeek, Oosterhout en Waalwijk. In de gemeenten Altena, Breda, Oisterwijk, Tilburg en Zundert is dat aandeel hoger. Terwijl in de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-

Nassau, Goirle en Loon op Zand ongeveer 40 procent van de verkochte woningen betrokken is

door lokale huishoudens. Daarnaast komt in veel gemeenten ongeveer 30 procent van de nieuwe huishoudens uit een

omliggende gemeente binnen de SRBT. Tien tot vijftien procent van de woningkopers heeft een herkomst buiten de SRBT en een paar procent komt uit het buitenland of is de herkomst

onbekend. Herkomst vestigers Woningkopers in de gemeenten Alphen-Chaam, Gilze en Rijen, Goirle en Loon op Zand komen

relatief vaak uit een andere gemeente in de SRBT. In de gemeenten Altena, Breda, Etten-Leur,

Heusden, Oisterwijk en Tilburg is het aandeel woningkopers uit andere delen van Nederland groter dan woningkopers uit de SRBT. Dat kan mede te maken hebben met de ligging van de

gemeenten aan de rand van de SRBT met andere buurgemeenten. Voor de gemeenten Breda en Tilburg geldt als centrumgemeenten ook een aantrekkingskracht vanuit andere delen van

Nederland, bijvoorbeeld vanwege werk of opleiding. In de gemeente Baarle-Nassau is van een

relatief groot aandeel woningkopers de herkomst onbekend of komt uit buitenland. Dat valt

natuurlijk goed te verklaren vanuit de ligging van de gemeente op de grens met België.

Voor het betaalbare segment hanteren we de betaalbare koopgrens. De betaalbare koopgrens is tot en met 2023 gelijk aan de NHG-grens. De grens verschuift per jaar: tot € 310.000 (prijspeil 2021); tot € 325.000 (prijspeil 2022); en tot € 355.000 (prijspeil 2023). Het Rijk heeft sinds 2024 een betaalbare koopprijsgrens gedefinieerd op € 390.000 en in 2025 verhoogd naar €405.000. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Figuur 4-1 Herkomst woningkopers in SRBT tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO

100%

90% 80%

70%

38%

60%

•

-510/

31%

• 8%

37% 37%

34%

31%

23%

48%

50%

49%

29%

50%

40%

69%

62%

30%

55%

43%

20%

42%

51%

10% 0%

©c

o°

Vë

O®

-o

60%

O F•©

80%

••o

•■ ■

g®

P - do

90%

70%

100%

P°

50% 40%

-©

30%

20%

10% 0%

0°

✓

A9 o*?

0°

o®

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

Betaalbare koopsegment In deze paragraaf zoomen we in op transacties onder de betaalbare koopprijsgrens - het segment waar het instrument zich specifiek op richt. In Figuur 4-2 is het aandeel woningkopers met een herkomst binnen de eigen gemeente van woningen tot de betaalbare koopprijsgrens

weergegeven.

Voor het merendeel van de gemeenten is het aandeel lokale woningkopers in het betaalbare segment vergelijkbaar met het totale aandeel transacties. In de gemeenten Etten-Leur,

Geertruidenberg, Heusden, Hilvarenbeek, Oisterwijk en Waalwijk is het aandeel lokale

woningkopers iets lager in dit segment. In de gemeente Drimmelen is het aandeel Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o woningkopers uit de eigen gemeente in het betaalbare segment relatief groter, dan in de totale koopsector.

Figuur 4-2 Aandeel woningkopers binnen de gemeente in het betaalbare koopsegment. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 70% 60% 50% 40%

20%

65%

61%

30%

54%

53%

43%

42%

43%

•o

46%

10% 0%

e 8

X ©

>NS Y

c A®

-O

,68

gè

o®

$0’

I'S'

ce®

80% 70% 60% 50%

40%

20%

69%

66%

30% 42%

45%

54%

46%

62% 45%

36%

10% 0%

z e9z 8 g 8 $

o°'

<99

■ Herkomst binnen gemeente

Ontwikkeling In Figuur 4-3 is de ontwikkeling van het aandeel woningkopers in het betaalbare segment

afkomstig uit de eigen gemeente tussen 2021 en 2023 getoond. In een aantal gemeenten is sprake van een lichte dalende trend van het aandeel lokale woningkopers in het betaalbare

segment, zoals in Breda, Gilze en Rijen en Tilburg. In de gemeente Dongen is het aandeel

woningkopers binnen de gemeente gestegen. In de meeste gemeenten fluctueert het aandeel per jaar of is ongeveer gelijk gebleven. Er is tussen 2021 en 2023 geen sprake van grote verschuivingen. Met uitzondering van de

gemeente Oosterhout, waar het aandeel lokale woningkopers in het betaalbare segment is gedaald van 58 procent in 2021 naar 46 procent in 2023. Het is nog onduidelijk of er sprake is van een trend, of dat er sprake is van een uitzondering in 2023.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Figuur 4-3 Ontwikkeling aandeel woningkopers binnen de gemeente in het betaalbare koopsegment6. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

80%

67%

70%

63%

62%

58%

60%

50%

42%

45%

44%

■1%

40% 30% 20% 10%

N 5 Y

e§

o V96

:©

8 <xe‘

,6 g® 0395s• e Gg®

■ 2021

12022

a o®’

O 0

9°,9 4®°3#

2023

In de factsheets zijn de percentages per gemeente, per jaar en per prijsklasse weergegeven.

Voor de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Goirle, Hilvarenbeek en Oisten/vijk was het aantal transacties per jaar in het betaalbare segment te laag om een uitsplitsing te maken. In de factsheets zijn cijfers over de gehele koopsector per jaar opgenomen. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o 5

Samenvatting In deze rapportage hebben we de herkomst van vestigers in de gemeenten in de Stedelijke regio Breda Tilburg onderzocht. Dat is in beeld gebracht aan de hand van verhuisbewegingen (verhuisde personen) binnen en naar de gemeenten, de herkomst van

nieuwe huurders (huishoudens) in de corporatiesector en woningkopers (huishoudens) in de betaalbare koopsector. In Tabel 5-1 is een overzicht van het aandeel vestigers afkomstig uit de eigen gemeente

weergegeven in het totaal aantal verhuizingen, in de verhuringen in de corporatiesector en in

woningtransacties in de periode tussen 2021 en 2023. In veel gemeenten verhuisde ongeveer 50 procent van de personen binnen de eigen gemeente. In de gemeenten Altena, Breda en Tilburg is het aandeel verhuizingen binnen de gemeente het

grootst. In de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Gilze en Rijen, Goirle, Loon op Zand

en Oisterwijk was het aantal vestigers vanuit andere gemeenten groter dan het aantal lokale verhuizingen. Dat kan echter verschillen in de corporatiesector of het betaalbare koopsegment. In de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Zundert is het aandeel verhuringen in de corporatiesector aan lokale huishoudens lager in vergelijking met de andere gemeenten in de

regio. In de eerstgenoemde gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau is het aantal

verhuringen per jaar laag, waardoor het aandeel toewijzingen aan lokale inwoners per jaar enorm kunnen fluctueren. In de gemeenten Oisterwijk en Oosterhout wordt ruim 60 procent van de verhuringen aan nieuwe huurders afkomstig uit de eigen gemeente verhuurd. In Breda

en Tilburg zelfs respectievelijk 70 en 80 procent. In de meeste gemeenten is het percentage huurders uit de eigen gemeente ongeveer gelijk gebleven of fluctueert licht per jaar. Met uitzondering van Alphen-Chaam en Baarle-Nassau geldt dat ruim 80 procent van de

nieuwe huurders uit de eigen gemeente, dan wel omliggende gemeenten binnen de woonruimteverdeelregio’s komt.

In veel gemeenten heeft circa 40 tot 50 procent van de woningkopers in het betaalbare

koopsegment een herkomst in de gemeente. In de gemeenten Altena, Breda, Oisterwijk, Tilburg

en Zundert is dat hoger in vergelijking met andere gemeenten in de regio, namelijk ruim 60 procent. In de meeste gemeenten is het aandeel woningkopers in het betaalbare segment uit de eigen gemeente ongeveer gelijk gebleven tussen 2021 en 2023 of schommelt licht per jaar.

Er is in geen van de gemeente sprake van een sterke dalende trend.

De overige woningkopers zijn in grote mate afkomstig uit omliggende gemeenten in de SRBT. Voor de meeste gemeenten geldt dat ruim 75 procent van de woningkopers in het betaalbare

segment uit de eigen gemeente of de regio komt. In de gemeenten Geertruidenberg, Dongen en Gilze en Rijen gaat het om ruim 85 procent. De gemeenten Altena, Baarle-Nassau, Etten-Leur,

Heusden en Hilvarenbeek vormen hierop een uitzonding. Een groter deel van de woningkopers in het betaalbare segment komt van buiten de regio. Dit kan verklaard worden door de ligging van deze gemeenten aan de rand van de SRBT.

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Tabel 5-7 Overzicht binnen gemeente verhuisde personen, verhuringen aan huurders binnen de gemeente en woningtransacties met woningkopers binnen de gemeente tussen 2021 en 2023. Bron: CBS; KvW; WiZ; Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

Alphen-Chaam Altena Baarle-Nassau Breda__________ Dongen________ Drimmelen_____ Etten-Leur_____ Geertruidenberg Gilze en Rijen Goirle_________ Heusden_______ Hilvarenbeek Loon op Zand

Oisterwijk Oosterhout____ Tilburg_________ Waalwijk_______ Zundert

Binnen gemeente verhuisde personen I (totaal) 37% 58% 36% 61% 51% 50% 49% 50% 38% 41% 49% 51% 41% 39% 52% 66% 51% 53%

Binnen gemeente verhuringen (KvW/WiZ)7 27%- 30% 62%-65% 37% 70% 55% 59% 48% 50% 48% 51% 56% 47% 48% 62% 62% 80% 60% 41%

Binnen gemeente transacties (betaalbare segment) 42% 61% 43% 65% 54% 53% 43% 43% 46% 42% 45% 46% 36% 66% 54% 69% 45% 62%

Nut en noodzaak Wanneer voorrangverlening aan woningzoekenden op basis van maatschappelijke en/of

economische binding nuttig en noodzakelijk is, is in de Huisvestingwet niet gedefinieerd. De gepresenteerde cijfers kunnen tot verschillende conclusies leiden bij partijen. Een gemeenteraad kan heel anders kijken naar deze uitkomsten dan bijvoorbeeld een

woningcorporatie.

Uit de analyse komt naar voren dat zonder sturing ongeveer 50 procent van de sociale huurwoningen bij lokaal woningzoekenden terechtkomt. In de betaalbare koopsector is dat

aandeel over het algemeen wat lager dan in de corporatiesector. De overige huurders en woningkopers zijn in grote mate afkomstig uit omliggende gemeenten in de SRBT. Dit roept de vraag op of sturing op voorrangverlening op basis van lokale binding nuttig of

noodzakelijk is. Dat heeft te maken met een aantal andere afwegingen.

Ondanks dat de cijfers een inzicht geven, weten we nog weinig over de verhuisredenen van

woningzoekenden om naar of juist uit een gemeente te verhuizen. Wanneer het aandeel woningkopers uit de eigen gemeente laag is, hoeft dat nog niet te betekenen dat er sprake is van verdringing. Mensen maken keuzes in hun (woon)carrière gebaseerd op vele factoren. Ook

kunnen nieuwe vestigers uit de regio of andere delen van Nederland, terugkerende

huishoudens zijn. Denk bijvoorbeeld aan jongeren die voor een opleiding uit de gemeente vertrekken, maar op latere leeftijd terugkeren. Het invoeren van deze maatregel in de SRBT kan er ook voor zorgen dat inwoners de negatieve

effecten van het plaatsen van hekken rond gemeenten ervaren. Bijvoorbeeld woningzoekenden

De gemeenten Heusden en Altena vallen in twee andere regio’s, namelijk respectievelijk Thuispoort en Woongaard. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o die moeilijk een woning in een buurgemeente vinden, terwijl zij daar voor werk of gezinsvorming

graag naar toe zouden willen verhuizen, of terugkerende jongeren die moeilijk een woning vinden in hun geboorteplaats. Bij het definiëren van de voorrang is het ook zaak om deze voorrangsregeling af te wegen ten opzichte van andere bestaande regels, zoals urgentiecategorieën met bindingcriteria of het

stimuleren van doorstroming. Mogelijk wordt daarmee voor een groot deel al invulling gegeven

aan de mogelijkheid om tot 50 procent voorrang te geven op basis van lokale binding8. Bovendien, om niet te veel groepen tegelijkertijd voorrang te geven. Als iedereen voorrang krijgt,

wordt het effect namelijk dermate klein dat in de praktijk niemand meer voorrang krijgt. Daarnaast is het effect van de maatregel nog onbekend. Niet elke lokale woningzoekende

krijgt per definitie voorrang. Bij invoering in de corporatiesector moet er worden voldaan aan

inkomenseisen van de sociale huur. Ook in de koopsector is de reikwijdte van het instrument beperkt tot de betaalbare koop in de nieuwbouw. Het zal in de meeste gemeenten gaan om kleine aantallen per jaar. Deze beperkingen verkleinen de reikwijdte van het instrument.

Tegelijkertijd, woningzoekenden elders uit Nederland met werk in de betreffende gemeente maakt ook aanspraak op voorrang op basis van economische binding. Hoewel de aanleiding om te sturen, schaarste aan woningen, zeer waarschijnlijk aan te tonen

is, betekenen bovenstaande overwegingen dat de effectiviteit van de maatregel wellicht

beperkt is. Tenslotte speelt de inzet binnen de gemeenten en de woningcorporaties een rol in de afweging, zoals het opstellen van de huisvestingsverordening, uitvoeren van de

vergunningverlening en monitoren van een huisvestingsverordening. Voor sturing in de corporatiesector ligt het mandaat en uitvoering van vergunningverlening bij de

woningcorporaties. Het toetsen van binding is niet gemakkelijk, omdat woningcorporaties niet over de benodigde gegevens beschikkelen. Dat maakt de uitvoering complex.

De uitvoering van woonruimteverdeling in de betaalbare koopsector ligt bij de gemeente en is

mogelijk complexer. Gemeenten moeten daarover per ontwikkelaar afspraken maken en vraagt

inzet van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Voor zowel woningcorporaties als gemeente vraagt invoering van deze maatregel om extra capaciteit. Dat zijn de bijkomende afwegingen voor de nut, noodzaak en proportionaliteit van de inzet van deze maatregel.

Kortom, er is geen definitie of norm voor welk aandeel lokale huurders of kopers wenselijk is en de inzet van dit instrument rechtvaardigt. Wel blijkt dat ook zonder sturing al een groot deel van de woningzoekenden binnen de eigen gemeente verhuist. Dat geldt zeker wanneer je kijkt naar de vestiging van huurders en kopers uit de regio. De inzet van voorrangverlening kan bijdragen

aan een hoger percentage verhuizingen binnen de gemeente, maar het heeft tegelijkertijd ook

nadelen. Zo kan het nadelig uitpakken voor de doorstroming in de woningvoorraad en voor woningzoekenden om hun verhuiswensen te realiseren. Ook in gevallen waar dat ongewenst is, zoals bijvoorbeeld terugkerende jongeren. Daarnaast brengt het instrument een aantal

uitdagingen in de uitvoering met zich mee en de bijbehorende kosten en capaciteit.

Meer hierover zie: rigo.nl/huisvestingwet

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Factsheets Alphen-Chaam Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

woningtransacties en gaan de cijfers over huishoudens. Verhuisbewegingen Binnen gemeente verhuisde personen, gevestigde personen en vertrokken personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

1200

1000 800

61%; 607

600

58%; 477

62%; 497

61%; 450

64%; 460

38%; 302

39%; 284

36%; 258

400 200

42%; 347

39%; 385

-415

-458

-428

-407

-460

2019

2020

2021

2022

2023

-200 -400 -600

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Alphen-Chaam verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek

Aantal personen

Breda Tilburg Baarle-Nassau Goirle Gilze en Rijen Oosterhout Zundert Rotterdam

658 342 225 93 92 79 53 49

Oisterwijk

41 41

Etten-Leur s-Gravenhage Amsterdam Eindhoven Moerdijk Altena

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

29 28 26

21 21

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woning in Zicht/Klik voor Wonen9, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

18%

26%

25%

80% 70% 60% 50%

50% 46%

50%

40% 30%

20%

10%

28%

32%

2021

2022

25%

2023

■ Herkomst buiten KvW/WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen KvW/WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90% 80%

6% 16%

70% 60%

6% 9%

12%

34%

43%

38%

50%

40% 30% 20%

51%

40%

39%

10% 0% 2021

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

2022

2023

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

In de gemeente Alphen-Chaam worden zowel woningen verhuurd via Woning in Zicht als via Klik voor Wonen en valt dus in beide woonruimteverdeelregio’s. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

45%

42%

41%

39% 39%0

40% 35%

30% 25% 20% 15% 10%

5% 0%

Binnen gemeente

39%

Andere gemeente in SRBT

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

14% 12%

Overig Nederland

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Altena Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Ook schetsen we op basis van verhuisbewegingen een beeld van de corporatiesector10. Bij de herkomst woningkopers wordt gekeken naar woningtransacties en gaan de cijfers over huishoudens. Verhuisbewegingen Binnen gemeente verhuisde personen, gevestigde personen en vertrokken personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

6.000 5.000 4.000

37%; 1.664

38%; 1.787

42%; 1.903

3.000

42%; 1.698

42%; 1.773

2.000 63%; 2.874

62%; 2.934

58%; 2.594

58%; 2.322

58%; 2.473

-1.328

-1.558

-1.476

-1.407

-1.591

2019

2020

2021

2022

2023

1.000

-1.000

-2.000

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Altena verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek

Aantal personen

Gorinchem Zaltbommel Breda Waalwijk Geertruidenberg Heusden Rotterdam Molenlanden Tilburg

659 559 330 311 297 289 266 263 224

‘s-Hertogenbosch

221

West Betuwe Utrecht (gemeente) Dordrecht Vijfheerenlanden Oosterhout

210 202 195 182 171

De gemeente Altena valt buiten de woonruimteverdeelregio’s in de SRBT: Klik voor Wonen en Woning in Zicht. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Verhuisbewegingen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2024. Bron: Woongaard, 2025; bewerking RIGO. 100% 90%

15%

23%

22%

20%

62%

63%

65%

61%

2022

2023

2024

80% 70%

17% 22%

60% 50% 40% 30% 20%

10% 0% 2021

■ Herkomst buiten Woongaard regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen Woongaard regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90% 80%

28%

61%

63%

2021

2022

2023

70% 60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

70% 61%

61%

60% 50%

40% 29% 26%

30% 20% 9%

10%

Herkomst binnen gemeente

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Baarle-Nassau Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

700 600 500 400

56%; 307

61%; 366

58%; 332

300

66%; 336

67%; 330

34%; 173

33%; 163

200

100

-100 -200

44%; 243

39%; 235

42%; 236

-303

-265

-254

-224

-267

2019

2020

2021

2022

2023

-300 -400

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Baarle-Nassau verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Breda Alphen-Chaam Tilburg Gilze en Rijen Goirle Oisterwijk s-Gravenhage Oosterhout Rotterdam Zundert Dordrecht Vught Reusel-De Mierden Dongen Eindhoven

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 271 255 220

39 34 28 25 18 17 17 16 16

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023*. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

11%

24%

32%

80% 70% 60%

39% 35%

50%

45%

40%

30% 20%

50%

41%

23%

10% 0%

2022

2021

2023

■ Herkomst buiten WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

*Jaarlijks worden gemiddeld slechts circa 20 woningen verhuurd via Woning in Zicht. Dat zorgt voor sterke variatie in de herkomst van nieuwe huurders per jaar.

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90% 80%

13%

16%

19%

14%

27%

31%

29%

39%

43%

44%

2021

2022

2023

16%

70% 60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

45%

40%

35% 30%

43%

■

36%------------------------------ 36%

24%

25% 20%

17%

15%

I I

10%

5% 0%

Herkomst binnen gemeente

17%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

16%

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Breda Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

25.000 20.000

37%; 7.651

36%; 7.743

36%; 7.568

63%; 13.008

64%; 13.726

-8.046

2019

39%; 7.80 8

2 2%;

64%; 13.346

6 %; 12.045

58%; 11.953

-7.994

-7.875

-7.567

-7.963

2020

2021

2022

2023

15.000

8.690

10.000

5.000

-5.000 -10.000

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 75 vertrekgemeenten naar Breda verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Oosterhout Tilburg Rotterdam Etten-Leur Amsterdam Roosendaal Drimmelen Moerdijk Gilze en Rijen Utrecht (gemeente) Eindhoven Zundert s-Gravenhage Halderberge Bergen op Zoom

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 2.764 2.153 2.078 1.960 1.448 1.351 1.211 1.020 926 902 878 850 798 709 659

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

15%

17%

16%

80%

14%

13%

71%

69%

71%

2021

2022

2023

70% 60% 50% 40%

30% 20%

10% 0%

■ Herkomst buiten KvW-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen KvW-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100%

90%

7% 19»/o 220/0 80% 70%

10% 15% 14%

60%

32 2

aa 6%

7% 8% 4%

1% 15%

2% 1 15% 1 2% 1

18%

36% 35% 32% 40%

41% 45%

52%

53%

43% 43% 54

40% 66%

• 4%

50%

30%

63% 60%

45% 46%

20%

36%

47%

32°/1 30%

29%

24%

10%

0% 2021 2022 2023 2021 2022 2023 2021 2022 2023 2021 2022 2023 2021 2022 2023 Breda - stad

Bavel

Prinsenbeek

Teteringen

Ulvenhout

■ Herkomst binnen kern

■ Herkomst binnen gemeente

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio

■ Herkomst buiten SRBT-regio

Onbekend/overig

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

80% 71% 70% 60% 50%

40% 30% 20% 10%

65%

13%

16%

19% 7%

Herkomst binnen gemeente

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Dongen Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

3.000 2.500 43%; 1.101

2.000

45%; 944

46%; 970

1.500

50%; 1.050 52%; 915

1.000 500

54%; 1.135

-500

-826

2019

57%; 1.487

55%; 1.163

50%; 1.049

48%; 852

-961

-822

-773

-871

2020

2021

2022

2023

-1.000 -1.500

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Dongen verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Tilburg Oosterhout Breda Gilze en Rijen Waalwijk Loon op Zand Geertruidenberg

Oisterwijk Eindhoven

Drimmelen ‘s-Hertogenbosch Rotterdam Altena Goirle Etten-Leur

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 1.083 542 517 343 304 179 137 136 96 84 83 77 76 50 43

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO. 100% 12%

90% 80%

30%

28%

29%

70% 60%

32%

50% 40% 30%

65%

59%

20%

38%

10% 0%

2022

2021

2023

■ Herkomst buiten WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

12%

10%

13%

30%

35%

29%

56%

52%

56%

2021

2022

2023

80% 70% 60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

60%

54% 56% 33%

50%

1 40% 30%

20% 10%

Herkomst binnen gemeente

13% 10%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Drimmelen Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

3.000 2.500 2.000 1.500

46%; 978

2 8%;

1.027

52%; 1.194

49%; 1.134

51%; 941

1.000 500

49%; 911

54%; 1.158

52%; 1.091

48%; 1.102

51%; 1.202

-500

-890

-934

-885

-850

-980

2019

2020

2021

2022

2023

-1.000 -1.500

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Drimmelen verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Breda Oosterhout Geertruidenberg Moerdijk Rotterdam Dordrecht Tilburg Roosendaal Altena Etten-Leur Waalwijk Gilze en Rijen Zundert s-Gravenhage Amsterdam

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 1.514 518 320 219 193 169 114 105 87 81 66 63 59 54 53

o Verhuringen in de corporatiesector Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

13%

80% 70%

8% 28%

32%

11% 33%

60% 50% 40% 30%

55%

64%

57%

20%

10% 0% 2021

2022

2023

■ Herkomst buiten KvW-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen KvW-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

17%

21%

32%

30%

51%

45%

49%

2021

2022

2023

80% 70%

30%

60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

60%

53% 50%

45%

40%

34%

30%

i II 26%

19%

20% 10%

Herkomst binnen gemeente

21%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Etten-Leur Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

5.000 4.000 3.000

54%; 2.127

45%

•7%; 1.662

48%; 1.698

51%; 1.771

55%;

53%; 1.902

52%; 1.810

49%; 1.722

46%; 1.829

-1.598

-1.638

-1.492

-1.475

-1.436

2019

2020

2021

2022

2023

2.000 1.000

-1.000

-2.000

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Etten-Leur verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Breda Halderberge Roosendaal Rucphen Moerdijk Zundert Rotterdam Tilburg Oosterhout Bergen op Zoom Dordrecht Drimmelen s-Gravenhage Gilze en Rijen Steenbergen

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen

2.793 620 596 562 344 336 264 261 171 171 126 108 104 85 76

o Verhuringen in de corporatiesector Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

14%

13%

34%

33%

17%

80% 70%

43%

60% 50% 40% 30% 20%

52%

54%

2021

2022

40%

10% 0% 2023

■ Herkomst buiten KvW-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen KvW-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

20%

80%

23%

27%

26%

22%

48%

2022

2023

70% 60%

23%

50% 40% 30%

54%

20%

10% 0% 2021

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in de totale koopsector per wijk tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100%

90% 80%

26%

32%

22%

19%

70% 60%

6% 9%

24%

27% 17%

24%

23%

25%

21% 29%

50%

20%

10%

22%

23%

33%

30%

18%

33%

179

30%

40%

38%

26%

c® c®

24%

249

24%

35% 45%

34°/

25%

23% 21% 1%

15%

18%

16%

12%

21%

16%

o°' 8 g©

61%

33%

32%

27%

38%

40% 30%

c®

o xe <

C8S

8 R 0

25%

co g•

■ Herkomst binnen kern

■ Herkomst binnen gemeente

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio

■ Herkomst buiten SRBT-regio

Onbekend/overig

Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 60%

53%

50%

40% 30% 20%

10% 0%

28%

22%

Herkomst binnen gemeente

23% 23%

23%

III

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

6% 2% Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Geertruidenberg Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

2.500 2.000 2 8%;

1.500

1.030

50%; 931

47%; 809

52%; 778

48%; 701

50%; 922

48%; 713

52%; 756

1.000 500

53%; 911

-500

52%; 1.100

-762

-777

-773

-774

-688

2019

2020

2021

2022

2023

-1.000

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Geertruidenberg verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Oosterhout Breda Altena Drimmelen Waalwijk Tilburg Dongen Rotterdam Gilze en Rijen Dordrecht Moerdijk Roosendaal Loon op Zand Gorinchem Etten-Leur

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 813 605 369 323 223 177 116 81 73 61 60 58 55 49 48

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Klik voor Wonen, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

13%

23%

17%

80% 70%

23%

39%

60%

35%

50% 40% 30% 20%

60%

48%

42%

2021

2022

10% 0% 2023

■ Herkomst buiten KvW- regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen KvW-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

13%

14%

32%

34%

47%

52%

49%

2021

2022

2023

14%

80% 70% 60%

36%

50% 40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

60%

50%

42%

55%

40% 30%

20% 10%

Herkomst binnen gemeente

13%

16%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Gilze en Rijen Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

woningtransacties en gaan de cijfers over huishoudens. Verhuisbewegingen

In de gemeente Gilze en Rijen is er sprake van een (toenemend) vertrekoverschot. Dit wordt

veroorzaakt door de aanwezigheid van een asielzoekerscentrum in Gilze. Dit verklaart tevens de grote instroom van personen uit Cranendonck en Westerwolde: in deze twee gemeenten

bevinden zich de ontvangstlocaties Ter Apel en Budel van het COA. Binnen gemeente verhuisde personen, gevestigde personen en vertrokken personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

4.000 2.000

51%; 1.06; 49%; 1.00'

-2.088

-2.000

63%; 1.716

61%; 1.421

61%; 1.382

63%; 1.534

37%; 1.027

39%; 903

39%; 887

37%; 897

-3.385

-4.493 -5.664

-7.423

-4.000 -6.000 -8.000 2019

2020

■ Binnen gemeente verhuisde personen

2021

2022

■ Gevestigde personen

2023

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Gilze en Rijen verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Tilburg Breda Cranendonck Westerwolde Oosterhout Dongen

Oisterwijk Rotterdam Alphen-Chaam Goirle Waalwijk Amsterdam Etten-Leur Roosendaal s-Gravenhage

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 1.597 840 620 579 315 243 136 121 111 100 87 68 61 54 54

o Verhuringen in de corporatiesector

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO. 100% 90%

10%

34%

36%

18%

80% 70% 60%

46%

50% 40% 30%

56%

54%

20%

36%

10% 0%

2022

2021

2023

■ Herkomst buiten WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023 per kern. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO. 60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

A20 43%

39%

50% 43% 48% 46% 45% 4670 • 10 — • 43%00 41 %M 40%

II ll IIII

Herkomst binnen dorp/kern

Herkomst buiten dorp/kern, maar binnen gemeente

Herkomst binnen dorp/kern

Herkomst buiten dorp/kern, maar binnen gemeente

Rijen

Gilze

■ 2021

« 2022

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

2023

o Woningtransacties in de koopsector

Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100%

298

90% 80%

11%

10%

35%

38%

31%

70% 60%

1% 8%

2% 9%

38%

37%

54%

50%

48%

45%

49%

47%

40%

30%

60%

20%

23%

10% 0%

2022

2021

2023

2022

2021

Rijen

Gilze

■ Herkomst binnen kern

2023

2021-2023

Hulten/Molenschot*

Herkomst binnen gemeente

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio

■ Herkomst buiten SRBT-regio

Onbekend/overig

In Hutten en Molenschot werden in deze periode in totaal 48 woningen verkocht.

Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 60% 50% 50%

46% 43%

40% 30% 20% 11%

10%

0% Herkomst binnen gemeente

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Goirle Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Bij de herkomst van nieuwe huurders en woningkopers wordt gekeken naar verhuringen en

2.500 2.000 50%; 1.075

1.500

55%; 1.148

7%; 1.098

59%; 1.046

3%; 1.097

1.000

50%; 1.080

500

-500

45%; 933

43%; 840

41%; 733

37%; 639

-982

-1.103

-1.072

-911

-871

2019

2020

2021

2022

2023

-1.000 -1.500

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Goirle verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek Tilburg Gilze en Rijen

Oisterwijk Hilvarenbeek Breda Eindhoven Alphen-Chaam Waalwijk

‘s-Hertogenbosch Amsterdam Utrecht (gemeente) Oosterhout Loon op Zand Baarle-Nassau Rotterdam

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Aantal personen 3.271 173 167 129 118 91 78 61 58 50 50 45 41 39 37

o Verhuringen in de corporatiesector Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woning in Zicht, 2024; bewerking RIGO.

100%

90% 80% 70%

46%

43%

46%

52%

51%

49%

2022

2023

60% 50%

40% 30% 20% 10%

0% 2021

■ Herkomst buiten WiZ-regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen WiZ-regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

100% 90%

44%

43%

45%

47%

2021

2022

10%

80% 70% 60%

46%

50% 40% 30% 20%

41%

10%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

2023

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

50% 45%

41% Ê

47%

44%

40% 35% 30% 25% 20% 15% 10%

5% 0%

Herkomst binnen gemeente

10%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

■ tot betaalbare koop

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

Onbekend/overig

■ vanaf betaalbare koop

o Heusden Verhuisbewegingen, verhuringen en woningtransacties.

De aantallen verhuisbewegingen binnen en naar de gemeente gaan over verhuisde personen. Ook schetsen we op basis van verhuisbewegingen een beeld van de corporatiesector11. Bij de herkomst woningkopers wordt gekeken naar woningtransacties en gaan de cijfers over huishoudens. Verhuisbewegingen Binnen gemeente verhuisde personen, gevestigde personen en vertrokken personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

5.000

4.000 44%; 1.961 47%; 1.872

3.000

52%; '1.965

50%; 1.578

2.000

1.000

-1.000

56%; 2.488

53%; 2.104

48%; 1.830

50%; 1.556

49%; 1.802

-1.529

-1.612

-1.645

-1.543

-1.704

2019

2020

2021

2022

2023

-2.000

-3.000

■ Binnen gemeente verhuisde personen

■ Gevestigde personen

■ Vertrokken personen

Top 15 vertrekgemeenten naar Heusden verhuisde personen in de periode 2019-2023. Bron: CBS, 2024; bewerking RIGO.

Regio van vertrek

‘s-Hertogenbosch Waalwijk Tilburg Altena Vught Eindhoven Loon op Zand Amsterdam Oss Breda Utrecht (gemeente) Oisterwijk Maasdriel Rotterdam Zaltbommel

Aantal personen

2.801 1.143 534 269 238 182 182 163 160 154 146 137 134 128 124

De gemeente Heusden valt buiten de woonruimteverdeelregio’s in de SRBT: Klik voor Wonen en Woning in Zicht. Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

o Verhuisbewegingen in de corporatiesector Herkomst nieuwe huurders tussen 2021 en 2023. Bron: Woonveste, 2025; bewerking RIGO. 100% 90%

18%

20%

18%

80%

19%

70% 60%

24%

33%

50% 40%

64%

30% 20%

58%

48%

10% 0%

2021

2023

2022 ■ Herkomst buiten Thuispoort regio ■ Herkomst buiten gemeente, maar binnen Thuispoort regio ■ Herkomst binnen gemeente

Woningtransacties in de koopsector Herkomst woningkopers in de totale koopsector tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO. 100% 90% 80%

35%

33%

10%

12%

51%

53%

2021

2022

2023

70% 60% 50%

40% 30% 20%

10% 0%

■ Herkomst binnen gemeente ■ Herkomst buiten SRBT-regio

Rapport Lokale binding van vestigers in de SRBT

■ Herkomst buiten, maar binnen SRBT-regio Onbekend/overig

o Herkomst woningkopers in verschillende prijsklassen tussen 2021 en 2023. Bron: Kadaster, 2024; bewerking RIGO.

60%

50% 40%

30% 20%

10%

53%

34%

15% 11%

Herkomst binnen gemeente

34%

Herkomst buiten, maar Herkomst buiten SRBTregio binnen SRBT-regio

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16416797/1