Bijlage 1- Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

45

Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.

Doelstelling

6.1

Bevorderen van bestaanszekerheid

Nr.

Specifieke activiteit

1

We doen onderzoek naar het bereik en de effectiviteit van het armoede-/minimabeleid en kansen van verbetering van dit beleid Het onderzoeksrapport is gereed. Aanpassingen naar aanleiding van het rapport worden in de loop van 2024 doorgevoerd. De voorzieningenwijzer is in 2023 gestart.

Nr.

Doelstelling

6.2

Versterken zorg- en veiligheidsketen

Nr.

Specifieke activiteit

1

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

We versterken onze regiefunctie om voldoende toegerust te zijn op de toename van complexe casuïstiek De regiefunctie is versterkt. We hebben de regiekaart ontwikkeld en de formatie procesregie is uitgebreid.

Nr.

Doelstelling

6.3.1

Samen met inwoners: uitvoering koers sociaal domein

Nr.

Specifieke activiteit

1

Gerealiseerd op 31-12-2023

We geven uitvoering aan onze aanpak voor het uitdragen, aanjagen en verbinden van inwoners en maatschappelijke partners aan de Koers sociaal domein Gilze en Rijen Om hier structureel en eenduidig uitvoering aan te geven, hebben we onze (communicatie)aanpak uitgewerkt als leidraad voor alle communicatie over de Koers / het sociaal domein. We verbinden deze aanpak met de manier waarop we inwonersparticipatie vormgeven.

Nr.

Doelstelling

6.3.2

Samen met inwoners: jongerenparticipatie

Nr.

Specifieke activiteit

1

46

Gerealiseerd op 31-12-2023

We zorgen ervoor dat jongeren structureel mee blijven denken en praten over wat voor hen belangrijk is in de gemeente Eind 2023 is de vacature van lokale jongerenaanjager ingevuld. Deze jongerenaanjager zal nauwe contacten onderhouden met jongeren en het netwerk aan professionals en vrijwilligers hieromheen. De jongerenaanjager krijgt onder andere als taak om de stem van jongeren hoorbaar te krijgen en hun mening over de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van het beleid wat jongeren raakt mee te nemen. Ook is er ruimte voor het realiseren van initiatieven of ideeën die jongeren zelf hebben. Jongeren hebben meegedacht over de inhoud van de vacature en zijn betrokken geweest bij de sollicitatieprocedure.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Nr.

Doelstelling

6.3.3

Samen met inwoners: uitdagingen van vergrijzing

Nr.

Specifieke activiteit

1

Gerealiseerd op 31-12-2023

We gaan met het seniorenplatform in gesprek over de uitdagingen die de vergrijzing met zich mee brengt in onze gemeente en hoe we daarmee om kunnen gaan In de 2e helft van 2023 is een start gemaakt met het bewustwordingstraject “Vitaal ouder worden”. De (besturen van de) seniorenverenigingen zijn tijdens een bijeenkomst geïnformeerd over de uitdagingen die de vergrijzing met zich meebrengt en hebben aangegeven wat zij nodig hebben om zo lang mogelijk gezond en actief te blijven. Een brede themabijeenkomst voor alle inwoners is verschoven naar begin 2024. Daarnaast zullen we borging van het bewustwordingstraject vormgeven in samenwerking met seniorenverenigingen en stakeholders. Gezamenlijk sturen op bewustwording, preventie en zelfredzaamheid is hierbij een speerpunt.

Nr.

Doelstelling

6.3.4

Samen met inwoners: leren van ervaringen inwoners

Nr.

Specifieke activiteit

1

We ontwikkelen onze cliëntervaringsonderzoeken door In het tweede kwartaal van 2023 zijn we gestart met een andere manier van meten. Bij de evaluatie van de toegangsfase passen we continu metingen toe (cliëntervaringsonderzoek WMO).

Gerealiseerd op 31-12-2023

Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening

Verschil

2023

2023

2023

Rek - Begr

Totaal lasten programma 6

32.457

35.060

36.653

-1.593

Totaal baten programma 6

6.862

7.913

9.227

1.314

-25.595

-27.147

-27.426

-279

Lasten / Baten

Saldo lasten en baten programma 6

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

47

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2023 zijn: Bedragen x € 1.000 Omschrijving 1. De personeelslasten (die al binnen de begroting gedekt zijn) hebben wij binnen de regeling 'gezonde leefstijl IZA' kunnen opvoeren als subsidiabele kosten. 2. In 2023 hebben we via het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid middelen ontvangen voor de Wet Inburgering en een specifieke uitkering voor de onderwijsroute (totaal € 274.000). Hiervan is € 134.000 besteed. De resterende € 140.000 verrekenen we met de balans ter besteding in 2024. Per saldo is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. 3. We hebben middelen ontvangen voor de uitvoering van de Wet inburgering (€ 86.000) en de maatschappelijke begeleiding van statushouders (€ 59.000). We hebben deze middelen in 2023 niet geheel besteed en stellen voor om de restant middelen over te hevelen naar 2024 via de resultaatbestemming. 4. Via het Ministerie van Justitie en Veiligheid ontvangen wij jaarlijks middelen voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Het budget voor 2023 is in zijn geheel besteed. Echter, over het jaar 2022 hebben we een positieve eindafrekening ontvangen. Deze middelen kunnen vrijvallen. 5. De kosten van onze culturele centra waren hoger dan voorzien. Dit wordt veroorzaakt door de indexering van de huur en de bijdrage aan CCGR.

Deze indexering is deels incidenteel omdat vanaf 2024 De Schakel in ons bezit is waardoor wij hiervoor geen huur meer hoeven te betalen. 6. Er zijn minder uitgaven dan begroot voor basisondersteuning en vrijwilligerswerk omdat een deel van deze kosten kon worden opgevoerd als subsidiabele kosten in het kader van GALA. 7. In 2023 hadden we middelen begroot voor het coronaherstelplan (€ 316.000). Hiervan is € 69.000 uitgegeven. We stellen voor om de resterende middelen (€ 247.000) te laten vrijvallen. 8. Wij hebben € 450.000 ontvangen als Rijksbijdrage voor GALA. Hiervan hebben wij € 364.000 besteed. Van de resterende € 86.000 mogen we conform de subsidieregels € 76.000 inzetten in 2024. Dit bedrag hebben we dus naar de balans gezet. Het restant van € 10.000 moeten wij terugbetalen aan het Rijk. 9. We hebben in 2023 baten en lasten gehad in het kader van Integraal Zorgakkoord (IZA). Deze baten en lasten hadden we niet begroot. Door diverse bestaande kosten te declareren onder de IZA regeling blijven op andere posten budgetten over. 10. Voor het sociaal domein zijn een aantal incidentele budgetten beschikbaar voor een totaalbedrag van € 149.000. Hiervan is in 2023 € 97.000 uitgegeven. We stellen voor om de resterende middelen (€ 52.000) over te hevelen naar 2024 via de resultaatbestemming.

48

L/B L

Bedrag 40

V/N V

I/S I

L B

140 140

V N

I I

L B

157 34

V N

I I

L B

251 706

N V

I I

L L

28 11

N N

I S

L

41

V

L

247

V

I

L B

84 78

V N

I I

L B

163 163

N V

I I

L

52

V

I

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Bedragen x € 1.000 11.

12.

13. 14.

15.

16.

Omschrijving De uitgaven in het kader van de BUIG uitkeringen zijn hoger dan begroot, dit is met name het gevolg van de verhoging van het minimumloon. Het aantal uitkeringsgerechtigden is nagenoeg gelijk aan 2022. Hier tegenover staan ook hogere rijksmiddelen. De kosten voor bijzondere bijstand zijn hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de uitbetaling van de Energietoeslag in december 2023 (€ 685.000). We hebben hiervoor in de decembercirculaire 2023 middelen ontvangen. We zien dit terug als een voordeel op programma Algemene dekkingsmiddelen. Daarnaast zien we lagere uitgaven bijzondere bijstand overige individuele voorzieningen. De kosten voor individuele re-integratietrajecten zijn in 2023 hoger dan begroot. De lasten en baten voor de WMO zijn hoger dan begroot. Dit is voornamelijk het gevolg van de stijging van de tarieven voor Hulp bij het Huishouden met terugwerkende kracht tot 1 januari 2023. Daartegenover zijn de inkomsten uit eigen bijdragen hoger dan begroot. De jeugdzorg is een zogenaamde ‘open einde’ regeling. Dat wil zeggen dat ieder kind de ondersteuning krijgt die nodig is en noodzakelijk is. We zien in 2023 een overschrijding op het begrote budget. Overige afwijkingen. Totaal

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

L/B L B

Bedrag 442 604

V/N N V

I/S I I

L

570

N

I

L L B

59 209 98

N N V

I I I

L

565

N

I

L B

56 5 279

N N N

49

Volksgezondheid en milieu

Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken? Volksgezondheid Een goede lichamelijke en mentale gezondheid biedt meer kansen om volwaardig mee te kunnen doen aan onze samenleving. Met ons gezondheidsbeleid spelen we hierop in. Met preventieve maatregelen willen we het beroep op dure zorg uitstellen en/of beperken. Gezondheid definiëren we als het vermogen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te kunnen gaan en eigen regie te voeren. Het thema gezondheid bezien we dan ook in nauwe samenhang met andere programmaonderdelen binnen het sociaal domein. Een gezonde leefstijl helpt bij het bestrijden van infecties en vermindert de kans op serieuze complicaties bij ziekte. Vandaar dat wij extra hebben ingezet op het bevorderen van een gezonde leefstijl. We hebben uitvoering gegeven aan de campagne 'Allemaal vitaal' en activiteiten als onderdeel van ons lokale preventieakkoord. Riolering Riolering is een onmisbare schakel in de waterketen. Bij renovaties willen we zo veel als mogelijk werk-met-werk maken om gelijktijdig onze doelstellingen op klimaatadaptie te realiseren. Bij de aanpak van het watervraagstuk werken we samen met Waterschap Brabantse Delta. Het beleid en het beheer van de riolering heeft de gemeente Gilze en Rijen vastgelegd in het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP).

In 2020 is er een nieuw vGRP voor de periode 20212025 vastgesteld. Hier benoemen we de activiteiten om de riolering te onderhouden en te verbeteren. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn niet alleen de gevolgen van de klimaatomslag, maar ook die van energietransitie en circulaire economie. In de commissie ruimte van 7 november 2023 is afgesproken dat we eerst de beheergegevens op orde brengen, vervolgens gaan we de modelberekeningen actualiseren en mogelijk nieuwe inzichten in kaart brengen. Zo actualiseren we de data. Daarnaast gaan we aan de slag met het actualiseren van het BasisRioleringsPlan dat dateert uit 2015. Dit beleidsinstrument actualiseren we ook richting een beleidsplan Systeemgericht Stedelijk Water (riolering + oppervlaktewater). Uiterlijk in het 4e kwartaal 2024 komen we hierop terug.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

51

(Zwerf)afval De inzameling van huishoudelijk afval voeren we uit met 'diftar'. Dit moet leiden tot kwalitatief betere mogelijkheden om te recyclen. De inzamelresultaten worden geëvalueerd en waar nodig voeren we aanpassingen door. Voor het onderdeel zwerfafval zetten we in op het faciliteren en stimuleren van vrijwilligers voor de aanpak van zwerfafval. Deze aanpak leert ons dat we te maken hebben met een enthousiaste groep vrijwilligers die zich graag inzetten om zwerfafval op te ruimten in de openbare ruimte. Het college wil deze lijn graag voortzetten. Duurzaamheid We geven uitvoering aan het Nationale Klimaatakkoord. Het uiteindelijke doel is om in 2050 een energie-neutrale en klimaatbestendige gemeente zijn.

Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.

Doelstelling

7.1

Samenwerking met het medisch domein

Nr.

Specifieke activiteit

1

Uitvoeren samenwerkingsagenda huisartsen We overleggen sinds 2023 op reguliere basis met de huisartsen. Toch blijkt dit door overbelasting van de huisartsen moeilijk te plannen. De bereidheid is er zeker. Ook denken we als gemeente mee in het oplossen van de huisvestingsproblematiek van de huisartsen in Rijen. In overeenstemming met de huisartsen in Gilze is daar begonnen met een praktijkondersteuner Jeugd.

Nr.

Doelstelling

7.2

Doorontwikkelen VANG-doelstellingen

Nr.

Specifieke activiteit

1

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Opvolgen van eventuele maatregelen uit het plan van aanpak door ontwikkelen VANGdoelstellingen De afvalinzamelingsresultaten van 2022 zijn geëvalueerd. Over de positieve inzamelingsresultaten heeft het college op 19 december 2023 een raadsinformatiebrief vastgesteld.

Nr.

Doelstelling

7.3

Toekomstbestendige afvalinzameling

Nr.

Specifieke activiteit

1

Opleveren uitkomst onderzoek afvalinzameling Het rapport over de uitkomst onderzoek afvalinzameling is in 2023 opgeleverd.

52

Gerealiseerd op 31-12-2023

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Nr.

Doelstelling

7.4

Uitvoering geven aan het gemeentelijke rioleringsplan

Nr.

Specifieke activiteit

1

Vervangen gemaal Meierstraat

Gerealiseerd op 31-12-2023

De voorbereidingen zijn gestart. Het is de bedoeling om het gemaal in 2024 te vervangen. Nr.

Doelstelling

7.5.1

CO2-uitstoot en klimaatverandering: klimaatadaptatie borgen in nieuw duurzaamheidsbeleid Specifieke activiteit Gerealiseerd op 31-12-2023

Nr. 1

De duurzaamheidsvisie wordt opgesteld In 2024 bieden we de strategie duurzaamheid ter vaststelling aan de gemeenteraad aan.

2

De handreiking duurzaam bouwen wordt opgesteld Samen met verschillende partners is gewerkt aan de Handreiking Duurzaam Bouwen. Deze wordt in de 1e helft van 2024 opgeleverd.

Nr.

Doelstelling

7.5.2

CO2-uitstoot en klimaatverandering: effecten van klimaatverandering verminderen of voorkomen Specifieke activiteit Gerealiseerd op 31-12-2023

Nr. 1

Voortzetten van de subsidieregeling en informatiecampagne die het voor de bewoners en bedrijven aantrekkelijk maakt om regenwater niet af te voeren naar het riool, maar te infiltreren of op te vangen en te hergebruiken. De subsidieregeling wordt voortgezet. Het NK Tegelwippen is succesvol verlopen. Landelijk zijn we op plaats 22 geëindigd van de 106 deelnemers in de categorie kleine gemeenten. In totaal zijn er 14.275 tegels gewipt, oftewel 1285m2. Het Gilzewouwerbeek project is opgestart.

Nr.

Doelstelling

7.5.3

CO2-uitstoot en klimaatverandering: uitvoering geven aan de energietransitie

Nr.

Specifieke activiteit

1

In regionaal verband werken aan de herijking van de REKS De voortgangsrapportage is opgeleverd. Momenteel wordt binnen de regio bekeken wanneer het proces richting REKS 2.0 gaat starten.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Gerealiseerd op 31-12-2023

53

Nr.

Doelstelling

7.5.4

CO2-uitstoot en klimaatverandering: uitvoering geven aan de Transitievisie Warmte (TVW)

Nr.

Specifieke activiteit

1

Bewoners stimuleren en faciliteren om de spijtvrije maatregelen te treffen (stap 1 TVW).

Gerealiseerd op 31-12-2023

We werken samen met de energiecoöperatie Energie Gilze Rijen. Dit doen we doorlopend door inzet van energiecoaches en activiteiten in de wijkaanpak. Daarnaast communiceren we gemeentebreed en organiseren we activiteiten om dit onder de aandacht te brengen. De rijksoverheid heeft de subsidieregeling SPUK Lokale Isolatie Aanpak opgesteld. We hebben hier een subsidieaanvraag voor ingediend en deze is toegekend. Nr.

Doelstelling

7.5.5

CO2-uitstoot en klimaatverandering: aanpak voor energiearmoede uitvoeren

Nr.

Specifieke activiteit

1

Samen met onze partners voeren we de aanpak Energiearmoede uit Het project met de Energieklussers is afgerond. De witgoedregeling introduceren we in het derde kwartaal van 2024. Het energie-informatiepunt is geopend.

Gerealiseerd op 31-12-2023

Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening

Verschil

2023

2023

2023

Rek - Begr

Totaal lasten programma 7

5.855

7.779

5.857

1.922

Totaal baten programma 7

4.315

6.113

4.470

-1.643

Saldo lasten en baten programma 7

-1.540

-1.666

-1.387

279

Lasten / Baten

54

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2023 zijn: Bedragen x € 1.000 1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Omschrijving In de begroting 2023 was opgenomen dat we € 30.000 zouden onttrekken aan de voorziening riolering (lasten hoger dan baten). In werkelijkheid voegen we € 86.000 toe aan de voorziening. Dit is dus een voordeel van € 116.000. Dit komt doordat we in 2023 minder (groot) onderhoud van de riolering hebben gehad. Dit gold zowel voor het dagelijks onderhoud als het groot/planmatig onderhoud. Daarnaast zijn er minder subsidies i.h.k.v. klimaatadaptatie verstrekt. Doordat we het financiële effect op het gesloten circuit riolering verrekenen met de voorziening riolering, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. In de begroting 2023 was opgenomen dat we € 237.000 zouden onttrekken de voorziening afvalstoffenheffing (de lasten zouden hoger zijn dan de baten). In werkelijkheid onttrekken we € 65.000 aan de voorziening afvalstoffenheffing. Dit is dus een voordeel van € 172.000 ten opzichte van de begroting. Hieronder hebben wij dit resultaat gespecificeerd: • Minder verwerkingskosten grof afval en restafval (€ 76.000 V); • Minder verwerkingskosten snoeiafval en sloophout (€ 37.000 V); • Minder kosten dus minder compensabele BTW (€ 53.000 V); • Overige € 6.000 V. Doordat we dit effect verrekenen met de voorziening afvalstoffenheffing, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. De uitvoering van het duurzaamheidsbeleid spreidt zich uit over meerdere jaren.

Daarnaast zijn er door het Rijk in 2023 extra middelen toegekend vanuit een specifieke uitkering (CDOKE). Een deel van de gemaakte kosten hebben we ten laste van deze uitkering kunnen brengen, hierdoor zijn niet alle beschikbare middelen besteed. We stellen voor om deze middelen over te hevelen naar 2024 via de resultaatbestemming voor de uitvoering van de, in 2024, vast te stellen Strategie Duurzaamheid. In 2023 was uit een uitkering van het rijk een bedrag van € 622.000 beschikbaar voor de aanpak van energiearmoede. Hiervan is een beperkt deel besteed. Het restant bedrag (€ 580.000) is naar de balans gezet. De regeling loopt door in 2024. We hebben in 2023 een uitkering van het rijk ontvangen voor de bekostiging van personele capaciteit voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) (€ 493.000). Deze middelen hebben we niet helemaal uitgegeven in 2023. Het restant bedrag (€ 161.000) is naar de balans gezet. De regeling loopt door in 2024. We hebben in 2023 een uitkering van het rijk ontvangen in het kader van het Nationaal Isolatie Programma (NIP) (€ 640.000). Deze middelen hebben we nog niet uitgegeven in 2023. Het bedrag is naar de balans gezet. We voeren de regeling uit in 2024. Overige afwijkingen. Totaal

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

L/B L B

Bedrag 116 116

V/N V N

I/S I I

L B

267 267

V N

I I

L B

228 14

V N

I I

L B

580 580

V N

I I

L B

161 161

V N

I I

L B

521 521

V N

I I

L B

51 14 279

V V V

I I

55

56

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken? Onze gemeente is een aantrekkelijke, duurzame en gezonde omgeving om te wonen, te werken en te recreëren. Bij (nieuw)bouwplannen houden we rekening met bestaand groen en creëren we een nieuwe, kwalitatief goede woonomgeving. Zo zijn we en blijven we een groene en uniek gelegen gemeente. De ruimtelijke ontwikkelingen moeten passen bij de identiteit van ieder dorp. Daarbij geven wij bij nieuwbouw de voorkeur aan inbreiding boven uitbreiding. We willen meer aandacht voor vitale ontwikkeling van het buitengebied. Gilze en Rijen heeft de ambitie dat burgers en bedrijven meedoen en meebepalen. De Omgevingswet zien we als een kans om inwoners nog actiever te betrekken bij de woon- en leefomgeving.

Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.

Doelstelling

8.1

Omgevingswet

Nr.

Specifieke activiteit

1

We geven de Omgevingsvisie vorm In 2023-2024 stellen wij de Omgevingsvisie Gilze en Rijen op. De samenleving praat en denkt mee. We zetten het participatietraject voort in 2024. Vaststelling van de Omgevingsvisie is gepland voor eind 2024/begin 2025. We laten een parapluplan vaststellen door de raad Het paraplu-bestemmingsplan is tijdig, nog vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1-1-2024), als ontwerp ter inzage gelegd. Het paraplu-bestemmingsplan kan naar verwachting in 2024 worden vastgesteld door de raad.

2

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Gerealiseerd op 31-12-2023

57

Nr.

Doelstelling

8.2

Programma Wonen+Plus

Nr.

Specifieke activiteit

1

We stellen de woonvisie vast

2

Het Omgevingsprogramma Wonen geeft inzicht in de woonopgave en de koers die we daarbij als gemeente de komende jaren willen volgen. Het vormt daarmee een van de pijlers van de Omgevingsvisie. In 2024 vragen we de gemeenteraad om het Omgevingsprogramma Wonen vast te stellen. We stellen een actieprogramma en uitvoeringsagenda (parallel en volgend aan/uit woonvisie) op Het Omgevingsprogramma Wonen krijgt het karakter van een uitvoeringsagenda waarin de activiteiten in de tijd worden neergezet: Wat gaan we doen om grip te krijgen op het thema Wonen? We stellen een plan van aanpak alternatieve woonvormen op

3

Gerealiseerd op 31-12-2023

We zijn gestart met de opzet om te komen tot locatiekeuzes. Momenteel vindt een verdiepingsonderzoek plaats om accenten te leggen in de kansen voor Flexwonen. 4

We verkennen relevante planologische procedures Er zijn geen plannen voor alternatieve woonvormen ingediend waarvoor we de planologische mogelijkheden hebben verkend.

Nr.

Doelstelling

8.3

Voorbereiding invoering Wet kwaliteitsborging voor het bouwen

Nr.

Specifieke activiteit

1

Gerealiseerd op 31-12-2023

De consequenties van de Wet voor de vergunningverlening en het (bouw-) toezicht monitoren en dienstverlening garanderen Dit heeft voortdurend de aandacht en binnen de ambtelijke organisatie wordt dit voortdurend besproken, bijgesteld en aangepast aan de betreffende wetgeving.

Nr.

Doelstelling

8.4

Toepassen werkwijze VTH aan Omgevingswet

Nr.

Specifieke activiteit

1

De processen bij vergunningverlening inrichten conform Omgevingswet Deze processen zijn ingericht.

Nr.

Doelstelling

8.5

Spoorzone en spoorse zaken

Nr.

Specifieke activiteit

1

Vaststellen bestemmingsplan Het bestemmingsplan is op 20 november 2023 vastgesteld. Na 1 februari 2024 is bekend of beroep is aangetekend tegen het bestemmingsplan.

58

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Nr.

Doelstelling

8.5

Spoorzone en spoorse zaken

Nr.

Specifieke activiteit

2

Opstellen contracteringsstrategie

Gerealiseerd op 31-12-2023

Na het GO-NO GO moment op 11 januari 2024 wordt de contracteringsstrategie opgesteld. De huidige verwachting is dat de contracteringsstrategie in de loop van 2024 gereed is. 3

4

Kostennota opstellen en 'go no-go beslissing' op basis van financiële prognoses De kostennotitie is op 14 december 2023 door ProRail opgeleverd. Deze is onderdeel van de GO-NOGO beslissing van 11 januari 2024. Ontwerp Spoorzone gereed maken voor aanbesteding (op basis van contracteringsstrategie) Deze activiteit loopt door tot in 2024.

5

Realisatiebeslissing De definitieve realisatiebeslissing volgt in de eerste helft van 2025.

Nr.

Doelstelling

8.6

Vliegende Vennen Noord-Oost fase III

Nr.

Specifieke activiteit

1

Woonrijp maken Het woonrijp maken start naar verwachting in april 2024.

Nr.

Doelstelling

8.7

Tussen de Leijen

Nr.

Specifieke activiteit

1

Bouwrijp maken fase 1 De gemeenteraad heeft een wijzigingsbesluit genomen. Het verweerschrift is ingediend bij de Raad van State. Parallel daaraan bereiden we de civieltechnische aanbesteding van het bouwrijp maken voor. Zodra de Raad van State uitspraak gedaan heeft, zetten we de aanbesteding in gang.

Nr.

Doelstelling

8.8

Herontwikkelen Rijen Zuid

Nr.

Specifieke activiteit

1

Vaststellen ontwerp nieuwe buitenruimte en voorbereiden van de uitvoering Het ontwerp is als definitief ontwerp door het college vastgesteld en de aanbesteding van de werkzaamheden wordt voorbereid.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

59

Nr.

Doelstelling

8.9

Herontwikkelen locatie Tropical/Margriethal

Nr.

Specifieke activiteit

1

Koop- en realisatieovereenkomst afsluiten met projectontwikkelaar woongebouw

Gerealiseerd op 31-12-2023

De koop- en realisatieovereenkomst met de projectontwikkelaar van het woongebouw is eind 2023 gesloten. 2

Vaststellen bestemmingsplan Het bestemmingsplan is in 2023 vastgesteld. Er is geen beroepschrift is ontvangen, het bestemmingsplan is eind 2023 onherroepelijk geworden.

Nr.

Doelstelling

8.10

Wendel Zuid

Nr.

Specifieke activiteit

1

Uitgifte bouwkavels fase 2 Alle bouwkavels zijn uitgegeven en enkele mensen hebben al een ontwerp ingediend.

Nr.

Doelstelling

8.11

Blokske 2/Veenstraat (Molenschot)

Nr.

Specifieke activiteit

1

Vaststellen bestemmingsplan Eind 2023 is een anterieure overeenkomst met ontwikkelaars ondertekend en is het woningbouwplan als ontwerp-bestemmingsplan in procedure gegaan. In het tweede kwartaal van 2024 wordt het bestemmingsplan voorgelegd aan de gemeenteraad.

Nr.

Doelstelling

8.12

Versterken leefbaarheid Hulten

Nr.

Specifieke activiteit

1

Opleveren bestek en tekeningen herinrichting Oude Baan en herinrichting kom Het bestek en de tekeningen voor de herinrichting van de Oude Baan en de herinrichting van de kom zijn gereed.

2

Starten realisatie herinrichting Oude Baan en herinrichting kom De start van de realisatie van de herinrichting van de Oude Baan is door vertraging van de werkzaamheden aan de N282 verschoven naar 2025. De herinrichting van de kom wordt opgepakt zodra er stikstofruimte vrijkomt. Door fasering en uitstel verwachten we in de toekomst mogelijk wel meerkosten. Deze worden dan tijdig aan de raad voorgelegd zodra er inzicht is op de daadwerkelijke uitvoering.

60

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Nr.

Doelstelling

8.13

Onderzoeken woningbouw Hulten

Nr.

Specifieke activiteit

1

Starten planologische procedure

Gerealiseerd op 31-12-2023

Er is in 2023 een, onder voorwaarden, positief principebesluit afgegeven voor de locatie Oude Baan. Met de initiatiefnemer zijn in 2023 stappen gezet om te komen tot een goede stedenbouwkundige invulling. Nr.

Doelstelling

8.14

Plan strategische gronden

Nr.

Specifieke activiteit

1

Opstellen plan van aanpak strategische gronden Dit heeft een sterke relatie met de op te stellen omgevingsvisie. In 2023 hebben we kennis opgedaan over grondbeleid onder de Omgevingswet. In 2024 onderzoeken we hoe we een en ander kunnen vertalen in een programma onder de omgevingsvisie.

Nr.

Doelstelling

8.15

Gebiedsvisie Moerstraat

Nr.

Specifieke activiteit

1

Opstellen gebiedsvisie Moerstraat In 2023 hebben we de werkzaamheden aanbesteed. We zien dit niet als een solitaire visie, maar in samenhang met de andere ontwikkelingen in de omgeving. De gebiedsvisie wordt in 2024 voor vaststelling aangeboden aan de raad.

Gerealiseerd op 31-12-2023

Gerealiseerd op 31-12-2023

Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening

Verschil

2023

2023

2023

Rek - Begr

Totaal lasten programma 8

11.886

13.712

4.397

9.315

Totaal baten programma 8

11.259

11.339

1.695

-9.644

-627

-2.373

-2.702

-329

Lasten / Baten

Saldo lasten en baten programma 8

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

61

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2023 zijn: Bedragen x € 1.000 1.

2.

3.

4.

62

Omschrijving De kosten voor de ontwikkeling van de spoorzone zijn in 2023 hoger dan geraamd. Dit leidt tot hogere kapitaallasten dan begroot (nadeel op dit programma). Echter, doordat deze lasten worden gedekt vanuit de bestemmingsreserve spoorzone is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). Voor het beheer van de aangekochte panden in het kader van het 'Spoorzonetraject' hebben we middelen opgenomen in de begroting. Vanuit het leegstandsbeheer (antikraak) staan hier inkomsten tegenover. Per saldo is sprake van een voordeel voor 2023. De baten uit particuliere initiatieven voor bouwplannen zijn lager dan geraamd (€ 113.000 nadeel). Echter, ook de lasten zijn lager dan geraamd (€ 155.000), waardoor er per saldo sprake is van een voordeel van € 42.000 voor 2023. In 2023 zijn diverse budgetten op het gebied van ruimtelijke ordening niet geheel besteed. We stellen voor om de niet bestede middelen 2023 over te hevelen naar 2024 via de resultaatbestemming.

Het gaat om onderstaande onderwerpen: • € 25.000 gebiedsvisie Moerstraat: opdrachtverstrekking staat gepland voor eerste kwartaal 2024; • € 19.000 opstellen Omgevingsprogramma Wonen (voorheen 'woonvisie'): traject opgestart in 2023, afronding in 2024; • € 13.000 gebiedsvisie Rimpelaar: visievorming gestart, afronding in 2024; • € 100.000 alternatieve woonvormen: project is opgestart met voorbereiding locatiekeuzes en opdrachtomschrijving flexwoningen, nadere uitwerking volgt in 2024; • € 63.000 diverse onderwerpen, waaronder: onderzoek Rutters, bestemmingsplan Aeroparc, woonlocaties Hulten, verstedelijkingsakkoord Breda-Tilburg, wonen (met zorg).

L/B L

Bedrag 363

V/N N

I/S I

L B

41 80

V V

I I

L B

155 113

V N

I I

L

220

V

I

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

5.

Voor de grondexploitatie woningbouw 2023 hebben we op basis van de kostprijscalculatie de totaal verwachte baten en lasten opgenomen. Zowel de baten als de lasten zijn hoger dan geraamd. In 2023 was voor de grondexploitatie woningbouw een winst verwacht van € 1.040.000. In werkelijkheid is er sprake van een winst van € 413.000. Dit leidt tot een nadeel van € 627.000 op dit programma. Echter, doordat dit resultaat wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). Voor meer informatie verwijzen we u graag naar de paragraaf grondexploitatie. 6. De uitgaven voor de implementatie van de Omgevingswet zijn gefaseerd over meerdere jaren. Van het (incidentele) budget resteert eind 2023 nog € 24.000. Omdat ook in 2024 nog kosten gemaakt moeten worden, stellen we stellen voor om deze middelen over te hevelen via de resultaatbestemming. 7. We hebben in 2023 van de provincie bijdragen ontvangen in het kader van de Ruimte voor Ruimte regeling. Deze baten hebben een bestedingsverplichting en worden daarom gestort in de bestemmingsreserve Ruimte voor Ruimte. Het effect voor de exploitatie is budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). 8. In 2023 hebben we nog geen prioriteit kunnen geven aan de implementatie van de Wet goed verhuurderschap.

In 2024 willen we deze middelen binnen het fysieke domein aanwenden voor het inrichten van een voorpost (meldportaal) in ABG-verband, waarna structurele inbedding volgt. We stellen voor om de niet bestede middelen 2023 over te hevelen naar 2024 via de resultaatbestemming. 9. De werkelijke opbrengst aan leges uit omgevingsvergunningen was in 2023 hoger dan begroot. Dit levert een voordeel op van € 46.000. 10. Overige afwijkingen. Totaal

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

L B

9.240 9.867

V N

I I

L

24

V

I

B

200

V

I

L

8

V

I

B

46

V

I

L B

10 10 329

N V N

63

Algemeen

Algemeen Algemene dekkingsmiddelen Binnen de begroting onderscheiden we algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn de inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Dat kunnen de inkomsten zijn van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel, de opbrengsten van gronden of opbrengsten uit verleende diensten zoals het verstrekken van een paspoort. Ook de rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn specifieke dekkingsmiddelen. De specifieke dekkingsmiddelen verantwoorden we steeds binnen het betreffende programma. De algemene dekkingsmiddelen zijn dekkingsmiddelen die we vrij kunnen aanwenden. Dit geld is op voorhand dus niet gebonden aan een bepaald programma of doel, maar zetten we in om tekorten op de programma's te dekken. De dekking bestaat voor het grootste gedeelte uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de lokale heffingen die niet bestedingsgebonden zijn. De overige dekkingsmiddelen bestaan uit rentebaten en dividend. Het streven vanuit het coalitieprogramma is om - gegeven onze gemeentelijke kerntaken, dienstverleningspakket en ambities - de lasten voor inwoners zo laag als mogelijk te houden. Ons doel daarbij is om bij de 20% goedkoopste gemeenten van Nederland te blijven horen wat betreft gemeentelijke woonlasten.

Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Jaarlijks ontvangt elke gemeente volgens een bepaalde verdeelstelsel een uitkering uit het Gemeentefonds. Deze uitkering is bestemd voor de bekostiging van autonome taken van de gemeente, taken die veelal dicht bij de burger liggen. In de verdeling wordt rekening gehouden met onderlinge verschillen in de kosten waar gemeenten voor staan en met de draagkracht van de gemeenten (de belastingcapaciteit). Karakteristiek voor de algemene uitkering is dat elke gemeente vrij is in de besteding. De omvang van de algemene uitkering is voor de gemeente een gegeven, maar de gemeente kan zelf bepalen aan welke voorzieningen zij haar geld besteedt (eigen prioriteitenstelling). De ontwikkeling van de algemene uitkering staat verder toegelicht in de financiële begroting.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

65

Overhead Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces worden gerekend tot de overhead. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden in het primaire proces. 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O/HRM. 4. Inkoop (inclusief aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie met uitzondering van communicatie met de klant. 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning in het primair proces. Zelfevaluatie basisregistraties & belastingen In de collegevergaderingen van 6 februari jl. zijn bevindingen over de zelfevaluaties BAG, BGT en BRO 2023 vastgesteld door de 3 colleges. Het betreft de volgende basisregistraties: BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen BGT: Basisregistratie Grootschalige Topografie BRO: Basisregistratie Ondergrond Deze rapportages zijn opgesteld om verantwoording af te leggen over de uitvoering van de Wet BAG, Wet BGT en Wet BRO en aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als formeel toezichthouder.

De scores van deze basisregistraties gaven de afgelopen jaren al een positief beeld te zien en in 2023 zijn deze scores nog verder gestabiliseerd. Door de werkprocessen continue te blijven verbeteren, kunnen de scores hooggehouden worden. (Voorgaande jaren was ook de WOZ -Waardering Onroerende Zaken- onderdeel van de zelfevaluaties. Vanaf 2023 gaat de Waarderingskamer op zoek naar een andere evaluatiesystematiek).

Vennootschapsbelasting Met ingang van 2016 zijn publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals Gemeenschappelijke Regelingen en Gemeenten, Vennootschapsbelasting (VpB) plichtig indien, en voor zover, zij een onderneming drijven. Er is sprake van een onderneming indien cumulatief voldaan wordt aan de volgende voorwaarden: • • •

Een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid; die deelneemt aan het economische verkeer; met het oogmerk om winst te behalen.

Wanneer aan alle bovenstaande voorwaarden wordt voldaan dan wordt de betreffende activiteit aangemerkt als een onderneming. Het gevolg daarvan is dat de onderneming (lees: gemeente) een aangifte VpB moet indienen bij de belastingdienst. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat van alle activiteiten 'slechts' het grondbedrijf aangemerkt wordt als winstgevende onderneming. Om te kunnen bepalen wat de daadwerkelijke belastingdruk 66

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

op het grondbedrijf wordt, dient het BBV resultaat gecorrigeerd te worden naar het fiscale resultaat. In het oog springende verschillen tussen beide winstbepalingen zijn: • • • •

Slechts de werkelijk betaalde rente mag als kosten opgevoerd worden; grondbedrijf vreemde activiteiten moeten geëlimineerd worden; toekomstige prijsstijgingen mogen niet opgevoerd worden als kosten/baten; kapitaalstortingen en onttrekkingen moeten geëlimineerd worden.

Het belastingtarief van de VpB is als volgt: Belastbaar bedrag 2022

Tarief 2022

Belastbaar bedrag 2023

Tarief 2023

t/m € 395.000

15%

t/m € 200.000

19%

meer dan € 395.000

25,8%

meer dan € 200.000

25,8%

De aangifte over fiscaal jaar 2022 is bij de fiscus ingediend. Op deze aangifte gaan wij uit van een fiscale winst van € 485.878. Door verrekenbare verliezen uit voorgaande jaren leidt dit voor 2022 niet tot belastingbetaling. Na vaststelling van de jaarstukken 2023 zal de aangifte over 2023 opgesteld en ingediend worden. Op basis van de prognoses over 2023 verwachten wij in 2023 een fiscale winst van ongeveer € 3.117.000. Door verrekenbare verliezen uit voorgaande jaren leidt dit ook voor 2023 niet tot belastingbetaling.

Onvoorzien Wettelijk is voorgeschreven dat in de programmabegroting een post voor onvoorziene uitgaven is geraamd. Er zijn geen voorschriften of normen voor de omvang van deze post. Het is aan de raad om aan te geven welke omvang zij nodig acht. Bij aanwending moet worden voldaan aan de volgende criteria (de drie O’s): Onvoorzien, Onontkoombaar en Onuitstelbaar. De raming voor 2023 bedroeg € 26.000. Dit bedrag is aangewend voor financiële hulp aan Turkije en Syrië in verband met de aardbevingen die deze gebieden hebben getroffen.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

67

Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening

Verschil

2023

2023

2023

Rek - Begr

L

3.347

1.050

530

520

B

57.611

57.486

58.815

1.329

L

8.811

9.317

9.391

-74

B

530

508

517

9

L

0

0

0

0

B

0

0

0

0

L

26

26

27

-1

B

0

0

0

0

Totaal lasten Algemeen

12.184

10.392

9.948

444

Totaal baten Algemeen

58.141

57.994

59.332

1.338

Saldo lasten en baten Algemeen

45.957

47.602

49.384

1.782

Nr. Omschrijving 9A Algemene dekkingsmiddelen

9B Overhead

9C Vennootschapsbelasting

9D Onvoorzien

68

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2023 zijn: Bedragen x € 1.000 1.

2.

3.

4. 5.

6. 7.

Omschrijving De OZB opbrengsten zijn lager dan begroot. Dit is grotendeels het gevolg van de herwaardering van de WOZ waarden van de vliegbasis met terugwerkende kracht tot 2019 (€ 686.000 N). Deels worden we hiervoor gecompenseerd via een hogere algemene uitkering (€ 288.000 V). Overige afwijkingen (€ 37.000 V). De algemene uitkering is hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door: • Taakmutatie energietoeslag (decembercirculaire 2023) € 1.211.000; • Taakmutatie invoering Omgevingswet € 189.000; • Hogere uitkeringsfactor en overige mutaties € 195.000. De middelen energietoeslag zijn nog deels besteed in 2023 (zie programma 6). We stellen voor om de restant middelen energietoeslag (€ 526.000) en de middelen Invoering Omgevingswet (€ 189.000) via de resultaatbestemming over te hevelen naar 2024. In de begroting 2023 hadden we extra rentelasten opgenomen in verband met de hogere financieringsbehoefte. Er zijn in 2023 nog geen nieuwe leningen aangetrokken. Daarnaast hebben we in 2023 niet geraamde rentebaten vanuit schatkistbankieren. Op basis van de beoordeling van de invorderbaarheid van de debiteuren is een aanvullende storting aan de voorziening dubieuze debiteuren nodig. In 2023 hadden we nog coronamiddelen begroot die niet gelabeld waren en geen bestedingsdoel hadden (€ 316.000). Deze middelen laten we vrijvallen ten gunste van het resultaat.

De stelpost indexering 2023 is niet geheel benut. Het aframen van de post geschiedt via de P&C producten. De ABG bijdrage is € 957.000 hoger dan begroot. Deze hogere bijdrage valt uiteen in drie onderdelen: •

Hogere reguliere bijdrage € 550.000: Eind 2023 ontvingen we de 2e turap van de ABG-organisatie. Daaruit blijkt dat de ABG-organisatie meer diensten heeft verleend aan onze inwoners dan begroot op met name het sociaal domein (jeugd, WMO, uitkeringen, bijzondere bijstand en re-integratie). Daarnaast zijn er meer BAG mutaties bij basisregistratie geweest dan begroot. De afspraak is dat de ABG-organisatie diensten op basis van daadwerkelijke afname verrekent met de betreffende gemeente.

•

Hogere bijdrage dan begroot voor projecten (maatwerk) € 173.000: dit is geheel toe te schrijven aan extra inzet op particuliere initiatieven / anterieure overeenkomsten. Hier staan uiteraard ook inkomsten tegenover, waardoor per saldo sprake is van een voordeel op particuliere initiatieven / anterieure overeenkomsten (zie ook de toelichting op programma 8).

•

Hogere bijdrage dan begroot voor special products € 234.000: dit is toe te schrijven aan extra inzet op de hulp aan de vluchtelingen uit Oekraïne (€ 59.000) en op de inzet voor de Omgevingswet (€ 228.000). Hier staat tegenover dat er iets minder inzet was dan begroot op de BRP-straat (-/€ 51.000). Echter, op al deze onderdelen ontvangen we ook Rijksmiddelen, waardoor deze nadelen worden gecompenseerd (zie ook de toelichtingen op programma's 1, 6 en 8).

L/B B

Bedrag 361

V/N N

I/S I

B

1.595

V

I

L B

215 178

V V

I I

L

108

N

I

L

266

V

I

L

176

V

I

L

211

N

I

De hogere bijdrage aan de ABG ad. € 957.000 is conform BBV verdeeld over alle taakvelden van de begroting. Het grootste deel van deze overschrijding komt tot uiting op het taakveld overhead (€ 211.000) en daardoor toegelicht op dit programma.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

69

Bedragen x € 1.000 Omschrijving 8. Bij de 2e turap 2022 is van het voorbereidingskrediet (€ 60.000) voor de huisvesting bestuurszetel Gilze en Rijen € 51.000 overgeheveld naar 2023. Echter, in 2022 waren nog € 40.000 kosten geboekt. Dit leidde bij de jaarstukken 2022 tot een nadeel omdat we minder in de algemene reserve stortten. Dit betekent automatisch dat nu bij de jaarstukken 2023 sprake is van een voordeel, omdat we minder uit de algemene reserve hoeven halen. Het effect voor de exploitatie is budgettair neutraal. 9. In 2023 hebben we minder onderhoudskosten gehad aan het gemeentehuis en gemeentewerf dan begroot. Dat leidt tot een voordeel op dit programma. Echter, doordat het saldo wordt verrekend met de bestemmingsreserve onderhoud gemeentelijke gebouwen, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutatie reserves). 10. De compensabele BTW voor de gesloten circuits reiniging en riolering is neutraal opgenomen in de begroting. De uitgaven staan geraamd op de taakvelden reiniging en riolering en worden meegenomen bij de berekening van de gesloten circuits. De inkomsten staan verantwoord op dit programma. Voor 2023 is de compensabele BTW lager dan begroot. Het voordeel van deze lagere uitgaven is verwerkt in de gesloten circuits reiniging en riolering en verrekend met de voorzieningen. Dit effect is dus budgettair neutraal.

Echter, de lagere inkomsten staan op dit programma en leiden tot een nadeel. 11. De kosten voor huisvesting zijn lager dan begroot (€ 105.000). Dit leidt per saldo tot lagere uitgaven en dus een voordeel. Echter, hier staat tegenover dat ook de huurbijdrage vanuit de ABG lager is dan begroot (€ 105.000). Per saldo is het effect op de exploitatie budgettair neutraal. 12. Overige afwijkingen. Totaal

70

L/B L

Bedrag 40

V/N V

I/S I

B

105

V

I

B

76

N

I

L B

105 105

V N

I I

L B

38 1 1.782

N V V

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Paragrafen

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

71

Paragraaf A: Lokale heffingen

Paragraaf A: Lokale heffingen Inleiding De gemeentelijke heffingen zijn na de doeluitkeringen en de algemene uitkering uit het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen doen wij verslag van: • De gerealiseerde inkomsten; • Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; • De berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven en welke beleidsuitgangspunten hieraan ten grondslag liggen; • De ontwikkeling van de lokale lastendruk; • Het kwijtscheldingsbeleid.

Lokale heffingen De lokale heffingen zijn met € 14,1 mln. goed voor 16% van de inkomsten in Gilze en Rijen. In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde inkomsten in 2023 afgezet tegen de begroting. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in gebonden heffingen (aan te wenden voor doel) en vrij besteedbare heffingen. De inkomsten uit lokale heffingen vallen per saldo € 316.000 lager uit dan begroot. De afwijkingen worden hieronder per heffing toegelicht.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

73

Begroot 2023

Realisatie 2023

Gebonden heffingen Afvalstoffenheffing Leges Markten en kermissen

2.066.000 1.498.466 54.740

2.035.369 1.895.626 41.185

Rioolheffing

1.347.796

1.336.151

Totaal Gebonden heffingen

4.967.002

5.308.331

Vrij besteedbare heffingen Hondenbelasting OZB Niet-woningen eigenaren OZB Niet-woningen gebruikers OZB Woningen eigenaren Toeristenbelasting

125.395 2.683.241 1.969.993 4.149.485 497.556

111.214 2.347.980 1.714.766 4.091.368 503.641

Totaal Vrij besteedbare heffingen

9.425.670

8.768.969

Totaal opbrengsten

14.392.672

14.077.300

Heffingen

74

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Gebonden heffingen Bij de gebonden heffingen is kostendekkendheid het uitgangspunt. De gebruiker betaalt in principe de integrale kosten van de geleverde producten en diensten. Een meer dan kostendekkende heffing is niet toegestaan; daarentegen kunnen bestuurlijke overwegingen aanleiding zijn tot het vaststellen van lagere tarieven. Het BBV schrijft voor dat gemeenten in de paragraaf lokale heffingen inzicht verschaffen in de berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven. Naast de kosten op de betreffende taakvelden worden namelijk nog een aantal posten extracomptabel toegerekend aan de tarieven, zoals overhead, rente en BTW. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de afvalstoffen-, de rioolheffing en de gemeentelijke leges (retributies). Waar het in de begroting ging over de tariefberekeningen, gaat het in de jaarrekening over het behaalde resultaat van deze heffingen. Afvalstoffenheffing De gemeente is verplicht om huishoudelijk afval op te halen. Van de opbrengst betaalt de gemeente de kosten voor het inzamelen en verwerken van restafval, gft-afval, plastic afval, klein chemisch afval, oud papier, glas en de exploitatie van de milieustraat. Inwoners van Gilze en Rijen betalen een vast tarief en een tarief per inworp van een zak restafval. Inwoners uit het buitengebied betalen per lediging van de restafvalcontainer.

De afvalstoffenheffing wordt geïncasseerd door Brabant Water. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing, dit houdt in dat de geïnde gelden aangewend moeten worden voor het doel. Uitgangspunt in Gilze en Rijen is een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing: de tarieven bewegen mee met de ontwikkeling van de toerekenbare kosten. De voorziening afvalstoffenheffing vormt de sluitpost van de exploitatie. De voorziening heeft een egaliserende functie. Ze kan worden gebruikt om via het tarief te sparen voor grote uitgaven in de toekomst (onderhoud, vervanging) of om ongewenste schommelingen van het tarief op te vangen.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

75

In onderstaande tabel is de exploitatie van de afvalstoffenheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2023 Realisatie 2023 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 1.334.729 € 1.121.570 Begroting ABG (60%) € 804.073 € 804.073 Inkomsten taakvelden -/- € 548.983 -/- € 493.581 Netto kosten taakveld Afval € 1.589.819 € 1.432.062 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten

€ 536.048 € 266.051 € 2.391.918

€ 536.048 € 213.242 € 2.181.352

Opbrengst heffingen Opbrengst milieustraat

€ 2.066.000 € 90.000

€ 2.035.369 € 81.725

Dekking Resultaat reiniging = mutatie voorziening

92% -/- € 235.918

98% -/- € 64.258

Uit de tabel valt af te lezen dat het gesloten circuit van de afvalstoffenheffing in 2023 € 172.000 meer kostendekkend is dan begroot. Dit leidt tot een lagere onttrekking aan de voorziening afvalstoffenheffing dan vooraf gedacht. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording. Rioolheffing Voor de afvoer van afvalwater en de zuivering daarvan, heeft de gemeente de plicht om voor een goed werkend rioleringsstelsel te zorgen. Ook heeft de gemeente de zorgplicht om de grondwaterstand en de afvoer van hemelwater (regenwater) te beheren. Om al deze watertaken te bekostigen wordt er één belasting geheven, de rioolheffing. De gemeentelijke watertaken gaan gepaard met relatief grote uitgaven en hebben een langjarige planning. In het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (VGRP) is het onderhoud aan het rioleringsstelsel voor de komende jaren in kaart gebracht. Binnen de rioolheffing wordt onderscheid gemaakt tussen een vaste basistarief (tot en met 500 m3 jaarlijks waterverbruik) en een variabel grootverbruik tarief (vanaf 500 m3 jaarlijks waterverbruik). De rioolheffing is, evenals de afvalstoffenheffing, een bestemmingsheffing. Ook hier is een 100% kostendekkende heffing het uitgangspunt in Gilze en Rijen.

76

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

onderstaande tabel is de exploitatieopzet van de rioolheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2023 Realisatie 2023 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 774.435 € 630.859 Begroting ABG (60%) € 310.949 € 310.946 Inkomsten taakvelden -/- € 54.584 -/- € 6.849 Netto kosten taakveld riool € 1.030.800 € 934.956 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten

€ 207.420 € 139.745 € 1.377.965

€ 207.420 € 108.217 € 1.250.593

Opbrengst heffingen

€ 1.347.796

€ 1.336.151

Dekking Resultaat riolering = mutatie voorziening

98% -/- € 30.169

107% € 85.558

Uit de tabel valt af te lezen dat het gesloten circuit van de rioolheffing in 2023 € 116.000 meer kostendekkend is dan begroot. Dit leidt tot een storting in de voorziening riolering in plaats van de onttrekking die begroot was. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording. Retributies Retributies worden geheven als de gemeente een dienst verleent aan een individu of een van haar bezittingen ter beschikking stelt. Voorbeelden van retributies zijn leges, markt- en standplaatsgelden en lijkbezorgingsrechten (grafrechten). In 2018 zijn de meeste tarieven voor de drie ABG gemeenten geharmoniseerd. De geharmoniseerde tarieven worden gezamenlijk voor de drie gemeenten geïndexeerd om te voorkomen dat de tarieven weer uit elkaar gaan groeien. Voor de overige tarieven geldt de reguliere index zoals deze is opgenomen in de begroting. Jaarlijks bij het opstellen van de begroting wordt een kostendekkendheidsanalyse gemaakt van de legesverordening. De lasten worden berekend aan de hand van de normatieve tijdsbesteding en de toerekenbare uurtarieven. De baten worden berekend op basis van de verwachte productie en de geïndexeerde legestarieven. Per saldo zijn de retributieopbrengsten € 384.000 hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere leges vanuit particuliere initiatieven / anterieure overeenkomsten ad.

€ 375.000. Hier staan uiteraard ook kosten tegenover (zie ook de toelichting op programma 8 van de programmaverantwoording).

Vrij besteedbare heffingen De vrij besteedbare heffingen zijn een belangrijk politiek instrument en maken integraal onderdeel uit van het gemeentelijk (belasting-)beleid. De geïnde gelden vormen een algemene inkomstenbron voor de gemeente. Onroerende Zaakbelasting (OZB) Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (OZB) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker/eigenaar van een niet-woning. De OZB is gebaseerd op de WOZwaarde op 1 januari van het voorgaande jaar.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

77

De gemeente bepaalt de aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZ-waarde). Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie, volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ), vastgesteld. Het beleid tot nu toe is altijd geweest dat de OZB-opbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed daalt, als gevolg van lagere taxatiewaarden, zullen de OZB-tarieven extra stijgen zodat de totale opbrengst gelijk blijft. Net als in voorgaande jaren is ook in 2023 dit beleidsuitgangspunt gehanteerd. De opbrengst onroerende zaakbelasting is € 649.000 (7,37 %) lager dan begroot. Dit is grotendeels het gevolg van de herwaardering van de WOZ waarden van de vliegbasis met terugwerkende kracht tot 2019 (€ 686.000). Deels worden we hiervoor gecompenseerd via een hogere algemene uitkering (zie ook de toelichting op programma 9 van de programmaverantwoording).

Toeristenbelasting Voor personen die niet staan ingeschreven in de gemeente wordt toeristenbelasting geheven als zij blijven overnachten in een hotel, een pension of een ander vakantieonderkomen. Voor de toeristenbelasting zijn de houders van de hotels, pensions en campings belastingplichtig. Zij kunnen het tarief aan de toerist doorberekenen. De opbrengst toeristenbelasting is € 6.000 (1,22 %) hoger dan begroot.

Hondenbelasting De hondenbelasting wordt berekend aan de houder van een of meer honden. De opbrengst hondenbelasting is € 14.000 (11,31 %) lager dan begroot.

Ontwikkeling van de lokale lastendruk Jaarlijks brengt het Coelo (het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) een Atlas van de lokale lasten uit. Daarin is op het vlak van de lokale lastendruk een vergelijking van alle Nederlandse gemeenten gemaakt. Uitgangspunt voor de berekening van de lokale lastendruk zijn de lasten OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. Onderstaande tabel geeft de meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten weer voor de jaren 2021-2023. Woonlasten Onroerende zaakbelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Stijging (Absoluut) Stijging (Relatief)

2021 € 319 € 196 € 106 € 621 + € 23 + 3,8%

2022 € 380 € 196 € 106 € 683 + € 62 + 10,0%

2023 € 418 € 196 € 106 € 721 + € 38 + 5,6%

Gemiddelde woonlasten (COELO) Gemiddelde alle gemeenten Gemeente Alphen-Chaam Gemeente Baarle-Nassau Gemeente Dongen Gemeente Goirle Gemeente Oisterwijk

€ 840 € 961 € 740 € 882 € 857 € 874

€ 927 € 1.054 € 810 € 959 € 938 € 964

€ 962 € 1.062 € 814 € 978 € 942 € 892

(Bron: COELO)

78

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Met eerdergenoemde woonlasten neemt onze gemeente in 2023 de 8e positie (2022 was 5e positie) in van de totaal 342 gemeenten per 01-01-2023. Op de lijst van het Coelo heeft de nummer 1gemeente de laagste woonlasten (bij meerpersoonshuishoudens). Nummer 342 is de gemeente met de hoogste woonlasten. Uitgangspunten berekening Gilze en Rijen: - OZB: gemiddelde woningwaarde (koopwoning) volgens COELO op waarde peildatum (2023 = € 416.724); - Afvalstoffenheffing: het COELO gaat voor een meerpersoonshuishouden uit van 14 inworpen van 60 liter in de restafvalcontainer; - Rioolheffing: basistarief, tot en met 500 m3 waterverbruik.

Kwijtscheldingen Zoals binnen onze gemeente gebruikelijk bestaat de mogelijkheid om voor de aanslagen rioolheffing en afvalstoffenheffingen jaarlijks een verzoek om kwijtschelding in te dienen. Personen die aan de voorwaarden voldoen (betrokkenen hebben geen vermogen en de betalingscapaciteit is te laag om de aanslag te betalen), kunnen door het indienen van een dergelijk verzoek voor één of beide heffingen kwijtschelding ontvangen. In de tariefberekeningen voor de afvalstoffen- en rioolheffing is rekening gehouden met de inkomstenderving door kwijtschelding. In 2023 is voor een bedrag van € 103.000 aan kwijtscheldingen verleend. Dit bedrag is € 3.000 hoger dan begroot.

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

79

Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat gemeenten hun beleid voor de risicobeheersing moeten vastleggen en op basis van een risicoprofiel hun financiële weerstandsvermogen bepalen. Het gemeentelijk beleid is vastgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. In deze paragraaf geven we antwoord op de vraag hoe groot het “weerstandsvermogen” (weerstandscapaciteit minus totaal van alle risico’s) van onze gemeente is. Hiervoor geldt een drietal invalshoeken: 1. Identificeren en beoordelen van de risico’s die de gemeente loopt; 2. Bepalen wat de weerstandscapaciteit is (risicodekking van punt 1); 3. Berekening en beoordeling van het weerstandsvermogen (resultaat van punt 1 en 2). Daarnaast gaan we in op enkele financiële indicatoren die conform de BBV-voorschriften moeten worden opgenomen.

Risico’s identificeren en beoordelen Bij de samenstelling van de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de mogelijke risico’s die de gemeente in algemene zin kan lopen. De risico’s worden meerdere malen per jaar geactualiseerd. Hieronder leest u welke risico’s (gesorteerd op programma) zijn geïdentificeerd: Programma 0 Bestuur en ondersteuning Binnen dit programma hebben we de risico’s die betrekking hebben op de bedrijfsvoering (ABG) apart in beeld gebracht. Dit sluit aan bij het risicoprofiel genoemd in de P&C documenten van de ABG. Ook is er een risico meegenomen voor extra kosten op het gebied van externe advisering en juridische aangelegenheden. Daarnaast staan op dit programma de bestuurlijke risico’s verantwoord (Raad en College van B&W), welke vooral van politiek, juridische en rechtspositionele aard zijn. Tot slot is het risico voor hypothecaire geldleningen verwerkt in dit programma. Programma 1 Veiligheid Hier zijn risico’s opgenomen in de sfeer van mogelijke calamiteiten (waarbij aansluiting is gezocht bij het rampenplan). Programma 2 Verkeer en vervoer Belangrijke risico’s binnen dit programma hebben te maken met het dagelijks en geprogrammeerd onderhoud en grote werken op het gebied van bestratingen, asfalt en zandwegen. Het kan hier gaan

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

81

om bovenmatige kosten, faillissementen van bedrijven of onvoorziene kosten als gevolg van de werkzaamheden, zoals verzakkingen, schades en dergelijke. Programma 3 Economie Hier worden de risico’s van recessie en mogelijke bedrijfssluitingen benoemd. Programma 4 Onderwijs Belangrijkste risico is bovenmatige kosten voor leerlingenvervoer, mede omdat dit in principe een openeindregeling is. Programma 5 Sport, cultuur en recreatie Bij dit programma is er voor diverse instellingen en verenigingen rekening gehouden met het risico van aanvullende subsidies, liquidaties en faillissementen en/of privatiseringen. Programma 6 Sociaal domein Risico’s in de sfeer van de bijstandsuitkeringen zijn opgenomen binnen dit programma. Fluctuaties zijn mogelijk in aantallen bijstandsgerechtigden met daarnaast consequenties voor de Wet Werk en Bijstand (WWB). Tot slot is ook voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), een openeindregeling, de bovenmatige kostenontwikkeling onvoorspelbaar en dus opgenomen als risico. Programma 7 Volksgezondheid en milieu Opruimingskosten voor oliesporen, asbestverwijdering en drugsdumpingen zij verantwoord binnen dit programma. Ook is bodemverontreiniging meegenomen als belangrijk risico, inclusief de vondst van eventuele explosieven.

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing (VHROSV) De risico’s binnen dit programma zijn hoofdzakelijk gelegen in de sfeer van mogelijk lagere opbrengst vanuit bouwleges. Daarnaast zijn er risico’s opgenomen voor aansprakelijkheidstellingen in ruimtelijke procedures (o.a. planschades). Grondexploitatie (als aanvulling op programma’s 3 en 8) Voor de grondexploitatie zijn de risico’s eveneens in beeld gebracht. Per complex is beoordeeld welke mogelijke risico’s er zijn met bovenmatige kosten of minder opbrengsten tot gevolg. Hierbij kan men denken aan tegenvallende kosten in de eindfase van een complex, subsidies, stagnerende verkopen, renteverliezen, afwikkeling van planschades, tegenvallende aanbestedingen, langere doorlooptijden, afwaarderingen, etc.

Nu de risico’s geïdentificeerd zijn, moeten we deze beoordelen. Ook dit doen we meerdere malen per jaar, waarbij actief risicomanagement moet leiden tot het reduceren van deze risico’s. Om risico’s te kunnen beoordelen worden de kans en het (financiële) gevolg van elk risico bepaald. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van zogenaamde referentiebeelden die een richtlijn bieden om risico’s in te kunnen schatten. Daarna wordt per risico het financiële gevolg ingeschat in het geval het risico zich daadwerkelijk zou voordoen. Het is de bedoeling dat de financiële gevolgen zoveel mogelijk worden onderbouwd met kwantitatieve gegevens en prijzen. Voor de beoordeling van de kans dat een risico daadwerkelijk optreedt hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden:

82

Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen

Klasse 1 2 3 4 5

Referentiebeelden < of 1 keer per 10 jaar 1 keer per 5-10 jaar 1 keer per 2-5 jaar 1 keer per 1-2 jaar 1 keer per jaar of >

gemiddelde kans per klasse (10%) (30%) (50%) (70%) (90%)

Per individueel risico bepalen we wat de mogelijke financiële effecten zijn voor de gemeente. We vermenigvuldigen daarbij de kans dat het risico zich voordoet conform bovenstaande indeling met het ingeschatte financiële gevolg. Wanneer we dit doen voor alle geïdentificeerde risico’s, dan ontstaat onderstaand beeld: Risico's jaarstukken 2023 Max. risico Kans % Uitkomst Programma 0 Bestuur en ondersteuning € 3.154.988 10,19% € 321.499 Programma 1 Veiligheid € 2.550.000 11,18% € 285.000 Programma 2 Verkeer en vervoer € 550.000 13,64% € 75.000 Programma 3 Economie € 500.000 10,00% € 50.000 Programma 4 Onderwijs € 130.000 45,38% € 59.000 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie € 550.000 22,73% € 125.000 Programma 6 Sociaal domein € 600.000 20,00% € 120.000 Programma 7 Volksgezondheid en milieu € 50.000 50,00% € 25.000 Programma 8 Volkshuisv., ruimtelijke ord. en stadsvern. € 550.000 27,27% € 150.000 Programma 9A Algemene dekkingsmiddelen € 1.473.368 13,39% € 197.337 Programma 9B Overhead € 2.690.000 14,00% € 376.600 Grondexploitatie (als aanvulling op programma's 3 en 8) € 8.725.082 33,46% € 2.919.141 Corona € 402.000 30,00% € 120.600 Totaal programma's € 21.925.438 22,00% € 4.824.177 Ten opzichte van de risico’s zoals ingeschat bij de begroting 2024 (€ 3.856.110) is de totale uitkomst van geschatte risico’s gestegen met ca. € 900.000.