Bijlage 1- GLR Programmabegroting 2025
Tekst van het document
Datum: 8 oktober 2024 Zaaknummer: 1090499 Gemeente Gilze en Rijen Postbus 73 5120 AB Rijen Bezoekadres: Raadhuisplein 1 5121 JX Rijen Telefoonnummer 14 0161 Email: info@gilzerijen.nl website: www.gilzerijen.nl
Voorwoord Onze dorpen en maatschappelijke voorzieningen verdienen goed onderhoud, gezond ouder worden wordt steeds belangrijker en de ontwikkeling van onze gemeente en onze regio staat ook niet stil. In deze begroting leest u hoe we in 2025 werken aan een gemeente waar het fijn is om te wonen, te leven en te werken. De perspectiefnota is doorvertaald in deze begroting en is sluitend. Voor de jaren daarna hebben we scherpe keuzes te maken om financieel te kunnen blijven werken aan de verdere ontwikkeling van onze gemeente. Dat heeft alles te maken met een structurele bezuiniging van het Rijk op het gemeentefonds. Werk in uitvoering In 2025 werken we bijvoorbeeld aan de volgende activiteiten en opgaven: • We bouwen in Gilze een nieuwe duurzame sporthal. We verwachten deze na de zomer van 2025 in gebruik te nemen. • In de afgelopen jaren hebben we extra geïnvesteerd in onze openbare ruimte. Dat deden we om onze basis op orde te krijgen. We zien dat er meer nodig is om de basis op orde te brengen. Daarin blijven we investeren. • We verduurzamen een aantal gemeentelijke gebouwen, zoals de brandweerkazerne in Rijen, het oude raadhuis in Gilze en de gebouwen van RHV/Budo en atletiekvereniging Spiridon in Rijen. • Het aantal veiligheidsthema’s neemt toe. We maken geld vrij om antwoord te kunnen blijven geven op vraagstukken zoals cybercriminaliteit en babbeltrucs.
Scherpe keuzes te maken We zien nog altijd dat het Rijk bezuinigt op het gemeentefonds. Dat betekent dat we ons moeten voorbereiden op scherpe keuzes om financieel verantwoord te kunnen blijven werken aan de verdere ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we zorgvuldig en stap voor stap. In de komende periode gaan we op zoek naar antwoorden op de vragen wat kunnen we ánders doen en wat wíllen we doen. Dit moet leiden tot duidelijke keuzes, gericht op wat onze gemeenschap nodig heeft. Zo houden we op langere termijn onze inkomsten en uitgaven in balans én zorgen we ervoor zowel wij, als de generaties na ons, hier fijn kunnen wonen en werken. Samen doen We kijken er naar uit om met de gemeenteraad, onze inwoners en onze partners in gesprek te blijven over onze maatschappelijke opgaven, ook als het financieel minder wordt. We moeten het samen doen en daarom bieden we iedereen de mogelijkheid om mee te doen. Het college van Burgemeester en Wethouders Gilze en Rijen, 8 oktober 2024
Inhoudsopgave Voorwoord................................................................................................................................... 3 Inhoudsopgave............................................................................................................................. 4 Inleiding ....................................................................................................................................... 5 Beleidsbegroting .........................................................................................................................10 Programmaplan .................................................................................................................11 Bestuur en ondersteuning .......................................................................................................... 12 Veiligheid..................................................................................................................................... 16 Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................................. 20 Economie.....................................................................................................................................
27 Onderwijs .................................................................................................................................... 31 Sport, cultuur en recreatie .......................................................................................................... 34 Sociaal domein ............................................................................................................................ 40 Volksgezondheid en milieu ......................................................................................................... 46 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing............................................. 53 Algemeen .................................................................................................................................... 61 Subsidies...................................................................................................................................... 67 Paragrafen .........................................................................................................................69 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 70 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................
77 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 85 Financiering ................................................................................................................................. 89 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 91 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 94 Grondbeleid ................................................................................................................................ 97 Wet Open Overheid .................................................................................................................. 106 Financiële begroting .................................................................................................................. 107 Overzicht van baten en lasten .................................................................................................. 109 Incidentele baten en lasten....................................................................................................... 111 Overzicht van reserves en voorzieningen .................................................................................
115 Overzicht mutaties reserves ..................................................................................................... 117 Investerings- en financieringsstaat ........................................................................................... 118 Meerjarige balans ..................................................................................................................... 119 EMU-Saldo................................................................................................................................. 120 Taakveldindeling ....................................................................................................................... 121 Bijlagen ..................................................................................................................................... 129 BBV Indicatoren......................................................................................................................... 131 Lijst van gebruikte afkortingen ................................................................................................. 139
Inleiding In deze inleiding lichten we de aanpassingen toe van het financieel meerjarenperspectief na het vaststellen van de 2de tussentijdse rapportage 2024, specifiek de meerjarenraming 2025-2028 die hierin genoemd staat. Algemeen Meerjarige uitgangspunten Voordat wij dieper ingaan op het financieel meerjarenperspectief 2025-2028 lichten we in het kort de meerjarige uitgangspunten toe. Inkomsten Bij het opstellen van de begroting bepalen wij jaarlijks het indexcijfer waarmee wij onze inkomsten aanpassen. Wij doen dit aan de hand van de indexcijfers die in de meicirculaire worden genoemd. Hieronder zetten we de cijfers uit de vorige begroting af tegen de actuele cijfers uit de meicirculaire die voor deze begroting gelden:
2023 2024 2025
Raming begroting 2024 3,0 % prognose 3,1 % prognose 2,5 % prognose
Raming begroting 2025 3,0 % werkelijk 2,9 % prognose 2,8 % prognose
Aanpassing 0% -/- 0,2 % + 0,3 %
De index voor 2023 is onveranderd en daarom hoeft er geen aanpassing gedaan te worden. De index voor 2024 is naar beneden bijgesteld met 0,2 % (was 3,1 % wordt 2,9 %). Omdat we de tarieven 2024 niet meer kunnen aanpassen wordt het tarief voor 2025 daarom gecorrigeerd. Hiermee komt de indexering voor 2025 uit op 2,8 % (regulier) -/- 0,2 % (bijstelling 2024) = 2,6 %. Voor de jaren ná 2025 gaan we uit van de volgende indexering: 2,4 % in 2026 en 2,3 % in 2027 en volgende jaren. Doordat de index nu hoger ligt dan wat tot nu toe in de meerjarenbegroting was opgenomen, leidt dit tot een structureel voordeel. Dit is verwerkt in deze begroting. Uitgaven Voor de out-of-pocket-kosten hebben wij de middelen voor indexering op één centrale post geraamd. De omvang van de stelpost indexeringen is gebaseerd op de aanspraken vanuit afgelopen jaren en de indexering zoals vermeld in de circulaires van het gemeentefonds. In de 2e tussentijdse rapportage 2024 kunt u het verloop van deze stelpost indexeringen zien. Bijdrage ABG In de kaders 2025 / begroting 2025 van de ABG organisatie zijn de volgende uitgangspunten toegepast: 2025 2026 2027 2028 Indexering salarissen 5,4% 4,5% 3,9% 3,9% Indexering ICT 5,0% 5,0% 5,0% 5,0% Indexering overige uitgaven 1,6% 1,6% 1,6% 1,6%
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
5
Financieel meerjarenperspectief Het vertrekpunt voor de begroting 2025 is de Perspectiefnota 2025, specifiek de meerjarenraming 2025-2028 die hierin genoemd staat. Dit startpunt is als volgt opgebouwd:
Onderdeel
Bedragen x € 1.000/- = nadelig 2025 2026 2027 2028
A. Meerjarenbegroting 1ste tussentijdse rapportage 2024
539
-1.225
-2.480
-2.375
B. Saldo perspectiefnota 2025
-523
-443
-611
-548
C. Amendement Perspectiefnota 2025
-16
0
0
0
0
-1.668
-3.091
-2.923
TOTAAL MEERJARENBEGROTING 2025-2028
Financiële aanpassingen Ten opzichte van de totale meerjarenbegroting 2025-2028 hierboven genoemd (het startpunt voor deze begroting), hebben in het begrotingstraject een aantal aanpassingen plaatsgevonden.
1. Actualiseren kapitaallasten 2. Gesloten circuit onderwijs 3. Compensabele BTW afval en riolering 4. Indexering inkomsten 5. Overige Totaal financiële bijstellingen
Bedragen x € 1.000/- = nadelig 2025 2026 2027 2028 23 -454 9 9 22 23 -29 0 154 172 180 179 12 14 16 18 -20 -4 2 -1 191 -249 178 205
Toelichting: 1. Actualiseren kapitaallasten In onze meerjarenbegroting zitten zowel de kapitaallasten verwerkt van investeringen die in het verleden zijn gedaan als kapitaallasten van investeringen die nog lopen. Jaarlijks actualiseren wij deze investeringen, waarbij we kijken naar de temporisering en de juistheid van de gehanteerde afschrijvingstermijnen. Hierop hebben we de kapitaallasten in deze begroting aangepast. 2. Gesloten circuit onderwijs In het verleden is het Integraal Huisvesting Plan onderwijs “2010 – 2020” vastgesteld en uitgevoerd. De kapitaallasten van de investeringen die in dit plan benoemd waren, dekte we enerzijds vanuit de bestemmingsreserve onderwijs (ook wel het gesloten circuit onderwijs genoemd) en anderzijds vanuit de lopende exploitatiebegroting. In de loop van 2027 is de bestemmingsreserve onderwijs leeg. Dit betekent dat we vanaf dat moment de volledige kapitaallasten moeten dekken vanuit de lopende exploitatiebegroting. 3. Compensabele BTW afval en riolering De compensabele BTW voor de gesloten circuits reiniging en riolering is neutraal opgenomen in de begroting. De uitgaven staan geraamd op de taakvelden reiniging en riolering en worden meegenomen bij de berekening van de gesloten circuits. De inkomsten staan verantwoord op het taakveld 080 "overige baten en lasten". We verwachten meer compensabele BTW de komende jaren.
Het nadeel van deze hogere uitgaven is verwerkt in de actualisatie van het gesloten circuit reiniging en riolering en worden beide verrekend met de voorziening. De hogere inkomsten zijn verwerkt in deze begroting.
6
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
4. Indexering inkomsten Zoals toegelicht bij de meerjarige uitgangspunten eerder in deze inleiding benoemd, hebben we de indexering van de inkomsten geactualiseerd. Doordat de index nu hoger ligt dan wat tot nu toe in de meerjarenbegroting was opgenomen, leidt dit tot een structureel voordeel. Ná de verwerking van bovenstaande financiële aanpassingen ontstaat onderstaand financieel meerjarenperspectief: Bedragen x € 1.000/- = nadelig 2025
2026
2027
2028
0
-1.668
-3.091
-2.923
Financiële aanpassingen
191
-249
178
205
Bijgestelde meerjarenbegroting 2025-2028
191
-1.917
-2.913
-2.718
Saldo meerjarenbegroting 2025-2028
Weerstandsvermogen Situatie 1e turap 2024 - Perspectiefnota 2025:
De conclusies bij de 1e turap 2024 - Perspectiefnota 2025 waren: •
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen de 1,24 en 3,04. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer C (voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen 1,2 en 3,5. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer C (voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
7
Situatie begroting 2025 Wanneer we dit meerjarig verloop van het weerstandsvermogen actualiseren, dan ontstaat onderstaand beeld: Bedragen in € miljoen Actuele doorkijk weerstandsvermogen
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Algemene reserve
3,1
3,0
3,2
3,2
3,2
3,2
Risico's algemene dienst met klassen 3-4-5
-0,6
-0,6
-0,5
-0,5
-0,5
-0,5
Subtotaal
2,5
2,4
2,7
2,7
2,7
2,7
Algemene reserve GREX
1,6
5,1
6,1
7,0
7,9
8,8
Risico's GREX
-1,9
-1,9
-1,8
-1,8
-1,7
-1,7
Subtotaal
-0,3
3,2
4,3
5,2
6,2
7,1
Totale weerstandsvermogen harde buffer absoluut
2,2
5,7
6,9
7,9
8,9
9,9
Totale weerstandsvermogen harde buffer relatief
1,9
3,3
3,9
4,5
5,0
5,6
Stille reserves
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
1,7
Onbenutte belastingcapaciteit
0,0
0,3
0,2
0,1
0,0
-0,2
Risico's algemene dienst met klassen 1-2
-1,3
-1,3
-1,3
-1,2
-1,2
-1,2
Totale weerstandsvermogen zachte buffer absoluut
0,3
0,7
0,6
0,5
0,4
0,3
Totale weerstandsvermogen zachte buffer relatief
1,3
1,5
1,5
1,4
1,3
1,3
Totaal weerstandsvermogen absoluut
2,5
6,3
7,5
8,4
9,3
10,2
Totaal weerstandsvermogen relatief
1,66
2,69
3,07
3,38
3,70
4,05
De nieuwe conclusies bij deze begroting 2025 zijn: •
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen de 1,66 en 4,05. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer B (ruim voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2024 t/m 2029) tussen 1,9 en 5,6. Voor het jaar 2024 is sprake van waarderingscijfer B (ruim voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2029 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.
We kunnen stellen dat het weerstandsvermogen nu (begroting 2025) beter is geworden dan ten tijde van de 1e turap 2024 - Perspectiefnota 2025. Kijkend naar het einde van de planhorizon was bij de 1e turap 2024 - Perspectiefnota 2025 sprake van een absoluut weerstandsvermogen van € 8,6 miljoen, waar dit nu bij de begroting 2025 € 10,2 miljoen is. Het absolute weerstandsvermogen is hiermee gestegen met € 1,6 miljoen. Hieronder wordt dit op hoofdlijnen verklaard: •
• •
8
Zoals al eerder gezegd in deze paragraaf is de totale uitkomst van geschatte risico’s gedaald. Dit wordt met name veroorzaakt door afgenomen risico’s binnen de grondexploitaties en dan met name voor het project Tussen de Leijen. Hierdoor stijgt het weerstandsvermogen met + € 0,9 miljoen; De stille reserves zijn toegenomen als gevolg van hogere WOZ-waarderingen. Hierdoor stijgt het weerstandsvermogen met + € 0,2 miljoen; In de doorkijk van het weerstandsvermogen nemen we ook de resultaten/saldi vanuit de meerjarenbegroting mee voor de jaren 2024 en 2025. Deze bedragen verrekenen we immers met de algemene reserve. Ten tijde van de 1e turap 2024 - Perspectiefnota 2025 waren de
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
volgende saldi bekend: -/- € 87.000 (2024) en + € 29.000 (2025). Het totaal hiervan was -/€ 58.000. Nu bij de begroting 2025 gaat het op de volgende saldi: -/- € 87.000 (2024) en + € 191.000 (2025). Het totaal hiervan is + € 104.000. Het verschil komt hiermee op afgerond € 0,2 miljoen. Hierdoor stijgt het weerstandsvermogen met + € 0,2 miljoen; N.B.: de jaren 2026 e.v. nemen we hierin niet mee. Dit is enerzijds omdat we vinden/verwachten dat voor die jaren extra Rijksmiddelen toegekend gaan worden als gevolg van het "Ravijnjaar" voor gemeenten. Anderzijds wordt voor deze jaren een maatregelenpakket voorbereid om een financieel sluitende begroting te kunnen presenteren. •
Overige € 0,3 miljoen voordeel.
Bij het beoordelen van het weerstandsvermogen blijven wij steeds oog houden voor het evenwicht tussen een structureel en reëel sluitende meerjarenbegroting en een gezond weerstandsvermogen
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
9
.
Beleidsbegroting
10
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Programmaplan
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
11
Bestuur en ondersteuning
Bestuur en ondersteuning Wat willen we bereiken? Dienstverlening Onze gemeente biedt producten en diensten aan inwoners, bedrijven en organisaties. In ons werk staan zij centraal. Daarbij werken we actief samen met onze partners. Onze servicenormen zijn leidend in onze dienstverlening. Dit betekent o.a. dat we begrijpelijk communiceren naar onze inwoners en ze op de hoogte houden van het verloop van hun (aan)vragen. Waar passend betrekken we inwoners bij ons beleid. Met een integraal programma Dienstverlening ontwikkelen we onze dienstverlening continu door, organisatiebreed. Verduurzamen en onderhouden gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Op 29 april 2021 is de beleidsnotitie “Verduurzaming en onderhoud gemeentelijk maatschappelijk vastgoed” vastgesteld door de gemeenteraad. Hierin is de koers uitgezet voor het verduurzamen en onderhoud van het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Door het vastgoed te verduurzamen en te onderhouden geeft de gemeente zelf het goede voorbeeld. Op 29 maart 2021 is het gemeentelijk sport- en beweegbeleid 2021-2025 "Gilze en Rijen beweegt!" vastgesteld en de beleidsnotitie verduurzamen en onderhoud gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Hierin zijn de gemeentelijke sportaccommodaties opgenomen. Door de komende jaren uitvoering te geven aan beide plannen verduurzamen we het gehele gemeentelijke vastgoed.
De uitvoering vindt gefaseerd plaats tussen 2022-2030. Gemeentelijke toekomstvisie 2040 Hoe zou onze gemeente er in 2040 uit moeten zien? We maken samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en andere partners een visie op waar we als gemeente willen staan in 2040. De toekomstvisie vormt uiteindelijk een door de samenleving gedragen beeld van de ontwikkeling van Gilze en Rijen voor de komende jaren en bestrijkt meerdere bestuursperiodes. De toekomstvisie is bedoeld als kompas voor de ontwikkeling van de gemeente richting 2040.
DOELSTELLINGEN 2025 0.1 Updaten en uitvoering geven aan Visie op Dienstverlening Updaten van de Visie op Dienstverlening (2014) waardoor we toekomstgericht invulling kunnen geven aan een zo klantgericht en efficiënt mogelijke dienstverlening.
12
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
0.2. Uitvoering geven aan het verduurzamen en onderhouden gemeentelijk maatschappelijk vastgoed In 2025 gaan we door met de uitvoering van het verduurzamen en onderhouden van het gemeentelijk vastgoed. We ronden af waar we in 2024 mee zijn begonnen en vervolgen de vastgestelde aanpak volgens de opgestelde planning. 0.3 Opstellen van een gemeentelijke toekomstvisie 2040 We maken samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en andere partners een visie op waar we als gemeente willen staan in 2040. Centraal in deze visie staat het beeld dat inwoners hebben van de gemeente in 2040. In 2024 zijn we begonnen aan de ontwikkeling van visies: omgevingsvisie, visie Wonen/programma wonen, groenvisie en duurzaamheidsvisie. Deze visies dienen als input voor de toekomstvisie 2040, die daaropvolgend kan worden vorm gegeven. Op basis van deze vastgestelde visies verwachten we de toekomstvisie 2040 verder invulling te kunnen geven. 0.4 Huisvesting bestuurszetel Gilze en Rijen (in huidig gemeentehuis) We werken aan het schetsontwerp van de mogelijke invulling van het gemeentehuis, waarbij de bestuurszetel en een woonfunctie worden meegenomen. In 2025 wordt het schetsontwerp voor de bestuurszetel verder uitgewerkt in een voorlopig ontwerp en er wordt onderzocht hoe het restende gebouw verder wordt ontwikkeld.
Wat gaan we ervoor doen? Nr. 0.1 0.2
Doelstelling Updaten en uitvoering geven aan Visie op Dienstverlening. Uitvoering geven aan het verduurzamen en onderhouden gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.
0.3
Opstellen van een gemeentelijke toekomstvisie.
0.4
Huisvesting bestuurszetel Gilze en Rijen.
Specifieke activiteit Updaten van de Visie op Dienstverlening (2014). We volgen de opgestelde planning voor het verduurzamen van het vastgoed. In 2025 verduurzamen we onder andere: Oude Raadhuis Gilze, AV Spiridon, kleedkamers vv Rijen (hoofdgebouw). We onderzoeken de mogelijkheden naar verdere verduurzaming van de gemeentewerf nu we niet in aanmerking komen voor verzwaring van de elektra aansluiting. Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en andere partners een visie opstellen waar we als gemeente willen staan in 2040. Vervolg planvorming tot een aanbestedingsgereed ontwerp.
REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 0.5 Informatie, Innovatie & ICT De afdeling Informatie, Innovatie en ICT faciliteert het geïntegreerd (her)gebruik van consistente gegevens voor dienstverlening, bedrijfsvoering, beheersdoeleinden en bestuurlijke advisering. Dit gebeurt door het beheer van basisregistraties, het verstrekken van informatie en het beheer van gegevens voor datagestuurd werken. Conform de I-visie wordt het ICT-landschap van de "ABG"gemeenten afgestemd op landelijke ontwikkelingen in ICT-architectuur, wetgeving en
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
13
maatschappelijke trends. Waar mogelijk worden ICT-innovaties gerealiseerd in samenwerking met de Equalit-gemeenten. In de ABG begroting zijn de volgende majeure projecten met een grote ICT component voor 2025 voorzien, • Het vergroten van veilig, zorgvuldig en hybride (samen-)werken door maximale inzet van het Microsoft platform en vergaande omschakeling naar gebruik van beveiligde apparaten, thuis en op kantoor. • Transparantie van overheidsinformatie verzorgen die vanuit wetgeving Open Overheid (WEP, WOO en WMeBV) gevraagd wordt. 0.6 Dienstverlening De afdeling dienstverlening draagt zorg voor het eerstelijns klantcontact. Op het KCC staan we inwoners zowel online als offline te woord. Team burgerzaken richt zich op complexere burgerzakenproducten en -processen. Team klantcommunicatie adviseert over en organiseert proactieve communicatie in begrijpelijke taal. De BRP-straat (gesitueerd in Gilze en Den Bosch), draagt zorg voor de inschrijving van vreemdelingen in de basisregistratie persoonsgegevens (BRP) die zich in Nederland willen vestigen.
Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal lasten programma 0
4.365
4.885
4.072
4.094
4.095
4.149
Totaal baten programma 0
1.158
506
287
298
300
302
Saldo lasten en baten programma 0
-3.208
-4.378
-3.785
-3.795
-3.795
-3.846
14
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Indicatoren Voor verscheidene indicatoren betreffende programma 0 wordt verwezen naar de rapportage afkomstig van het KCC. Hierin worden diverse uitgedachte cijfers verantwoord. Om dubbele documentatie te voorkomen nemen we in de begroting geen kopie op te nemen. Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2025 en begroting 2024 zijn: Bedragen x € 1.000
3.
Omschrijving In 2024 hebben we extra moeten storten in de voorziening wachtgeld en pensioen (voormalig) wethouders. Dit was het gevolg van de lagere rekenrente. Dit was een eenmalig nadeel in 2024. In 2024 waren eenmalige middelen opgenomen voor project gemeente Gilze en Rijen 2040. Als gevolg van minder inkomsten voor de BRP straat, zijn ook de lasten verlaagd.
4.
Overige afwijkingen.
1.
2.
Totaal
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
L/B L
Bedrag 393
V/N V
L
90
V
L B L B
363 221 33 2 593
V N N V V
15
Veiligheid
Veiligheid Wat willen we bereiken? We streven naar een veilige leefomgeving voor alle inwoners, ondernemers en bezoekers van onze gemeente. De afgelopen jaren zijn stappen gezet op enkele aandachtsgebieden, zoals de bestrijding van ondermijnende criminaliteit in het buitengebied en de formatie en zichtbaarheid van onze BOA’s. In regionaal verband zetten we in op een adequate organisatie voor de beheersing van crises en rampen.
DOELSTELLINGEN 2025 1.1 Uitvoering geven aan het integraal veiligheidsbeleid 2022-2026 In 2022 is het integraal veiligheidsbeleid 2022-2026 voor de gemeente Gilze en Rijen vastgesteld. In dit beleidsplan staan de thema’s en onderwerpen waar aandacht aan besteed wordt deze periode. De specifieke doelen voor 2025 beschrijven we in het focusblad 2025. Wel moet worden opgemerkt dat gezien de dagelijkse casuïstiek er geprioriteerd wordt en daar waar nodig maken we keuzes om alle onderwerpen van het integraal veiligheidsbeleid te behandelen. 1.2 Veiligheidsvraagstukken De druk op de afdeling veiligheid is de afgelopen jaren flink toegenomen. Problematiek op de thema’s: sociale crisis, verward gedrag, ondermijning, opvang vluchtelingen, (overlast) huisvesting arbeidsmigranten en mensenhandel nemen toe, daarnaast worden we steeds vaker betrokken bij gemeentelijke projecten. Door de bovengenoemde thema’s, staan de onderwerpen uit het integraal veiligheidsbeleid onder druk en kunnen deze onderwerpen niet behandeld worden zoals bedoeld is. Daarom vraagt het om vooral flexibel te blijven in de uitvoering hiervan. 1.3 Bluswatervoorzieningen aanleggen en onderhouden Door gewijzigd beleid van Brabant Water komt er op sommige plaatsen te weinig bluswater uit de brandkranen of zijn brandkranen gesaneerd.
Met minder bluswater via de drinkwaterleiding moeten we zoeken naar alternatieven voor het waarborgen van voldoende bluswater. De afgelopen jaren hebben we meerdere geboorde brandblusvoorzieningen aangelegd. Momenteel zitten we in de beheersfase waarbij we inspringen op de ontwikkelingen bij Brabant Water en ontwikkeling van gebieden en gebouwen. Daarnaast blijft het onderhouden en bereikbaar houden van deze voorzieningen onverminderd doorgaan.
16
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Wat gaan we ervoor doen? Nr. 1.1 1.2
1.3
Doelstelling Uitvoering integraal veiligheidsbeleid 20222026. Uitvoering geven aan diverse veiligheidsvraagstukken.
Bluswatervoorzieningen aanleggen en onderhouden.
Specifieke activiteit Uitvoering geven aan de onderwerpen die zijn beschreven op het focusblad 2025. Specifiek uitvoering geven aan de onderwerpen ondermijning, huisvesting arbeidsmigranten, mensenhandel, sociale crisis en verward gedrag. Het onderhouden van bestaande voorzieningen en inspelen op ontwikkelingen.
REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 1.4 Bewaken van de openbare orde en veiligheid Samen met onze ketenpartners werken we dagelijks aan een veilig Gilze en Rijen. We monitoren wat er leeft en anticiperen hierop. Veiligheid binnen de gemeente is 24/7 in beweging. In het structurele overleg tussen de burgemeester en de afdeling veiligheid wordt het dagelijkse actuele beeld besproken en kunnen prioriteiten (eventueel in afstemming met de politie) worden bijgesteld. We hebben daarbij oog voor jongeren, kwetsbaren, het buitengebied en het AZC. 1.5 Aanpak ondermijning Ondermijnende criminaliteit tast de fundamenten van onze samenleving aan. Het is vaak voor inwoners minder zichtbaar dan overlast, maar het is een voedingsbodem voor allerlei vormen van overlast en criminaliteit. Ondermijning is niet alleen een probleem van openbare orde en veiligheid. Het raakt ook alle afdelingen in onze organisatie. In 2025 zetten we daarom wederom in op de aanpak van ondermijning op verschillende fronten, zowel in preventieve als in repressieve zin binnen de daarvoor beschikbare capaciteit. 1.6 Een bevolkingszorgorganisatie die breed inzetbaar is. Sinds 1 oktober 2016 is de crisisbeheersing/ rampenbestrijdingsorganisatie op districtsniveau Hart van Brabant georganiseerd zoals opleidingen, trainingen en oefeningen.
Ook operationeel werken we samen, bijvoorbeeld tijdens grote branden, de coronapandemie en de opvang van (Oekraïense) vluchtelingen. We zien dat crisistypen veranderen en dat daarmee de vraag aan de lokale overheid ook anders is (bijvoorbeeld uitbraak infectieziekten, vluchtelingenopvang, maatschappelijke onrust en cyberaanvallen). Maatschappelijke ontwikkelingen en recente ervaringen uit huidige crisissen zijn de aanleiding om deze districtelijke crisisbeheersingsorganisatie verder te ontwikkelen, waarbij de uitgangspunten kwaliteit, kwantiteit en kostenefficiëntie gewaarborgd blijven. 1.7 Prestaties monitoren en faciliteren vrijwillige brandweer Binnen de gemeente zijn twee vrijwillige brandweerkorpsen. Als gemeente faciliteren we onze lokale vrijwilligers zodat ze adequaat kunnen handelen bij incidenten. Samen met de Veiligheidsregio monitoren we of de brandweerzorg ook aan de afgesproken prestatienormen voldoen. 1.8 Spoorzone en Rijen-zuid De gemeente Gilze en Rijen werkt aan het vernieuwen van de spoorzone en Rijen-zuid. Vanuit openbare orde en veiligheid zijn we bij de ontwikkeling van deze grote projecten betrokken.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
17
1.9 Vliegbasis Gilze-Rijen We hebben doorlopend contact met de vliegbasis over alle onderwerpen die veiligheid raken. Samen met de Veiligheidsregio beoefenen we volgens een vastgestelde frequentie het rampbestrijdingsplan en trekken we samen op waar dat mogelijk is.
Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal lasten programma 1
2.944
3.573
3.570
3.674
3.784
3.894
Totaal baten programma 1
33
10
11
11
11
11
-2.911
-3.562
-3.559
-3.663
-3.773
-3.883
Saldo lasten en baten programma 1
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2025 en begroting 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
Omschrijving Overige afwijkingen. Totaal
18
L/B L B
Bedrag 2 1 3
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
V/N V V V
Indicatoren Indicator: Het % dat de brandweer binnen de normtijd ter plaatse was per periode.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
19
Verkeer, vervoer en waterstaat
Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken? Veilige en goed onderhouden wegen Om onze kernen bereikbaar te houden, investeren we in meer beheersmatig onderhoud van de wegen, fietsverbindingen en de inzet op goed openbaar vervoer. Verkeer en vervoer Een goede bereikbaarheid van en binnen onze vier kernen blijft belangrijk. We willen daarbij een beter evenwicht realiseren tussen ruimte voor autoverkeer en ruimte voor fietsers, voetgangers en deelmobiliteit. Het wegennet richten we op een veilige en duurzame manier in. We willen een fietsvriendelijke gemeente zijn. Ons beleid moet bijdragen aan het terugdringen van het aantal verkeersslachtoffers. Uitgangspunt is 50 km/uur op doorstroomwegen en 30 km/uur in de wijken. Als we straten gaan herinrichten streven we in de bebouwde kom van alle kernen zoveel als mogelijk naar een maximumsnelheid van 30 km per uur. Hierbij geldt dat niet alles tegelijk kan. Bij herinrichtingsprojecten betrekken we de inwoners en houden we rekening met alle gebruikers, ook in het kader van inclusie. We maken ons sterk voor het behoud van het openbaar vervoer. We geven daarnaast ruimte aan partners voor het aanbieden van alternatieven zoals deelvervoer. In woonwijken zorgen we in samenspraak met bewoners voor voldoende publieke laadpalen als dat niet op eigen terrein kan.
We maken hierbij gebruik van de plannen die de provincie en de netbeheerder al hebben. Openbare verlichting Goed functionerende openbare verlichting is belangrijk voor sociale en verkeersveiligheid. Nieuwe technieken zorgen voor een lager energieverbruik.
20
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
DOELSTELLINGEN 2025 2.1. Goed onderhouden wegen 2.1.1 Rijen Noord-Oost In 2024 gaan we verder met het groot onderhoud/vervanging in Rijen Noord-Oost: De Breebroek en Wouwerbroek ontsluiten op de Zaaren. Om te voorkomen dat bouwverkeer over nieuw aangelegd openbaar gebied rijdt, is de fasering enigszins gewijzigd. Dit betekent dat de Zaaren niet als deelproject 4 wordt opgestart maar als laatste deelproject 6. • • •
Voor deelproject 4 Breebroek is het voorkeursontwerp uitgewerkt naar een voorlopig ontwerp, dat reeds besproken is met de omgeving. De uitwerking naar een definitief ontwerp is nagenoeg gereed. De start van de uitvoeringswerkzaamheden is voorzien in het 4e kwartaal 2024. Voor deelproject 5 Wouwerbroek is het ontwerp- en participatietraject met de bewoners opgestart. De input werken we uit in varianten en zullen we verder uitwerken richting voorlopig ontwerp. Voor deelproject 6 Zaaren start het ontwerp- en participatieproject begin 2025.
2.1.2 Opwaarderen Schorsstraat In de 1e turap 2022 is het opwaarderen Schorsstraat als investering opgenomen. Het opwaarderen naar een hoofd fietsroute sluit ook aan bij het fietsbeleidsplan. Bij de planuitwerking houden we rekening met de cultuur historische, technische- en verkeerskundige haalbaarheid. De voorbereiding is gestart. De uitvoering is gepland in het voorjaar van 2025. 2.1.3. Vervangen fiets-en voetgangersbrug/vissteiger Water aan de Warande Uit inspectie in februari 2022 is gebleken dat de voetgangersbrug en vissteiger in zeer slechte staat zijn en vervangen moet worden. De brug wordt vervangen door een dam met duiker. De oude vissteiger wordt verwijderd en komt op een andere plek terug. Het vervangen van de brug en steiger vindt plaats in het 2e kwartaal van 2025. 2.1.4 Wildschut/Heuvel/Alpenseweg tot Lochtstraat De nieuwbouw van basisschool Wildschut is klaar. Daarachter worden 16 nieuwbouw woningen gebouwd aan het Nonnenpad/Alphenseweg. Naar verwachting is de woningbouw 4e kwartaal 2024 gereed. Daarna starten we met de uitvoeringswerkzaamheden. Deze lopen door in 2025. 2.1.5 Verbetermaatregelen fietsplan In het fietsplan zijn drie programmalijnen opgenomen; de positie van de fietser versterken, de fietser faciliteren en samen fietsen (educatie en stimulering). In het fietsbeleidsplan zijn daarvoor maatregelen opgenomen.
In 2023 hebben we verder invulling gegeven aan het fietsbeleidsplan door een concreet uitvoeringsprogramma voor verbetermaatregelen op te stellen voor de drie programmalijnen. Het concreet uitvoeringsprogramma geeft inzicht in waar en wanneer we welke maatregelen en tegen welke kosten gaan uitvoeren. Het uitvoeringsprogramma is een concrete invulling van het investeringsplan. In 2025 gaan we verder met de uitvoering verbetermaatregelen van het programma fiets. 2.1.6 Verduurzamen en vervangen van masten en armaturen van de openbare verlichting De voorbereiding is gestart. We zijn bezig met het opstellen van een raamovereenkomst onderhoud en vervanging openbare verlichting. De aanbesteding is gepland voor het 3e kwartaal 2024. De uitvoering van het vervangingsplan masten en armaturen is voorzien in 2025.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
21
2.1.7 Fietsvoorziening Gilze-Riel We streven al geruime tijd naar een veilig vrijliggend fietspad tussen Gilze en Riel. Tot op heden is het niet gelukt om op vrijwillige basis overeenstemming te bereiken over de grond met de huidige grondeigenaren. In de raad van 23 september 2024 is een motie aangenomen voor het vervolgproces. De uitgangspunten zijn dat we nog steeds uitgaan van het realiseren van een vrijliggend fietspad, we inventariseren (inclusief financiën en grondruil) de mogelijkheden en laten bij deze inventarisatie de eerder meegegeven kaders los en brengen de juridische mogelijkheden voor een onteigeningsprocedure in beeld. Uiterlijk in Q1 2025 bieden we een raadsinformatiebrief aan uw raad aan. 2.1.8 Marijkestraat De gemeenteraad heeft op 10 juli 2023 een amendement aangenomen voor de herinrichting van de gehele Marijkestraat. In het laatste kwartaal 2023 is het participatietraject opgestart en het definitief ontwerp is naar tevredenheid van alle betrokkenen tot stand gekomen. De gemeenteraad heeft op 17 juni 2024 het uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld. We streven er naar om Q4 2024/ Q1 2025 te starten met de uitvoering. 2.1.9 Lange Wagenstraat Vanwege de beschikbare capaciteit in combinatie met een calamiteit aan de riolering in de Van Heinsbergstraat waardoor deze een hogere prioriteit heeft gekregen, schuift de Lange Wagenstraat een jaar door.
Het streven is om in 2024 nog met de voorbereiding te beginnen, dit is afhankelijk van de beschikbare capaciteit. Indien dit niet haalbaar blijkt, starten we in 2025 met de voorbereiding, gevolgd door de uitvoering in 2026. 2.1.10 Mary Zeldenrustlaan De Mary Zeldenrustlaan is toe aan groot onderhoud. Tevens blijkt uit het verkeersmodel dat het verkeer als gevolg van de ontwikkelingen in de Spoorzone significant toeneemt. Dit heeft als gevolg dat er ook maatregelen aan de Mary Zeldenrustlaan noodzakelijk zijn. Deze maatregelen pakken we in combinatie met het groot onderhoud op. De voorbereidingen hiervoor zijn gestart in 2024. We streven er naar te starten met de uitvoering eind 2025/begin 2026. 2.1.11 Van Heinsbergstraat De riolering in de Van Heinsbergstraat is in zeer slechte staat en moet op korte termijn vervangen worden. Dit wordt integraal opgepakt met het groot onderhoud vanuit groen. Projectvoorbereiding is opgestart in 2024. De uitvoering is voorzien in 2025. 2.1.12 Alphensebaan De oorspronkelijke constructie is aan het einde van de levensduur. Een reconstructie is noodzakelijk. De asfaltverharding en teerhoudende fundering wordt in zijn geheel opgebroken en opnieuw opgebouwd zodat de weg weer 40 jaar mee kan. In 2025 wordt gestart met de voorbereiding, de uitvoering zal in 2026 starten.
2.1.13 Rotonde Dongenseweg/Hannie Schaftlaan Het gedeelte van de rotonde Dongenseweg tussen rijbaan en hart van de rotonde bestaat uit rotondeblokken en betonklinkers. De zogenaamde rammelstrook. Deze zijn slecht en moeten vervangen worden om onveilige situatie te voorkomen. Wij gaan de rotonde voorzien van betonelementen. De voorbereiding en uitvoering is voorzien in 2025.
22
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
2.1.14 Uitwerking masterplan (Wethouder van de Wildenbergstraat, Kennedylaan, Baroniestraat en Kloosterstraat) Vanuit de verschillende vakdisciplines wordt groot onderhoud geprogrammeerd. Dit is samengevoegd in een masterplan. Hieruit volgt een integrale aanpak van deze wegen. De werkzaamheden worden in 2025 integraal voorbereid en in 2026 uitgevoerd. 2.1.15 Teruggeven aan natuur door saneren oude fietspaden Chaamse fietsallee In het investeringsplan is voor het jaar 2025 het verwijderen van oude teerhoudende asfaltfietspaden door het bos opgenomen. Dit is nog een openstaande afspraak uit de overeenkomst met Staatsbosbeheer over de aanleg van de fietsallee. 2.2 Aanpassen richtlijn verkeer We actualiseren de parkeernota in 2025. 2.3. Wilhelminaplein Het definitieve ontwerp is vastgesteld in 2024 en daarnaast is het uitvoeringskrediet aangevraagd. Verdere uitwerking en realisatie van het plan wordt in 2025 opgestart.
Wat gaan we ervoor doen? Nr. 2.1.1
Doelstelling Duurzame inrichting Rijen Noord-Oost.
2.1.2
Opwaarderen Schorsstraat.
2.1.3
Vervangen fiets-en voetgangersbrug/vissteiger Water aan de Warande. Wildschut/Heuvel/Alpenseweg tot Lochtstraat. Verbetermaatregelen fietsplan.
2.1.4
Specifieke activiteit • Deelproject 4 Breebroek start in 2024, de afronding in 2025; • Deelproject 5 Wouwerbroek start in 2024, de afronding in 2025; • Deelproject 6 Zaaren, het ontwerp en de participatie start in 2025. Starten met de uitvoering van de werkzaamheden. Vervangen van de brug en steiger Water aan de Warande.
Starten van de uitvoeringswerkzaamheden in 2025, na oplevering van de woningbouw. 2.1.5 Uitvoeren van de verbetermaatregelen uitvoeringsprogramma fiets. 2.1.6 Verduurzamen en vervangen van masten Het vervangen van de circa 115 stuks en armaturen van de openbare verlichting. masten en 823 armaturen. 2.1.7 Fietsvoorziening Gilze-Riel. Overeenstemming bereiken met de grondeigenaren over een vrijliggend fietspad, danwel een ander alternatief indien er geen sprake is van een overeenstemming. 2.1.8 Marijkestraat. Uitvoeren van het resterende deel van de Marijkestraat. 2.1.9 Lange Wagenstraat. Voorbereiding werkzaamheden Lange Wagenstraat start indien beschikbare capaciteit in 2024, anders in 2025. 2.1.10 Mary Zeldenrustlaan. De projectvoorbereiding is reeds gestart in 2024, de uitvoering zal starten in 2025.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
23
Nr. Doelstelling 2.1.11 Van Heinsbergstraat. 2.1.12 2.1.13 2.1.14
2.1.15 2.2 2.3
Specifieke activiteit De projectvoorbereiding is reeds gestart in 2024, de uitvoering zal starten in 2025. Alphensebaan. In 2025 wordt gestart met de voorbereiding, de uitvoering zal in 2026 starten. Rotonde Dongenseweg/Hannie Schaftlaan. De voorbereiding en uitvoering is voorzien in 2025. Uitwerking masterplan (Wethouder van de De werkzaamheden worden in 2025 Wildenbergstraat, Kennedylaan, integraal voorbereid en in 2026 uitgevoerd. Baroniestraat en Kloosterstraat). Teruggeven aan natuur door saneren oude Verwijderen oude teerhoudende fietspaden. fietspaden Chaamse fietsallee. Aanpassen richtlijnen verkeer. Actualiseren parkeernota. Herontwikkelen Wilhelminaplein. start realisatiefase.
REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 2.4 Masterplan openbare ruimte We hebben een integraal masterplan (meerjarenprogrammering) openbare ruimte opgesteld. Dit masterplan moet het strategische inzicht op het gebied van openbare ruimte vergroten en de opgave in beeld brengen waar we voor staan. Hierbij worden alle onderdelen van de openbare ruimte betrokken en integraal bekeken, zoals groen, grijs, riolering, verlichting, etc. Ook moet het masterplan de relatie leggen met de beheersaspecten planning, capaciteit en geld. De eerste straten als onderdeel van het Masterplan zijn reeds opgenomen bij de doelstellingen. Het Masterplan wordt jaarlijks geactualiseerd en betrokken bij de perspectiefnota. 2.5 Uitvoeren onderhoud verhardingen op basis van het vastgestelde uitvoeringsprogramma We voeren het geprogrammeerd groot en klein onderhoud wegen uit. In 2022 heeft de globale visuele weginspectie plaats gevonden. Hieruit volgt een nieuw wegbeheerplan 2024-2028 met bijbehorend uitvoeringsprogramma. Bij een deel van de wegen is sprake van achterstallig onderhoud (kwaliteitsniveau D). Dit kan leiden totschades, kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties. In 2025 gaan we dit herstellen. In 2025 voeren we een nieuwe weginspectie uit. 2.6 Realiseren Snelfietsroute F58 Breda – Tilburg Het deel van de snelfietsroute tussen Tilburg en het station Rijen is gerealiseerd in 2021.
Bij de aanleg van de onderdoorgang van het spoor bij de N631 is het stuk van de snelfietsroute tussen de Vincent van Goghstraat en de aansluiting bij de Broodbaan gerealiseerd. Het gedeelte tussen het station en de Vincent van Goghstraat volgt de planning van de ontwikkeling van de stationsomgeving Rijen. De realisatie van de snelfietsroute over de Broodbaan en langs de N282 richting Dorst wordt in 2025 gerealiseerd. De Provincie Noord-Brabant voert de realisatie uit. 2.7 Verbreding N282 Vanwege de stikstof problematiek heeft Provincie Noord-Brabant in 2023 besloten het project deels uit te voeren. Wanneer het weer mogelijk is, wordt de rest van het project ter hand genomen. De provincie Noord-Brabant neemt tijdelijke maatregelen in Hulten voor de tussenliggende periode. Bij de uitwerking van de plannen voor tijdelijke maatregelen wordt de gemeente betrokken.
24
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal lasten programma 2
4.371
3.241
3.487
3.582
3.836
3.896
Totaal baten programma 2
45
124
125
125
126
126
-4.326
-3.117
-3.362
-3.456
-3.710
-3.770
Saldo lasten en baten programma 2
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2025 en begroting 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3.
4.
Omschrijving In de begroting 2024 waren incidentele middelen opgenomen voor het Masterplan Openbare ruimte (€ 30.000) en onderzoek wegontwerp Mary Zeldenrustlaan (€ 40.000). In ons meerjareninvesteringsplan (MIP) staan investeringen benoemd die we in de toekomst willen doen. De middelen die we hiervoor reserveren staan op een stelpost in de begroting. Deze stelpost is in 2025 hoger dan in 2024. Dit komt met name doordat we in 2025 rekening houden met de kosten voor het saneren van de oude fietspaden in de Chaamse Fiets allee. Op basis van de vastgestelde begroting 2025 van de ABG, wordt in 2025 een hoger bedrag doorbelast aan dit programma, voornamelijk als gevolg van de CAO aanpassingen. Overige afwijkingen. Totaal
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
L/B L
Bedrag 70
V/N V
L
176
N
L
113
N
L B
27 1 245
N V N
25
Indicatoren Indicator: Beeldkwaliteit van de openbare ruimte.
Een onafhankelijke instantie meet op beeldkwaliteit volgens de RAW-beeldsystematiek. De norm (dikke gele lijn) is 90%. De keuringsresultaten zijn weergegeven met de groene lijn.
26
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Economie
Economie Wat willen we bereiken? Een goede economische structuur is van groot belang voor de ontwikkeling van onze bedrijven en voor de werkgelegenheid en leefbaarheid in onze gemeente. In samenwerking met de ondernemersverenigingen en de bedrijven in onze gemeente, zetten wij in op de versterking van deze structuur. De gemeente Gilze en Rijen heeft een sterk economisch profiel. We blijven werken aan het verbeteren van het vestigingsklimaat. Door de groeiende economie neemt de werkgelegenheid toe. Dat is goed voor de inwoners van onze gemeente. Met de regio Hart van Brabant, Midpoint Brabant, GRIC, Gilze Onderneemt en Winkeliersvereniging Rijen en andere ondernemersverenigingen beschikken we over goede samenwerkingspartners. Op lokaal en regionaal niveau zetten wij in op het verbeteren van de infrastructuur voor onze bedrijven, zowel fysiek als qua kennis. Zo werken we met Midpoint Brabant en de gemeente Tilburg samen aan de Gate 2 campus. Gemeente Gilze en Rijen wil een aantrekkelijke gemeente om te verblijven, te recreëren en te ondernemen. Dat moet leiden tot een vitalere verblijfseconomie en een leefbare en inclusieve samenleving. Onze ambitie is om de (vrijetijds)economie in de gemeente Gilze en Rijen blijvend te bevorderen.
Dit doen we middels het uitrollen van het programma toerisme en recreatie, samen te werken met onze uitvoeringspartners en door deelname aan diverse regionale samenwerkingen.
DOELSTELLINGEN 2025 3.1 Ontwikkelen uitbreiding Midden-Brabant Poort, fase II We bereiden de aanleg van de volgende fase van Midden-Brabant Poort voor. Dat doen we in goed overleg met de regio. De behoefteraming is in 2024 afgerond. In 2024 vindt afstemming met de regio plaats. Vervolgens kan begin 2025 door college en raad besloten worden tot het opstarten van een planologische procedure. 3.2 Uitrollen strategie uit programma toerisme en recreatie We voeren de strategische actiepunten uit het programma toerisme en recreatie uit.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
27
Wat gaan we ervoor doen? Nr. 3.1 3.2
Doelstelling Ontwikkelen Midden Brabant Poort, fase II. Strategie programma toerisme en recreatie.
Specifieke activiteit Start planologische procedure. Uitrollen.
REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 3.3 Economische ontwikkeling en promotie We werken samen met ondernemers, onderwijs en andere overheden aan de economische ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we bijvoorbeeld door een actieve rol in de regio en in Midpoint Brabant. Zowel lokaal als regionaal werken wij aan de economische promotie van onze gemeente. 3.4 Ondernemers De Bedrijvencontactfunctionaris is de contactpersoon voor alle ondernemers in de gemeente en voor bedrijven die zich hier willen vestigen. We informeren ondernemers over economische ontwikkelingen, bouwmogelijkheden, ruimtelijke plannen en actuele onderwerpen. We werken aan het ondernemingsklimaat, o.a. door het Keurmerk Veilig Ondernemen. Het Ondernemersfonds wordt ingezet om de collectiviteit onder ondernemers te bevorderen. 3.5 Toerisme de Baronie Toerisme de Baronie is de samenwerkingspartner van de gemeente Gilze en Rijen om activiteiten te ontplooien op het gebied van vrijetijdseconomie. De gemeente Gilze en Rijen geeft in samenspraak met Toerisme de Baronie ieder jaar aan waar in de uitvoering de accenten komen te liggen. Deze accenten worden in de vorm van prestatieafspraken vastgelegd in de jaarlijkse subsidiebeschikkingen.
3.6 Regionale samenwerking vrijetijdseconomie We participeren bestuurlijk en ambtelijk actief binnen regionale overlegstructuren en maken hier optimaal gebruik van om onze ambities te verwezenlijken. Zo nemen we ambtelijk en bestuurlijk deel aan LandStad de Baronie en maken we deel uit van het kernteam vrijetijdseconomie in de regio Hart van Brabant en Stedelijke Regio Breda-Tilburg. We dragen in overleg met Routebureau Brabant zorg voor onze bestaande en nieuwe routestructuren en houden orde door snel te acteren op wijzigingen en suggesties uit het veld.
Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal lasten programma 3
541
790
55
1.315
1.343
1.367
Totaal baten programma 3
418
2.733
1.634
1.012
1.027
1.043
Saldo lasten en baten programma 3
-123
1.943
1.579
-303
-316
-324
28
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2025 en begroting 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2. 3.
Omschrijving Voor de grondexploitatie bedrijventerreinen zijn in 2025 zowel de lasten als de baten lager dan in 2024. Per saldo gaat het om een bedrag van € 340.000 nadelig. Doordat het resultaat grondexploitatie wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie is het effect budgettair neutraal. Dit leidt tot een nadeel op dit programma en een voordeel op het taakveld reserves. In de begroting 2025 is een bijdrage opgenomen voor het Lidmaatschap Van Gogh Nationaal Park. Overige afwijkingen. Totaal
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
L/B L B
Bedrag 760 1.100
V/N V N
L
13
N
L B
12 1 364
N V N
29
Indicatoren Indicator: Het aantal vestigingen van bedrijven in de gemeente per jaar per bedrijfscategorie.
Bron: waarstaatjegemeente.nl
30
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Onderwijs
Onderwijs Wat willen we bereiken? De school is een plaats waar ouders, kinderen en buurtgenoten elkaar ontmoeten en waar ook buiten schooltijd gelegenheid is voor activiteiten. Samen met de onderwijspartners ouders en maatschappelijke partners willen we kinderen voorbereiden op hun toekomst, waarin ze optimaal mee kunnen doen en bij kunnen dragen aan de samenleving. Dit doen we door het aanleren van de benodigde kennis en vaardigheden in de ontwikkeling naar volwassenheid en verantwoordelijk burgerschap, het bevorderen van kansengelijkheid en het borgen van passend onderwijs dichtbij. Samen met het onderwijs en andere maatschappelijke partners hebben we ambities en plannen hiervoor bepaald in de Lokaal Educatieve Agenda, waaraan we samen uitvoering geven. We leggen hierbij de verbinding met de Hervormingsagenda Jeugd omdat deze ook het onderwijs raakt.
DOELSTELLINGEN 2025 4.1 Voorzien in goede onderwijsvoorzieningen Schoolbesturen en gemeente hebben gezamenlijk een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP) voorbereid, dat naar verwachting in eerste kwartaal van 2025 ter besluitvorming wordt aangeboden aan de gemeenteraad. We voeren de afspraken in het integraal huisvestingsplan onderwijs uit en zorgen voor actualisering van de verordening hieromtrent.
Wat gaan we ervoor doen? Nr. Doelstelling 4.1.1. Voorzien in goede onderwijshuisvesting. 4.1.2
Voorzien in goede onderwijshuisvesting.
Specifieke activiteit Afronden en uitvoeren van het integraal huisvestingsplan onderwijs. Actualiseren van de verordening onderwijshuisvesting.
REGULIERE TAKEN (GOING CONCERN) 4.2 Uitvoeringsagenda LEA We voeren de acties van de uitvoeringsagenda LEA uit in samenhang met het Nationaal Programma Onderwijs en met de voorbereiding op de Hervormingsagenda Jeugd.
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
31
Aandachtpunten hierbij zijn het bevorderen van kansengelijkheid en passend onderwijs dichtbij. Voor onze gemeente blijft het daarnaast goed en tijdig informeren van ouders over het Nederlands (peuter) onderwijs van belang.
Wat gaat het kosten? Bedragen X € 1.000 Lasten / Baten
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal lasten programma 4
2.801
3.413
2.873
2.924
2.898
2.889
Totaal baten programma 4
795
1.638
1.121
1.121
1.121
1.121
-2.006
-1.775
-1.752
-1.804
-1.777
-1.768
Saldo lasten en baten programma 4
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de ramingen in begroting 2025 en begroting 2024 zijn: Bedragen x € 1.000 1. 2.
3.
Omschrijving De baten en lasten in het kader van het Onderwijsachterstandenbeleid zijn op basis van de voorlopige informatie/beschikking lager dan in 2024. In 2024 hadden we incidentele lasten en baten opgenomen voor de uitgaven in het kader van Nationaal Programma Onderwijs (NPO), onderdeel van het coronaherstartplan. Overige afwijkingen Totaal
32
L/B L B L B
Bedrag 215 215 303 303
V/N V N V N
L B
22 1 23
V V V
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
Indicatoren Indicator: Het percentage vroegtijdige schoolverlaters onder de 23 ten opzichte van het totaal aantal onderwijs deelnemers (die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan). Dit betreffen jongeren van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie, zijnde een havo/vwo/mbo-2 diploma, het onderwijs verlaten. De indicator komt vanuit de website "Waar staat je gemeente". "Waar staat je gemeente" heeft op dit moment geen cijfers voor 2022-2023.
* cijfers 2023 zijn voorlopig
Bron: waarstaatjegemeente.nl
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
33
Sport, cultuur en recreatie
Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken? Sport en bewegen voor iedereen Sporten en bewegen bevorderen de gezondheid en sporten versterkt sociale verbanden. Een gezonde leefstijl maakt inwoners fysiek en mentaal weerbaarder en voorkomt maatschappelijke kosten. We willen meer mensen aanzetten tot sporten en bewegen. We voeren hiervoor ons sportbeleid 'Gilze en Rijen beweegt' uit in samenhang met het plan van aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We zetten ons samen met maatschappelijke partners en verenigingen in om sport en bewegen laagdrempelig mogelijk te maken, ook voor inwoners voor wie sport en bewegen niet vanzelfsprekend is. Cultuur Kunst en cultuur brengen mensen samen, verbinden en leveren een positieve bijdrage aan onze gemeenschap en aan het welzijn van inwoners. Net als op het gebied van sport haken we aan bij onze 'Koers sociaal domein' en zetten we in op het stimuleren van deelname aan culturele activiteiten en op de scholen via cultuureducatie en in de vrije tijd via bijvoorbeeld de cultuurcoach. Cultuur kan bijdragen aan de mentale gezondheid en het gezond en actief leven van onze inwoners. Ook in de verschillende dorpscentra bieden we ruimte aan initiatieven van inwoners en willen daarmee de leefbaarheid, de sociale vitaliteit en/of de sociale infrastructuur van een dorp of de gemeente als geheel verder vergroten.
Media We blijven inzetten op een goede toegankelijke bibliotheekvoorziening. Bibliotheken spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van (digitale) basisvaardigheden, zoals lezen en schrijven, en in de ontplooiing van inwoners. Met het informatiepunt digitale overheid (IDO) wordt de bibliotheek voor dit soort vragen een steeds belangrijkere partner voor ons. Daarnaast vormen ze waardevolle ontmoetingsplekken in onze gemeente. De specifieke uitkering (SPUK) voor het bibliotheekwerk zetten we in om de bibliotheek meer bemand open te laten zijn en meer in te zetten op aanbod voor inwoners met lage basisvaardigheden. Hiermee geven we ook invulling aan de aangekondigde nieuwe wetgeving die in voorbereiding is. Openbaar groen Het openbaar groen levert een belangrijke bijdrage aan het woongenot. De klimaatverandering maakt duidelijk dat we groen moeten koesteren, uitbreiden en als het kan de kwaliteit verbeteren. We moeten ook groen durven vernieuwen als de noodzaak daarvoor aanwezig is. Een mooie groene
34
Programmabegroting 2025 Gilze en Rijen
omgeving is niet alleen waardevol voor inwoners, maar ook belangrijk voor recreatie en toerisme. We gebruiken klimaatkaarten om groen toe te voegen op plaatsen waar zich kansen voordoen om een verbetering aan te brengen in de leefomgeving. Het programma groen beschrijft de kansen voor meer en beter groen. We investeren in groenonderhoud, -vernieuwing en -uitbreiding zodat inwoners weer trots kunnen zijn op hun buurt. Bij initiatieven van bewoners investeren we in het verbeteren van parken, vergroenen van pleinen en straten en het biodiverser maken van speelvelden, plantvakken nabij bomen en extra perkjes. Bij herinrichtingsprojecten streven we naar extra ruimte voor groen en water. We investeren in het verbeteren van het Wolfsweidepark. We voeren de duurzame herinrichting Rijen Noord-Oost uit. We zorgen voor goed beheer en onderhoud van bestaand openbaar groen door de juiste boom op de goede plek, goede groeiplaatsen, goede kwaliteit, goede diversiteit van typen bomen. We geven meer aandacht voor ecologisch beheer van sloten en bermen. We streven bij kappen van bomen naar compensatie in de omgeving. Erfgoed Erfgoed vormt de basis van onze identiteit. Archeologie laat zien dat onze gemeente een rijke bewoningsgeschiedenis kent.
Onze unieke militaire geschiedenis, historische gebouwen, oude dorpskernen en historische groenstructuren maken onze gemeente tot een sfeervolle en aangename plek om te verblijven. Om bestaande waarden te behouden en versterken zetten we in op het vertellen van het historische verhaal van Gilze en Rijen. Dit verhaal dient als basis voor ruimtelijke planvorming en als input voor de omgevingsvisie en andere ruimtelijke visies. Ook kan het worden ingezet voor de beleving van erfgoed.
DOELSTELLINGEN 2025 5.1 Stimuleren van culturele ontwikkeling Wij zetten jaarlijks ons kunst- en cultuurtalent in het zonnetje. We richten ons hierbij speciaal op jongeren. In 2025 doen we dit voor de eerste keer. We zijn nog in gesprek met enkele maatschappelijke/culturele partners hoe we een al bestaand evenement hier passend op aan kunnen vullen. 5.2 nieuwbouw sporthal Achter de Tuintjes (Gilze) Volgens de huidige planning is de bouw van de nieuwe sporthal in juli 2025 gereed, inclusief de aanleg van de openbare ruimte. Daarna wordt de tijdelijke blaashal afgebroken. 5.3 Herontwikkelen locatie Tropical/Magriethal (Rijen) Het streven van de ontwikkelaar van het woongebouw is dat de “Heikant Staete” eind 2025 gereed is. De aanleg van de buitenruimte fase 2 kan pas starten als het casco van het woongebouw gereed is. Het streven is dat de buitenruimte fase 2 eind 2025 gereed is. 5.4 Vervanging voorzieningen Skatepark Rijen In 2025 verwachten we realisatie van het skatepark in Rijen. Hiervoor moeten nog een aantal knelpunten worden opgelost. Uw raad wordt hier afzonderlijk via een Raadsinformatiebrief over geïnformeerd. 5.5 Vervanging kunstgrasveld VV Gilze Kunstgrasveld 4 van VV Gilze is aan vervanging toe, er is hierbij sprake van einde levensduur. Het kunstgrasveld is onlangs afgekeurd voor wat betreft het doelgebied.