Bijlage 1 GLR Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
37
Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.
Doelstelling
6.1
Voorbereiding op een toekomstbestendig sociaal domein
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Realiseren van transformaties, scherpe keuzes en versterkingen om het sociaal domein toekomstbestendig te maken We werken aan het versterken van de sociale basis en de doorontwikkeling van de toegang tot ondersteuning. We houden individuele hulp beschikbaar voor wie het echt nodig heeft.
Nr.
Doelstelling
6.2
Inhoud geven aan de Koers sociaal domein
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Voortgang van de activiteiten volgend uit de Koers sociaal domein, inclusief de activiteiten in het kader van IZA/Gala en inclusie, monitoren We werken doorlopend aan verbeteringen en transformatie binnen het sociaal domein. Alle activiteiten die we doen, toetsen we aan de Koers sociaal domein. In 2025 zijn richtten we ons samen met onze partners o.a. op het versterken van de sociale basis, doorontwikkeling van de toegang, het vergroten van ontmoetingsmogelijkheden, inclusie, het opstellen van de communicatiestrategie, vitaal ouder worden, sturing op jeugdhulp en aanpak middelengebruik jongeren.
Nr.
Doelstelling
6.3
Hulp en ondersteuning beschikbaar houden voor inwoners die dat echt nodig hebben
Nr.
Specifieke activiteit
1
Doorontwikkelen van de toegang tot hulp en ondersteuning Samen met maatschappelijke partners kwamen we tot een basisscenario voor inrichting van de toegang, hulp en ondersteuning. In 2026 pakken we de uitvoering hiervan op en bekijken we hoe we het basisscenario verder kunnen uitbreiden.
2
Evalueren van het subsidiekader basisondersteuning De evaluatie is uitgevoerd. We zijn met de aanbevelingen uit de evaluatie aan de slag gegaan, die we betrekken bij de nieuwe afspraken voor de basisondersteuning vanaf 2027.
38
Gerealiseerd op 31-12-2025
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Nr.
Doelstelling
6.4
Kansrijk opgroeien
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Voorbereiden en invulling geven aan de hervormingsagenda jeugd en het Toekomstscenario Kind & Gezin We pakken de opdrachten uit de Hervormingsagenda Jeugd en Toekomstscenario Kind en Gezin op. Dit doen we samen met partners en inwoners als onderdeel van de ontwikkeling van ons Stevig Lokaal Team en de strategie versterken van de sociale basis. Samen met de regiogemeenten in Hart van Brabant passen we de inkoop van specialistische jeugdhulp hier zoveel mogelijk op aan. Voor de reikwijdte van de jeugdhulp zijn we afhankelijk van landelijke wetgeving. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel, maar er is nog geen datum vastgesteld voor inwerkingtreding. We houden u op de hoogte zodra er meer informatie bekend is.
Nr.
Doelstelling
6.5
Vitaal ouder worden
Nr.
Specifieke activiteit
1
Ontwikkelen lokale aanpak wonen met zorg In aanvulling op de regionale woon-zorgvisie startten we in de zomerperiode met de ontwikkeling van de lokale aanpak wonen met zorg. Dit doen we in samenhang met uitvoering van het programma Wonen. Dit proces heeft vanwege onvoldoende personele capaciteit vertraging opgelopen. In 2026 voegen we 'wonen met zorg' aan het programma Wonen als addendum toe.
Nr.
Doelstelling
6.6
Veerkrachtige samenleving
Nr.
Specifieke activiteit
1
Ontwikkelen strategie voor versterken sociale basis In juni 2025 stelde de gemeenteraad de strategie voor het versterken van de sociale basis, 'De sociale basis dat ZIJN we samen', vast. Deze strategie is in samenwerking met maatschappelijke partners ontwikkeld. In 2026 pakken we dit op in samenhang met de ontwikkeling van ons sterke lokale team.
Nr.
Doelstelling
6.7
Bestaanszekerheid vergroten
Nr.
Specifieke activiteit
1
Voorbereiding wet 'Van school naar duurzaam werk' We hebben samen met de regio Hart van Brabant de uitvoering van de wet 'Van school naar duurzaam werk' voorbereid. De wet treedt op 1 januari 2026 in werking. De gemeenteraad stemde in december 2025 in met het regionaal programma en de regionale verdeelsleutel. In 2026 werken we samen aan de uitwerking en uitvoering van het regionaal programma.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
39
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2025
2025
2025
Rek - Begr
Totaal lasten programma 6
36.197
41.424
41.665
-241
Totaal baten programma 6
9.002
10.448
10.398
-50
-27.195
-30.976
-31.267
-291
Lasten / Baten
Saldo lasten en baten programma 6
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1. 2.
3.
4.
40
Omschrijving In 2025 was de bijdrage aan de ABG-organisatie hoger dan begroot. In 2025 hebben we via het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid middelen ontvangen voor de Wet Inburgering en een specifieke uitkering voor de onderwijsroute (totaal € 562.000). Hiervan is € 405.000 besteed. Omdat het een doeluitkering betreft staan de resterende € 137.000 op de balans ter besteding in 2026. Per saldo is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. Via het Ministerie van Justitie en Veiligheid ontvangen wij jaarlijks middelen voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. In 2025 zijn de uitgaven hoger dan begroot. We krijgen voor deze hogere uitgaven ook een hogere vergoeding. Voor re-integratie en participatie zijn aanvullende middelen ontvangen met de septembercirculaire (€40.783), welke niet voorzien waren. Daarnaast zijn er wachtlijsten bij de partners waardoor doorstroom vertraging heeft opgelopen.
L/B L L B
Bedrag 56 157 157
V/N N V N
I/S I I I
L B
71 74
N V
I I
L B
117 9
V V
I I
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
5.
We hebben in 2025 € 445.000 ontvangen als Rijksbijdrage voor GALA. Hiervan is € 420.000 uitgegeven. Daarnaast hebben we een verhoging van de bijdrage van € 18.000 ontvangen voor loon- en prijsontwikkeling. We hebben in 2025 baten en lasten gehad in het kader van Integraal Zorgakkoord (IZA). Deze baten en lasten hadden we niet begroot. De uitgaven in het kader van de BUIG uitkeringen zijn hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt doordat er meer gebruik gemaakt wordt van loonkostensubsidies. Volgens de T-1 systematiek van de BUIG ontvangen we hier in het opvolgende jaar extra inkomsten voor. Daarnaast is er minder ontvangen uit debiteuren dan begroot. Er zijn minder uitgaven gerealiseerd voor WMO. Er zijn minder woningaanpassingen gevraagd/gerealiseerd dan verwacht. Daarnaast speelt de wachtlijst bij Hulp-bij-het-huishouden zorgaanbieders een rol in de onderbesteding. Indicaties die wel zijn afgegeven, maar nog niet kunnen worden verzilverd, worden ook niet gedeclareerd.
L B
43 43
V N
I I
L B L B
128 128 135 49
N V N N
I I I I
L B
133 10
V V
I I
Er is minder gebruik gemaakt van de individuele bijzondere bijstand. Daarnaast zijn er incidentele Rijksmiddelen ontvangen voor de Alleenverdienersproblematiek. Omdat de uitvoering hiervan nog niet gestart is wordt voorgesteld om deze middelen over te hevelen naar 2026 (€ 44.897). 10. De jeugdzorg is een zogenaamde ‘open einde’ regeling. Dat wil zeggen dat ieder kind de ondersteuning krijgt die nodig is en noodzakelijk is. We zien in 2025 een overschrijding op het begrote budget. Deze overschrijding heeft onder andere betrekking op de hoog specialistische zorg 'Crossroads'. Daarnaast zien we een groei in het aantal jeugdigen die middels gezins- en fasehuizen en veelvoorkomende jeugdzorg hulpverlening krijgen. 11. Overige afwijkingen.
L
80
V
I
L
375
N
I
L B
6 21 290
N N N
6. 7.
8.
9.
Totaal
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
41
Volksgezondheid en milieu
Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken? Volksgezondheid Een goede lichamelijke en mentale gezondheid biedt meer kansen om volwaardig mee te kunnen doen aan onze samenleving. Met ons gezondheidsbeleid spelen we hierop in. Met preventieve maatregelen willen we het beroep op dure zorg uitstellen en/of beperken. Gezondheid definiëren we als het vermogen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te kunnen gaan en eigen regie te voeren. Het thema gezondheid bezien we dan ook in nauwe samenhang met andere programmaonderdelen binnen het sociaal domein. Een gezonde leefstijl helpt bij het bestrijden van infecties en vermindert de kans op serieuze complicaties bij ziekte. Vandaar dat wij extra hebben ingezet op het bevorderen van een gezonde leefstijl. We hebben uitvoering gegeven aan de campagne 'Allemaal vitaal' en activiteiten als onderdeel van ons lokale preventieakkoord. Riolering Riolering is een onmisbare schakel in de waterketen. Bij renovaties willen we zo veel als mogelijk werk-met-werk maken om gelijktijdig onze doelstellingen op klimaatadaptie te realiseren. Bij de aanpak van het watervraagstuk werken we samen met Waterschap Brabantse Delta. Het beleid en het beheer van de riolering heeft de gemeente Gilze en Rijen vastgelegd in het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP).
In 2020 is er een nieuw vGRP voor de periode 20212025 vastgesteld. Hier benoemen we de activiteiten om de riolering te onderhouden en te verbeteren. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn niet alleen de gevolgen van de klimaatomslag, maar ook die van energietransitie en circulaire economie. In de commissie ruimte van 7 november 2023 is afgesproken dat we eerst de beheergegevens op orde brengen, vervolgens gaan we de modelberekeningen actualiseren en mogelijk nieuwe inzichten in kaart brengen. Zo actualiseren we de data. In 2025 zijn we gestart met het actualiseren van het BasisRioleringsPlan dat dateert uit 2015. Dit ronden we in 2026 af. In het kader van de Omgevingswet heet dit voortaan SSW (Systeemgericht Stedelijk Water (riolering + oppervlaktewater). Deze resultaten verwerken we in het WRP (Water en Riolering Programma). Ook het WRP ronden we in 2026 af.
42
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
(Zwerf)afval De inzameling van huishoudelijk afval voeren we uit met 'diftar'. Dit moet leiden tot kwalitatief betere mogelijkheden om te recyclen. De inzamelresultaten worden geëvalueerd en waar nodig voeren we aanpassingen door. Voor het onderdeel zwerfafval zetten we in op het faciliteren en stimuleren van vrijwilligers voor de aanpak van zwerfafval. Deze aanpak leert ons dat we te maken hebben met een enthousiaste groep vrijwilligers die zich graag inzetten om zwerfafval op te ruimten in de openbare ruimte. Het college wil deze lijn graag voortzetten. Duurzaamheid We geven uitvoering aan het Nationale Klimaatakkoord. Het uiteindelijke doel is om in 2050 een energie-neutrale en klimaatbestendige gemeente zijn.
Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.
Doelstelling
7.1
Bevorderen van een gezond en actief leven
Nr.
Specifieke activiteit
1
Uitvoeren van het GALA plan 'MeeDoen en MeeBewegen' We voeren het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) plan uit in samenhang met al lopende of nieuwe initiatieven, en in samenhang met de Integraal Zorgakkoord regioplannen. Implementeren en doorontwikkelen van de zogenaamde ketenaanpakken Samen met seniorenverenigingen, fysiotherapeuten en GGD gaven we invulling aan de lokale ketenaanpakken Valpreventie en Gecombineerde leefstijlinterventie en Kind naar Gezond Gewicht. De ketenaanpak kansrijke start is nog in ontwikkeling. De uitvoering van de ketenaanpak Welzijn op Recept is met het dorpsteam en huisartsen voorbereid. Implementatie start in 2026 in samenhang met de ontwikkeling van ons sterk lokaal team. De ketenaanpakken gaan deel uitmaken van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. De financiële kaders hiervan zijn nog onduidelijk. Bijdragen aan het regioplan IZA in de regio Midden-Brabant en de bijbehorende transformatieplannen We nemen deel aan de uitwerking van het Integraal Zorgakkoord (IZA) regioplan MiddenBrabant. Het Transformatieplan Samen Mentaal Sterk bevordert samenwerking tussen GGZ, huisartsen en sociaal domein en draagt bij aan toegankelijke en passende zorg voor onze inwoners. Dit plan wordt, na een herijking van de financiële afspraken, vanaf 2026 geïmplementeerd.
Het transformatieplan Digitale Voordeur, dat zich richt op beschikbaar houden van huisartsenzorg, is in juni 2025 goedgekeurd door de zorgverzekeraar. Implementatie is in het derde kwartaal van 2025 gestart. Het gemeentelijk sociaal domein sluit later aan.
2
3
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2025
43
Nr.
Doelstelling
7.2
Doorontwikkelen VANG-doelstellingen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Maatregelen nemen om te komen tot een meer hoogwaardige recycling
Gerealiseerd op 31-12-2025
Het inzamelen van huishoudelijk afval en hiermee het reduceren en hergebruik van huishoudelijk afval wordt continue gemonitord. Nr.
Doelstelling
7.3
Toekomstbestendige afvalinzameling
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Vaststellen van de visie op de Buitendienst, waar ook de toekomstbestendige afvalinzameling onderdeel van uitmaakt De geplande vaststelling van de visie op de buitendienst is in 2025 niet gerealiseerd. De inhoudelijke uitwerking kostte extra tijd. Het proces ronden we af in de 2e helft van 2026.
Nr.
Doelstelling
7.4
Visie Buitendienst
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen van de visie op de Buitendienst De geplande vaststelling van de visie op de buitendienst is in 2025 niet gerealiseerd. De inhoudelijke uitwerking kostte extra tijd. Het proces ronden we af in de 2e helft van 2026.
Nr.
Doelstelling
7.5
Riolering: meer inzicht in het voorkomen van wateroverlast.
Nr.
Specifieke activiteit
1
Het opstellen van een WRP In 2025 zijn we begonnen met het opstellen van het Water- en Riolering Programma (WRP). Het gaat om het programma beleidsdoorwerking en behandelt uitvoeringsstrategie, maatregelen, onderzoek, personeel en financiën. Naar verwachting stellen we dit programma in 2026 vast.
Nr.
Doelstelling
7.6
Energietransitie: we verbruiken minder energie en gaan energie-armoede tegen
Nr.
Specifieke activiteit
1
44
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
We gaan werken aan de uitvoering van de eerste tranche Lokale Aanpak Isolatie (vanuit het NIP), waarvoor we ook een SMP gaan opstellen In 2025 zijn we gestart met de uitvoering van de Lokale Aanpak Isolatie. Inmiddels zijn in 104 woningen isolatiemaatregelen getroffen. Deze actie loopt door in 2026. De werkzaamheden voor het opstellen van het Soortenmanagementplan (SMP) zijn gestart.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
2
Daarnaast zetten we de acties van EGR voort (energiecoaches, energieloketten en wijkaanpakken) De EGR voert samen met ons uit (energiecoaches, energieloketten en wijkaanpakken). In 2025 werkten we aan een gezamenlijke missie en visie voor de toekomst die in het voorjaar van 2026 leiden tot een samenwerkingskader.
Nr.
Doelstelling
7.7.1
Klimaatadaptatie en biodiversiteit: we zijn in 20230 beter voorbereid op extremer weer
Nr.
Specifieke activiteit
1
Uitvoeren pilot klimaatadaptatie bedrijventerrein Broekakkers
Gerealiseerd op 31-12-2025
De uitvoering van de pilot loopt op schema. Eind 2024 zijn de eerste maatregelen uitgevoerd en eind 2025 voerden we de gekozen vervolgmaatregelen uit. Het vervolgtraject wordt meegenomen in de nog op te stellen Green Deal voor bedrijventerrein Broekakkers (SPUK-gelden). Nr.
Doelstelling
7.7.2
Klimaatadaptatie en biodiversiteit: we zijn een biodiverse gemeente
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Opstellen van een Soorten Management Plan (SMP) ter bescherming van bedreigde diersoorten, in het kader van natuurvriendelijk isoleren In 2025 is de opdracht tot het opstellen van een SMP verleend en is het bureau aan de slag gegaan met de voorbereidingen.
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2025
2025
2025
Rek - Begr
Totaal lasten programma 7
7.579
8.179
8.175
4
Totaal baten programma 7
5.723
6.386
6.477
91
Saldo lasten en baten programma 7
-1.856
-1.793
-1.698
95
Lasten / Baten
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
45
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3.
4.
5.
46
Omschrijving De Bijdrage aan de GGD is hoger dan geraamd. Dit is het gevolg van een BTW voordeel (€ 15.000) en nagekomen lasten 2024 voor het consultatiebureau (€ 40.000). In de begroting 2025 was opgenomen dat we € 292.000 zouden onttrekken aan de voorziening riolering (lasten hoger dan baten). In werkelijkheid voegen we € 154.000 toe aan de voorziening. Dit is dus een voordeel van € 446.000. Dit wordt op hoofdlijnen veroorzaakt door onderstaande punten: • Daarnaast zijn er lagere kosten voor onderhoud, advies en het inlopen van achterstanden op het gebied van reinigen en inspecteren (€ 260.000 V); • Tot slot gingen we er in de begroting vanuit dat er kosten voor de grondtransacties Burgemeester van Poppelstraat ten laste van de voorziening zouden komen. Dit heeft nog niet plaatsgevonden waardoor dit leidt tot een voordeel (€ 136.000 V). Doordat we het financiële effect op het gesloten circuit riolering verrekenen met de voorziening riolering, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. In de begroting 2025 was opgenomen dat we € 171.000 zouden onttrekken de voorziening afvalstoffenheffing (de lasten zouden hoger zijn dan de baten). In werkelijkheid storten we € 141.000 aan de voorziening afvalstoffenheffing. Dit is dus een voordeel van € 314.000 ten opzichte van de begroting.
Hieronder hebben wij dit resultaat gespecificeerd: • Minder stort- en verwerkingskosten (€ 100.000 V); • Hogere inkomsten heffing, PMD en papier (€ 224.000 V); • Overige € 10.000 N. Doordat we dit effect verrekenen met de voorziening afvalstoffenheffing, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal. Het voordelige saldo is enerzijds toe te schrijven aan de voordelige eindafrekening van het werkprogramma 2025 van de OMWB (€ 33.000). In het basistakenpakket (verplichte taken) waren de lasten op de posten vergunningverlening, toezicht en hercontroles in 2025 lager waren dan vooraf was ingeschat. Daarnaast heeft de OMWB specifieke toezicht-werkzaamheden uitgevoerd voor riolering en adviezen verstrekt in het kader van ecologie en stikstof. De kosten zijn toegerekend aan de betreffende taakvelden, waardoor ze op dit programma een voordeel opleveren. In 2025 hebben we uitgaven gedaan voor geluidsanering Nieuwstraat. We hebben hiervoor subsidie ontvangen van het Rijk. De lasten en baten waren niet begroot.
L/B L
Bedrag 27
V/N N
I/S I
L B
276 276
V N
I I
L B
39 39
N V
I I
L
67
V
L B
36 36
N V
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
I I
6.
7. 8.
9.
In de begroting 2025 was een bedrag van € 70.000 opgenomen ten behoeve van klimaatsubsidies. In werkelijkheid hebben we € 12.000 uitgegeven. Doordat deze kosten worden verrekend met de voorziening riolering, is het effect budgettair neutraal. We hebben € 26.000 rente ontvangen over de uitstaande duurzaamheidsleningen via SvN. Deze baten waren niet begroot. We hebben in 2025 een uitkering van het Rijk ontvangen voor de bekostiging van personele capaciteit voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) (€ 959.000). We hebben in 2025 een deel van de gereserveerde middelen uit 2024 ingezet. Overige afwijkingen. Totaal
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
L B
58 58
V N
I I
B
26
V
S
L B
287 287
N V
I I
L B
9 38 95
N V V
I I
47
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken? Onze gemeente is een aantrekkelijke, duurzame en gezonde omgeving om te wonen, te werken en te recreëren. Bij (nieuw)bouwplannen houden we rekening met bestaand groen en creëren we een nieuwe, kwalitatief goede woonomgeving. Zo zijn we en blijven we een groene en uniek gelegen gemeente. De ruimtelijke ontwikkelingen moeten passen bij de identiteit van ieder dorp. Daarbij geven wij bij nieuwbouw de voorkeur aan inbreiding boven uitbreiding. We willen meer aandacht voor vitale ontwikkeling van het buitengebied. Gilze en Rijen heeft de ambitie dat inwoners en bedrijven meedoen en meebepalen. De Omgevingswet zien we als een kans om inwoners nog actiever te betrekken bij de woon- en leefomgeving.
Wat hebben we ervoor gedaan? Nr.
Doelstelling
8.1
Ontwikkelen Omgevingsvisie
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen Omgevingsvisie De omgevingsvisie is vastgesteld in de raadsvergadering van 15 december 2025.
Nr.
Doelstelling
8.2
Uitvoeren programma Wonen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Opstellen toetsingskader nieuwbouw Het toetsingskader nieuwbouw is opgesteld. Het college heeft het toetsingskader eind 2025 vastgesteld. Opstellen afwegingskader woningsplitsing en verkamering
2
48
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
3
Het afwegingskader woningsplitsing en verkamering is opgestart in 2025 en wordt vastgesteld in de eerste helft van 2026. Het afwegingskader vraagt om een zorgvuldige en integrale afstemming met RO, het sociaal domein en woningcorporatie, waardoor meer tijd nodig was. Marktconsultatie met corporatie, verhuurders en bouwers De voorbereiding voor de marktconsultatie heeft plaatsgevonden en het rondetafelgesprek (de marktconsultatie) is in februari 2026 gepland.
Nr.
Doelstelling
8.3
Afwegen aankoop strategische gronden
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Raadsinformatieavond met toelichting op instrumenten in de Omgevingswet. Vaststellen keuzedocument toepassing instrumenten Het project is gestart in de tweede helft van 2025. Besluitvorming over de eventuele inzet van instrumenten is voorzien in 2026 en hangt samen met het opstellen van het Programma grondbeleid en kostenverhaal.
Nr.
Doelstelling
8.4
Verkennen herontwikkelingsmogelijkheden stationsgebied
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen kansenkaart voor het stationsgebied Het college heeft in het vierde kwartaal van 2025 de ambtelijke organisatie opdracht gegeven om een plan van aanpak uit te werken voor een gebiedsvisie spoorzone Rijen.
Nr.
Doelstelling
8.5
Ontwikkeling locatie flexwoningen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Starten met de initiatief- en haalbaarheid fase om te komen tot locatiekeuzes De gemeenteraad heeft in het maatregelenpakket Ravijnjaar besloten niet verder te gaan met het project Flexwonen. De werkzaamheden zijn eind 2024 gestopt.
Nr.
Doelstelling
8.6
Ontwikkelen Programma Spoorzone (Rijen)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen realisatiebeslissing In het tweede kwartaal van 2025 stemde de gemeenteraad in met de realisatiebeslissing. De aanbestedingen voor de uitvoering van de plannen zijn in het derde kwartaal van 2025 opgestart. Vaststellen aanbestedingsstrategie De aanbestedingsstrategie is vastgesteld voor het deel dat betrekking heeft op het spoor. De aanbestedingsstrategie voor de gemeentelijke scope wordt nog nader uitgewerkt en is naar verwachting in 2026 gereed.
2
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
49
3
Vaststellen definitief ontwerp Spoorzone De gemeenteraad stelde het definitief ontwerp in het tweede kwartaal van 2025 vast.
4
Starten conditioneringswerkzaamheden De geplande start voor de conditioneringswerkzaamheden is in 2026. De voorbereiding hiervoor is al wel gestart.
5
Starten aanbesteding onderdoorgang De start van de aanbesteding van de onderdoorgang is in de tweede helft van 2025 opgestart.
Nr.
Doelstelling
8.7
Ontwikkelen Tussen de Leijen (Rijen)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Starten met bouwrijp maken De werkzaamheden bouwrijp maken zijn in mei 2025 opgestart en verlopen volgens planning. De aannemer rondt de werkzaamheden in het tweede kwartaal van 2026 af.
2
Verkoop bouwgrond aan partners Koopovereenkomsten met de partners zijn in concept gereed. Met een van de partners is een overeenkomst gesloten over de verkoop van de bouwgrond. Met twee partners zijn we in gesprek over overeenkomst voor de verkoop van de gronden. De grond wordt in het tweede kwartaal van 2026 geleverd aan de partners. Voorbereiding uitgifte overige bouwgrond De uitgifte van de resterende bouwkavels in de noordelijke helft wordt in het tweede kwartaal van 2026 uitgewerkt. De voorbereiding van de verkoop van de zuidelijke helft wacht op een oplossing van het stikstofprobleem.
3
Gerealiseerd op 31-12-2025
Nr.
Doelstelling
8.8
Herinrichten openbare ruimte Rijen-Zuid (zgn. Militaire wijk)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Start woonrijp maken 3e fase Woonrijp maken 1e fase is gereed. De allerlaatste werkzaamheden voor het woonrijp maken fase 2 gaan binnenkort in uitvoering. We zijn gestart met de 3e fase van het woonrijp maken.
Nr.
Doelstelling
8.9
Vliegende Vennen Noordoost, fase III (Rijen)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Woonrijp maken buitenruimte Woonrijp maken 1e fase is gereed. Woonrijp maken 2e fase (bestrating en beplanting) is voorzien in het eerste kwartaal van 2026.
50
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
Nr.
Doelstelling
8.10
Wendel-Zuid (Gilze)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Starten woonrijpmaken buitenruimte
Gerealiseerd op 31-12-2025
Woonrijp maken 1e fase is gereed. Woonrijp maken 2e fase is eind 2025 gestart en gereed in het eerste kwartaal van 2026. Nr.
Doelstelling
8.11
Versterken leefbaarheid Hulten (Hulten)
Nr.
Specifieke activiteit
1
Realisatie herinrichting Oude Baan in Hulten als fietsstraat Het werk is aanbesteed en uitgevoerd.
2
Gerealiseerd op 31-12-2025
De Provincie monitort stikstofruimte en pakt de herinrichting op zodra er voldoende stikstofruimte is om de provinciale weg door Hulten af te waarderen en over te dragen aan gemeente De huidige werkzaamheden verdubbeling N260-N282 zijn in 2025 afgerond en uitgevoerd. Daarna monitoren op de uitvoeringsovereenkomst en voeren deze uit zodra er weer stikstofruimte is voor de aanleg van het resterende deel provinciale werkzaamheden.
Nr.
Doelstelling
8.12
Woningbouw Hulten
Nr.
Specifieke activiteit
1
Opstellen wijziging omgevingsplan De voorbereidingen voor de ruimtelijke procedure (BOPA) zijn in een ver gevorderd stadium. Het plan wordt naar verwachting in 2026 in procedure gebracht.
Nr.
Doelstelling
8.13
Hergebruiken of -ontwikkelen schoollocatie Hulten
Nr.
Specifieke activiteit
1
Afronden verkenning Er is in overleg met de belangenvereniging en omwonenden onderzocht of tijdelijke bewoning in de bestaande bebouwing mogelijk is. Dit is niet haalbaar. Nu wordt er verkend in welke vorm wonen op deze locatie wel mogelijk is.
2
Kiezen toekomstscenario Er wordt onderzoek gedaan of en hoe woningbouw op deze locatie mogelijk is.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
51
Nr.
Doelstelling
8.14
Ontwikkelen integrale gebiedsvisie Rimpelaar
Nr.
Specifieke activiteit
1
Vaststellen visie
Gerealiseerd op 31-12-2025
Eind 2025 kwam de ontwerpvisie ter inzage. De vaststelling van de visie volgt in 2026. Nr.
Doelstelling
8.15
Gebiedsvisie Rijens Broek
Nr.
Specifieke activiteit
1
Opstarten gebiedsproces De visievorming voor het Rijens Broek start in het najaar van 2026.
Nr.
Doelstelling
8.16
Voorbereiding invoering Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
Nr.
Specifieke activiteit
1
Gerealiseerd op 31-12-2025
Gerealiseerd op 31-12-2025
De consequenties van de Wet voor de vergunningverlening en het (bouw-) toezicht monitoren en dienstverlening garanderen De eerste fase van deze wet is in 2024 in werking getreden. Van de overige fasen is de verwachting dat deze op korte termijn niet in werking gaan treden. Wij blijven uiteraard per jaar monitoren.
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2025
2025
2025
Rek - Begr
Totaal lasten programma 8
14.461
14.890
6.971
7.919
Totaal baten programma 8
14.087
14.912
5.962
-8.950
-374
22
-1.009
-1.031
Lasten / Baten
Saldo lasten en baten programma 8
52
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3.
4.
5.
6. 7.
8.
Omschrijving De lasten uit particuliere initiatieven voor bouwplannen zijn hoger dan geraamd (€ 502.000 nadeel). Echter, ook de baten zijn hoger dan geraamd (€ 610.000), waardoor er per saldo sprake is van een voordeel van € 108.000 voor 2025. Voor de grondexploitatie woningbouw 2025 hebben we op basis van de kostprijscalculatie de totaal verwachte baten en lasten opgenomen. Zowel de baten als de lasten zijn hoger dan geraamd. In 2025 was voor de grondexploitatie woningbouw een winst verwacht van € 1,9 miljoen. In werkelijkheid is er sprake van een winst € 181.000. Per saldo een nadeel van € 1.644.000 op dit programma, doordat verkoop Tussen de Leijen en Wendel Zuid niet in 2025 is gerealiseerd. Echter, doordat dit resultaat wordt verrekend met de algemene reserve grondexploitatie is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutaties reserves). Voor meer informatie verwijzen we u graag naar de paragraaf grondexploitatie. In 2025 zijn diverse budgetten niet geheel besteed. Het gaat o.a. om de onderwerpen: omgevingsplan Aeroparc, visie op inbreidingslocaties en verstedelijkingsakkoord Breda-Tilburg. We hebben middelen ontvangen van het rijk voor uitvoering van de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv). De werkzaamheden worden uitgevoerd in 2026.
In 2025 hebben wij minder kosten planmatig onderhoud gehad aan de panden spoorzone dan begroot. Dit leidt tot een voordeel op dit programma. Echter, doordat het saldo wordt verrekend met de bestemmingsreserve onderhoud gebouwen, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutatie reserves). In 2025 hadden we een bedrag begroot voor de gebiedsvisie Rijens Broek. Dit budget is in 2025 niet besteed. Recent is er nog een omgevingsvergunning verleend voor het bouwen van een groot bedrijfsgebouw. Deze vergunningverlening was voor 2025 nog niet voorzien, waardoor de bijbehorende opbrengsten niet waren meegenomen in de oorspronkelijke raming. Dit levert een voordeel op van € 286.000. Overige afwijkingen. Totaal
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
L/B L B
Bedrag 502 610
V/N N V
I/S I I
L B
8.216 9.860
V N
I I
L
112
V
I
L
56
V
I
L
27
V
I
L
28
V
I
B
286
V
I
L B
18 14 1.031
N V N
53
Algemeen
Algemeen Algemene dekkingsmiddelen Binnen de begroting onderscheiden we algemene en specifieke dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn de inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Dat kunnen de inkomsten zijn van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel, de opbrengsten van gronden of opbrengsten uit verleende diensten zoals het verstrekken van een paspoort. Ook de rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn specifieke dekkingsmiddelen. De specifieke dekkingsmiddelen verantwoorden we steeds binnen het betreffende programma. De algemene dekkingsmiddelen zijn dekkingsmiddelen die we vrij kunnen aanwenden. Dit geld is op voorhand dus niet gebonden aan een bepaald programma of doel, maar zetten we in om tekorten op de programma's te dekken. De dekking bestaat voor het grootste gedeelte uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de lokale heffingen die niet bestedingsgebonden zijn. De overige dekkingsmiddelen bestaan uit rentebaten en dividend. Het streven vanuit het coalitieprogramma is om - gegeven onze gemeentelijke kerntaken, dienstverleningspakket en ambities - de lasten voor inwoners zo laag als mogelijk te houden. Ons doel daarbij is om bij de 20% goedkoopste gemeenten van Nederland te blijven horen wat betreft gemeentelijke woonlasten.
Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Jaarlijks ontvangt elke gemeente volgens een bepaalde verdeelstelsel een uitkering uit het Gemeentefonds. Deze uitkering is bestemd voor de bekostiging van autonome taken van de gemeente, taken die veelal dicht bij de burger liggen. In de verdeling wordt rekening gehouden met onderlinge verschillen in de kosten waar gemeenten voor staan en met de draagkracht van de gemeenten (de belastingcapaciteit). Karakteristiek voor de algemene uitkering is dat elke gemeente vrij is in de besteding. De omvang van de algemene uitkering is voor de gemeente een gegeven, maar de gemeente kan zelf bepalen aan welke voorzieningen zij haar geld besteedt (eigen prioriteitenstelling). De ontwikkeling van de algemene uitkering staat verder toegelicht in de financiële begroting.
54
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Overhead Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces worden gerekend tot de overhead. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden in het primaire proces. 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O/HRM. 4. Inkoop (inclusief aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie met uitzondering van communicatie met de klant. 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning in het primair proces.
Zelfevaluatie basisregistraties & belastingen In de collegevergaderingen van 24 februari jl. zijn bevindingen over de zelfevaluaties BAG, BGT en BRO 2025 vastgesteld door de 3 colleges. Het betreft de volgende basisregistraties: • • •
BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen; BGT: Basisregistratie Grootschalige Topografie; BRO: Basisregistratie Ondergrond.
Deze rapportages zijn opgesteld om verantwoording af te leggen over de uitvoering van de Wet BAG, Wet BGT en Wet BRO en aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als formeel toezichthouder. De scores van deze basisregistraties gaven de afgelopen jaren al een positief beeld te zien en in 2024 zijn deze scores nog verder gestabiliseerd. Door de werkprocessen continue te blijven verbeteren, kunnen de scores hooggehouden worden.
Vennootschapsbelasting Met ingang van 2016 zijn publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals Gemeenschappelijke Regelingen en Gemeenten, Vennootschapsbelasting (VpB) plichtig indien, en voor zover, zij een onderneming drijven. Er is sprake van een onderneming indien cumulatief voldaan wordt aan de volgende voorwaarden: • • •
Een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid; die deelneemt aan het economische verkeer; met het oogmerk om winst te behalen.
Wanneer aan alle bovenstaande voorwaarden wordt voldaan dan wordt de betreffende activiteit aangemerkt als een onderneming. Het gevolg daarvan is dat de onderneming (lees: gemeente) een aangifte VpB moet indienen bij de belastingdienst. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat van alle activiteiten 'slechts' het grondbedrijf aangemerkt wordt als winstgevende onderneming. Om te kunnen bepalen wat de daadwerkelijke belastingdruk op het grondbedrijf wordt, dient het BBV resultaat gecorrigeerd te worden naar het fiscale resultaat.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
55
In het oog springende verschillen tussen beide winstbepalingen zijn: • • • •
Slechts de werkelijk betaalde rente mag als kosten opgevoerd worden; grondbedrijf vreemde activiteiten moeten geëlimineerd worden; toekomstige prijsstijgingen mogen niet opgevoerd worden als kosten/baten; kapitaalstortingen en onttrekkingen moeten geëlimineerd worden.
Het belastingtarief van de VpB is als volgt: Belastbaar bedrag 2024
Tarief 2024
Belastbaar bedrag 2025
Tarief 2025
t/m € 200.000
19%
t/m € 200.000
19%
meer dan € 200.000
25,8%
meer dan € 200.000
25,8%
De aangifte over fiscaal jaar 2024 is bij de fiscus ingediend. Op deze aangifte gaan wij uit van een fiscaal verlies van € 934.737. Na vaststelling van de jaarstukken 2025 zal de aangifte over 2025 opgesteld en ingediend worden. Op basis van de prognoses over 2025 verwachten wij in 2025 een fiscaal verlies van ongeveer € 1.836.000.
Onvoorzien Wettelijk is voorgeschreven dat in de programmabegroting een post voor onvoorziene uitgaven is geraamd. Er zijn geen voorschriften of normen voor de omvang van deze post. Het is aan de raad om aan te geven welke omvang zij nodig acht. Bij aanwending moet worden voldaan aan de volgende criteria (de drie O’s): Onvoorzien, Onontkoombaar en Onuitstelbaar. De raming voor 2025 bedroeg € 1. Dit bedrag is in 2025 niet aangewend.
Wat heeft het gekost? Bedragen X € 1.000 Begroting primair
Begroting gewijzigd
Rekening
Verschil
2025
2025
2025
Rek - Begr
L
2.145
494
440
54
B
63.513
70.879
70.872
-7
L
10.520
10.388
10.512
-124
B
472
473
497
24
L
0
0
0
0
B
0
0
0
0
L
26
0
0
0
B
0
0
0
0
Totaal lasten Algemeen
12.691
10.882
10.952
-70
Totaal baten Algemeen
63.985
71.352
71.369
17
Saldo lasten en baten Algemeen
51.294
60.470
60.417
-53
Nr. Omschrijving 9A Algemene dekkingsmiddelen
9B Overhead
9C Vennootschapsbelasting
9D Onvoorzien
56
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Toelichting budgetverschillen De belangrijkste verschillen tussen de begroting na wijziging en de jaarrekening 2025 zijn: Bedragen x € 1.000 1.
2.
3.
4.
Omschrijving Door een lagere boekwaarde per 01-01-2025 dan geraamd hebben we minder rentelasten doorbelast aan andere taakvelden. Daarnaast hebben we in 2025 niet geraamde rentebaten vanuit schatkistbankieren gerealiseerd. De opbrengst onroerend zaak belasting is lager dan begroot. Woningen € 162.000 V en Niet woningen € 222.000 N. De waardestijging bij woningen is hoger dan verwacht bij het opstellen van de begroting. Bij de niet-woningen is sprake van een lichte waardedaling in plaats van de begrote waardestijging en daarnaast is sprake van meer leegstand. De opbrengst toeristenbelasting en forensenbelasting is in 2025 hoger dan begroot. Door het invoeren van de forensenbelasting heeft er een verschuiving plaatsgevonden van toeristenbelasting naar forensenbelasting. Deze verschuiving is groter geweest dan voorzien, waardoor er een hogere opbrengst forensenbelasting is gerealiseerd. Tegenover dit voordeel staat een lagere opbrengst toeristenbelasting. Echter dit wordt grotendeels gecompenseerd doordat het toegevoegde tarief voor hotelovernachtingen meer opbrengt dan voorzien. De compensabele BTW voor de gesloten circuits reiniging en riolering is neutraal opgenomen in de begroting. De uitgaven staan geraamd op de taakvelden reiniging en riolering en worden meegenomen bij de berekening van de gesloten circuits. De inkomsten staan verantwoord op dit programma.
Voor 2025 is de compensabele BTW lager dan begroot. Het voordeel van deze lagere uitgaven is verwerkt in de gesloten circuits reiniging en riolering en verrekend met de voorzieningen. Dit effect is dus budgettair neutraal. Echter, de lagere inkomsten staan op dit programma en leiden tot een nadeel.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
L/B L B
Bedrag 91 58
V/N N V
I/S I I
B
61
N
I
B
49
V
I
B
56
N
I
57
5.
6. 7.
8.
9.
In 2025 heeft er een BTW correctie plaatsgevonden naar aanleiding van de herziening mengpercentage 2020-2025. De inschatting bij de 2e turap is te hoog gebleken. Boeterente is in werkelijkheid € 21.000 lager en de correctie 2024 is ook te hoog ingeschat. De stelpost indexering 2025 is niet geheel benut. Het aframen van de post geschiedt via de P&C producten. In 2025 is minder geprogrammeerd onderhoud uitgevoerd aan het gemeentehuis. Echter, doordat het saldo wordt verrekend met de bestemmingsreserve onderhoud gebouwen, is het effect voor de exploitatie budgettair neutraal (zie overzicht mutatie reserves). De ABG bijdrage is € 828.000 hoger dan begroot. Deze hogere bijdrage wordt voornamelijk veroorzaakt door: • Afrekening 'Betalen & Genieten', met name door meer productie voor onze gemeente € 757.000 N; • Lagere kosten speciale verzoektaken, met name plan strategische gronden en BRP straat € 180.000 V; • Meer uren op de exploitatie dan op investeringskredieten, m.n. voor particuliere initiatieven € 252.000 N, waardoor de kosten ten laste van het lopende begrotingsjaar komen. Tegenover de extra maatwerkuren voor particuliere initiatieven staan ook hogere opbrengsten. De hogere bijdrage aan de ABG is conform BBV verdeeld over alle taakvelden van de begroting. Het grootste deel van deze overschrijding komt tot uiting op het taakveld overhead (€ 305.000). Overige afwijkingen.
Totaal
58
B
60
V
I
L
56
V
I
L
131
V
I
L
305
N
I
L B
26 18 127
V N N
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Paragrafen
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
59
Lokale heffingen
Lokale heffingen Inleiding De gemeentelijke heffingen zijn na de doeluitkeringen en de algemene uitkering uit het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen doen wij verslag van: • De gerealiseerde inkomsten; • Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; • De berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven en welke beleidsuitgangspunten hieraan ten grondslag liggen; • De ontwikkeling van de lokale lastendruk; • Het kwijtscheldingsbeleid.
Lokale heffingen De lokale heffingen zijn met € 18,5 mln. goed voor 18% van de inkomsten in Gilze en Rijen. In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde inkomsten in 2025 afgezet tegen de begroting. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in gebonden heffingen (aan te wenden voor doel) en vrij besteedbare heffingen. De inkomsten uit lokale heffingen vallen per saldo € 706.000 hoger uit dan begroot. De afwijkingen worden hieronder per heffing toegelicht.
60
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Begroot 2025
Realisatie 2025
Gebonden heffingen Afvalstoffenheffing
2.381.000
2.523.418
Leges Markten en kermissen
1.988.448 46.299
2.520.852 43.554
Rioolheffing
1.786.590
1.830.357
Totaal Gebonden heffingen
6.202.337
6.918.181
45.000 116.416
117.004 117.498
OZB Niet-woningen eigenaren OZB Niet-woningen gebruikers
3.313.993 2.363.704
3.251.874 2.203.284
OZB Woningen eigenaren Toeristenbelasting
4.887.937 900.556
5.049.732 877.959
Totaal Vrij besteedbare heffingen
11.627.606
11.617.351
Totaal opbrengsten
17.829.943
18.535.532
Heffingen
Vrij besteedbare heffingen Forensenbelasting Hondenbelasting
Gebonden heffingen Bij de gebonden heffingen is kostendekkendheid het uitgangspunt. De gebruiker betaalt in principe de integrale kosten van de geleverde producten en diensten. Een meer dan kostendekkende heffing is niet toegestaan; daarentegen kunnen bestuurlijke overwegingen aanleiding zijn tot het vaststellen van lagere tarieven.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
61
Het BBV schrijft voor dat gemeenten in de paragraaf lokale heffingen inzicht verschaffen in de berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven. Naast de kosten op de betreffende taakvelden worden namelijk nog een aantal posten extracomptabel toegerekend aan de tarieven, zoals overhead, rente en BTW. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de afvalstoffen-, de rioolheffing en de gemeentelijke leges (retributies). Waar het in de begroting ging over de tariefberekeningen, gaat het in de jaarrekening over het behaalde resultaat van deze heffingen. Afvalstoffenheffing De gemeente is verplicht om huishoudelijk afval op te halen. Van de opbrengst afvalstoffenheffing betaalt de gemeente de inzamel- en verwerkingskosten, maar ook de exploitatie van de milieustraat. Inwoners van Gilze en Rijen betalen een vast tarief en een tarief per inworp van een zak restafval. Inwoners uit het buitengebied betalen per lediging van de restafvalcontainer. De afvalstoffenheffing wordt geïncasseerd door Brabant Water. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing, dit houdt in dat de geïnde gelden aangewend moeten worden voor het doel. Uitgangspunt in Gilze en Rijen is een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing: de tarieven bewegen mee met de ontwikkeling van de toerekenbare kosten. De voorziening afvalstoffenheffing vormt de sluitpost van de exploitatie.
De voorziening heeft een egaliserende functie. Ze kan worden gebruikt om via het tarief te sparen voor grote uitgaven in de toekomst (onderhoud, vervanging) of om ongewenste schommelingen van het tarief op te vangen. In onderstaande tabel is de exploitatie van de afvalstoffenheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2025 Realisatie 2025 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 1.542.975 € 1.454.911 Begroting ABG (60%) € 807.364 € 807.364 Inkomsten taakvelden -/- € 550.983 -/- € 623.080 Netto kosten taakveld Afval € 1.799.356 € 1.639.195 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
€ 538.243 € 302.622 € 2.640.221
€ 538.243 € 288.659 € 2.466.097
Opbrengst heffingen Opbrengst milieustraat
€ 2.379.000 € 90.000
€ 2.509.368 € 98.618
Dekking Resultaat reiniging = mutatie voorziening
93% -/- € 171.221
106% € 141.889
Uit de tabel valt af te lezen dat het gesloten circuit van de afvalstoffenheffing in 2025 € 313.000 meer kostendekkend is dan begroot. Dit leidt tot een lagere onttrekking aan de voorziening afvalstoffenheffing dan vooraf gedacht. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording.
62
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Rioolheffing Voor de afvoer van afvalwater en de zuivering daarvan, heeft de gemeente de plicht om voor een goed werkend rioleringsstelsel te zorgen. Ook heeft de gemeente de zorgplicht om de grondwaterstand en de afvoer van hemelwater (regenwater) te beheren. Om al deze watertaken te bekostigen wordt er één belasting geheven, de rioolheffing. De gemeentelijke watertaken gaan gepaard met relatief grote uitgaven en hebben een langjarige planning. In het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (VGRP) is het onderhoud aan het rioleringsstelsel voor de komende jaren in kaart gebracht. Binnen de rioolheffing wordt onderscheid gemaakt tussen een vaste basistarief (tot en met 500 m3 jaarlijks waterverbruik) en een variabel grootverbruik tarief (vanaf 500 m3 jaarlijks waterverbruik). De rioolheffing is, evenals de afvalstoffenheffing, een bestemmingsheffing. Ook hier is een 100% kostendekkende heffing het uitgangspunt in Gilze en Rijen. In onderstaande tabel is de exploitatieopzet van de rioolheffing in de begroting afgezet tegen de realisatie. Begroting 2025 Realisatie 2025 Kosten taakvelden Begroting gemeente € 1.355.366 € 993.993 Begroting ABG (60%) € 311.129 € 311.129 Inkomsten taakvelden -/- € 54.584 -/- € 26.246 Netto kosten taakveld riool € 1.611.911 € 1.278.876 Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
€ 207.420 € 231.931 € 2.051.262
€ 207.420 € 190.125 € 1.676.420
Opbrengst heffingen
€ 1.786.590
€ 1.830.357
Dekking Resultaat riolering = mutatie voorziening
87% -/- € 264.672
109% € 153.937
Hiernaast is de bijdrage van € 1.001.000 aan het project Afkoppelen Rijen Noordoost rechtstreeks onttrokken aan de voorziening riolering, omdat we in de voorziening hebben gespaard voor onderhoud en verbeteringen van het rioolstelsel. Per saldo betekent dit dat we in werkelijkheid € 847.000 onttrekken aan de voorziening riolering. Voor een toelichting verwijzen we naar de verschillenanalyse op programma 7 van de programmaverantwoording. Retributies Retributies worden geheven als de gemeente een dienst verleent aan een individu of een van haar bezittingen ter beschikking stelt. Voorbeelden van retributies zijn leges, markt- en standplaatsgelden. De meeste tarieven voor Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen zijn geharmoniseerd. De geharmoniseerde tarieven worden gezamenlijk voor de drie gemeenten geïndexeerd om te voorkomen dat de tarieven weer uit elkaar gaan groeien. Voor de overige tarieven geldt de reguliere index zoals deze is opgenomen in de begroting. Jaarlijks bij het opstellen van de begroting wordt een kostendekkendheidsanalyse gemaakt van de legesverordening. De lasten worden berekend aan de hand van de normatieve tijdsbesteding en de toerekenbare uurtarieven. De baten worden berekend op basis van de verwachte productie en de geïndexeerde legestarieven.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
63
Per saldo zijn de retributieopbrengsten € 530.000 hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere leges omgevingsvergunningen (€ 286.000), hogere leges burgerzaken (€ 184.000) en kabels en leidingen (€ 52.000).
Vrij besteedbare heffingen De vrij besteedbare heffingen zijn een belangrijk politiek instrument en maken integraal onderdeel uit van het gemeentelijk (belasting-)beleid. De geïnde gelden vormen een algemene inkomstenbron voor de gemeente. Onroerende Zaakbelasting (OZB) Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (OZB) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker/eigenaar van een niet-woning. De OZB is gebaseerd op de WOZwaarde op 1 januari van het voorgaande jaar. De gemeente bepaalt de aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZ-waarde). Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie, volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ), vastgesteld. Het beleid is dat de OZB-opbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed daalt, als gevolg van lagere taxatiewaarden, zullen de OZB-tarieven extra stijgen zodat de totale opbrengst gelijk blijft. De opbrengst onroerende zaakbelasting is € 61.000 (0,6 %) lager dan begroot.
Toeristenbelasting Voor personen die niet staan ingeschreven in de gemeente wordt toeristenbelasting geheven als zij blijven overnachten in een hotel, een pension of een ander vakantieonderkomen. Voor de toeristenbelasting zijn de houders van de hotels, pensions en campings belastingplichtig. Zij kunnen het tarief aan de toerist doorberekenen. De opbrengst toeristenbelasting is € 23.000 lager dan begroot. Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven aan natuurlijke personen, die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er op meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. De opbrengst forensenbelasting is € 62.000 hoger dan begroot.
Hondenbelasting De hondenbelasting wordt berekend aan de houder van een of meer honden. De opbrengst hondenbelasting is € 1.000 hoger dan begroot.
Ontwikkeling van de lokale lastendruk Jaarlijks brengt het Coelo (het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) een Atlas van de lokale lasten uit. Daarin is op het vlak van de lokale lastendruk een vergelijking van alle Nederlandse gemeenten gemaakt. Uitgangspunt voor de berekening van de lokale lastendruk zijn de lasten OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden.
64
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Onderstaande tabel geeft de meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten weer voor de jaren 2023-2025. Woonlasten Onroerende zaakbelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Stijging (Absoluut) Stijging (Relatief)
2023 € 418 € 196 € 106 € 721 + € 38 + 5,6%
2024 € 449 € 203 € 111 € 763 € 42 + 5,8%
2025 € 500 € 221 € 141 € 862 € 99 + 12,9%
Gemiddelde woonlasten (COELO) Gemiddelde alle gemeenten Gemeente Alphen-Chaam Gemeente Baarle-Nassau Gemeente Dongen Gemeente Goirle Gemeente Oisterwijk
€ 962 € 1.062 € 814 € 978 € 942 € 892
€ 994 € 1.100 € 923 € 938 € 1.007 € 964
€ 1.053 € 1.196 € 964 € 1.019 € 1.007 € 1.023
(Bron: COELO) Met bovenstaande woonlasten neemt onze gemeente in 2025 de 23e positie (2024 was 9e positie) in van de totaal 346 gemeenten per 01-01-2025. Op de lijst van het Coelo heeft de nummer 1gemeente de laagste woonlasten (bij meerpersoonshuishoudens). Nummer 346 is de gemeente met de hoogste woonlasten. Uitgangspunten berekening Gilze en Rijen: - OZB: gemiddelde woningwaarde (koopwoning) volgens COELO op waarde peildatum (2025 = € 446.181); - Afvalstoffenheffing: het COELO gaat voor een meerpersoonshuishouden uit van 14 inworpen van 60 liter in de restafvalcontainer; - Rioolheffing: basistarief, tot en met 500 m3 waterverbruik.
Kwijtscheldingen Zoals binnen onze gemeente gebruikelijk bestaat de mogelijkheid om voor de aanslagen rioolheffing en afvalstoffenheffingen jaarlijks een verzoek om kwijtschelding in te dienen. Personen die aan de voorwaarden voldoen (betrokkenen hebben geen vermogen en de betalingscapaciteit is te laag om de aanslag te betalen), kunnen door het indienen van een dergelijk verzoek voor één of beide heffingen kwijtschelding ontvangen. In de tariefberekeningen voor de afvalstoffen- en rioolheffing is rekening gehouden met de inkomstenderving door kwijtschelding. In 2025 is voor een bedrag van € 119.000 aan kwijtscheldingen verleend. Dit bedrag is € 19.000 hoger dan begroot.
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
65
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat gemeenten hun beleid voor de risicobeheersing moeten vastleggen en op basis van een risicoprofiel hun financiële weerstandsvermogen bepalen. Het gemeentelijk beleid is vastgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. In deze paragraaf geven we antwoord op de vraag hoe groot het “weerstandsvermogen” (weerstandscapaciteit minus totaal van alle risico’s) van onze gemeente is. Hiervoor geldt een drietal invalshoeken: 1. Identificeren en beoordelen van de risico’s die de gemeente loopt; 2. Bepalen wat de weerstandscapaciteit is (risicodekking van punt 1); 3. Berekening en beoordeling van het weerstandsvermogen (resultaat van punt 1 en 2). Daarnaast gaan we in op enkele financiële indicatoren die conform de BBV-voorschriften moeten worden opgenomen.
Risico’s identificeren en beoordelen Bij de samenstelling van de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de mogelijke risico’s die de gemeente in algemene zin kan lopen. De risico’s worden meerdere malen per jaar geactualiseerd. Hieronder leest u welke risico’s (gesorteerd op programma) zijn geïdentificeerd: Programma 0 Bestuur en ondersteuning Binnen dit programma hebben we de risico’s die betrekking hebben op de bedrijfsvoering (ABG) apart in beeld gebracht. Dit sluit aan bij het risicoprofiel genoemd in de P&C documenten van de ABG. Ook is er een risico meegenomen voor extra kosten op het gebied van externe advisering en juridische aangelegenheden. Daarnaast staan op dit programma de bestuurlijke risico’s verantwoord (Raad en College van B&W), welke vooral van politiek, juridische en rechtspositionele aard zijn. Tot slot is het risico voor hypothecaire geldleningen verwerkt in dit programma. Programma 1 Veiligheid Hier zijn risico’s opgenomen in de sfeer van mogelijke calamiteiten (waarbij aansluiting is gezocht bij het rampenplan).
66
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
Programma 2 Verkeer en vervoer Belangrijke risico’s binnen dit programma hebben te maken met het dagelijks en geprogrammeerd onderhoud en grote werken op het gebied van bestratingen, asfalt en zandwegen. Het kan hier gaan om bovenmatige kosten, faillissementen van bedrijven of onvoorziene kosten als gevolg van de werkzaamheden, zoals verzakkingen, schades en dergelijke. Programma 3 Economie Hier worden de risico’s van recessie en mogelijke bedrijfssluitingen benoemd. Programma 4 Onderwijs Belangrijkste risico is bovenmatige kosten voor leerlingenvervoer, mede omdat dit in principe een openeindregeling is. Programma 5 Sport, cultuur en recreatie Bij dit programma is er voor diverse instellingen en verenigingen rekening gehouden met het risico van aanvullende subsidies, liquidaties en faillissementen en/of privatiseringen. Programma 6 Sociaal domein Risico’s in de sfeer van de bijstandsuitkeringen zijn opgenomen binnen dit programma. Fluctuaties zijn mogelijk in aantallen bijstandsgerechtigden met daarnaast consequenties voor de Wet Werk en Bijstand (WWB). Tot slot is ook voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), een openeindregeling, de bovenmatige kostenontwikkeling onvoorspelbaar en dus opgenomen als risico. Programma 7 Volksgezondheid en milieu Opruimingskosten voor oliesporen, asbestverwijdering en drugsdumpingen zij verantwoord binnen dit programma.
Ook is bodemverontreiniging meegenomen als belangrijk risico, inclusief de vondst van eventuele explosieven. Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing (VHROSV) De risico’s binnen dit programma zijn hoofdzakelijk gelegen in de sfeer van mogelijk lagere opbrengst vanuit bouwleges. Daarnaast zijn er risico’s opgenomen voor aansprakelijkheidstellingen in ruimtelijke procedures (o.a. planschades). Grondexploitatie (als aanvulling op programma’s 3 en 8) Voor de grondexploitatie zijn de risico’s eveneens in beeld gebracht. Per complex is beoordeeld welke mogelijke risico’s er zijn met bovenmatige kosten of minder opbrengsten tot gevolg. Hierbij kan men denken aan tegenvallende kosten in de eindfase van een complex, subsidies, stagnerende verkopen, renteverliezen, afwikkeling van planschades, tegenvallende aanbestedingen, langere doorlooptijden, afwaarderingen, etc. Nu de risico’s geïdentificeerd zijn, moeten we deze beoordelen. Ook dit doen we meerdere malen per jaar, waarbij actief risicomanagement moet leiden tot het reduceren van deze risico’s. Om risico’s te kunnen beoordelen worden de kans en het (financiële) gevolg van elk risico bepaald. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van zogenaamde referentiebeelden die een richtlijn bieden om risico’s in te kunnen schatten.
Daarna wordt per risico het financiële gevolg ingeschat in het geval het risico zich daadwerkelijk zou voordoen. Het is de bedoeling dat de financiële gevolgen zoveel mogelijk worden onderbouwd met kwantitatieve gegevens en prijzen. Voor de beoordeling van de kans dat een risico daadwerkelijk optreedt hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden: Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
67
Klasse Referentiebeelden gemiddelde kans per klasse 1 < of 1 keer per 10 jaar (10%) 2 1 keer per 5-10 jaar (30%) 3 1 keer per 2-5 jaar (50%) 4 1 keer per 1-2 jaar (70%) 5 1 keer per jaar of > (90%) Per individueel risico bepalen we wat de mogelijke financiële effecten zijn voor de gemeente. We vermenigvuldigen daarbij de kans dat het risico zich voordoet conform bovenstaande indeling met het ingeschatte financiële gevolg. Wanneer we dit doen voor alle geïdentificeerde risico’s, dan ontstaat onderstaand beeld:
Ten opzichte van de risico’s zoals ingeschat bij de begroting 2026 (€ 4.118.785) is de totale uitkomst van geschatte risico’s gestegen met ca. € 298.000. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door toegenomen risico’s met betrekking tot gemeenschappelijke regelingen.
Bepalen van de weerstandscapaciteit (risicodekking) Risicodekking richt zich op het afdekken (financieren) van de financiële gevolgen van opgetreden risico’s. Er zijn verschillende dekkingsmogelijkheden. Zoals uitgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” bestaat de weerstandscapaciteit voor de gemeente uit de algemene reserve, de algemene reserve grondexploitatie, de stille reserve en de onbenutte belastingcapaciteit. Hieronder treft u de berekening aan: Berekening weerstandscapaciteit Jaarstukken 2025 Algemene reserve € 5.825.035 Algemene reserve grondexploitatie € 2.763.156 Stille reserves (marktwaarden > boekwaarden) € 1.588.000 Onbenutte belastingcapaciteit (t.o.v. art 12 status) 0 Totale weerstandscapaciteit € 10.176.192
Berekening van het weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit is het bedrag dat nodig is om alle risico’s op te kunnen vangen. Dat bedrag wordt bepaald door een kansberekening uit te voeren op alle in kaart gebrachte risico’s (risicoprofiel aan de hand van risicoklassen).
68
Jaarstukken 2025 Gilze en Rijen
De beschikbare weerstandscapaciteit omvat de financiële middelen die de gemeente heeft om risico’s op te kunnen vangen. In het vorige hoofdstuk hebben we aangegeven waar de weerstandscapaciteit voor Gilze en Rijen uit bestaat. Het weerstandsvermogen is een ratio die berekend wordt door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Hierbij maken we een onderscheid tussen de “harde buffer” van het weerstandsvermogen en de “zachte buffer” van het weerstandsvermogen. De algemene reserve en de algemene reserve grondexploitatie worden gerekend tot vrije reserves. Samen vormen zij de “harde buffer” van de weerstandscapaciteit. Hier zetten we de risico’s met een grote kans tegen af (risicoklassen 3, 4 en 5). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “harde buffer”. De stille reserves en onbenutte belastingcapaciteit vormen de “zachte buffer”. Hier zetten we de risico’s met een klein kans tegen af (risicoklassen 1 en 2). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “zachte buffer”. Hieronder treft u de berekening aan:
Beoordeling van het weerstandsvermogen In de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” is afgesproken om te streven naar de volgende criteria voor het relatieve weerstandsvermogen: • •
Criterium 1: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4), maar bij voorkeur naar B (1,4 ≤ x < 2,0), als het gaat om het totale weerstandsvermogen. Criterium 2: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4) als het gaat om de harde buffer van het weerstandsvermogen.