9. Bijlage 05 Projectgebonden risicoanalyse

Projectgebonden Risicoanalyse Risicoanalyse Projectgebonden Conventionele Explosieven Niet Gesprongen Explosieven

Appingedam Eendracht Mary Zeldenrustlaan 18-20 RO-240161 versie 1.1 25-11-2024 RO-710082 versie 1.0 3 oktober 2013

Riel Explosive Advice & Services Europe B.V.  Vijfhuizenbaan 1b, 5133 NH Riel Nederland Postbus 21, 5133 ZG Riel Nederland  T +31 (0)13 518 60 76 www.reaseuro.com  info@reaseuro.com  KvK 180.501.31  BTW NL80.67.88.136.B01

Projectgebonden Risicoanalyse Niet Gesprongen Explosieven

Mary Zeldenrustlaan 18-20 Opdrachtgever

:

Ordito

Kenmerk

:

RO-240161 definitieve versie 1.1

Plaats en datum

:

25-11-2024

REASeuro

Naam & functie

Handtekening

Auteur

Dhr. W. van Delft, Adviseur

25 november 2024

Historische controle

Dhr. T. Akyazi, Historicus

10 september 2024

GIS-ondersteuning

Dhr. U. Mamak, GIS-specialist

25 september 2024

Civieltechnische controle

Dhr. Ing. P.J. de Vogel projectcoördinator

09 oktober 2024

Munitie technische controle

Dhr. E. de Kok Senior Deskundige NGE

26 september 2024

Goedgekeurd door

Dhr. A.P.A.M. van Riel, Algemeen Directeur

09 oktober 2024

Ordito

Naam & functie

Handtekening

Datum

Datum

Akkoord/handtekening voor gezien

Informatiebescherming. Op grond van artikel 6:162 BW mag niets uit dit document worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze, inclusief digitale verwerking, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van REASeuro. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 1 van 73

RESULTAATOVERZICHT .............................................................................................................................. 4 1

INLEIDING ............................................................................................................................................ 5 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

2

AANLEIDING............................................................................................................................................................................. 5 PROJECTLOCATIE ..................................................................................................................................................................... 5 DOEL EN WERKWIJZE .............................................................................................................................................................. 6 INGEZETTE DESKUNDIGHEID ................................................................................................................................................... 6 WETTELIJK KADER EN KWALITEITSBORGING .......................................................................................................................... 6 LEESWIJZER .............................................................................................................................................................................. 7 BRONVERMELDING.................................................................................................................................................................. 7

AFBAKENING........................................................................................................................................ 8 2.1 SITUATIE TEN TIJDE VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG ...................................................................................................... 8 2.1.1 Toetsing HVO-NGE.................................................................................................................................................. 8 2.1.2 Ondergrens NGE-verdachte laag ..................................................................................................................... 11

3

NAOORLOGSE ANALYSE ................................................................................................................... 14 3.1 RESULTATEN LUCHTFOTOANALYSE ...................................................................................................................................... 14 3.2 RESULTATEN HOOGTEGEGEVENS ......................................................................................................................................... 18 3.2.1 Conclusie hoogtegegevens ................................................................................................................................ 19 3.3 RESULTATEN KABELS EN LEIDINGEN .................................................................................................................................... 20 3.4 LOCATIEBEZOEK ..................................................................................................................................................................... 20 3.5 BOUWTEKENINGEN ............................................................................................................................................................... 21 3.6 MUNITIERUIMINGEN EOD ...................................................................................................................................................

22 3.7 CONCLUSIE VERTICALE AFBAKENING ................................................................................................................................... 23

4

CIVIELTECHNISCHE WERKZAAMHEDEN.......................................................................................... 24 4.1 4.2 4.3 4.4

5

BESCHRIJVING WERKZAAMHEDEN ....................................................................................................................................... 24 DIEPTE GRONDROERENDE WERKZAAMHEDEN ................................................................................................................... 25 UITGANGSPUNTEN AAN DE HAND VAN GEPLANDE WERKZAAMHEDEN .......................................................................... 26 CONCLUSIE KANS OP AANTREFFEN ..................................................................................................................................... 26

KANS OP UITWERKING VAN NGE .................................................................................................... 27 5.1 INVLOED WERKZAAMHEDEN OP NGE ................................................................................................................................ 27 5.2 MUNITIESPECIFIEKE GEVOELIGHEDEN.................................................................................................................................. 27 5.2.1 Afwerpmunitie ......................................................................................................................................................... 28 5.2.2 Klein Kaliber Munitie ............................................................................................................................................. 28 5.2.3 Hand- en geweergranaten ................................................................................................................................. 28 5.2.4 Geschutmunitie 20mm (boordwapens) ......................................................................................................... 29 5.2.5 Geschutmunitie .......................................................................................................................................................

29 5.2.6 Weggeslingerde munitie ..................................................................................................................................... 29 5.3 CONCLUSIE KANS OP UITWERKING VAN NGE ................................................................................................................... 29

6

GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE ........................................................................................ 30 6.1 EFFECTEN VAN UITWERKING................................................................................................................................................. 30 6.1.1 Klein kaliber munitie (KKM) ................................................................................................................................ 30 6.1.2 Geschutmunitie ....................................................................................................................................................... 30 6.1.3 Afwerpmunitie ......................................................................................................................................................... 30 6.1.4 Munitie met fosforlading .................................................................................................................................... 31 6.2 RECEPTOREN.......................................................................................................................................................................... 31

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 2 van 73

6.2.1 Personen .................................................................................................................................................................... 31 6.2.2 Materieel .................................................................................................................................................................... 31 6.2.3 Omgeving .................................................................................................................................................................. 32 6.2.4 Diepte van uitwerking .......................................................................................................................................... 32 6.3 CONCLUSIE GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE ....................................................................................................... 33 7

LEEMTEN IN KENNIS ......................................................................................................................... 34

8

PROJECTRISICOANALYSE .................................................................................................................. 35

9

ADVIES ................................................................................................................................................ 36 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6

GRONDROERING .................................................................................................................................................................... 36

SLOPEN BESTAANDE BEBOUWING ....................................................................................................................................... 36 OPEN ONTGRAVING VAN DE PROJECTLOCATIE TBV. DE FUNDERING ............................................................................... 37 PLAATSEN VAN DE FUNDERING ........................................................................................................................................... 37 AANLEGGEN VAN ONDERSTEUNENDE INFRASTRUCTUUR ................................................................................................. 38 KANTTEKENING...................................................................................................................................................................... 38

10 NGE-BODEMONDERZOEK ................................................................................................................. 39 10.1.1 10.1.2 10.1.3

Opsporingsmethode ............................................................................................................................................. 39 Computerondersteunde oppervlaktedetectie ............................................................................................ 40 Zoekdoel .................................................................................................................................................................... 41

11 LOCATIESPECIFIEKE OMSTANDIGHEDEN ........................................................................................ 43 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7

BEVOEGD GEZAG ................................................................................................................................................................... 43 GRONDWATERSTAND ........................................................................................................................................................... 43 KABELS EN LEIDINGEN........................................................................................................................................................... 43 MILIEUHYGIËNISCHE KWALITEIT ........................................................................................................................................... 43 ARCHEOLOGIE ....................................................................................................................................................................... 44 DETECTIEVERSTORINGEN ...................................................................................................................................................... 44 FLORA EN FAUNA .................................................................................................................................................................. 44

12 BIJLAGEN ............................................................................................................................................ 45 BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4 BIJLAGE 5 BIJLAGE 6 BIJLAGE 7 BIJLAGE 8 BIJLAGE 9

BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................ 46 WETTELIJK KADER......................................................................................................................................................... 49 BODEMINFORMATIE..................................................................................................................................................... 52 BOUWTEKENINGEN ...................................................................................................................................................... 60 LOCATIEBEZOEK............................................................................................................................................................ 61 RICHTLIJNEN VOOR RISICOBEPALING ......................................................................................................................... 63 GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE .................................................................................................................. 66 PROTOCOL ‘SPONTAAN AANTREFFEN VAN NGE’ ....................................................................................................

68 DETECTIEMETHODEN ................................................................................................................................................... 69

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 3 van 73

RESULTAATOVERZICHT In dit overzicht zijn de resultaten van deze Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven1 (PRA-NGE) samengevat. In september 2013 is een HVO-NGE uitgevoerd door REASeuro (71644, RO-130100) voor de gemeente Gilze en Rijen. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een NGE-risicokaart voor de gemeente Gilze en Rijen. In het HVO is vastgesteld dat de projectlocatie in meerdere NGE-verwachtingsgebieden valt op basis van grondgevechten, artilleriebeschietingen, een geëxplodeerde munitietrein en bombardementen. De opdrachtgever is voornemens om de huidige bedrijfspanden aan de Mary Zeldenrustlaan 18-20 te Rijen te slopen om zo ruimte te maken voor de nieuwbouw van een appartementencomplex met 147 woningen. Onder het complex komt een half verdiepte parkeerkelder waardoor het perceel voor een groot deel tot 2 m-mv zal worden afgegraven. De exacte manier waarop de appartementen zullen worden gefundeerd is op dit moment nog onbekend. Op basis van de naoorlogse analyse is vastgesteld dat een grote kans bestaat dat bij werkzaamheden een niet-gesprongen explosief kan worden aangetroffen. Om de voorgenomen werkzaamheden veilig uit te kunnen voeren worden er mitigerende maatregelen voorgesteld om het risico terug te brengen naar een acceptabel niveau.

Deze maatregelen bestaan uit het detecteren van de projectlocatie middels computerondersteunde passieve oppervlakte detectie. Na de benadering van significante objecten kan de projectlocatie worden vrijgegeven. Het advies is uitgebreid omschreven in hoofdstuk 9.

Wij willen u erop wijzen dat gedurende de NGE-begeleiding medewerkers ter plaatse in bezit dienen te zijn van het certificaat Basiskennis-OOO. REASeuro geeft het advies aan de opdrachtgever om dit rapport met de gemeente te delen, in dit geval de gemeente Gilze en Rijen. Op verzoek van de opdrachtgever zal REASeuro hiervoor zorgdragen.

1 In tegenstelling tot het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten, waarin de term Ontplofbare Oorlogsresten (OO) is opgenomen, hanteert

REASeuro de ruimere vakterm Niet Gesprongen Explosieven (NGE).

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 4 van 73

1

INLEIDING

In dit hoofdstuk is beschreven wat de aanleiding is voor het uitvoeren van deze Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven (PRA-NGE). Daarnaast zijn de projectlocatie, het doel van het onderzoek en de methodiek beschreven. De ingezette deskundigen worden benoemd. Tevens wordt ingegaan op het wettelijke kader en het kwaliteitsbeleid van REASeuro. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer. 1.1

AANLEIDING

Ordito is bezig met het opstellen van planologisch advies voor de bouw van een appartementengebouw aan de Mary Zeldenrustlaan 18-20, Rijen. De huidige bebouwing (een bouwmarkt) dient te worden gesloopt waarna kan worden gestart met de bouw van ca. 147 woningen en een half verdiepte parkeergarage. Voor de projectlocatie is een Historisch Vooronderzoek – Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE) in de vorm van een gemeentebrede NGE-risicokaart voor de gemeente Gilze en Rijen (71644) beschikbaar. Hieruit blijkt dat de voorgenomen werkzaamheden in NGE verdachte gebieden vallen. Omdat er sprake is van meerdere NGE verdachte gebieden binnen de projectlocatie wordt deze PRA-NGE uitgevoerd. Een PRA-NGE is een bureaustudie waarin de risico´s van de uit te voeren werkzaamheden in relatie tot de mogelijk achtergebleven explosieven in kaart worden gebracht. 1.2

PROJECTLOCATIE

De projectlocatie bevindt zich ter plaatse van de Mary Zeldenrustlaan 18-20, 5122 CE, Rijen. In de gemeente Gilze en Rijen in de provincie Noord-Brabant. De projectlocatie is weergegeven in onderstaand figuur en heeft een oppervlakte van 0.74 hectare.

Figuur 1: Projectlocatie te Rijen.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 5 van 73

1.3

DOEL EN WERKWIJZE

Het doel van deze PRA-NGE is: • Een 3-dimensionale afbakening van een NGE-verdacht gebied binnen de projectlocatie. De afbakening van het NGE-verdachte gebied is feitelijk onderbouwd. De afwegingen die ten grondslag liggen aan de afbakening zijn navolgbaar en zoveel mogelijk gebaseerd op feitelijke informatie. • De risico’s met betrekking tot NGE vaststellen en kwantificeren. • Gerichte adviezen uitbrengen waarmee de risico’s met betrekking tot NGE teruggebracht kunnen worden tot een acceptabel niveau. 1.4

INGEZETTE DESKUNDIGHEID

Het onderzoek is uitgevoerd door een projectteam bestaande uit een Adviseur, GIS-specialisten en een Senior Deskundige NGE. Op pagina 1 van dit rapport staan de betrokken deskundigen vermeld. 1.5

WETTELIJK KADER EN KWALITEITSBORGING

Op het gebied van NGE is verschillende wet- en regelgeving van toepassing. De voor dit onderzoek belangrijkste vigerende aspecten zijn hieronder samengevat. Arbobesluit Per 1 januari 2021 is het Arbobesluit aangepast en is in artikel 4.10, leden 2 t/m 5 (zie onderstaand kader) een verplichting opgenomen onderzoek te doen naar de mogelijke aanwezigheid van NGE en de risico’s die hierdoor kunnen op treden weg te nemen. Artikel 4.10 Ontplofbare oorlogsresten Lid 2: In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. Lid 3: Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. Lid 4: Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen.

Lid 5: Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling.

Certificatieschema Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO) Op 1 januari 2021 is het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporing Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) vervangen door het CS-OOO en is deze tevens vanaf deze datum verankerd in de Arbowet en meer specifiek in lid 5 van het Arbobesluit (zie kader hierboven). REASeuro voldoet aan de kwaliteitseisen van het CS-OOO en beschikt over een geldig systeemcertificaat 2 voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse (CS-VROO) Met de inwerkingtreding van het CS-OOO zijn de eisen aan het vooronderzoek vervallen. Om de kwaliteit van deze (bureau)onderzoeken te waarborgen hebben diverse partijen binnen de branche besloten een privaat keurmerk met richtlijnen in de vorm van het CS-VROO vast te stellen. 2 TUV Nederland, Systeemcertificaat REASeuro, deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten, registratienummer 13801-29.1, ingangsdatum certificaat 17 januari 2022 en

geldig tot 17 juli 2024.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 6 van 73

REASeuro voldoet aan de kwaliteitseisen van het CS-VROO en beschikt over een geldig certificaat3 voor de deelgebieden vooronderzoek en risicoanalyse. Kwaliteitsbeleid REASeuro REASeuro beschikt over een zeer omvangrijke collectie bronnenmateriaal met betrekking tot oorlogshandelingen uit de Tweede Wereldoorlog en heeft als grondlegger van het vakgebied ruim 25 jaar ervaring met het uitvoeren van uitgebreide analyses. Derhalve wordt ieder Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE) getoetst of dit voldoet aan de kwaliteitseisen die REASeuro stelt bij het opstellen van een HVO-NGE, aan de hand van de gebruikte bronnen en uitgevoerde analyses. Mogelijk kunnen hierdoor veranderingen optreden binnen verdachte gebieden, aangezien specifieker kan worden bepaald waar wel of geen verdachte gebieden aanwezig zijn binnen de projectlocatie. 1.6

LEESWIJZER

In de rapportage wordt stapsgewijs bepaald of voor de geplande werkzaamheden nog een risico bestaat met betrekking tot NGE. Allereerst wordt in Hoofdstuk 2 een nauwkeurige afbakening gedaan waarin de locatie en diepte van de NGE-verdachte laag wordt bepaald. In Hoofdstuk 3 zal in de naoorlogse analyse worden gekeken of er sprake is geweest van bodemroerende activiteiten. In hoofdstuk 4 wordt besproken welke civieltechnische werkzaamheden in de bodem gaan plaatsvinden en of bij deze werkzaamheden een kans op aantreffen van NGE bestaat. In Hoofdstuk 5 wordt toegelicht of de geplande werkzaamheden invloed zouden kunnen uitoefenen op een NGE waardoor deze alsnog tot uitwerking komt. Hoofdstuk 6 beschrijft de gevolgen van een uitwerking van een NGE op het project en de omgeving. Hoofdstuk 7 beschrijft de leemten in kennis. Met deze gegevens wordt in hoofdstuk 8 geconcludeerd welke mate van risico NGE vormen voor het project, hierbij wordt in hoofdstuk 9 ook een advies geformuleerd waarin mitigerende maatregelen worden aangeraden om het risico terug te brengen tot een aanvaardbaar niveau. Wanneer van toepassing wordt in hoofdstuk 10 het NGE-bodemonderzoek omschreven en toegelicht. Hoofdstuk 11 beschrijft de locatiespecifieke omstandigheden waar rekening mee gehouden dient te worden bij de uitvoering van de werkzaamheden.

Uitgebreide informatie en bronnen worden in de Bijlages opgenomen. 1.7

BRONVERMELDING

Voor het opstellen van de PRA-NGE is gebruik gemaakt van verschillende rapporten en bronnen. Waar van toepassing zijn de betreffende bronnen met voetnoten in het rapport vermeld. De bron van de ondergrond in figuren in het rapport is Esri Nederland, tenzij anders vermeld.

3 TUV Nederland, Certificaat REASeuro, deelgebied: Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten en deelgebied: Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten, registratienummer

13801-30.1, ingangsdatum certificaat 15 december 2021 en geldig tot 15 december 2024

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 7 van 73

2

AFBAKENING

In dit hoofdstuk wordt de afbakening van NGE binnen de projectlocatie vastgesteld. De afbakening wordt horizontaal en verticaal vastgesteld door de situatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse grondroerende werkzaamheden te analyseren. Het historisch vooronderzoek resulteert in een NGEverwachtingsgebied en bepaalt de ondergrens van de diepte waarop NGE aangetroffen worden. De naoorlogse analyse resulteert in de afbakening van de NGE-verdachte laag. Dit betreft de bovengrens en de ondergrens van de bodem waar nog NGE aangetroffen kunnen worden. Ook kan op basis van de naoorlogse analyse een gebied dan wel bodemlaag als onverdacht worden aangemerkt 2.1

SITUATIE TEN TIJDE VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG

In deze paragraaf wordt de horizontale afbakening van het NGE-verwachtingsgebied beschreven. Het uitgevoerde HVO-NGE (Historisch Vooronderzoek naar NGE) en naoorlogse grondroerende werkzaamheden vormen hiervoor de input. Het HVO-NGE wordt getoetst om vast te stellen of aanvullend onderzoek noodzakelijk is, mogelijk resulterend in een nadere afbakening van het NGEverwachtingsgebied. Aan de hand van een naoorlogse analyse wordt bepaald hoeveel van dit verwachtingsgebied nog intact is. Resultaat is de definitieve horizontale afbakening die in deze PRA-NGE wordt gehanteerd. 2.1.1 Toetsing HVO-NGE In september 2013 is een HVO-NGE uitgevoerd door REASeuro (71644, RO-130100) voor de gemeente Gilze en Rijen. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een NGE-risicokaart voor de gemeente Gilze en Rijen. Gezien het feit dat dit onderzoek vóór 2021 is opgesteld volgens de richtlijnen van het WSCS-OCE, bestaat de kans dat de onderzoeksmethodiek en conclusies niet meer voldoen aan de huidige eisen van het CS-VROO. Het WSCS-OCE is sinds 1 januari 2021 vervangen door het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO). Het CS-OOO kent geen richtlijnen aan de wijze waarop een Historisch Vooronderzoek – Niet Gesprongen Explosieven opgesteld dient te worden.

In samenwerking tussen de organisatie Samenwerking Infrabeheerders voor het Veilig Omgaan met de Ondergrond in Nederland (SIVOON), Platform Blindgangers, Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO) en Vereniging van Waterbouwers is daarom het private Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO) ontwikkeld. Deze samenwerking wordt daarbij ondersteund door Stichting VOMES. Stichting VOMES verzorgt een registratiesysteem voor beroepsgroepen die werken met explosieve stoffen en die ontplofbare oorlogsresten opsporen. In het HVO is vastgesteld dat de projectlocatie in meerdere NGE-verwachtingsgebieden valt op basis van grondgevechten, artilleriebeschietingen, een geëxplodeerde munitietrein en bombardementen. Duitse luchtaanval 1940 11 mei 1940 vallen Duitse bommenwerpers en jachtvliegtuigen Nederlandse en Franse colonnes aan op de rijksweg Tilburg-Breda. Vrijwel het hele weggedeelte tussen Hulten en de stadsrand van Tilburg wordt over een langere tijd aangevallen. Het is onbekend hoeveel bommen er zijn afgeworpen en of deze allemaal zijn ontploft. Het gaat vermoedelijk om de types 10kg en 50kg Duitse vliegtuigbommen. De locatie van de aanvallen bevindt zich in het verwachtingsgebied waar ook geallieerde vliegtuigbommen kunnen worden aangetroffen.4

4 REASeuro. (September 2013). Historisch vooronderzoek, NGE-Risicokaart gemeente Gilze en Rijen, (RO-130100, 71644). P33.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 8 van 73

Geëxplodeerde munitietrein Op 30 mei 1942 ontploft een Duitse munitietrein met twee wagons vliegtuigbommen en een wagon boordmunitie nabij het station Gilze-Rijen. De precieze reden is onbekend, de schade is echter enorm. In de omgeving liggen scherven van geëxplodeerde vliegtuigbommen en weggeslingerde munitie van boordwapens. Door de ontploffing van de wagons zijn treinonderdelen en munitie weggeslingerd in de wijde omgeving. Zodoende wordt een verwachtingsgebied afgebakend met een straal van één kilometer van de ontplofte wagons, waar resten van munitie en afwerpmunitie (10kg en 50kg) en boordmunitie (klein kaliber munitie (KKM) en geschutmunitie van kaliber 2 cm) kunnen worden aangetroffen.5 Geallieerde bombardementen 1943-1944 Vanaf 1943 wordt het aantal Amerikaanse bombardementen opgevoerd. Deze bombardementen concentreren zich op Duitse industriële- en militaire doelen zoals vliegvelden. Fliegerhorst Gilze-Rijen is in totaal 16 keer gebombardeerd door zo’n 500 Amerikaanse vliegtuigen waarbij bijna 500 ton aan bommen is afgeworpen. De gebruikte typen bommen bij de bombardementen lopen sterk uiteen: 20lb., 100lb., 250lb., 500lb. en 1.000lb. Er vallen regelmatig bommen naast het vliegveld.6 Er wordt daarom een breed verwachtingsgebied afgebakend op en rond het vliegveld. Februari 1943 werpt een Engels vliegtuig vermoedelijk 30 lb.

brandbommen af die neerkomen rond Hulten en Haansberg. De locatie en het aantal kan niet exact worden bepaald. Het bevindt zich in ieder geval binnen het verwachtingsgebied van het vliegveld en de omgeving van Hulten en Haansberg. 7 Ook is er sprake van nóg twee Engelse bombardementen eind 1944. In augustus worden 587 ton brisantbommen afgeworpen, bestaande uit 500lb. en 1000lb. In september worden verder 655 ton brisant- en 40 stuks 250lb. markeringsbommen afgeworpen. De exacte samenstelling van de 655 ton brisantbommen is onduidelijk, de verwachting is dat het wederom gaat om 500- en 1.000lb. bommen.8 Grondgevechten en artilleriebeschietingen De bevrijding van Gilze en Rijen speelde zich af van 27 tot en met 29 oktober 1944. Op 27 oktober trekken Duitse troepen zich terug uit Gilze om elders een verdedigingslinie op te stellen. Poolse troepen rukken deze dag op vanuit Alphen en slaan een grote deuk in het Duitse front ondersteund door onder andere lichte artillerie en mitrailleurvuur. Het is niet exact bekend welke typen en op welke schaal deze wapens zijn ingezet. Er wordt aan de hand van de gevechten op de 27 e dus geen verwachtingsgebied afgebakend. Op 28 en 29 oktober zetten de Poolse troepen de aanval in om Breda te bevrijden via Molenschot en Bavel. Hierbij vinden grondgevechten plaats, ondersteund door artilleriebeschietingen.

Zo neemt Duitse artillerie Poolse troepen onder vuur aan de rand van het vliegveld nabij Molenschot. In de middag worden ten zuiden van het vliegveld tientallen stukken artillerie opgesteld door Poolse troepen om zo Duitse troepen in Breda, Bavel, Ginneken en de bossen bij Dorst onder vuur te nemen. Duitse artillerie daarentegen neemt Rijen onder vuur waarbij verschillende burgerslachtoffers vallen. Engelse troepen vanuit Tilburg vallen samen met Poolse troepen Rijen aan en veroveren de plaats gedeeltelijk. Op 29 oktober wordt het dorp geheel bevrijd. Op basis van deze oorlogshandelingen wordt het gebied in de omgeving van Molenschot en Rijen als verwachtingsgebied afgebakend. 9

5 Ibidem. P56-57. 6 Ibidem. P23 7 Ibidem. P43. 8 Ibidem. P73-75 9 Ibidem. P78-81

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 9 van 73

Naoorlogs aangetroffen Dienst Vastgoed Defensie (DVD) beheert het vastgoed van vliegveld Gilze-Rijen. Enkele delen van de huidige vliegbasis zijn afgezocht op NGE. De aangetroffen NGE in het gebied betreft 20lb., 40lb., 100lb., 250lb., 500lb. en 1000lb. vliegtuigbommen. Het vliegveld en de omgeving zijn zodoende als verwachtingsgebied afgebakend. Horizontale afbakening Volgens de eisen van het CS-VROO, dient een afbakening opgesteld conform de oudere richtlijnen van het BRL-OCE of het WSCS-OCE, getoetst te worden op correctheid op basis van de huidige richtlijnen. Zoals vastgesteld, valt de projectlocatie binnen meerdere NGE-verwachtingsgebieden. De afbakeningen gebaseerd op de ontploffing van een munitietrein en de beschieting van de gemeente voorafgaand aan de bevrijding zijn getoetst. Deze afbakeningen vallen geheel te rechtvaardigen conform de geldende richtlijnen van het sinds 2021 van kracht zijnde CS-VROO. De problematiek ontstaat echter bij het beoordelen van de meerdere NGE-verwachtingsgebieden op afwerpmunitie. Normaliter dienen deze afbakeningen wederom getoetst te worden, echter zou Gilze-Rijen als een bijzonder geval gezien moeten worden. In verband met het vliegveld, dat tijdens de conflictperiode door de Duitse vliegers werd gebruikt, is niet alleen het vliegveld zelf gebombardeerd.

Wegens de hoogte waarop de munitie werd geworpen bestaat een vergrote kans op afzwaaiers richting de omving. Zoals blijkt uit het oorspronkelijke rapport (NGE-Risicokaart Gemeente Gilze en Rijen, RO130100), kende de gemeente meerdere tientallen bombardementen. Zowel Engelse als Amerikaanse bommenwerpers hebben gepoogd het vliegveld uit te schakelen. Hierdoor kan het gebied omschreven worden als een kraterlandschap, waarbij de individuele kraters niet meer te koppelen zijn aan het juiste bombardement. Tevens is niet direct na elk individueel bombardement een luchtfoto beschikbaar, waardoor de terugkoppeling naar de desbetreffende gebeurtenis niet gemaakt kan worden. Destijds is daarom gekozen een situationele afbakening te hanteren, waarbij waargenomen bomkraters, munitieruimingen van afwerpmunitie, schademeldingen en bombardementsgegevens zijn samengevoegd om tot een globaal risicogebied over te gaan. Vanwege de complexiteit van de casus, wordt de destijds afgebakende horizontale verwachtingsgebieden op afwerpmunitie overgenomen voor het huidige rapport. In tabel 1 is de verticale afbakening weergegeven. De projectlocatie valt in het geheel binnen de NGEverwachtingsgebieden, zoals is weergegeven in figuur 2 (volgende pagina).

Hoofdsoort Kaliber Geschutmunitie 20 mm Afwerpmunitie 10 kg en 50 kg Handgranaten KKM Verschillende Geschutmunitie 20mm Geschutmunitie 2 inch t/m 10,5 cm Afwerpmunitie 20 lb., 30 lb., 40 lb. en 10 kg Afwerpmunitie 50 kg en 100 lb. Afwerpmunitie 250 lb., 500 lb. en 1000 lb. Tabel 1: Resultaten horizontale afbakening HVO.

75309/ RO-240161 versie 1.1

Verschijningsvorm Weggeslingerd Geworpen Verschoten

Afbakening

Gehele projectlocatie

Afgeworpen

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 10 van 73

Figuur 2: Horizontale afbakening zoals deze is vastgesteld in het HVO.

2.1.2 Ondergrens NGE-verdachte laag De ondergrens van de NGE-verdachte laag wordt bepaald door de maximale penetratiediepte van de te verwachten NGE. De ondergrens is afhankelijk van het kaliber, de vorm en de wijze waarop de explosieven in de bodem terecht zijn gekomen en de bodemsamenstelling van de projectlocatie. De ondergrens wordt weergegeven in ‘meters minus oorlogsmaaiveld’ (m-mv, WOII). De bodem nabij de projectlocatie blijkt vrijwel uitsluitend te bestaan uit fijn tot matig grof zand (gemeten tot 30 m–mv, boring B50E0267). Juli 2024 zijn er in het kader van het funderingsadvies ook boringen gezet op de projectlocatie. Bij deze boringen zijn vergelijkbare bevindingen gedaan als boring B50E0267 met betrekking tot de bodemsamenstelling. Zie bijlage 3 voor de boorstaten van de boringen. Op de projectlocatie zijn er tevens sonderingen gezet in het kader van hetzelfde onderzoek. Deze weerstanden uit de sonderingen bevestigen de verwachte bodemopbouw.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 11 van 73

Figuur 3: Locaties van de boringen op en nabij de projectlocatie.

In het onderzoek opgesteld door REASeuro in 2013 (71644) is de ondergrens vastgesteld voor de verwachte typen NGE in de gemeente. Deze dieptes zijn opgesteld naar ervaring met eerdere munitievondsten in het verleden. De verticale ondergrens die is vastgesteld in dit rapport wordt gehanteerd met uitzondering van geschutmunitie 2 inch t/m 10,5 cm en afwerpmunitie van de kalibers 10 kg en 250 lb. t/m 1000 lb. In het HVO wordt 2 inch t/m 10,5 geschutmunitie verwacht tot 1,2 m-mv. in de praktijk is zal de penetratiediepte van een 2 inch niet even groot zijn als van een kaliber 10,5 cm. Zodoende wordt de afbakening voor deze kalibers overgenomen uit het PRA-NGE voor de militaire wijk Rijen Zuid (74676, RO-220210). Er is op deze locatie sprake van een vergelijkbare bodemopbouw. In het HVO worden 10 kg bommen tot een diepte van 2,0 m-mv verwacht. In de praktijk blijken deze 10 kg bommen echter niet zo diepte kunnen zijn ingedrongen op de projectlocatie. 10 Voor de kalibers 250 lb. t/m 1000 lb. zijn de penetratiedieptes herzien en berekend voor de projectlocatie gezien de beschikbaarheid van sonderingen.11 Dit resulteert in de volgende ondergrens van de verticale afbakening (zie tabel 2 op de volgende pagina).

10 REASeuro. (2022). Maatwerkadvies Rijen, De Haansberg, kavel 40+41. P10. 11 Geonius. (30 juli 2024). Voorlopig Ontwerpadvies fundering, Nieuwbouw 147 appartementen aan de Mary Zeldenrustlaan 18-20 te Rijen. Documentnr. GA240554.R01.V1.0

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 12 van 73

Hoofdsoort

Kaliber

Verschijningsvorm

Afbakening

Geschutmunitie Afwerpmunitie Handgranaten

20 mm 10 kg en 50 kg Verschillend

Weggeslingerd

0,5 m-mv

Geworpen

0,5 m-mv

KKM Geschutmunitie Geschutmunitie Geschutmunitie Afwerpmunitie Afwerpmunitie

Verschillend 20 mm 2 inch t/m 75 mm >75 mm t/m 10,5 cm 10 kg, 20 lb., 30 lb. en 40 lb. 50 kg en 100 lb.

Verschoten

0,5 m-mv

Afwerpmunitie

250 lb.

2,5 m-mv

Afwerpmunitie

500 lb.

3,5 m-mv

Afwerpmunitie

1000 lb.

4 m-mv

Afgeworpen

0,8 m-mv 1,5 m-mv 1,2 m-mv 2 m-mv

Tabel 2: Ondergrens verticale afbakening uit het HVO.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 13 van 73

3

NAOORLOGSE ANALYSE

De bovengrens van de NGE-verdachte laag wordt bepaald door de naoorlogs uitgevoerde grondroerende werkzaamheden of wijziging van de maaiveldhoogte. Daarbij kan gedacht worden aan de bouw en sloop van opstallen en het ophogen of afgraven van delen van de projectlocatie. Voor het vaststellen van deze zogenaamde contra-indicaties worden diverse bronnen geanalyseerd, zoals (lucht)foto’s, kaartmateriaal en hoogtedata. 3.1

RESULTATEN LUCHTFOTOANALYSE

Aan het begin van de oorlog bestaat de projectlocatie uit landbouwgrond, en staat er ten zuiden van het perceel een rijtje woningen langs het spoor. Het perceel ligt aan de rand van Rijen en is ten noorden en oosten omringd door andere landbouwvelden. Deze situatie verandert eigenlijk niet tot de jaren 90. Op de luchtfoto van 1944 zijn er in de directe omgeving van de projectlocatie geen duidelijke tekenen van oorlogsschade waar te nemen, wel zijn er mangaten te zien langs het spoor. Anno 1964 is te zien dat de perceelindeling is veranderd, dit heeft verder geen grondroering tot gevolg. Op de luchtfoto van 1995 is er sprake van grootschalige verandering op de projectlocatie en de omgeving. Er is begonnen met de aanbouw van het bedrijfspand op de projectlocatie, een drietal funderingspalen is waarneembaar. Ook wordt er in de omgeving van de locatie veel gebouwd. Anno 2003 zijn het bedrijfspand en de panden in de omgeving af. Op de luchtfoto van 2023 is te zien dat er op de projectlocatie weinig is veranderd sinds 2003, wel wordt er in de omgeving verder gebouwd. Vanaf WOII is er dus geen sprake van grote grondroerende gebeurtenissen tot aan de bouw van het bedrijfspand op de projectlocatie.

Figuur 4: Luchtfoto van projectlocatie 1-10-1940 (bron: Collectie A. van Riel)

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 14 van 73

Figuur 5: Luchtfoto van de projectlocatie 13-9-1944 (bron: Kadaster).

Figuur 6: Luchtfoto van projectlocatie 1967 (bron: Kadaster).

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 15 van 73

Figuur 7: Luchtfoto van de projectlocatie in 1995 (bron: Kadaster).

Figuur 8: Luchtfoto van de projectlocatie in 2003 (bron: Kadaster).

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 16 van 73

Figuur 9: Luchtfoto van de projectlocatie in 2023 (bron: ESRI).

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 17 van 73

3.2

RESULTATEN HOOGTEGEGEVENS

Aan de hand van luchtfoto’s kan worden vastgesteld dat de omgeving van de projectlocatie tot zeker 1967 grotendeels ongewijzigd is sinds WOII. De maaiveldhoogte zoals deze is vastgesteld door Rijkswaterstaat (RWS) in 1967 (figuur 10) wordt daarom gelijkgesteld aan de maaiveldhoogte WOII. Er zijn twee punten binnen de dataset die vallen binnen de projectlocatie: 7,8 m-mv (FID29392) en 8,7m-mv (FID22190). Het hoogteverschil tussen punten in de omgeving is gering. Echter valt punt 29392 wel op aangezien het maaiveld hier aanzienlijk lager lijkt te liggen dan bij de andere punten. Ondanks dat er rekening dient te worden gehouden met enige mate van cartografische onnauwkeurigheid is het hoogteverschil met de omgeving onrealistisch groot, dit wordt bevestigd met de luchtfoto van 1967 (zie figuur 11). Het punt ligt naast een weg waardoor het mogelijk is dat het punt gemeten is in de greppel. Echter zou dat geen representatief beeld geven van maaiveldhoogte in de omgeving, waardoor het meten in een greppel onwaarschijnlijk is. Het gaat hier hoogstwaarschijnlijk om een notatiefout wanneer de punten zijn ingemeten, 7,8 zou vermoedelijk 8,7 moeten zijn.

Figuur 10: Hoogtepunten uit 1967.

Figuur 11: Luchtfoto van 1967 met FID 202&34.

Het is niet ongebruikelijk dat op een bouwlocatie de voormalig agrarische bodem wordt afgegraven. De ‘zwarte bovenlaag’ wordt hierbij verwijderd en afgevoerd gezien deze laag niet verdicht kan worden, en er dus niet op gebouwd kan worden. De afgegraven gebieden worden vervolgens aangevuld met ‘dragende grond’ meestal in de vorm van een zandlaag. De dikte van de verwijderde bovenlaag kan verschillen afhankelijk van het agrarisch grondgebruik en de grondsoort. In de omgeving van Rijen zijn twee grondboringen bekend waar een esdek is aangegeven (B50E1110 en B50E1144, zie bijlage 3). Een esdek is een door mensen opgebracht dek van heideplaggen, mest, strooisel of zand, ofwel een ‘zwarte bovenlaag’.12 Bij boring B50E1110 gaat het om zo’n 60 centimeter en bij B50E1144 gaat het om 40 centimeter. Het is zeer aannemelijk dat er ook op de projectlocatie dergelijke bovenlaag is verwijderd. Op de luchtfoto van 1995 (figuur 7, pagina 15) lijkt dit voor het bedrijfspand het geval. Geonius heeft in juli 2024 een voorlopig ontwerpadvies uitgebracht over de fundering van de geplande appartementen op de projectlocatie.13 Voor dit advies zijn er sonderingen gezet op verschillende punten op de projectlocatie, voor deze punten is ook de maaiveldhoogte opgenomen. Deze hoogtes variëren tussen de 8.66 en 8.97 NAP.

Afgaand op deze gegevens kan worden gesteld dat er sprake is van enige mate van ophoging ten opzichte van 1967.

12 Geraadpleegd via https://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator/esdekken. Geraadgpleegd op 3-10-2024 13 Geonius. (30 juli 2024). Voorlopig Ontwerpadvies fundering, Nieuwbouw 147 appartementen aan de Mary Zeldenrustlaan 18-20 te Rijen. Documentnr. GA240554.R01.V1.0

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 18 van 73

Figuur 12: Maaiveldhoogtes van 1967 en 2024.

3.2.1 Conclusie hoogtegegevens Zoals eerder is vastgesteld is het maaiveld anno 1967 gelijk aan het maaiveld WOII. Er is sprake van enige mate van ophoging tussen 1967 en 2024, zo’n 15 centimeter. Ook is het zeer aannemelijk dat de zwarte bovenlaag bij de aanbouw van het bedrijfspand is verwijderd. De exacte dikte van deze laag is onbekend, maar gezien de context van de omgeving (boringen B50E1110 en B50E1144) zal deze naar verwachting zo’n 40-50 centimeter dik zijn.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 19 van 73

3.3

RESULTATEN KABELS EN LEIDINGEN

Er zijn een aantal kabels en leidingen gelegen op de projectlocatie. Deze kabels zijn hoofdzakelijk gelegen ten noorden van het huidige bedrijfspand. Het gaat hier om datakabels, een gasleiding en middenspanningskabels (10.000V). Opvallend is dat er op de KLIC-melding geen sprake is van een waterleiding naar het bedrijfspand. De kans is erg klein dat er daadwerkelijk sprake is van het ontbreken van een waterleiding. Ook staat er ten westen van het bedrijfspand een transformatorhuisje. Daar waar kabels en leidingen zijn aangelegd zijn bestaat de kans dat aanwezige NGE al zijn opgemerkt. Er is daarom voor kabel- en leidingsleuven een verlaagde kans van aantreffen op kalibers groter dan 7,5 cm. Doorgaans liggen kabels en leidingen tussen de 30 centimeter en 1 meter diep, de wettelijke diepte is vastgesteld op 60 centimeter. De exacte diepte van de sleuven is echter niet bekend.

Figuur 13: KLIC-melding op de projectlocatie.

3.4

LOCATIEBEZOEK

Tijdens het locatiebezoek op 25 september is duidelijk geworden dat er verschillende kabels en leidingen niet zijn opgenomen in de KLIC. Op de parkeerplaats aan de oostzijde en de westzijde staat er verlichting. De kabels voor deze verlichting zijn niet te zien op de KLIC. Ook is er aan de zijkant van het pand regenwaterafvoer te zien, echter is er op de KLIC geen melding van een vrij vervalriool. Er dient rekening te worden gehouden met de mogelijke aanwezigheid van kabels buiten de KLIC bij eventuele graafwerkzaamheden. Afbeeldingen zijn opgenomen in bijlage 5.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 20 van 73

3.5

BOUWTEKENINGEN

Zoals ook blijkt uit de luchtfoto analyse is te zien dat het perceel in 1995 wordt bebouwd. Er zijn bouwtekeningen beschikbaar voor de bouw van het bedrijfspand uit 1994. Uit deze tekeningen kan het funderingsplan worden afgelezen (bijlage 4 – fig. 35). Uit dit plan kan worden vastgesteld waar de bodem is geroerd, en waar dus mogelijk sprake is van een verlaagde kans op aantreffen van NGE. De fundering van de plannen uit 1994 bestaat uit een betonconstructie. De diepte van de fundering is niet voor het gehele pand gelijk. Volgens de doorsnedes uit het funderingsplan komt de fundering tussen de 800 en 1050mm onder bouwpeil (+- 100 mm boven maaiveld) te liggen (bijlage 4 – fig. 35). Zodoende komen deze blokken maximaal op 950mm onder maaiveld te liggen. Uit de bouwtekeningen wordt niet duidelijk wat de exacte dikte is van de vloeren van de winkel en de werkplaats. Op de funderingstekening uit 1995 wordt gesproken over vloeren die bestaan uit 50mm stampbeton, verder geen fundering. Op een funderingsplan uit 1994 wordt gesproken van een vloer van 150mm dik. Maar op een detailplan van dezelfde datum wordt gesproken van 160mm. Aangezien de constructie van de vloer niet met zekerheid kan worden vastgesteld wordt er uit gegaan van de minst grondroerende constructie: een vloer van 50mm gelegen op het verstevigde maaiveld.

In het magazijn worden er twee putten gemaakt, beide met een verschillend diepte tussen de 1700 en 1200 mm onder bouwpeil (1600 en 1100 mm-mv). Latere aanbouw In 2006 worden er plannen gemaakt voor een uitbreiding van het pand aan de oostzijde. Het pand wordt met zo’n 10 meter verlengd en er komt een opbouw op het pand. Hiertoe wordt er ook een nieuwe fundering aangelegd. De fundering wordt gelegd op vaste grondslag en waar nodig wordt tijdens de werkzaamheden grondverbetering toegepast.14 De mate van grondroering kan niet met zekerheid worden vastgesteld gezien de eventuele grondverbetering waarschijnlijk niet over het hele perceel gelijk is. De fundering ligt op 1050 mm onder bouwpeil (950 mm-mv) op een pakket ingetrild zuiver zand (dikte pakket onbekend).15 De vloer van de uitbreiding is een gewapende betonvloer van 130mm dik, deze ligt op 60 mm geëxpandeerd hardschuim en een ingetrild pakket zuiver zand (dikte pakket onbekend). Deze vloer komt minstens 90 mm onder het maaiveld te liggen, mogelijk dieper afhankelijk van de dikte van het zandpakket. 90 mm wordt beschouwd als verwaarloosbaar en wordt niet verder meegenomen in het rapport. Grondroering Bij de bouw van het huidige bedrijfspand op de projectlocatie is het zeker dat de grond is geroerd. Het is echter niet met zekerheid vast te stellen in welke mate dit is gebeurd.

De beschikbare bouwtekeningen geven niet allemaal de benodigde informatie weer, en spreken elkaar in sommige gevallen ook tegen over tot welke diepte de fundering is gelegd. In de bouwtekening wordt er gesproken over grondverbetering, echter is niet exact te bepalen waar dit heeft plaatsgevonden en tot hoe diep. Uit de boringen in het funderingsadvies is te zien dat er aan de westzijde van het terrein (boring B03) een puinlaag tot 70 cm-mv ligt, deze is bij de andere boringen niet aanwezig (figuur 3 en bijlage 3 – fig. 31). De mate van eventuele roering is over het terrein dus niet gelijk.

14 Regionaal Archief Tilburg. Bouwdossiers. Dossiercode: BV000019959. Konstruktieberekening R06040 Wijziging Bouwmarkt Bos&Haagland b.v. september 2006. 15 Ibidem.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 21 van 73

3.6

MUNITIERUIMINGEN EOD

Er is sprake van een aantal meldingen van munitieruimingen door de EOD. De locaties van deze meldingen worden niet altijd even accuraat genoteerd. In dit geval is meldingnr. 20061936 op het exacte adres gemeld, nr. 19961075 op de Venneweg en 19852481 “langs de spoorlijn, 2m ervan af”.16 Echter zijn de nummers een goede indicatie van oorlogshandelingen in de nabijheid van de projectlocatie. Bij melding 20061936 is er een oefensteelhandgranaat (DE) aangetroffen door spelende kinderen nabij graafwerkzaamheden aan het spoor. Bij melding 19852481 wordt er Duitse bom aangetroffen. Deze SC10 uit 1939 is een bom van 10 kilo met zo’n 4,2 kilo springstof.

Figuur 14: Overzicht van munitieruimingen door de EODD.

16 Meldings-, opdracht- en ruimrapport. meldingsnummer 19852481. volgnummer 852481.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 22 van 73

3.7

CONCLUSIE VERTICALE AFBAKENING

In tabel 3 zijn de ondergrens en bovengrens aangegeven ten opzichte van het huidige maaiveld (gelijk aan het maaiveld WOII). Deze bepalen de verdachte laag (of lagen) op de projectlocatie. Er is een buffer van 20cm rondom de kabel en leidingsleuven getrokken. Naoorlogse roering Fundering bedrijfspand

Bovengrens 0,7 tot 0,95 m-mv

Werkputten 1,1 tot 1,6 m-mv Winkel- en magazijnvloer 0,65 m-mv Kabel- en leidingsleuven Onbekend Overige grond op het terrein Tabel 3: Boven- en ondergrens verticale afbakening.

Ondergrens

4 m-mv

Figuur 15: Overzicht van grondroering op de projectlocatie.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 23 van 73

4

CIVIELTECHNISCHE WERKZAAMHEDEN

In dit hoofdstuk worden de civieltechnische werkzaamheden beschreven, waarbij de werkdiepte in de bodem wordt weergegeven en de wijze waarop de werkzaamheden zullen worden uitgevoerd. De uit te voeren werkzaamheden zijn gebaseerd op informatie aangeleverd en toegelicht door de opdrachtgever. Op basis van de afbakening van de NGE-verdachte laag en de geplande werkdieptes wordt vastgesteld of de werkzaamheden in de verdachte laag gaan plaatsvinden en zodoende een kans op aantreffen van NGE bestaat tijdens de werkzaamheden binnen de projectlocatie. 4.1

BESCHRIJVING WERKZAAMHEDEN

De opdrachtgever is voornemens om de huidige bedrijfspanden aan de Mary Zeldenrustlaan 18-20 te slopen om zo ruimte te maken voor de nieuwbouw van een appartementencomplex met 147 woningen. Onder het complex komt een half verdiepte parkeerkelder waardoor het perceel voor een groot deel tot +- 2m-mv zal worden afgegraven. De exacte manier waarop de appartementen zullen worden gefundeerd is op dit moment nog onbekend.

Figuur 16: Ontwerptekening van de herontwikkeling te Rijen (begane grond). 17

De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd en nader beschreven in de volgende paragrafen: • Slopen van de bestaande bebouwing; • Verwijderen van bestaande fundering; • Open ontgraven van het huidige maaiveld tot ca. 2 m-mv ten behoeve van het bouwen van een half verdiepte parkeergarage; • Plaatsen van een fundering (op staal of heipalen, dit wordt later bepaald).

17 MIBA &AA architecten. (4 juli 2024). Herontwikkeling Praxis locatie Rijen 1557. Woonprogramma GBO en VVV.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 24 van 73

Buiten deze werkzaamheden zijn er mogelijk ook werkzaamheden die niet door de opdrachtgever zijn besproken zoals het verwijderen van bestaande kabels en leidingen en het nieuw plaatsen van kabels en leidingen. 4.2

DIEPTE GRONDROERENDE WERKZAAMHEDEN

Uit correspondentie met de opdrachtgever blijkt dat voor een deel van de geplande werkzaamheden er werkdieptes zijn vastgesteld. Hieruit blijkt dat de werkzaamheden tot maximaal twee meter onder het huidige maaiveld worden uitgevoerd. Bij de afbakening van het NGE-verwachtingsgebied (hoofdstuk 2) is vastgesteld dat de projectlocatie verdacht is op de aanwezigheid van verschillende typen NGE tot maximaal 4 m-mv WOII. In de naoorlogse analyse is vastgesteld dat het huidige maaiveld zo’n 15 centimeter is opgehoogd en er onder het huidig bedrijfspand zo’n 0,5 m-mv aan grondverbetering is toegepast. Wanneer de geplande werkzaamheden worden uitgevoerd zal hierbij de verdachte laag worden geroerd en bestaat de kans op aantreffen van NGE. Waar de grond eerder is geroerd (bijvoorbeeld voor het aanleggen van kabels en leidingen) is de kans op aantreffen van NGE verlaagd voor kleinere kalibers, handgranaten en 2 inch geschutmunitie (kalibers tot 7,5 cm) en niet meer aanwezig voor grotere kalibers 10.5 cm geschutmunitie en 10 kg, 50 kg en 20 lb. t/m 1.000 lb. afwerpmunitie. Gezien bij het bovengronds slopen van de huidige bebouwing er geen sprake is van grondroering, is de kans op aantreffen van NGE nihil. Deze werkzaamheden zullen daarom niet worden meegenomen in de verdere analyse.

Figuur 17. Maximale diepte grondroerende werkzaamheden ten opzichte van verdachte laag.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 25 van 73

Figuur 18: Locatie van de verdiepte garage ten opzichte van de huidige fundering.

4.3

UITGANGSPUNTEN AAN DE HAND VAN GEPLANDE WERKZAAMHEDEN

De geplande werkzaamheden vormen het uitgangspunt voor deze PRA-NGE. De werkzaamheden en de maximale werkdieptes voor de verschillende werkzaamheden zijn weergegeven in Tabel 4. Geplande werkzaamheden

Maximale werkdiepte

Slopen van de bestaande bebouwing Verwijderen van de bestaande fundering

Maaiveld Fundering: maaiveld tot 0,95 m-mv Werkputten: maaiveld tot 1,6 m-mv 2 m-mv Afhankelijk van funderingswijze

Open ontgraving van de projectlocatie Plaatsen van de fundering Verwijderen en aanleggen van ondersteunende infrastructuur Tabel 4: Werkdieptes van de geplande werkzaamheden.

4.4

Onbekend

CONCLUSIE KANS OP AANTREFFEN

In Hoofdstuk 2 is de horizontale afbakening van het verdachte gebied vastgesteld. Hieruit is gebleken dat de gehele projectlocatie verdacht is vanaf het maaiveld tot een diepte van maximaal 4 m-mv op diverse hoofdsoorten munitie. Daarnaast is uit de munitieruimingen bekend dat in de directe omgeving meerdere explosieven zijn aangetroffen. Op basis van deze gegevens is vastgesteld dat een grote kans bestaat dat bij werkzaamheden een niet-gesprongen explosief kan worden aangetroffen. De richtlijnen voor de beoordeling van de kans op aantreffen staan in bijlage 6.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 26 van 73

5

KANS OP UITWERKING VAN NGE

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de invloeden die de werkzaamheden hebben op NGE die mogelijk een uitwerking tot gevolg kunnen hebben. Daarnaast worden de munitiespecifieke gevoeligheden van de NGE benoemd die mogelijk beïnvloed worden door de geplande werkzaamheden. Aan de hand van deze factoren wordt bepaald wat de kans is dat een munitieartikel ongewenst tot uitwerking kan komen tijdens de werkzaamheden. 5.1

INVLOED WERKZAAMHEDEN OP NGE

NGE kunnen als gevolg van invloedsfactoren ongewenst tot uitwerking komen. Invloedsfactoren zijn factoren van buitenaf waardoor gevaarsfactoren van een explosief, het explosief ongewenst tot uitwerking kan laten komen. Dit betreffen de volgende invloedsfactoren: • Aanraken/toucheren • Slag/stoot • Deformatie • Beweging • Trillingen • Brand/temperatuur • Wijziging van (lucht/water) druk • Blootstellen aan de buitenlucht (zuurstof) • Statische elektriciteit • Akoestische signalen • Wijzigingen van heersend (aard)magnetisch veld De geplande werkzaamheden zijn in Hoofdstuk 4 beschreven. 5.2

MUNITIESPECIFIEKE GEVOELIGHEDEN

In deze paragraaf wordt ingegaan op de kans op de uitwerking van mogelijk aanwezig NGE. Het bepalen van de kans op een uitwerking is van belang om vast te stellen welke werkzaamheden risicovol zijn. Naast de invloedsfactoren worden ook gevaarsfactoren van de mogelijk aanwezige NGE geïdentificeerd en beoordeeld. Gevaarsfactoren zijn factoren die betrekking hebben op de uitwerking van de NGE, die door een bepaalde invloedsfactor de NGE ongecontroleerd tot uitwerking kunnen laten komen. Afhankelijk van de gevaarsfactor kunnen dezelfde type NGE met hetzelfde kaliber gevoeliger zijn voor een ongecontroleerde uitwerking. Een voorbeeld hiervan is een handgranaat zonder veiligheidspin. Er worden de volgende gevaarsfactoren onderscheiden: • Voorgespannen slagpinveer • (Gevoeligheid van) explosieve stoffen • Pyrotechnische of brandladingen • Witte fosfor • Veroudering • Vertragingsinrichting • Antistoringsinrichting (valstrik) • Wapeningstoestand van de ontsteker In de volgende paragrafen worden munitiespecifieke factoren genoemd met betrekking tot de gevoeligheid van NGE voor invloeden van buitenaf.

75309/ RO-240161 versie 1.1

CR PRA-NGE Mary Zeldenrustlaan 18-20

Pagina 27 van 73

5.2.1 Afwerpmunitie Afwerpmunitie zijn explosieven die door middel van een vliegtuig naar hun doel worden gebracht en worden afgeworpen. Afwerpmunitie bevat geen voortdrijvende lading en wordt puur door zwaartekracht op het doel geworpen. De ontstekers van afwerpmunitie kunnen mechanisch of chemisch werken en Duitse bombuizen ook elektrisch. De ontstekers op geallieerde afwerpmunitie zijn veelal mechanisch werkende ontstekers. Dit zijn ontstekers waarbij de uiteindelijke explosieketen wordt ontstoken of ingeleid door een slagpin die in een slaghoedje slaat. Ook komen chemisch lange vertragingsontstekers voor, met name in de omgeving van vliegvelden. De ontstekers op geallieerde afwerpmunitie zijn gevoelig voor trilling, toucheren en beweging. Indien tijdens de werkzaamheden één van deze effecten optreedt, kan een detonatie worden veroorzaakt. Duitse afwerpmunitie werd veelal voorzien van een elektrische transversaal geplaatste ontsteker. Deze ontstekers werken op basis van het condensator weerstand principe. In de ontsteker is een laadcondensator aanwezig die werd opgeladen uit een batterij in het vliegtuig. De lading in de laadcondensator vloeit af via een lekweerstand naar de afvuurcondensator. Wanneer de afvuurschakelaar sluit, wordt het elektrische vlampijpje tot ontsteking gebracht waardoor de bom tot uitwerking komt.

Alle ontstekers die op de verwachte Duitse NGE met een kaliber vanaf 50 kilo geplaatst konden worden, werken op basis van het condensator weerstand principe. Ontstekers op basis van het condensator weerstand type verliezen hun lading door de lekweerstand. Dat betekent dat het na ruim 75 jaar bijzonder onwaarschijnlijk is dat de condensator nog geladen is. Bij het ontbreken van elektrische lading treedt de ontsteker niet in werking. Duitse afwerpmunitie met een ontsteker op basis van het condensator weerstand principe is niet gevoelig voor trillingen en bewegen. Bij gebieden die alleen verdacht zijn op Duitse afwerpmunitie met CW-buizen is geen sprake van een 10 meter buffer als invloedsgebied voor trillingen. Het toucheren van een dergelijk NGE kan wel leiden tot een ongecontroleerde explosie. 5.2.2 Klein Kaliber Munitie Klein Kaliber Munitie (KKM) is munitie met een kaliber tot 20 mm en wordt verschoten uit handvuurwapens of mitrailleurs, bijvoorbeeld boordmitrailleurs van tanks en vliegtuigen. Klein Kaliber Munitie (KKM) bestaat uit twee delen: een met kruit gevulde huls en een kogel. Bij het verschieten komt het kruit in de huls tot ontbranding, door de gasdruk die hierbij ontstaat wordt de kogel uit de huls gedrukt. De kogel verlaat via de loop het wapen. Kogels van KKM bevatten doorgaans geen explosieve stoffen. Niet verschoten klein kaliber munitie bevat een kruitlading.