Veiligheidsregio Fryslân - Begroting 2027

Programmabegroting 2027 Veiligheidsregio Fryslân

Voorwoord Voor u ligt de programmabegroting 2027 van Veiligheidsregio Fryslân. In deze begroting beschrijven wij de prioriteiten en financiële kaders voor het komende jaar en geven wij richting aan de uitvoering van onze taken op het terrein van publieke gezondheid, crisisbeheersing en brandweerzorg. Veranderende omgeving De omgeving waarin wij opereren verandert voortdurend. De vorming van een nieuw kabinet kan nieuwe beleidsaccenten met zich meebrengen. Tegelijkertijd blijft de financiële druk op gemeenten en veiligheidsregio’s hoog. Personeelstekorten, stijgende kosten, complexere regelgeving en hogere verwachtingen van inwoners vergroten de druk op de publieke uitvoering. Ontwikkelingen als digitalisering, klimaatverandering en vergrijzing hebben directe invloed op onze taken. In deze context zijn bestuurlijke rust, financiële beheersing en een betrouwbare uitvoering essentieel. Koers per domein Binnen de publieke gezondheid zetten wij de ingezette koers voort. De regionale preventieinfrastructuur wordt verder versterkt in samenhang met landelijke akkoorden. Mentale gezondheid, jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding en een gezonde leefomgeving blijven centrale pijlers. De keuze om onze preventieve taken te handhaven en structureel te borgen onderstreept het vertrouwen in de maatschappelijke waarde van de GGD.

Binnen Brandweer Fryslân werken wij verder aan toekomstbestendige huisvesting, vakbekwaamheid en duurzame paraatheid. Nieuwe risico’s, zoals de energietransitie en klimaatontwikkelingen, vragen om voortdurende aanpassing van onze operationele inzet. Bij Crisisbeheersing ligt de focus op de regionale vertaling van de Landelijke Agenda Crisisbeheersing en op het versterken van een weerbare en veerkrachtige samenleving. Dat vraagt om een organisatie die 24/7 inzetbaar is en beschikt over een sterke informatiepositie. Tot slot Hoewel elk domein zijn eigen dynamiek kent, werken wij vanuit één gezamenlijke ambitie: een veilig en gezond Fryslân, waarin brandweerzorg, crisisbeheersing en publieke gezondheid elkaar versterken. Ons uitgangspunt blijft dat wij onze dienstverlening zorgvuldig en doelmatig uitvoeren, met een blijvende balans tussen kwaliteit en kosten en met oog voor de veranderende behoeften van inwoners.

Hartelijke groet, Het Dagelijks Bestuur

2

De begroting 2027 is op 2 juli 2026 vastgesteld door het algemeen bestuur. Voorzitter Secretaris

De heer Mr S. van Haersma Buma

De heer L.J. Gebben

3

Inhoudsopgave Voorwoord. ..........................................................................2 1. Algemeen. .......................................................................5 1.1. Meerjarig financieel kader. ............................................................................ 5

2. Programmaplan Gezondheid. .........................................6 2.1. Doel van het programma. ............................................................................. 6 2.2. Algemeen...................................................................................................... 8 2.2.1 Lyts & jong: Een gezonde kansrijke start voor ieder kind . ................................8 2.2.2 Elkenien..............................................................................................................9 2.2.3 Organisatie.......................................................................................................12

2.3. Baten en lasten in 2027............................................................................... 13

3. Programmaplan Crisisbeheersing..................................16 3.1. Doel van het programma. ........................................................................... 16 3.2. Speerpunten Veiligheid............................................................................... 16 3.3. Resultaten in 2027....................................................................................... 17 3.4. Baten en lasten in 2027 .............................................................................. 19

4. Programmaplan Brandweer...........................................22 4.1. Doel van het programma. ........................................................................... 22 4.2. Speerpunten ............................................................................................... 22 4.3. Resultaten Brandweer Fryslân in 2027......................................................... 22 4.4. Baten en lasten Brandweer in 2027............................................................. 24

5. Financiën en kengetallen...............................................27 6. Algemene dekkingsmiddelen........................................28 7. Paragrafen. ....................................................................29 7.1. Financiering................................................................................................. 29 7.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing. ................................................ 31 7.3. Bedrijfsvoering............................................................................................. 35 7.3.1 Inleiding............................................................................................................35 7.3.2 Goed werkgeverschap . ..................................................................................35 7.3.3 Integriteitsbeleid en gedragscode ..................................................................35 7.3.4 Privacy & security..............................................................................................35 7.3.5 Organisatiethema's .........................................................................................36

7.4. Onderhoud kapitaalgoederen..................................................................... 40 7.5. Verbonden partijen...................................................................................... 40 7.6. Wet open overheid...................................................................................... 41

8. Financiële begroting......................................................43 8.1. Overzicht van baten en lasten..................................................................... 43 8.2. Financiële positie......................................................................................... 47 Bijlage 1. Bijdrage per gemeente 2027-2030.......................................................... 51 Bijlage 2. Investeringskredieten 2027...................................................................... 56

1. Algemeen 1.1. Meerjarig financieel kader Het algemeen bestuur stelde op 12 maart 2026 het meerjarig financieel kader vast. In deze kaderbrief zijn de reguliere indexatie, de beleidsmatige ontwikkelingen en de overige autonome ontwikkelingen verwerkt. Dit kader vormt het uitgangspunt voor de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028–2030. Autonome ontwikkelingen In de begroting zijn de budgetten voor materiële kosten en loonkosten conform de financiële verordening geïndexeerd. • Indexering materiële kosten Voor de materiële kosten wordt aangesloten bij de consumentenprijsindex (CPI), zoals opgenomen in de septembercirculaire van het gemeentefonds, twee jaar voorafgaand aan het betreffende begrotingsjaar. De in de septembercirculaire 2025 gepresenteerde CPI bedraagt voor 2027 2,5%. Voor de jaren 2028 tot en met 2030 wordt uitgegaan van een jaarlijkse index van 2,1%. Deze percentages sluiten aan bij de uitgangspunten uit de kaderbrief 2027–2030. • Indexering loonkosten Op 20 januari 2026 is een voorlopig onderhandelingsresultaat bereikt voor de cao Veiligheidsregio’s, met een looptijd van 1 augustus 2025 tot 1 augustus 2027. In dit akkoord zijn loonstijgingen overeengekomen van 4,1% per 1 augustus 2025, 3,1% per 1 augustus 2026 en 0,1% per 1 januari 2027. Deze afspraken zijn verwerkt in de begroting.

Het cao-akkoord loopt tot 1 augustus 2027.Voor de periode daarna zijn nog geen nieuwe afspraken gemaakt. Voor de verdere raming van de loonkostenontwikkeling wordt daarom – conform bestuurlijke afspraak – aangesloten bij de loonvoet sector overheid uit de septembercirculaire van het gemeentefonds. Voor 2027 wordt uitgegaan van een stijging van 3,5%. Voor de jaren daarna bedragen de gehanteerde indexaties 4,3% in 2028, 5,1% in 2029 en 3,8% in 2030. Deze percentages zijn verwerkt in de meerjarenraming en vormen het uitgangspunt voor de structurele ontwikkeling van de personeelslasten. • Ontwikkelingen Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) Op 15 oktober 2025 hebben de minister van Justitie en Veiligheid, het Veiligheidsberaad en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bestuurlijke afspraken gemaakt over de versterking van de maatschappelijke en regionale weerbaarheid. Onderdeel hiervan is een structurele versterking van de veiligheidsregio’s voor crisisbeheersing en lokale en regionale weerbaarheid. In dit kader wordt de BDuR in 2026 landelijk verhoogd met € 8 miljoen. Vanaf 2027 betreft dit een structurele ophoging van € 25 miljoen per jaar. Voor Veiligheidsregio Fryslân betekent dit een aanvullende bijdrage van circa € 350.000 in 2026 en structureel circa € 1,1 miljoen vanaf 2027.

Deze middelen zijn expliciet bestemd voor de versterking en intensivering van regionale weerbaarheid in het kader van crisisbeheersing en dienen ook als zodanig te worden ingezet. De middelen hebben een structureel karakter en zijn inhoudelijk geoormerkt voor deze versterkingsopgave. Zij bieden geen generieke ruimte binnen de exploitatie, maar zijn gericht op het duurzaam versterken van de crisisbeheersingsfunctie en de regionale weerbaarheid. De financiële vertaling van deze ophoging is verwerkt in de begroting 2027 en de meerjarenraming. 5

2. Programmaplan Gezondheid 2.1. Doel van het programma Een gezonde basis ‘foar elkenien’. Dat is het doel van ons programma. Vanuit de verschillende levensfasen is het daarom onze missie om ons in te zetten voor: • • • • •

Elkenien: een gezond leven in een gezonde en veilige omgeving; Lyts: een gezonde kansrijke start voor ieder kind; Jong: gezond opgroeien in een kansrijke omgeving; Grut: gezondheidspotentieel versterken; Wiis: gezond en vitaal ouder worden.

Agenda Publieke Gezondheid De Agenda Publieke Gezondheid 2023-2026 benoemt voor deze thema’s de vraagstukken voor de publieke gezondheid in Fryslân. Het is het fundament voor de samenwerking tussen de Friese gemeenten onderling en de samenwerking met de GGD. Leeswijzer Het programmaplan is opgebouwd uit de levensfasen die GGD Fryslân hanteert: Elkenien, Lyts, Jong, Grut en Wiis. Onder iedere levensfase volgen we de opbouw van de vier pijlers die we ook in de financiële begroting hanteren: • • • •

Monitoring, signalering en advies Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Bewaken van publieke gezondheid bij rampen en crisis Toezicht houden

Hiermee doen we recht aan de Meerjarenkoers 2023-2026 en aan de traditionele opbouw van de begroting in pijlers, zoals gehanteerd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en bij de benchmarks van de GGD'en in Nederland (zie figuur ‘De taken van GGD Fryslân’).

6

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

7

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

2.2. Algemeen GGD Fryslân opereert in een dynamische context waarin diverse landelijke, regionale en gemeentelijke ontwikkelingen van invloed zijn op beleid en uitvoering. Het gaat om ontwikkelingen met mogelijke impact, waarvan de gevolgen en keuzes nog niet volledig duidelijk zijn en die afhankelijk zijn van besluitvorming op andere bestuurlijke niveaus. Landelijke en regionale preventieontwikkelingen versterken elkaar en vragen om een samenhangende benadering. Het principe Health in/for all policies vormt hierbij ons bestuurlijke en beleidsmatige kader. De samenhangende preventiestrategie van het ministerie van VWS geeft landelijke richting, terwijl de regionale preventie-infrastructuur (RPI) de organisatorische basis vormt voor onze regionale samenwerking en uitvoering. Met het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) krijgt de regionale preventie-infrastructuur een extra impuls. Daarnaast werken we aan het versterken van weerbaarheid en veerkracht in de samenleving. Hierbij hebben we aandacht voor vroegsignalering, paraatheid bij gezondheidscrises, sociale veiligheid en gezondheidsvaardigheden. In het licht van maatschappelijke opgaven, veranderende samenwerking en arbeidsmarktkrapte werken we aan de doorontwikkeling en toekomstbestendigheid van onze taken. Dit vraagt om continue herijking van het aanbod en aandacht voor taakinvulling.

Binnen de jeugdgezondheidszorg (JGZ) ligt de focus op rolvastheid, effectiviteit, veiligheid en samenwerking in het lokale netwerk. Verder verstevigen we de samenwerking binnen 3Noord om processen gezamenlijk te organiseren, efficiëntie te vergroten en expertise te borgen.

2.2.1 Lyts & jong: Een gezonde kansrijke start voor ieder kind Monitoring, signalering en advies Aanpak schoolziekteverzuimbegeleiding De afgelopen jaren is het schoolziekteverzuim toegenomen. Dit zorgt voor een hoge werkbelasting binnen onze dienstverlening. Voor goede begeleiding bij schoolziekteverzuim is de bewezen effectieve interventie Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen (MAZL) ontwikkeld. MAZL richt zich op het verhogen van schoolaanwezigheid via een integrale aanpak. Daarbij is samenwerking tussen leerlingen, ouders, JGZ, onderwijs, gemeenten en ketenpartners essentieel. Een brede dekking van MAZL in Fryslân is ons langetermijnbeeld. Dit is in lijn met het wetsvoorstel Wet terugdringen schoolverzuim dat in voorbereiding is. Op dit moment neemt één gemeente (Súdwest-Fryslân) MAZL af binnen het aanvullend pakket. Voor de uitvoering van MAZL is extra inzet van JGZ-professionals nodig en voldoende beschikbaarheid van jeugdartsen. We kunnen MAZL niet alleen uitvoeren, commitment van scholen is cruciaal. Naast de invoering van MAZL werken we binnen de jeugdgezondheidszorg aan een uniforme werkwijze voor de begeleiding bij schoolziekteverzuim in de overige gemeenten. Ook hierbij blijft de gezamenlijke inzet en het commitment van ketenpartners bepalend voor succes. Centrale zorgverlener In 2026 leggen we een notitie aan de bestuurscommissie Gezondheid voor.

Doel hiervan is de gemeentelijke financiering, vanuit het AZWA, voor de centrale zorgverlener (CZV) tot 2030 te borgen. Eind 2025 contracteerde de zorgverzekeraar GGD Fryslân als zorgverlener voor de CZV. Hierdoor kunnen we in 2026 voor een deel van de CZV‑trajecten zorgvergoeding aanvragen (voor kinderen met matig of verhoogd gewichtsgerelateerde gezondheidsrisico’s). Dit zorgt ervoor dat het deel waarvoor in 2025 geen dekking was, nu wel kan worden gefinancierd. De zorgvergoeding draagt bij aan verdere borging en continuïteit van deze aanpak. In 2026 werken we nader uit hoe we de middelen inzetten.

8

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Wijzigingen Rijksvaccinatieprogramma De GGD past het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) tot 2030 stapsgewijs aan op basis van adviezen van de Gezondheidsraad en besluiten van het ministerie van VWS. We liggen op koers met deze implementatie, maar de financiële consequenties zijn nog niet volledig in beeld. Tegelijkertijd blijft de dalende vaccinatiegraad een belangrijk aandachtspunt, ondanks enkele positieve signalen zoals een stijging van de HPV-vaccinatiegraad. Om de dalende vaccinatiegraad te keren, passen we onze werkwijzen aan in de richting van fijnmaziger vaccineren. Hoe we dit binnen de beschikbare middelen kunnen organiseren, werken we in 2026 verder uit.

2.2.2 Elkenien Monitoring, signalering en advies Regionale preventie-infrastructuur In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn afspraken vastgelegd over het versterken van de regionale preventie-infrastructuur (RPI) op het snijvlak van zorg en sociaal domein. Doel is te komen tot een samenhangende, toegankelijke en effectieve preventieve basis, waarin lokale en regionale partijen gezamenlijk invulling geven aan gezondheid, welzijn en ondersteuning. In het AZWA is opgenomen dat de GGD de coördinerende rol vervult binnen de regionale kennis- en preventie-infrastructuur, waaronder de ketenaanpakken op het gebied van gezondheid. Binnen de Friese preventieaanpak (FPA) werken we al op deze manier. Deze aanpak geldt landelijk als voorbeeld voor de invulling van de RPI. Vanuit onze positie als verlengd lokaal bestuur verbinden wij gemeenten, zorg, sociaal domein en publieke gezondheid. We dragen bij aan regionale planvorming, kennisdeling, monitoring en advisering. Landelijk wordt momenteel – in opdracht van het ministerie van VWS en in samenwerking met onder andere de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en GGD GHOR – een nadere verkenning uitgevoerd naar de inrichting en borging van de RPI.

De uitkomsten worden uiterlijk in 2026 verwacht en leiden tot nadere afspraken over taken, verantwoordelijkheden en financiering. Op basis van deze definitieve landelijke kaders concretiseren we onze rol en inzet binnen de RPI verder. Dit kan leiden tot een mogelijke verdieping van de FPA en tot een verdere uitwerking van onze makel- en schakelrol tussen lokaal bestuur, regionale partners en landelijke (kennis)ontwikkelingen. GGD Fryslân brengt de gezondheid van inwoners in kaart, combineert lokale data met landelijke inzichten en vertaalt deze naar praktisch toepasbaar beleid. Tegelijkertijd signaleren we trends, behoeften en knelpunten uit de uitvoering en brengen we deze in bij landelijke tafels. Daarmee vormt GGD Fryslân een natuurlijke schakel in de doorontwikkeling van een toekomstgerichte kennisinfrastructuur. Basisfunctionaliteiten In het IZA en het AZWA zijn landelijke afspraken gemaakt over het versterken van de samenwerking tussen het zorgdomein en het sociaal domein via vastgestelde basisfunctionaliteiten. Deze basisfunctionaliteiten beschrijven wat in iedere regio of gemeente beschikbaar moet zijn voor inwoners op de volgende leefgebieden: kansrijk opgroeien, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en het verminderen van gezondheidsachterstanden.

Het gaat onder meer om structurele inzet op mentale gezondheid, valpreventie, de ketenaanpakken Overgewicht en obesitas (volwassenen) en Kansrijke start, en laagdrempelige steunpunten. Lokaal en regionaal bepalen we hoe we deze basisfunctionaliteiten invullen, passend bij de context en behoeften van inwoners. Daarbij maken we gebruik van een landelijke ‘gereedschapskist’ met bewezen effectieve interventies.

9

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Een deel van de aanpakken wordt op dit moment nog doorontwikkeld en wordt naar verwachting uiterlijk in 2026 vastgesteld als basisfunctionaliteit. Daarnaast is sprake van een ontwikkelagenda voor thema’s die op langere termijn kunnen worden toegevoegd. De landelijke kaders, governance en structurele financieringsafspraken worden in 2026 verder uitgewerkt en vastgesteld. Vooruitlopend hierop werken gemeenten, zorgverzekeraars, GGD Fryslân en zorg- en welzijnspartijen in de regio samen aan de verdere implementatie en doorontwikkeling van het regioplan. We monitoren regionaal de voortgang en effecten, waarna periodieke actualisatie plaatsvindt. Definitieve landelijke besluitvorming kan van invloed zijn op de nadere invulling, fasering en structurele financiering vanaf 2027. Mentale gezondheid De afnemende mentale gezondheid van jongeren en de toename van suïcides onder jongeren en jongvolwassenen vragen om een versterkte en samenhangende preventieve aanpak. GGD Fryslân draagt hieraan bij vanuit haar wettelijke taken en regionale positie, met een focus op collectieve preventie en het versterken van mentale weerbaarheid. We doen dit zowel breed voor alle jeugdigen als gericht op kwetsbare groepen. Binnen het transformatieplan Mentale gezondheid en veerkracht zijn middelen beschikbaar gesteld.

Deze zetten we in om, samen met gemeenten en ketenpartners, preventieve interventies te verstevigen. Dit draagt bij aan het voorkomen van depressieve klachten, het terugdringen van suïcidaliteit en het verminderen van eenzaamheid gedurende de levensloop. Hiermee leggen we een duurzame basis voor een samenhangende regionale aanpak voor mentale gezondheid, waarin verantwoordelijkheid wordt gedeeld en preventie structureel wordt verankerd. Het gaat hierbij om de onderdelen Strong Teens and Resilient Minds (STORM), Gezonde school, Join Us en suïcidepreventie. Strong Teens and Resilient Minds De financiering van STORM via de aanbesteding loopt af in maart 2026. STORM is onderdeel van het transformatieplan Mentale gezondheid en veerkracht en wordt vanaf 2026 gefinancierd uit de bijbehorende transformatiegelden. In 2027 zorgen we voor de verdere ontwikkeling en borging van deze aanpak, met focus op preventie en integraliteit tussen gemeenten, onderwijs en de GGD. De succesvolle uitrol op meerdere schoollocaties laat zien dat gezamenlijke inzet noodzakelijk is voor duurzame impact. Actieve medewerking en commitment van gemeenten en scholen blijven daarbij een randvoorwaarde, via bijvoorbeeld een intentieverklaring. Suïcidepreventie Om suïcidepreventie structureel te borgen op basis van de Wet integrale suïcidepreventie, werken we samen met gemeenten aan een provinciaal plan.

In 2026 wordt een besluit genomen over dit plan voor provinciale uitvoering van de Wet integrale suïcidepreventie. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein De aangekondigde Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) ondersteunt de ambitie om mensen met onbegrepen gedrag sneller passende hulp te bieden. Door het versterken van het meldpunt Zorgwekkend gedrag en het verbeteren van gegevensdeling tussen ketenpartners, ontstaat beter zicht op waar problematiek speelt en hoe daarop kan worden ingegrepen. De wet staat op de agenda om aangeboden te worden aan de Tweede Kamer, maar hiervoor is nog geen datum bekend. Zodra meer duidelijkheid ontstaat over het tijdpad van de wet, bereiden GGD Fryslân en gemeenten zich gezamenlijk voor op de veranderingen die dit met zich meebrengt. Grip op onbegrip De toename van mensen met onbegrepen gedrag vraagt om een samenhangende aanpak op het snijvlak van zorg, veiligheid en sociaal domein. Binnen het ZonMw-programma Grip op Onbegrip werkt GGD Fryslân samen met GGZ Friesland, politie, Sociaal Domein Fryslân, woningcorporaties, NHL Stenden, Wender en de Regionale Ambulancevoorziening aan het versterken van de samenwerking in zowel acute als niet-acute zorgketens.

10

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

ZonMw heeft de subsidieaanvraag Samen Sterker: integrale aanpak onbegrepen gedrag Fryslân gehonoreerd. Hiermee kunnen we in 2026 en 2027 het eerdere traject voortzetten, met nadruk op het verder inrichten van de governance (pijler 1) en het realiseren van inhoudelijke verbeterdoelen (pijler 2). GGD Fryslân is penvoerder en vervult een coördinerende rol in de uitvoering. De voortzetting na 2027 is mede afhankelijk van landelijke besluitvorming over structurele financiering, onder andere vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid. Wet verplichte GGZ Voor de voorgenomen wijzigingen van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) is een uitvoeringstoets uitgevoerd. De VNG heeft hiervan de eindrapportage opgeleverd. De uitvoeringstoets concludeert dat de wijzigingen uitvoerbaar zijn, maar dat blijvende monitoring nodig is om te beoordelen of de beschikbare middelen toereikend zijn. De wetswijzigingen leiden tot uitbreiding en wijziging van taken voor gemeenten en GGD’en. Het gaat onder andere om een gezamenlijke spoedprocedure, aangepaste verantwoordelijkheden van de burgemeester en aanvullende taken voor de GGD bij verkennend onderzoek. Het moment van de gefaseerde inwerkingtreding en de financiële en inhoudelijke conse-quenties hiervan zijn op dit moment nog onzeker.

Gezonde leefomgeving Een gezonde fysieke en sociale leefomgeving heeft een groot en langdurig effect op de gezondheid. Zo’n leefomgeving beschermt mensen namelijk tegen risico’s en nodigt uit tot gezond gedrag. Maatregelen in het fysieke domein – zoals groen, schone lucht en veilige mobiliteit – bereiken iedereen en verkleinen gezondheidsverschillen. Hierdoor hebben ze vaak meer impact dan individuele leefstijlinterventies. In de landelijke nota Gezondheidsbeleid 2025-2030 is gezonde leefomgeving één van de vijf hoofdthema’s. Hierin staat dat de GGD bij uitstek beschikt over relevante gezondheidskennis en daardoor goed kan adviseren over een gezonde inrichting. Het Rijk bevordert betere samenwerking tussen GGD’en en andere overheden. Het ministerie van VWS onderzoekt of wetgeving moet worden aangescherpt, vooral rond de adviesrol van GGD’en. Dit gebeurt onder de vlag van de actieagenda Industrie en Omwonenden. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat coördineert deze agenda. Van gemeenten wordt extra inzet verwacht, onder andere bij het meenemen van gezondheid in omgevingsvisies en planvorming. Wij ondersteunen gemeenten daarbij door vroegtijdig gezondheidsrisico’s en -kansen te signaleren. Daarnaast adviseren we over ruimtelijke keuzes en de effecten daarvan op de gezondheid bij het opstellen van omgevingsvisies en -plannen.

De structurele financiering van deze rol is nog onduidelijk. We volgen de landelijke ontwikkelingen en werken in 2026 al samen met gemeenten aan een toekomstgericht voorstel over deze adviesfunctie. Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Seksuele gezondheid De regeling Specifieke uitkering aanvullende seksuele gezondheidszorg (SPUK ASG) voor de coördinerende GGD’en wordt in 2026 aangepast. Vanaf 2027 komt via het Aanvullend Zorgen Welzijnsakkoord structureel extra budget beschikbaar voor alle GGD’en. Infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid De financiering voor de versterking van de infectieziektebestrijding (IZB) en pandemische paraatheid is vooralsnog beschikbaar tot en met 2028. Ook in 2027 geven we uitvoering aan deze versterking. De aansluiting op de Landelijke Functionaliteit opgeschaalde Infectieziektebestrijding (LFI) wordt in 2026 afgerond, zodat GGD Fryslân in 2027 is aangesloten. Het is nog onzeker of deze aansluiting structureel extra capaciteit vraagt. Eventuele meerkosten vangen we binnen de bestaande begroting op.

11

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Vaccinatievoorziening Het ministerie van VWS is van plan om het RIVM in 2026 opdracht te geven de vaccinatiezorg voor volwassenen te versterken. Afhankelijk van de definitieve besluitvorming anticiperen we hier in 2027 op. Een mogelijke rol voor de GGD kan gevolgen hebben voor de huidige organisatie van vaccinaties. Daarnaast is nog onduidelijk of we in 2027 een COVID-19vaccinatiecampagne uitvoeren. Als dit het geval is, verwachten we dat hiervoor aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld. Bewaken van publieke gezondheid bij rampen en crises Forensische geneeskunde In 2027 werken we toe naar een landelijk stelsel voor forensische geneeskunde. De voorbereidingen hiervoor vinden plaats via een ledenproject van GGD GHOR Nederland, met gezamenlijke financiële bijdragen van alle GGD’en. Tegelijkertijd blijft de afhankelijkheid van externe inhuur een aandachtspunt. We richten ons op de beperking hiervan en op een doelmatige organisatie van de beschikbare capaciteit. Onzekerheden rond structurele financiering vanuit het Rijk en landelijke keuzes over de toekomstige inrichting, vragen om flexibiliteit in middelen en fasering.

2.2.3 Organisatie iStrategie Onze iStrategie geeft richting aan (digitale) samenwerking, digitalisering, datagedreven werken, informatieveiligheid, digitale vaardigheden en competenties van medewerkers. Dit zien we als een belangrijke strategische randvoorwaarde voor toekomstgerichte publieke gezondheidszorg en het verbeteren van onze dienstverlening. Door te investeren in een robuuste data-infrastructuur en een digitaal fitte organisatie, kan GGD Fryslân beter inspelen op toekomstige gezondheidsvraagstukken, maatschappelijke veranderingen en de krapte op de arbeidsmarkt. De inzet van innovatieve technologieën en datagedreven werken draagt bij aan het verlichten van de werkdruk en het vergroten van de effectiviteit en efficiëntie van de digitale dienstverlening. Voorbeelden hiervan zijn het gebruik van AI om dienstverlening te optimaliseren, het vervangen van handmatige taken door digitale oplossingen en het stimuleren van een lerende cultuur waarin medewerkers digitale vaardigheden verder ontwikkelen. Deze ontwikkeling krijgt een inhoudelijke plaats in de programmabegroting. Op dit moment gaan we ervan uit dat we dit binnen de bestaande financiële kaders kunnen opvangen. Uitkomst Bestuurlijke Opdracht GGD Fryslân staat voor complexe opgaven op het gebied van preventie en jeugdgezondheidszorg, terwijl er een structureel begrotingstekort van € 925.000 is.

Dit tekort komt onder andere door stijgende kosten voor personeel en huisvesting. In juni 2025 besloot de bestuurscommissie Gezondheid de huidige inzet op preventie en jeugdgezondheidszorg te handhaven. De commissie is overtuigd van het effect dat deze taken bijdragen aan het voorkomen van zwaardere zorg en hogere maatschappelijke kosten. Hierbij is afgesproken dat de gemeentelijke bijdrage wordt aangevuld in plaats van dat er in kerntaken wordt gesneden. Met dit besluit bevestigt de bestuurscommissie het vertrouwen in de maatschappelijke waarde van onze preventieve taken en onze rol als stabiele uitvoeringspartner. Zoals in de kaderbrief 2027-2030 is afgestemd, vangt GGD Fryslân een deel van de financiële opgave intern op door efficiencymaatregelen en taakherschikking op het toedienen van het Rotavirusvaccin. Door deze wijziging in de inzet van professionals kunnen we organisatorische veranderingen doorvoeren die leiden tot een besparing. Ook op het gebied van huisvesting besparen we gefaseerd door locaties doelmatiger te gebruiken en waar mogelijk synergie te creëren met andere publieke partners, zoals de brandweer. De nabijheid van consultatiebureaus voor inwoners blijft het uitgangspunt. We voeren de besparing fasegewijs in vanaf 2027, waarbij de structurele besparing vanaf 2029 € 75.000 bedraagt.

Een aanvullende gemeentelijk bijdrage dekt het resterende tekort van circa € 525.000, verdeeld over de Friese gemeenten. Zo blijft de continuïteit van de publieke gezondheidszorg gewaarborgd in Fryslân. 12

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

.

2.3. Baten en lasten in 2027 Programma Gezondheid

Lasten

Baten

Saldo

Pijler 1

17.773.778

56.320

17.717.458

Pijler 2

13.273.433

3.816.931

9.456.502

Pijler 3

2.062.321

1.137.007

925.314

Pijler 4

2.104.614

2.104.614

-

Toegerekende organisatiekosten

7.935.052

56.339

7.878.714

43.149.198

7.171.211

35.977.988

36.079.987

-36.079.987

36.079.987

-36.079.987

Dekkingsmiddelen gezondheid Gemeentelijke bijdrage

Totaal saldo van baten en lasten

43.149.198

43.251.198

-102.000

Reservemutaties Gezondheid

102.000

-

102.000

43.251.198

43.251.198

-

Gerealiseerd resultaat gezondheid

13

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

interview

Wat de leefomgeving betekent voor gezond leven

Een park in het centrum van Leeuwarden. De inrichting van de leefomgeving draagt bij aan gezondheid.

Gezond leven is meer dan een persoonlijke keuze. Steeds duidelijker wordt dat de fysieke en sociale leefomgeving grote invloed heeft op de gezondheid van mensen. “Jarenlang dachten we: als we mensen maar vertellen dat ze gezond moeten leven, dan gaan ze dat ook doen. Maar als de leefomgeving dat niet ondersteunt, werkt het niet”, vertelt Joost de Bruijn, milieugezondheidskundig adviseur van GGD Fryslân. Wat verstaan we onder de fysieke leefomgeving? Joost: “De fysieke leefomgeving gaat over alles wat letterlijk in iemands omgeving aanwezig is. Denk aan verkeer, een fabriek of een grote stal en de geluidsoverlast of uitstoot daarvan. Maar ook aan groen, speelplekken, bankjes en wandel- en fietspaden. Verder kun je denken aan stoffen in het milieu, zoals PFAS en bestrijdingsmiddelen. Hierover stellen inwoners steeds vaker vragen.” De fysieke en sociale leefomgeving zijn meestal met elkaar verbonden. “Een bankje is iets fysieks, maar wordt vaak ook een ontmoetingsplek. Groen helpt hitte tegen te gaan, maar zorgt er ook voor dat mensen eerder naar buiten gaan en elkaar tegenkomen.” De leefomgeving stuurt gedrag De leefomgeving bestaat niet alleen uit fysieke en sociale elementen, maar ook uit dagelijkse prikkels die samen onbewust sterk van invloed zijn op gedrag. Dat blijkt uit onderzoek.

“Denk aan reclame voor ongezonde producten, maar ook sociale media zorgen ervoor dat we vaker op de bank zitten en minder in beweging zijn.” Daarom verschuift de aandacht. “Als je aan de voorkant investeert in een gezonde leefomgeving, worden mensen onbewust meer gestimuleerd om gezonde keuzes te maken. Dat heeft meer impact dan alleen inzetten op leefstijl. Bovendien voorkom je dat gezondheidsproblemen pas aan de achterkant, in de zorg, worden opgelost.” De leefomgeving en gezondheidsverschillen “Mensen met een lagere sociaaleconomische positie wonen vaker in wijken die dicht op (snel)wegen zijn gebouwd, met minder groen en slechtere woningen. Dat brengt extra gezondheidsrisico’s met zich mee”, geeft Joost aan. Juist in die wijken kan verbetering van de fysieke leefomgeving veel betekenen. “Zodat iedere Friese inwoner de mogelijkheid heeft om gezonder te leven. Wat ons betreft verdient dat prioriteit.”

> 14

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Bewustwording in het fysieke domein De afgelopen jaren heeft de GGD met tijdelijke financiering gewerkt aan het onderwerp gezonde leefomgeving. “Die middelen hebben ons de ruimte gegeven om te pionieren, mede naar aanleiding van de nieuwe Omgevingswet, waarin de gezonde leefomgeving een prominentere plek heeft gekregen.” Op het gebied van bewustwording is nog werk te doen. “Zodat gemeenten, met name in het fysieke domein, de invloed van de fysieke leefomgeving structureel meenemen in de planvorming van bijvoorbeeld nieuwe wijken of bij aanpassingen in bestaande wijken.” Samenwerking met gemeenten Gemeenten geven het gezondheidsbeleid grotendeels lokaal vorm. De noodzaak van een gezonde leefomgeving wordt daarbij steeds breder gezien, ook landelijk. “Het onderwerp kan snel groot worden. De vraag is vaak: waar en hoe begin je? Daar helpen wij gemeenten bij. Wij brengen kennis, advies, onderzoek en soms een stukje uitvoering in.” Structurele financiering ontbreekt nog. “Maar hier wordt aan gewerkt. Gezonde leefomgeving is nu één van de gezondheidsonderwerpen waar we aan werken, maar de kans is aanwezig dat dit in de toekomst een vast en belangrijk onderdeel van ons werk wordt”, sluit Joost af.

15

3. Programmaplan Crisisbeheersing 3.1. Doel van het programma Met het programma ‘Crisisbeheersing’ richten wij ons op de fysieke veiligheid. Dit betekent dat wij alles in het werk stellen om risico’s te verkleinen en crises en incidenten te beheersen of te bestrijden. Onder de afdeling Crisisbeheersing vallen ook de taken voor ‘Bevolkingszorg’ en ‘Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR)’.

3.2. Speerpunten Veiligheid Wij zijn 24/7 alert en paraat:

Wij dragen bij aan het voorkomen van crisis:

Wij beschikken over een robuuste crisis- en brandweerorganisatie, met passend en voldoende personeel. Daarmee staan we 24/7 paraat.

Wij adviseren en informeren inwoners, gemeenten, instellingen en andere partijen in ons netwerk. Met als doel: meer veiligheid en bewustzijn.

Wij werken duurzaam en omgevingsbewust:

Wij zetten de netwerksamenleving centraal:

Wij werken informatiegestuurd met betrouwbare data:

Wij zijn een wendbare organisatie die alert is op landelijke/maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe risico's/trends en passen deze toe in de praktijk en onze bedrijfsvoering.

Wij verbinden burgers, gemeenten, bedrijven en instellingen, werken met hen samen en benutten elkaars kennis en expertise voor, tijdens en na een incident of crisis.

Wij ontwikkelen ons tot informatieknooppunt en werken zoveel mogelijk met betrouwbare en kwalitatief hoogwaardige informatie en data.

16

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

3.3. Resultaten in 2027 In 2024 hebben de minister van Veiligheid en Justitie en het Veiligheidsberaad de versterking van Crisisbeheersing uitgewerkt in de Landelijke agenda Crisisbeheersing 2024-2029. Deze agenda zet de koers uit voor een periode van zes jaar en geeft richting aan de inhoudelijke ambities op het terrein van crisisbeheersing van het Rijk en de veiligheidsregio’s. Zo hebben wij in onderstaand programmaplan rekening gehouden met de bijdrage die veiligheidsregio’s in Nederland mogen leveren aan de totale rijksweerbaarheidsopgave om daarmee de weerbaarheid en veerkracht van de samenleving te versterken. Speerpunt

Resultaat Wat willen we bereiken?

Activiteit Wat gaan we ervoor doen?

Wij zijn 24/7 alert en paraat

Onze crisisorganisatie blijft op sterkte, is opgeleid en geoefend en 24/7 paraat voor zowel GRIP-inzetten als langdurige crises.

We werven geschikt en passend personeel voor onze crisisorganisatie. We voeren een vakbekwaamheidsprogramma uit, in lijn met het landelijke programma Onderwijs onderweg. Dit betekent dat onze crisisfunctionarissen opleidingen, trainingen en praktijkoefeningen krijgen met de focus op actuele en prioritaire risico’s. We implementeren de eisen van het Uniform Kwaliteitsniveau Bevolkingszorg (UKB).

Wij dragen bij aan het voorkomen van crisis

De crisisorganisatie blijft - zo nodig in aangepaste vorm - functioneren als vitale sectoren verstoord raken.

We borgen de continuïteit van de crisisorganisatie en implementeren hiervoor de bijbehorende normen van de BIO en de NEN (conform volwassenheidsniveau 3). Voor de kritische processen organiseren we fallbackscenario’s.

We vullen de meldkamerfunctie Crisisbeheersing in op basis van het beleidsplan Meldkamer Noord-Nederland 2025-2028. De directeuren van de drie veiligheidsregio’s hebben dit plan vastgesteld.

We leveren een bijdrage aan de uitvoering van de jaarschijf 2027 van het beleidsplan Meldkamer NoordNederland 2025-2028.

De afdeling Crisisbeheersing werkt vanuit landelijke en regionaal geprioriteerde risico’s. Op die manier kunnen we de voorbereiding van crisisbeheersing gerichter oppakken.

We benutten continu de risicoinzichten uit ons regionaal risicoprofiel en ons zorgrisicoprofiel.

Tijdens een inzet kan de crisisfunctionaris beschikken over actuele plannen.

We maken en actualiseren plannen op basis van geprioriteerde risico’s. We stellen rampbestrijdingsplannen en informatiekaarten op voor onze crisisfunctionarissen. We leveren een bijdrage aan het opstellen van landelijke crisisplannen en gebruiken deze voor de eigen regionale planvorming.

17

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Speerpunt

Resultaat Wat willen we bereiken?

Activiteit Wat gaan we ervoor doen?

Wij dragen bij aan het voorkomen van crisis

Gemeenten gebruiken ons advies bij de vergunningverlening voor evenementen.

We geven veiligheids- en gezondheidsadviezen voor evenementen.

Wij werken duurzaam en omgevingsbewust

Samen met de Friese gemeenten leveren we via een projectorganisatie een bijdrage aan de rijksbrede weerbaarheidsopgave door de Friese samenwerkingsagenda Weerbaarheid en Veerkracht 2026-2027 uit te voeren. In deze agenda staan drie strategische lijnen centraal: versterken eigen continuïteit, coördinatie en noodsteunpunten, en versterken maatschappelijk middenveld.

Conform het in 2026 vastgestelde projectplan werken we aan de ontwikkeling van de drie strategische lijnen uit de samenwerkingsagenda.

We zetten de netwerksamenleving centraal

De afdeling Crisisbeheersing is, conform onze netwerkstrategie, in contact met relevante partners en partijen.

We maken samenwerkingsafspraken met ketenpartners en zorgen voor kennisdeling en informatie-uitwisseling.

We werken informatiegestuurd met betrouwbare data

Voor onze crisisorganisatie hebben we een veiligheidsinformatie- knooppunt (VIK) operationeel. Dit is aangesloten op het knooppunt coördinatie regio’s-rijk (KCR2).

We brengen de mate van De bestuurscommissie Veiligheid beoordeelt de staat van voorbereiding van zorginstellingen voorbereiding van zorginstellingen op rampen en crises. op rampen en crises in kaart. We maken op basis van de informatie die zij aanleveren een bestuurlijke rapportage.

We bevorderen kennisontwikkeling vanuit het kennisschakelpunt Veiligheid door het uitvoeren van de kennisagenda. We werken toe naar een 24/7 -informatiepositie. Daarmee ondersteunen we continue het proces van risicomonitoring en kunnen we sneller inspelen op kwetsbaarheden, dreigingen en incidenten/crises.

18

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

3.4. Baten en lasten in 2027 Programma Crisisbeheersing

Lasten

Baten

Saldo

Producten Crisisbeheersing

10.003.933

203.345

9.800.588

Toegerekende organisatiekosten

1.195.411

8.488

1.186.923

11.199.344

211.833

10.987.511

BDUR

6.585.112

-6.585.112

Gemeentelijke bijdrage

4.402.399

-4.402.399

-

10.987.511

-10.987.511

11.199.344

11.199.344

-

-

-

-

11.199.344

11.199.344

-

Dekkingsmiddelen Crisisbeheersing

Totaal saldo van baten en lasten

Reservemutaties Crisisbeheersing Gerealiseerd resultaat Crisisbeheersing

19

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

interview Vakbekwaam in een veranderende wereld

Net voor de start van een oefening. Op de achtergrond de mobiele commando unit. Tijdens een incident vindt hier crisisoverleg plaats.

Vakbekwaamheid gaat over het opleiden, trainen en oefenen van crisisfunctionarissen. Dat zijn mensen uit de eigen organisatie, maar ook uit gemeenten en van andere crisispartners. “Je bent geen crisisfunctionaris voor de hele dag. Maar als je pieper gaat of je wordt gebeld tijdens je piketdienst, dan laat je alles vallen en ben je ervan”, vertelt Guido Swildens, beleidsadviseur Vakbekwaamheid. Vakbekwaam worden en blijven “Er zijn verschillende functies binnen de crisisorganisatie. Als iemand start als crisisfunctionaris, leiden we diegene op voor een specifieke rol.” De basis daarvoor is het landelijke kwalificatiedossier waarin taken, competenties en gedrag staan. “Vakbekwaam blijven is vervolgens een kwestie van regelmatig trainen en oefenen.” Oefenen met actuele scenario’s “We oefenen regelmatig op verschillende niveaus. Soms monodisciplinair, bijvoorbeeld met alleen de afdeling Bevolkingszorg binnen een gemeente”, geeft Guido aan. Een andere keer wordt er multidisciplinair geoefend, met brandweer, politie, geneeskundige diensten, gemeenten en andere crisispartners tegelijk, zoals de kustwacht, Liander, Rijkswaterstaat en Wetterskip Fryslân. “De scenario’s voor de oefeningen laten we aansluiten op de actualiteit en dat zijn andere scenario’s dan jaren geleden.

Zo oefenen we nu situaties waarin drones een rol spelen of waarin de uitval van nutsvoorzieningen door een clusterbui centraal staat. Deze oefeningen maken in de praktijk vaak iets los en leiden dan tot gesprekken achteraf, bijvoorbeeld met gemeenten over hun eigen bedrijfscontinuïteit of crisisorganisatie.” Vragen de huidige omstandigheden iets anders van crisisfunctionarissen? Guido: “We hebben niet zozeer te maken met nieuwe risico’s, maar wel met verschuivende accenten waardoor situaties snel complex kunnen worden. Als crisisfunctionaris moet je daarom vindingrijk zijn. Daarnaast speelt samenwerken in netwerken vóór een crisis een grote rol. Dat betekent dat crisisfunctionarissen en partners elkaar in de dagelijkse praktijk actief opzoeken, zodat ze elkaar kennen en niet pas tijdens een crisis hoeven uit te vinden wie wat doet.” Landelijke onderwijsontwikkelingen Een belangrijke landelijke ontwikkeling op het gebied van vakbekwaamheid is het programma Onderwijs Onderweg. “Een omvangrijke landelijke ontwikkeling die het onderwijsstelsel rondom crisisbeheersing herijkt. Opleidingen voor crisisfunctionarissen blijven veelal zoals ze zijn, maar het programma heeft wel gevolgen voor de organisatie en toetsing”, zegt Guido. Zo wordt er bijvoorbeeld toegewerkt naar geaccrediteerde examens. Dat leidt tot meer landelijke uniformiteit en afstemming.

“Het idee is dat regio’s meer hetzelfde doen en van elkaar kunnen leren.”

> 20

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Leven lang leren Het vakbekwaamheidsprogramma van de afdeling Crisisbeheersing is breder dan de landelijke onderwijsontwikkelingen. “Jaarlijks stellen we een programma samen rond het regionale risicoprofiel, bestuurlijke prioriteiten en wat oefeningen en incidenten ons leren. Ook nemen we de leerbehoeften van onze crisisfunctionarissen mee. Vakbekwaam blijven is een doorlopend proces: het opfrissen van kennis, het uitwisselen van ervaringen en het trainen op specifieke vaardigheden”, sluit Guido af.

21

4. Programmaplan Brandweer 4.1. Doel van het programma Het programma van Brandweer Fryslân levert een bijdrage aan de veiligheid van de inwoners van Fryslân. Wij richten ons op: • • •

het voorkomen en beheersen van risico’s; het bestrijden van brand; hulp bij ongevallen.

4.2. Speerpunten In de ‘Meerjarenkoers 2023-2026' lichten we toe welke koers we de komende vier jaar varen. Crisisbeheersing en Brandweer Fryslân hebben gemeenschappelijke speerpunten. Voor een overzicht in beeld verwijzen we u naar paragraaf 3.2 van deze begroting.

4.3. Resultaten Brandweer Fryslân in 2027 We willen, naast de basistaken incidentbestrijding en de advies- en controletaken vanuit risicobeheersing, de volgende resultaten halen. Speerpunt

Doel / actviteit

Wij zijn 24/7 Strategisch alert en paraat huisvestingsprogramma

Resultaat 2026 2020 We stellen nieuwe leidende principes vast voor de vastgoedportefeuille van Brandweer Fryslân.

Weerbaarheid

Onze rol voor een weerbare Friese samenleving is duidelijk en hieraan geven we uitvoering.

Veerkracht, mentale gezondheid en PTSSregeling

We geven zowel proactief, preventief als reactief structureel invulling aan goed werkgeverschap als het gaat om de mentale gezondheid van ons personeel.

Continuïteit brandweerorganisatie

We hebben ons voorbereid op verstoringen, zoals uitval van nutsvoorzieningen, zodat we 24/7 paraat kunnen blijven.

Vakbekwaamheidsnorm officieren

In 2027 geven we uitvoering aan en rapporteren we over de nieuwe vakbekwaamheidsnormen voor (Hoofd)Officieren van dienst en adviseurs Gevaarlijke stoffen.

22

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Speerpunt

Doel / activiteit

Resultaat 2027

Wij dragen bij aan het voorkomen van crises

Advies en toezicht (Omgevingswet)

•

•

Risicogericht werken

•

• •

Natuurbrandbeheersing

•

• • •

Bluswatervoorziening

• •

Wij werken duurzaam en omgevingsbewust

In 2027 werken we met een nieuwe dienstverleningsovereenkomst met gemeenten voor brandveiligheid, omgevingsveiligheid en toezicht en handhaving. We blijven uren en werkzaamheden monitoren. Samen met gemeenten implementeren en geven we uitvoering aan het nieuwe programma Risicogericht toezicht. We realiseren en implementeren een nieuw uitvoeringsprogramma Brandveilig leven. In 2027 maken we op basis van risicogerichte benadering gerichte keuzes in het maken, verwerken en bijhouden van operationele informatievoorziening voor onze repressieve diensten. We werken met de nieuwe Risico Index Natuurbranden (RIN). Deze wordt landelijk ontwikkeld. We beoordelen kritisch de focus van onze inspanningen en richten ons, waar nodig, op nieuwe risico’s. We versterken de samenwerking en hebben (landelijk) duidelijkheid over de financiering. We vertalen de nieuwe (landelijke) wetgeving op natuurbrandbeheersing door naar onze aanpak. We ontwikkelen de vakbekwaamheid van de repressieve organisatie verder.

We borgen het structureel ingerichte overleg met het netwerk over bluswater. We geven verder vorm aan de aanpak van gebieden/objecten waar weinig bluswater aanwezig is en spreken vervolgstappen af.

Toekomstgerichte toegangsverschaffing

•

PFAS/Blusschuim

We faseren schuim als primair blusmiddel uit. In 2026 hebben we een implementatieplan gemaakt en is de uitvoering gestart.

•

We voeren het beleid voor toegangsverschaffing uit (op te stellen in 2026). We doorlopen een communicatietraject voor objecteigenaren.

23

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Speerpunt

Doel/activiteit

Wij zetten de netwerksamenleving centraal

Landelijke ontwikkelingen Brandweer Fryslân verkent verschillende scenario’s vanuit de landelijke ontwikkelingen, zoals: naar aanleiding van de ‘grote werken’ (strategisch • Het vormgeven van een manschapopleiding thema’s RCDV) •

Onderwijs onderweg

•

Toekomstbestendige brandweerorganisatie

• Wij werken informatiegestuurd met betrouwbare data

Goed werkgeverschap

Resultaat 2027 2020

• • •

die meer differentiatie biedt; Het herijken van het onderwijsstelsel; Thema's als diversiteit en inclusie in het kader van goed werkgeverschap. We sluiten indien passend voor de regio aan bij de veranderingen die uit deze programma's voortkomen.

Verantwoorden en verbeteren

We werken met betrouwbare data voor onze interne sturing en verantwoording.

Operationele informatievoorziening

We doorontwikkelen de afstemming van informatie voor gebruikers. We blijven onze operationele informatievoorziening beheren en verbeteren, zodat eenheden beschikken over actuele en bruikbare informatie.

Tweewegpaging

We starten met monitoring op basis van tweewegpagers. Daarmee krijgen we beter inzicht in opkomst en bezetting van voertuigen en eenheden. Deze informatiestromen borgen we in 2027.

4.4. Baten en lasten Brandweer in 2027 Programma Brandweer

Lasten

Baten

Saldo

Producten Brandweer

47.734.603

1.104.231

46.630.372

Toegerekende organisatiekosten

11.480.062

81.509

11.398.553

59.214.665

1.185.740

58.028.925

BDUR

5.541.778

-5.541.778

Gemeentelijke bijdrage

52.401.809

-52.401.809

57.943.587

-57.943.587

59.214.665

59.129.327

85.338

-

85.338

-85.338

59.214.665

59.214.665

-

Dekkingsmiddelen Brandweer

Totaal saldo van baten en lasten

Reservemutaties Brandweer Gerealiseerd resultaat Brandweer

24

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

interview Werken aan veerkracht bij de brandweer

Op elkaar kunnen leunen is de basis van veerkracht bij Brandweer Fryslân.

Is het normaal dat ik slecht slaap of een bepaalde plek vermijd? Wat als je als brandweerman of -vrouw met zulke vragen rondloopt? “Wij staan op als er iets met onze brandweermensen is. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar het is wel waar alles begint. Zorgen voor de samenleving begint bij zorgen voor de mensen die elke dag uitrukken”, zeggen Judith Wietsma, aanjager mentale veerkracht, en Eelco Mur, senior medewerker nazorg. Een stevige basis van opvang en zorg “Na een heftige inzet wil je niet met je eigen verhaal naar huis,” vertelt Eelco. “Daarom hebben we bij Brandweer Fryslân al jaren het Team Collegiale Opvang (TCO).” Het TCO bestaat uit zestien collega’s, verspreid over Fryslân en afkomstig uit verschillende functies. “Juist die mix maakt het team herkenbaar en benaderbaar.” Opvang in de praktijk Als de inzet van het TCO nodig is, gebeurt dit direct na een incident, als de ploeg terug is op de kazerne. Eelco: “Twee TCO-collega’s zijn aanwezig bij de debriefing. We beginnen technisch: wat is er gebeurd en hoe is er gewerkt? Daarna komt de beleving aan bod: hoe voelde het en hoe ging de samenwerking?” Het doel is helder: met één gezamenlijk verhaal afsluiten, zodat niemand alleen blijft met zijn eigen ervaring. “Afgelopen jaar zijn we als TCO ongeveer dertig keer in actie gekomen. Dat zien we als iets positiefs.

Mensen weten ons steeds beter te vinden.” Uitleg en herkenning Eelco voert daarnaast regelmatig één-op-één gesprekken met collega’s die met vragen rondlopen. Soms op initiatief van de collega zelf of naar aanleiding van een TCO-inzet. “Als mensen begrijpen wat er met ze gebeurt, helpt dat vaak al,” zegt hij. “Dan denken ze: oké, dit hoort erbij of: nu is het tijd om iets te doen. En ze hoeven het niet alleen te doen.” Die bewustwording maakt het makkelijker om signalen te delen en hulp te vragen. Veerkracht begint niet pas na een incident “Privéomstandigheden, eerdere ervaringen of langdurige druk kunnen ook meespelen bij de mentale belasting van brandweermensen,” legt Judith uit. “Dat neem je mee de kazerne in of de wagen op.” Daarom is er steeds meer aandacht voor bewustwording van veerkracht aan de voorkant. “Het gaat erom dat mensen zichzelf leren kennen. Maatwerk is het uitgangspunt. Hoe reageer jij op spanning? Wat helpt jou om te herstellen? En wanneer moet je aan de bel trekken?” Die gesprekken vinden niet alleen plaats na incidenten, maar ook structureel binnen ploegen, bij bijeenkomsten en met leidinggevenden. “Door samen te kijken hoe een ploeg ervoor staat, kun je eerder inspelen op wat iemand nodig heeft.”

> 25

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Stap voor stap verder Richting 2027 wordt deze manier van werken stap voor stap uitgebouwd. “We bouwen verder op wat er al staat,” zegt Judith. “De mental check-up gesprekken lopen al en blijven onderdeel van hoe we aandacht hebben voor veerkracht.” Ook het thuisfront blijft aandacht krijgen, onder andere via partneravonden. Veerkracht stopt immers niet bij de kazerne. “Daarnaast verkennen we hoe medewerkers makkelijker hun weg kunnen vinden als ze vragen hebben over hun mentale gezondheid, bijvoorbeeld via een digitaal centraal startpunt.” Tot slot Brandweer Fryslân zet niet voor niks in op het versterken van het samenspel tussen voor-en nazorg. “We willen niet dat mensen vastlopen of langdurig uitvallen. Brandweerman of -vrouw word je echt niet zomaar. Deze baan kies je met je hart. Je wilt niet vastlopen, maar mee die wagen op!", sluiten Judith en Eelco af.

26

5. Financiën en kengetallen Bijdrage per programma GGD

36.079.987

Crisisbeheersing

4.402.399

Brandweer

52.401.809

Totaal

92.884.195

Inkomstenverdeling Bijdrage gemeenten

92.884.195

BDuR

12.126.890

Overig

8.568.784

Totaal

113.579.869

Kostenverdeling Salariskosten

76.774.246

Kapitaalslasten

11.743.722

Huisvestingskosten

3.913.480

Materiële kosten

21.131.759

Totaal

113.563.208

Verdeelsleutel organisatiekosten GGD

38,5%

Crisisbeheersing

5,8%

Brandweer

55,7%

Formatie per programma Organisatie

121 fte

Brandweer

185 fte

GGD

289 fte

Crisisbeheersing

43 fte

Totaal

638 fte

27

6. Algemene dekkingsmiddelen Gemeentelijk bijdrage in het nadelig saldo Conform de gemeenschappelijke regeling wordt de vastgestelde gemeentelijke bijdrage, voor de programma’s Gezondheid en Crisisbeheersing, in het nadelig saldo verdeeld naar het inwonertal. Als afwijking hierop heeft het Algemeen Bestuur besloten de bijdrage voor het programma Brandweer als volgt te verdelen: op basis van de verdeling van het cluster openbare orde en veiligheid (OOV) in het gemeentefonds. De bijdrage aan het programma Organisatie wordt conform de eerder vastgestelde verdeelsleutels voor organisatieoverhead toegerekend aan de oorspronkelijke taakvelden. Door deze toerekening kunnen de deelnemende gemeenten de bijdrage opnemen in hun eigen begroting. De toerekening aan de taakvelden is als volgt: GGD

38,5%

Crisisbeheersing

5,8%

Brandweer

55,7%

Per programma is de bijdrage als volgt: GGD

€ 36.079.987

Crisisbeheersing

€ 4.402.399

Brandweer

52.401.809

Totaal

92.884.195

In bijlage 1 staat een overzicht van de verdeling van de bijdrage per taakveld over de gemeenten, inclusief een meerjarenperspectief richting 2030. Brede doeluitkering rampenbestrijdingen De bijdrage ‘brede doeluitkering rampenbestrijdingen’ (BDUR), zoals opgenomen in de begroting, hebben we gebaseerd op deze meest recente informatie. De bijdrage BDUR werd tot en met 2019, conform het (bij de regionalisering afgesproken) uitgangspunt, voor 35% toegerekend aan het programma Crisisbeheersing en voor 65% aan het programma Brandweer. Vanaf 2020 heeft het Landelijk Meldkamer Systeem de bijdrage naar beneden bijgesteld. Dit raakt alleen de brandweerbegroting en daarom houden we vanaf 2020 de volgende verdeling aan: 62% Brandweer en 38% Crisisbeheersing. Vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn met de contourennota ‘Versterking Crisisbeheersing en Brandweerzorg’ extra middelen toegekend aan de veiligheidsregio’s. Deze middelen zijn bedoeld om een toekomstbestendig en samenhangend stelsel voor crisisbeheersing en brandweerzorg te realiseren. Daarnaast zijn op 15 oktober 2025 bestuurlijke afspraken gemaakt over de verdere structurele versterking van de maatschappelijke en regionale weerbaarheid. Deze afspraken leiden tot een structurele ophoging van de BDuR ten behoeve van crisisbeheersing en regionale weerbaarheid.

28

7. Paragrafen 7.1. Financiering Beleid De kaders voor financiering zijn gebaseerd op de Wet financiering decentrale overheden en de bijbehorende uitvoeringsregelingen. Het treasurybeleid van Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is vastgelegd in de financiële verordening. Daarin is afgesproken dat het dagelijks bestuur bij het aantrekken van middelen de volgende kaders hanteert: •

Voor financieringen met een looptijd langer dan één jaar vragen wij minimaal twee prijsopgaven op bij verschillende financiële instellingen.

•

Wij maken geen gebruik van financiële derivaten als bedoeld in artikel 1, onder c, van de Wet financiering decentrale overheden.

Met ons financieringsbeleid dekken we de risico’s voor langere tijd af met vastrentende leningen. We stemmen de omvang en looptijd van deze leningen af op de omvang en levensduur van de materiële vaste activa. Daarnaast plannen we deze binnen de kaders voor de renterisiconorm. Leningenportefeuille Het verloop in de financieringsportefeuille is nagenoeg volledig te herleiden tot het investeringsprogramma. Door het geplande investeringsprogramma in 2026 en 2027 neemt de omvang van de langlopende leningen naar verwachting toe tot ruim € 70 miljoen per eind 2027. Het verwachte verloop van de leningenportefeuille is daarmee als volgt: Saldo per 1 januari

€ 64.692

Opname

€ 12.000 +

Reguliere aflossingen

€ 6.185 -/-

Saldo per 31 december

€ 70.507

29

Programmabegroting 2027 • Veiligheidsregio Fryslân

Rente a

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

b

De externe rentebaten (idem)

€ 1.908.150 -/-

Saldo rentelasten en rentebaten

€

0

€ 1.908.150

c1

De rente die aan de facilitaire grondexploitaties (kostenverhaal) moet worden doorberekend

-/-

€0

c2

De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

-/-

€0

c3

De rentebaat van doorverstrekte leningen, als daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

€0 +/+

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

€ 1.908.150

d1

Rente over eigen vermogen

+/+

€

0

d2

Rente over voorzieningen

+/+

€

158.332

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

e

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

f

Renteresultaat op het taakveld Treasury

€ 2.066.482

-/-

€ 2.066.482 €

-

We hanteren een omslagrente van 2,17% voor het toerekenen van rente aan de programma’s. Kasgeldlimiet en renterisiconorm Het financieringsbeleid voorziet in een groter beroep op kortlopende leningen, voordat langlopend wordt gefinancierd. Dit betekent dat de ruimte onder de kasgeldlimiet wordt benut, dit is gelijk aan voorgaand jaar. Hierbij wordt de kasgeldlimiet per kwartaal overigens niet overschreden. Voor 2027 is de kasgeldlimiet bepaald op 8,2% van het begrotingstotaal, dit is € 9,3 miljoen. De renterisiconorm voor 2027 is 20% van het begrotingstotaal, of € 22,8 miljoen. Bij het samenstellen van de leningenportefeuille hebben we er rekening mee gehouden dat de jaarlijkse aflossingen en renteherzieningen de renterisiconorm niet overschrijden.

30

7.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies (BBV) schrijft voor dat de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ aandacht besteedt aan de relatie tussen de risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Algemeen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de organisatie om omvangrijke tegenvallers op te vangen, zonder het beleid aan te passen. Het weerstandsvermogen waarborgt daarmee de continuïteit van de organisatie. De weerstandscapaciteit bestaat uit beschikbare middelen om risico’s op te vangen als deze zich voordoen. Dit betreft incidentele weerstandscapaciteit, zoals vrije reserves, en structurele weerstandscapaciteit. Bij structurele weerstandscapaciteit gaat het bijvoorbeeld om de post ‘onvoorzien’ en eventuele vrije begrotingsruimte. Bij een gemeenschappelijke regeling is in beginsel altijd sprake van 100% weerstandscapaciteit. De deelnemende gemeenten zijn namelijk wettelijk verplicht om ervoor te zorgen dat de gemeenschappelijke regeling altijd over voldoende middelen beschikt om aan de verplichtingen te voldoen. Weerstandscapaciteit Veiligheidsregio Fryslân Het beleid over weerstandsvermogen en risicobeheersing staat in de beleidsnota Weerstandsvermogen 2023-2026. In deze nota gaan we specifiek in op de bepaling van de weerstandscapaciteit.