Jaarstukken Dantumadiel 2024_2025-06-26 (definitief)
Tekst van het document
O
404.1.2 Inzetten op branding en marketing.
G
404.1.3 Opstellen van een ontwikkelkader.
O
404.1.4 Onderzoek naar optimalisatie van fiets- en wandelnetwerk.
O
404.1.5 Stimuleren initiatieven van inwoners.
G
Programma 5: Wenjen en Omjouwing 501 Wonen 501.1 In de komende 4 jaar worden er 200 extra wooneenheden gerealiseerd vanuit sociaal oogpunt naast de bestaande productie, waarbij de gemeente de regierol behoudt. 501.1.1 100 woningen realiseren voor starters en lagere inkomens (onder de €250.000).
O
501.1.2 75 woningen realiseren voor senioren appartementen of woonhofjes.
G
501.1.3 Het vaststellen van beleid over pré mantelzorg-, kangoeroewoningen, flexibel wonen en tiny houses waardoor er ten minste 25 alternatieve woonvormen gerealiseerd kunnen worden.
O
502 Duurzaamheid 502.1 De hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100kg per inwoner per jaar in 2025. 502.1.1 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren (afvalpreventie) door middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023.
G
502.1.2 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om hun afval zo goed mogelijk te scheiden door middel van middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023.
G
502.1.3 Samen met burger een plan ontwikkelen voor afvalpreventie en afvalscheiding.
O
79
Overzicht activiteiten 502.1.4 De bron- en nascheiding van de huishoudelijk afvalinzameling en -verwerking wordt verder ontwikkeld zodat zo veel mogelijk huishoudelijk afval kan worden hergebruikt.
Voortgang G
502.2 70% van de elektriciteit van de gehele gemeente wordt duurzaam opgewekt in 2030 en een besparing creëren van 1,5% procent energie per jaar. 502.2.1 In 2023 een plan ‘Dorp van de toekomst’ gericht op klimaatverandering en energietransitie, gereed te hebben om de ambitie te kunnen realiseren en hierbij de mienskip bij betrekken.
O
502.2.2 Stimuleren van opzetten energie coöperaties.
G
502.2.3 Plan op te stellen in 2024 om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen.
G
502.2.4 Het realiseren van een gemeentelijk circulair ambachtscentrum waardoor het hergebruik van producten binnen de gemeente optimaal wordt gefaciliteerd. In samenwerking met: Dokwurk, Kringloopwinkels en Milieustraten.
O
502.3 De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien op basis van een maatschappelijk verantwoord niveau van levensonderhoud. 502.3.1 Uitvoering geven aan het project Energiearmoede.
G
503 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen 503.1 De kwaliteit en aantrekkelijkheid van de woningvoorraad en woonomgeving verbeteren en te verduurzamen. 503.1.1 Faciliteren in het verduurzamen van de bestaande woningen.
G
503.1.2 Het maken van dorpsbiografieën.
G
503.1.3 Meer aandacht voor groen in (nieuwbouw) wijken en buitenfaciliteiten verbeteren met parken en tuinen.
G
503.2 De doorlooptijd van planvoorbereiding voor ruimtelijke projecten met 40% versnellen. 503.2.1 Plan van aanpak opzetten en hier acties op ondernemen.
O
Programma 6: Iepenbiere Romte 602 Onderhoudskwaliteit openbare ruimte 602.1 Beheer van kapitaalgoederen Openbare Ruimte optimaliseren om de balans tussen kosten, bedrijfszekerheid en risicosturing te verbeteren. 602.1.1 Verkennend onderzoek voor de haalbaarheid van assetmanagement van kapitaalgoederen.
G
603 Duurzame inrichting openbare ruimte 603.1 Bevorderen van de biodiversiteit binnen de openbare ruimte. 603.1.1 Uitwerken van een paragraaf ‘biodiversiteit’ in de beleidsplannen Openbare Ruimte.
G
603.1.2 Het realiseren en stimuleren van maatregelen: delen intensief gazon extensief beheren, bloembollen aanplanten, geveltuinen aanleggen, extra inheemse bomen aanplanten, vogelbosjes aanleggen en inzaaien bloemenweides binnen de bebouwde kom
G
604 Verkeer/mobiliteit 604.1 Het creëren van veilige en duurzame bereikbaarheid voor alle relevante mobiliteitsvormen. 604.1.1 Opstellen mobiliteitsplan (GMP) in 2023 en een uitvoeringsprogramma Verkeer en Mobiliteit..
G
604.1.2 Inhaalslag realiseren op het onderhoud van openbare ruimte om de toegankelijkheid en veiligheid te verbeteren.
O
604.1.3 Realiseren van een hoofdfietsroute Damwâld – Feanwâlden met aansluiting op de Koarndyk.
G
604.1.4 Samen met de Provincie Fryslân zorgdragen voor een plan voor veilige en doeltreffende herinrichting van de N361 Lauwersseewei waarbij zo veel mogelijk koppelkansen worden benut.
O
604.2 De fysieke toegankelijkheid van winkelkernen voor mensen met een beperking één inrichtingsniveau omhoog te brengen. 604.2.1 Startnotitie ontwikkelen met als doel het ‘keurmerk toegankelijkheid’ op minimaal het niveau ‘brons’ te behalen.
O
604.3 Infrastructuur voor recreatie en toerisme opwaarderen.
80
Overzicht activiteiten
Voortgang
604.3.1 Verbreden van fietspaden en omvormen naar beton of asfalt en netwerken op elkaar aansluiten.
G
604.3.2 Koppelkansen verzilveren die bijdragen aan de haalbaarheid van realisatie vaarroute Âldtsjerk – Rinsumageast - Dokkum
G
81
Paragrafen Paragraaf lokale heffingen 1.1 Inleiding Deze paragraaf gaat over de lokale belastingen en heffingen. Aan de orde komen het beleid ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de kostendekkendheid van de tarieven, het kwijtscheldingsbeleid dat we hanteren en de lastendruk voor de burger. De publiekrechtelijke heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten: • Belastingen: de opbrengsten van belastingen komen toe aan de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. Dit zijn onder meer de onroerendezaakbelastingen (OZB), de toeristen- en de forensenbelasting. Het criterium kostendekkendheid is hier niet aan de orde; • Rechten: een recht is een vergoeding voor een concrete prestatie door de gemeente geleverd. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar: de opbrengsten moeten aangewend worden voor de gerelateerde prestaties. Voorbeelden zijn de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Hier geldt een wettelijke norm van maximaal 100% kostendekkendheid.
1.2 Overzicht belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht kan worden besteed. De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt.
Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt”. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn
82
aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. Leges Per 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet ingegaan. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze nieuwe wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. Dit heeft impact op de legesplichtige activiteiten. Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen.
De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet. Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. Bij het jaarlijks vaststellen van de legesverordening moet inzichtelijk gemaakt worden dat de totale geraamde baten van de leges niet uitgaan boven de totale geraamde lasten.
1.3 Tarieven en kwijtscheldingsbeleid Tarieven 100% kostendekking rioolheffing, afvalstoffenheffing en hoofdstukken 1 en 2 legesverordening Voor de rioolheffing en afvalstoffenheffing en de hoofdstukken 1 en 2 van de legesverordening wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%. Dit leidt voor het begrotingsjaar tot gelijkblijvende tarieven voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. De inwerkingtreding van de Omgevingswet en de hiermee gepaarde overwegingen en eventuele onzekerheden leiden ertoe dat voor het jaar 2024 geen sprake is van 100% kostendekkendheid (uit voorzichtigheidsprincipe). Voor de leges is aansluiting gezocht bij het ANG-model waarbij vooralsnog een minderopbrengst is ingeschat als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat activiteiten vervallen waarover nu nog leges geheven worden. Ook zijn er minder vergunningplichten.
83
Compensatie tarief OZB-woningen met daling/stijging tarief riool- en afvalstoffenheffing Op 7 juli 2020 is een amendement aangenomen op basis waarvan voor de berekening van het tarief woningen OZB het vertrekpunt weliswaar steeds het inflatiepercentage is, maar dat in aanvulling daarop het tarief ook wordt aangepast om de effecten van een daling en/of stijging van de tarieven riool- en afvalstoffenheffing volledig te compenseren. Toeristenbelasting Deze belasting is met ingang van 2021 ingevoerd. De belasting wordt geheven voor het houden van nachtverblijf binnen de gemeente tegen een vergoeding. Belastingplichtige is degene die verblijf biedt. Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking.
De gemeente Dantunadiel maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt ook voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Het bedrag aan te verlenen kwijtscheldingen is geraamd op € 180.000. De kosten van de kwijtschelding wordt op basis van de werkelijke kwijtscheldingen van afgelopen jaren voor 50% toegerekend aan de afvalstoffenheffing en voor 50% aan de rioolheffing. Voor het belastingjaar 2024 is een bedrag van €144.127 kwijtgescholden.
84
1.4 Tarieven Het tarief van iedere lokale heffing wordt in het najaar door middel van een apart raadsvoorstel vastgesteld. Met inachtneming van hetgeen hiervoor is opgemerkt over de beleidskaders waarbinnen in algemeenheid beslissingen worden genomen over tariefontwikkelingen, zijn hierna de precieze effecten daarvan voor het jaar 2024 ten opzichte van 2023 weergegeven. Tarieven 2024 Tarief 2023
Tarief 2024
Procentuele correctie
OZB-eigenaar woningen
0,1486%
0,1411%
-/- 5,05%
OZB-eigenaar niet-woning
0,2978%
0,2978%
0%
OZB-gebruiker
0,2317%
0,2317%
0%
€ 1,00
€ 1,00
0%
div.
div.
div.
Eenpersoonshuishouden
€ 204,72
€ 204,72
0%
Meerpersoonshuishouden
€ 255,75
€ 255,75
0%
Woningen
€ 188,23
€ 188,23
0%
Bedrijven
€ 229,15
€ 229,15
0%
Verpleeg- en verzorgingshuizen
€ 271,95
€ 271,95
0%
Garageboxen
€ 20,34
€ 20,34
0%
Belasting soort
Toeristenbelasting
Leges
Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
85
1.5 Belastingopbrengsten 2024 Onderstaande tabel geeft een beeld van de voor het jaar 2024 begrote opbrengsten en werkelijke ontvangsten voor de belastingen, rechten en heffingen. Opbrengsten belastingen (bedragen x 1.000 euro) Belastingsoort
Opbrengst 2024
Begroting 2024
Saldo
OZB-eigenaar woningen
3.504
3.468
36
OZB-eigenaar niet-woning
737
735
2
OZB-gebruiker
438
420
18
Toeristenbelasting
50
47
3
Afvalstoffenheffing
1.941
1.935
6
Rioolheffing
1.552
1.551
1
Leges
678
578
100
Totaal
8.900
8.734
166
1.6 Kostendekking afvalstoffenheffing, rioolheffing, en leges Afvalstoffenheffing en Rioolheffing De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing omdat de opbrengst niet naar de algemene middelen vloeit, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en -verwerking. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtscheldingen volledig gedekt worden uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing. Eventuele overschotten of minder kosten worden gestort in een egalisatievoorziening waardoor het geld beschikbaar blijft voor Afval. De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing verhaald. Gemeenten hebben naast de zorgplicht voor stedelijk afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtscheldingen volledig gedekt worden uit de opbrengst voor de rioolheffing. Eventuele overschotten of minder kosten worden gestort in een egalisatievoorziening waardoor het geld beschikbaar blijft voor Riolering.
86
Leges In de begroting wordt jaarlijks een beeld geschetst van de te verwachten opbrengsten van de belastingen, rechten en heffingen en in de jaarrekening een beeld van de daadwerkelijk gerealiseerde bedragen. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van die begrote en gerealiseerde opbrengsten voor het jaar 2024. Kort samengevat ziet het beeld voor de leges er als volgt uit: Opbrengsten 2024
Toegerekende kosten (ANG)
Kostendekking
Hoofdstuk 1 Algemene Dienstverlening
278
274
102%
Hoofdstuk 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning
379
321
118%
Totaal titel 1 en 2
658
595
111%
Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder Europese Dienstenrichtlijnen
20
24
81%
Totaal Legesverordening
678
619
109%
(bedragen x € 1.000)
1.7 Vergelijking woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo), een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen. Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2024 de onderstaande tabellen hebben ontleend. Het Coelo berekent de woonlasten over de gemiddelde WOZ-waarde per gemeente van de koopwoningen. Voorheen werd uitgegaan van de gemiddelde waarde van koop- en huurwoningen tezamen. De gemiddelde woningwaarde waar het Coelo mee rekent ligt dus hoger dan de gemiddelde woningwaarde die de gemeente gebruikt om de tarieven te berekenen. Volgens het Coelo is de gemiddelde WOZ-waarde 2024 van koopwoningen in de gemeente Dantumadiel € 373.000. In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, alsmede de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij, zowel in relatieve als absolute zin, de afwijkingen ten opzichte van het Friese gemiddelde weergegeven.
87
Woonlasten 2024 eigenaar – bewoner
Eenpersoons
Meerpersoons
Rangorde provinciaal (meerpersoons)
Rangorde landelijk (meerpersoons)
Dantumadiel
€ 923
€ 974
15
163
Gemiddelde in Friesland
€ 782
€ 893
In procenten
118%
109%
In euro's
€ 141
€ 81
Gemeente
Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde
De provinciale rangorde is in 2024 ten opzichte van 2023 verbeterd. De gemeente is gestegen van plaats 18 naar plaats 15. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Achtkarspelen). Woonlasten 2024 huurder
Eenpersoons
Meerpersoons
Rangorde provinciaal (meerpersoons)
Rangorde landelijk (meerpersoons)
Dantumadiel
€ 393
€ 444
9
158
Gemiddelde in Friesland
€ 339
€ 453
In procenten
116%
98%
In euro's
€ 54
€ -9
Gemeente
Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde
Voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2024 is verbeterd ten opzichte van 2023. Van plek 10 naar plek 9. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Weststellingwerf) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke).
88
Paragraaf weerstandvermogen 2.1 Inleiding Als gemeente streven wij naar een optimale dienstverlening en goede voorzieningen voor onze inwoners. Een belangrijke voorwaarde om deze doelstelling te realiseren is een gezonde financiële positie. In deze paragraaf treft u een beoordeling aan van de beschikbare weerstandscapaciteit en de minimaal vereiste weerstandscapaciteit vanuit de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Daarnaast treft u een risico inventarisatie aan en aantal financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van de gemeente. Vanuit wet- en regelgeving is het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) het voornaamste kader voor deze paragraaf. De lokale kaders zijn uitgewerkt in de Financiële verordening (2023) en de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen (2024).
2.2 Beschikbare- en vereiste weerstandscapaciteit Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen beschikt de gemeente Dantumadiel over een beleid voor het omgaan met risico's en het weerstandsvermogen. Het doel van het beleid is om gezonde financiële basis te creëren voor de komende jaren. De drie belangrijkste pijlers van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen zijn: •
Het inventariseren van risico's middels NARIS en het verbeteren van inzicht in risico's en de beheersing daar van;
•
Het jaarlijks bespreken van de financiële houdbaarheidstest van de VNG in de auditcommissie;
•
Het vaststellen van de minimale weerstandscapaciteit op € 10 miljoen óf op basis van de risico inventarisatie uit NARIS indien deze hoger is.
In deze paragraaf lichten we een en ander toe over de derde pijler en in hoeverre er op dit moment wordt voldaan aan de minimaal vereiste weerstandscapaciteit. Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen is de minimale weerstandscapaciteit vastgesteld op 10 miljoen euro tenzij de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico inventarisatie uit NARIS een hogere waarde vereist. De grens van € 10 miljoen euro is vastgesteld om mogelijke verliesjaren in de toekomst op te kunnen vangen. Daarbij is de ervaring uit het verleden dat een nadelig resultaat van € 4 miljoen gedurende de drie daar opeenvolgende jaren omgebogen kan worden met ieder jaar een verbeter van € 1 miljoen. Daar uit volgt dan de rekensom (€4 miljoen + € 3 miljoen + € 2 miljoen + € 1 miljoen) dat er in een dergelijke situatie € 10 miljoen euro vereist is om deze tegenvaller op te vangen. In het geval dat het weerstandsvermogen daadwerkelijk nodig is om tegenvallers op te vangen kan het weerstandsvermogen onder de gewenste ondergrens van € 10 miljoen komen. Op zo’n moment is het vaak niet mogelijk om het weerstandsvermogen direct weer op het gewenste niveau te krijgen. In de praktijk zal vaak een ombuiging nodig zijn alvorens een aanvulling van het weerstandsvermogen mogelijk is.
Het doel van het weerstandsvermogen is ook om de financieel moeilijke jaren door te komen en in die periode aan de wettelijke (toezichts)eisen te voldoen. In deze situatie zal het College in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing rapporteren welke acties worden ondernomen om het weerstandsvermogen (op termijn) weer op de gewenste ondergrens te krijgen.
89
In Tabel 1 is de stand van de Algemene reserve ultimo 2024 afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit zoals voorgeschreven door de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen. De beschikbare weerstandscapaciteit is hoger dan de vereiste weerstandscapaciteit. De gemeente Dantumadiel voldoet hiermee aan de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. Tabel 1: Algemene reserve afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit Bedragen x € 1.000
Rekening 2024
Beschikbare weerstandscapaciteit
13.783
Vereiste weerstandscapaciteit
10.000
Ruimte (+) / tekort (-)
3.783
Beschikbare weerstandscapaciteit
Stand Algemene reserve 1 januari
12.828
Onttrekkingen (-)
3.247
Stortingen (+)
335
Resultaat bestemming 2023 (+)
3.867
Stand Algemene reserve 31 december
13.783
Vereiste weerstandscapaciteit
Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie
1.365
Benodigde weerstandscapaciteit voor verliesjaren
10.000
Vereiste weerstandscapaciteit
10.000
90
2.3 Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie Risico inventarisatie Als organisatie hebben wij een risico inventarisatie uitgevoerd om te beoordelen of de benodigde weerstandscapaciteit niet hoger moet zijn dan de vereiste 10 miljoen euro. Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de gemeente in totaal 36 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 65% de benodigde weerstandscapaciteit. Deze risico inventarisatie geeft een goed inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welke weerstandscapaciteit nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Het plan is om de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. In Tabel 2 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Dantumadiel. Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd in NARIS. De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is.
De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en Tabel 3 tonen de resultaten van de risicosimulatie. Voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit gaan we, conform de nota weerstandsvermogen en risicomanagement, uit van een zekerheidspercentage van 90%. Uit Tabel 3 is op te maken dat het voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van afgerond € 1.365.000, dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Tabel 2: belangrijkste financiële risico’s Risiconummer
Risico omschrijving
Gevolgen
Invloed
R38
Prijsstijging van uit te besteden werk. Vertraging in leveringen. Prijsstijging inkoop bouwmateriaal.
Financieel - Toenemende kosten bij onderhoud, vervanging en nieuwe projecten.
19,24%
R21
Niet voorzien onderhoud (verhuurde) gebouwen.
Financieel - Onderhoudskosten voor de gemeente.
7,69%
R41
Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.
Financieel - Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.
7,56%
R23
Overtreding AVG
Financieel - Impact kan omvangrijk zijn
5,93%
R8
Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht.
Financieel - Er komt een overschrijding op de begrote budgetten. Deze overschrijding is afhankelijk van de zorgvraag en varieert per zwaarte van de zorgindicatie.
5,77%
91
Risiconummer
Risico omschrijving
Gevolgen
Invloed
R7
De positie van SDF staat te ver van de gemeenten
Financieel - Het inkoopsysteem met betrekking tot jeugdzorg wordt inefficiënt en niet gedragen
4,84%
R36
Vertraging bij werkzaamheden door derden op het gebied van nutsvoorzieningen.
Financieel - Vertraging bij opstarten of vertraging in uitvoering van projecten.
3,85%
R12
Het budgethouderschap, de sturing en de control op de bewaking van budgetten is niet optimaal.
Financieel - Overschrijding van budgetten
3,84%
R32
Extreem hoog ziekteverzuim van het gemeentelijke personeel
Financieel - er moet meer personeel van derden worden ingehuurd
2,92%
R11
Oneigenlijk gebruik van gemeenschapsgeld door dubieuze zorgaanbieders (fraude)
Financieel - Gemeente betaalt voor zorg die niet volgens afspraak wordt geleverd
2,91%
Figuur 1: Uitkomsten kansverdeling
92
Tabel 3: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage
Bedrag
5%
€ 413.269
10%
€ 498.260
15%
€ 560.552
20%
€ 613.601
25%
€ 661.319
30%
€ 705.534
35%
€ 748.777
40%
€ 790.408
45%
€ 831.762
50%
€ 873.419
55%
€ 916.036
60%
€ 960.079
65%
€ 1.005.146
70%
€ 1.055.326
75%
€ 1.111.869
80%
€ 1.176.600
85%
€ 1.256.110
90%
€ 1.364.502
95%
€ 1.539.617
93
Ratio weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit zijn de middelen en mogelijkheden waar de gemeente over beschikt om niet begrote kosten te dekken. Voor de gemeente Dantumadiel betreft dit de middelen in de Algemene reserve. De middelen in de Algemene reserve zijn vrij besteedbaar. De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 is gelijk aan € 13.783.000, zie Tabel 4. Tabel 4: Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Rekening 2024
Algemene reserve (vrij bestaadbaar)
€ 13.783.000
Totale weerstandscapaciteit
€ 13.783.000
Om te bepalen of de beschikbare weerstandscapaciteit toereikend is wordt de benodigde weerstandscapaciteit afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. We leggen hier dus een relatie tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de mate waarin deze risico's opgevangen kunnen worden middels de vrij besteedbare middelen. De uitkomst van deze berekening noemen we het weerstandsvermogen. Onderstaande de berekening van het weerstandsvermogen voor de gemeente Dantumadiel in 2024.
Weerstandsvermogen
Beschikbare weerstandscapaciteit
€ 13.783.000
= --------------------------------------------
= ------------------
Benodigde weerstandscapaciteit
€ 1.365.000
= 10,1
NARIS heeft in samenwerking met de Universiteit Twente een normtabel ontwikkeld voor de beoordeling van het weerstandsvermogen, zie Tabel 5. De ratio van de de gemeente Dantumadiel valt eind 2024 in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Tabel 5: Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 - 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 - 1,4
Voldoende
D
0,8 - 1,0
Matig
E
0,6 - 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
94
2.4 Kengetallen De kengetallen in deze paragraaf zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele- en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft de volgende kengetallen voor. •
Netto schuldquote;
•
Solvabiliteitsratio;
•
Grondexploitatie;
•
Structurele exploitatieruimte;
•
Belastingcapaciteit.
In Tabel 6 zijn de kengetallen weergegeven. Per kengetal volgt een korte uitleg over wat het kengetal weergeeft en wat de signaalwaarde is. Tabel 6, Kengetallen BBV Rekening 2023
Begroting 2024
Rekening 2024
Netto schuldquote
23%
74%
24%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
20%
72%
21%
Solvabiliteitsratio
28%
22%
27%
Grondexploitatie
2%
1%
2%
Structurele exploitatieruimte
-5%
6%
4%
103%
88%
103%
Kengetal
Belastingcapaciteit
Netto schuldquote / Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Bij de Netto schuldquote worden de netto schulden afgezet tegen het totaal saldo van baten. Hoe hoger het percentage des te groter is de druk van schulden (rentelasten) op de exploitatie. Een hoge schuldendruk heeft niet alleen invloed op exploitatie maar geeft ook minder mogelijkheden om geld te lenen in geval van investeringen of financiële stress. Een lage schuldquote maakt de gemeente financieel weerbaar. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven. De VNG adviseert om de
95
schuldquote binnen de 100% te houden. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%, bij deze signaalwaarde is sprake van een relatief hoge schuldendruk. De netto schuldquote is in 2024 licht gestegen ten opzichte van 2023. De stijging komt voornamelijk op het conto van de gestegen overlopende passiva. De stijging in de overlopende passiva is te verklaren door een stijging van de vooruit ontvangen bedragen van EU, Rijk en Provincie. Dit betreft voornamelijk Specifieke Uitkeringen (SPUK). In de begroting 2024 is sprake van een forse stijging van de netto schuldquote als gevolg van het aantrekken van langlopende leningen voor investeringen in materiële vaste activa. Veel van de geplande investeringen zijn (nog) niet gerealiseerd, de behoefte om deze te financieren middels langlopende leningen is hiermee ook vooruitgeschoven in de tijd.
Solvabiliteitsratio Bij de solvabiliteitsratio wordt het eigen vermogen van de gemeente afgezet tegen het balanstotaal. Feitelijk vertelt deze ratio hoe groot het deel van de bezittingen is dat gefinancierd is met eigen vermogen (positief resultaat vanuit het verleden). De solvabiliteitsratio daalt wanneer er ofwel meer vreemde vermogen (leningen) worden aangetrokken of er sprake is van verliesjaren (afname eigen vermogen). Een hoge solvabiliteitsratio maakt de gemeente financieel weerbaar omdat zij verliesjaren op kan vangen en in staat is om indien nodig investeringen te financieren met vreemd vermogen. De VNG adviseert om de solvabiliteit boven de 20% te houden. De signaalwaarde voor de solvabiliteit bedraagt 0%, bij deze signaalwaarde is sprake van een lage solvabiliteitsratio. De solvabiliteitsratio is in 2024 licht gedaald ten opzichte van 2023. De daling komt voornamelijk doordat het balanstotaal is gestegen. De stijging van het balanstotaal is te verklaren door een stijging van de vooruit ontvangen bedragen van EU, Rijk en Provincie. Dit betreft voornamelijk Specifieke Uitkeringen (SPUK). In de begroting 2024 is sprake van een daling van de solvabiliteitsratio als gevolg van de geplande investeringen in materiële vaste activa.
Het hogere balanstotaal in combinatie met de financiering met vreemd vermogen zorgt voor een lagere aandeel eigen vermogen en zodoende een lagere solvabiliteit. Veel van de geplande investeringen zijn (nog) niet gerealiseerd en vooruitgeschoven in de tijd. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal saldo van baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpositie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Een laag percentage en in sommige jaren negatief, zoals door de jaren heen het geval is, betekent dat de grondposities van de gemeente beperkt zijn. Het aandeel van de grondexploitaties is ongewijzigd ten opzichte van vorig jaar. De waarde van de bouwgronden in exploitatie is gestegen maar het totaal saldo van baten is in dezelfde mate gestegen. Per saldo is de verhouding ongewijzigd. Structurele exploitatieruimte Bij deze ratio wordt het structurele resultaat (resultaat minus incidentele baten en lasten) afgezet tegen het totaal saldo van baten. Een positief structureel resultaat laat zien dat er genoeg baten zijn om de lasten nu en in de toekomst te dekken. Een hoge ratio is een positief signaal voor de toekomstige houdbaarheid. Vanzelfsprekend is de signaalwaarde hier 0%.
Structurele exploitatieruimte is lager dan begroot doordat er per saldo sprake is van een structurele tegenvaller. De structurele tegenvallers zitten voornamelijk in programma 03 Soarch en Wolwêzen.
96
Belastingcapaciteit Bij de berekening van de belastingcapaciteit worden de woonlasten (OZB, Riool- en afvalstoffenheffing) in de gemeente Dantumadiel afgezet tegen het landelijk gemiddelde (Bron: COELO). Hierbij is een lage belastingcapaciteit positief omdat er bij een lage belastingcapaciteit nog ruimte is om belastingen te verhogen en op die manier de inkomsten van de gemeente te verhogen. Deze ruimte maakte de gemeente financieel weerbaar in geval verliesjaren. De belastingcapaciteit is in 2024 ongewijzigd ten opzichte van 2023. Hierbij moet opgemerkt worden dat de woonlasten in Dantumadiel ongewijzigd zijn ten opzichte van vorig jaar. Het algemene beeld is dat de gemiddelde woonlasten landelijk zijn gestegen in het afgelopen jaar. De belastingcapaciteit voor Dantumadiel zou daardoor moeten dalen. We zien dit echter (nog) niet terug in de belastingcapaciteit omdat er gerekend is met de gemiddelde woonlasten 2023, de landelijke cijfers voor 2024 zijn nog niet beschikbaar.
97
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen 3.1 Inleiding De gemeente Dantumadiel heeft ruim 3.390 hectare openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, als wegen, riolering, kunstwerken, groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt er een weergave gegeven van de stand van zaken van het kapitaalgoederenbeheer in de gemeente Dantumadiel. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie. De gemeente Dantumadiel heeft de volgende arealen in onderhoud: Areaal
Onderverdeeld
Gebouwen
Wegen
Aantal
20
Verhardingen
Bomen
1.620.786
In
stuks
m2
7.867
stuks
311.597
m2
8.877
m2
1.493.664
m2
Cultuurbeplanting
40.775
m2
Speeltoestellen
293
stuks
3.499
stuks
Natuurlijke beplanting
Hagen Groen Gras
Lichtmasten
lichtpunten
98
Beleidsplannen In 2021 zijn alle beleidsplannen (opnieuw) vastgesteld. Hieronder een overzicht van deze plannen: Onderdeel
Plan
Datum vaststelling plan Gemeenteraad
Plan nog actueel
Toelichting
Wegen
Beleid / beheerplan wegen
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Kunstwerken
Beleid / beheerplan kunstwerken
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Openbare verlichting
Onderhoudsplan O.V.
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Gebouwen
M.O.P. Gebouwen
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Waterwegen
Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Riolering
Gemeentelijke Rioleringsplan
2021
Ja
Groen
Beleid / beheerplan Groen
2021
Ja
plan gaat over 2022 t/m 2026
Beleidskader Gebouwen In het beleid / beheerplan Gebouwen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Conditiescore 3 vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Duurzaamheidsmaatregelen, met een terugverdientijd korter dan 5 jaar, zijn meegenomen in dit plan. Nieuwbouw, grootschalige verbouwingen en functionele verbeteringen vallen buiten dit beleidsplan. Kosten als gevolg van (nieuwe) wetten en regels op het gebied van verduurzaming vallen eveneens buiten dit beleidsplan. Op dit moment loopt er een (vervolg) onderzoek naar het verbouwen van het gemeentehuis. Beleidskader Wegen In het beleid / beheerplan Wegen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed.
99
Beleidskader Straatverlichting In het beleid / beheerplan straatverlichting (vaststelling jan 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met de instandhouding van het kapitaalgoed. Daarnaast; niet verlichten, tenzij,. Sober en doelmatig verlichten, tenzij.. Er wordt onderscheid gemaakt in functioneel en esthetisch reinigen van armaturen respectievelijk masten. De raad heeft besloten om de lichtmasten periodiek (1 x per 5 jaar) schoon te maken. (mast en armatuur) Beleidskader Groen In het beleid / beheerplan Groen (vaststelling nov 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Kunstwerken In het beleid / beheerplan Kunstwerken (vaststelling nov 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er kapitaalvernietiging plaatsvindt. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader rioleringen Het beleid en de ontwikkelingen op het gebied van riolering c.a.
ligt vast in Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP). Dit plan is in december 2021 vastgesteld. Dit is een zgn. verbreed rioleringsplan waarin ook alle taken op basis van de waterwet zijn geïntegreerd. Belangrijk item binnen de gehele waterketen vormt momenteel efficiëntieverbetering. Dit mede ingegeven door landelijk beleid. Om efficiëntieverbetering te behalen wordt breed ingezet op intensivering van samenwerking. Binnen Dantumadiel komt dit op verschillende manieren tot uiting. Met de gemeente Noardeast-Fryslân wordt op een gestructureerde manier op verschillende manieren samengewerkt. Verder wordt er Friesland breed samen gewerkt binnen het `Fries bestuursakkoord waterketen`. In dit verband wordt ook nadrukkelijk samenwerking met het Wetterskip Fryslân verbeterd. Het GRP geeft aan op welke wijze het areaal aan rioleringen wordt beheerd. Kostendekking van dit beheer vindt plaats op basis van de rioolheffing. De bij het GRP behorende kostendekking berekening vormt dan ook de basis voor deze rioolheffing. Beleidskader waterwegen Met het beleid / beheerplan Waterwegen (november 2021) is er door de raad een instandhoudingsniveau vastgesteld. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er problemen ontstaan. Het benodigd budget voor het baggeren is bepaald op basis van een cyclische benadering. Peilingen moeten uitwijzen waar en wanneer er gebaggerd moet worden.
In 2022 is er een uitvoeringsplan opgesteld. Onderhoud verhardingen Eén maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van het groot onderhoud. Deze inspecties zijn in de eerste helft van 2022 uitgevoerd. De inspectiegegevens zijn ingebracht in het wegbeheersysteem. De onderhoudsstrategieën voor de
100