Jaarrek Dantumadiel 2023 -2023-20240528 DEFINITIEF

Algemene reserve

�

�

Weerstandvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit

=

€ 12.828.000 € 1.036.000

= 12,38

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6

Betekenis uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

Het ratio van de organisatie valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. De uikomst van Naris is lager dan 10 miljoen en de ondergrens volgens de nota weerstandsvermogen is een minimum van 10 miljoen. Hier wordt in de jaarrekening aan voldaan.

-68-

Kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Om dit te bereiken is de BBV op dit onderdeel aangepast en wordt deze paragraaf uitgebreid met de volgende kengetallen voor: -

Netto schuldquote; Solvabiliteitsratio; Grondexploitatie; Structurele exploitatieruimte; Belastingcapaciteit.

Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Netto schuldquote / Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Hoe hoger de schuld hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote laat de verhouding zien tussen de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen van de gemeente en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven.

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen

Rekening 2022 22% 24%

Begroting 2023 45% 43%

Rekening 2023 23% 20%

De VNG adviseert om met de schuldquote binnen de 100% te blijven. Dantumadiel valt ruim binnen deze richtlijn. Uit het benchmarkonderzoek van BDO staat dat de gemiddelde nettoschuldquote bij Nederlandse gemeenten over 2020 en 2021 een gelijkmatig beeld laten zien (42% in 2020 naar 41% in 2021). Ook leningen bij derden zijn meegewogen in dit percentage. Gemeente Dantumadiel zit hier in 2023 onder maar gaat mee in de begroting 2023 mee in dit beeld. Een hogere schuldquote hoeft overigens niet altijd een slecht teken te zijn. Een gemeente is immers een ‘bestedingshuishouding’. Het hoofddoel is niet om zo veel mogelijk eigen vermogen dan wel middelen aan te houden en daar rendementen uit te halen, maar veel meer om de inkomsten optimaal in te zetten ten behoeve van betere voorzieningen voor de burgers. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio (= Eigen Vermogen / Totaal Vermogen) geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe weerbaarder de gemeente is.

Solvabilieitsratio

Rekening 2022 30%

Begroting 2023 20%

Rekening 2023 28%

Harde normen voor de waarde die de solvabiliteit zou moeten hebben, zijn er niet. Zeker niet voor gemeenten. Veel van de activa van de gemeente zijn immers niet verhandelbaar. De stijging is te verklaren door een positiever rekeningresultaat dan begroot, wat een positief effect heeft op de solvabiliteit. Toezichthouders van de provincies beschouwen een solvabiliteit tussen de 20%–50% als neutraal. Een solvabiliteit onder de 20% wordt aangemerkt als ‘meest risicovol’.

-69-

Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten uit de exploitatie. Omwille van de vergelijkbaarheid van jaar op jaar is voor alle jaren uitgegaan van grond waarden exclusief niet in exploitatie genomen gronden (zoals vanaf de jaarrekening 2016 voorgeschreven door het BBV).

Grondexploitatie

Rekening 2022 1%

Begroting 2023 0%

Rekening 2023 2%

De grondexploitatieratio geeft aan hoe groot de waarde van de grond is ten opzichte van de baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpositie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar het saldo van de structurele baten en structurele lasten en dit saldo wordt afgezet tegen de totale baten.

Structurele exploitatieruimte

Rekening 2022 12%

Begroting 2023 -4%

Rekening 2023 -5%

Inzicht in de structurele exploitatieruimte helpt mee om te beoordelen welke ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke stijging van de baten of daling van de lasten daarvoor nodig is. Wij worden bij de jaarrekening 2023 geconfronteerd met structurele tekorten in de jeugdzorg. Dit is een landelijke trend. Onduidelijk is nog of gemeenten hiervoor financiële compensatie ontvangen en afhankelijk van de insteek van een nieuw kabinet. Dit ook in relatie tot de hervormingsagenda jeugd. Belastingcapaciteit De onroerende zaakbelasting is voor de gemeente de belangrijkste eigen belastinginkomst. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen door een belastingverhoging dan wel daarmee ruimte kan worden gemaakt voor nieuw beleid. De mate waarin belastingverhoging mogelijk is wordt afgemeten aan de mate waarin de belastingtarieven van de gemeente lager zijn dan het landelijk gemiddelde. Uitgaande van het OZB bedrag per woning die volgt uit de tariefvoorstellen bij deze begroting bedraagt de ratio:

Belastingcapaciteit

Rekening 2022 108%

Begroting 2023 100%

Rekening 2023 103%

Dit kengetal geeft inzicht in hoe de belasting druk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. De belangrijkste belastingen die gemeenten heffen zijn de onroerendezaakbelasting op huizen en bedrijfspanden, en de riool- en afvalstoffenheffing. Als dit kengetal laag is, betekent het dat een gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven Voor gemeente Dantumadiel betekent 103% dat de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in Dantumadiel 3% hoger liggen dan het landelijk gemiddelde.

-70-

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Dantumadiel heeft ruim 3.390 hectare openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, zoals wegen, riolering, kunstwerken, groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt er een weergave gegeven van de stand van zaken van het kapitaalgoederenbeheer in de gemeente Dantumadiel. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie. De gemeente Dantumadiel heeft de volgende arealen in onderhoud:

Areaal Gebouwen Groen

Verhardingen

Onderverdeeld Bomen Natuurlijke beplanting Hagen Gras Cultuurbeplanting Speeltoestellen Verhardingen Lichtmasten

Aantal In 24 stuks 6.572 stuks 311.902 m2 7.211 m2 1.497.2312 m2 41.199 m2 286 Stuks 1.615.172 m2 3.659 m2

Beleidsplannen In 2021 zijn alle beleidsplannen (opnieuw) vastgesteld. Hieronder een overzicht van deze plannen: Onderdeel

plan

Wegen Kunstwerken

Beleid / beheerplan Wegen Beleid / beheerplan kunstwerken Onderhoudsplan O.V.

Openbare verlichting Gebouwen Waterwegen Riolering Groen

M.O.P. Gebouwen Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel Gemeentelijke Rioleringsplan Beleid / beheerplan Groen

Datum vaststelling plan Gemeenteraad 2021 2021

plan nog actueel?

Toelichting

Ja Ja

2021

Ja

2021 2021

Ja Ja

2021 2021

Ja Ja

Beleidskader Gebouwen In het nieuwe beleid / beheerplan Gebouwen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Conditiescore 3 vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Duurzaamheidsmaatregelen, met een terugverdientijd korter dan 5 jaar, zijn meegenomen in dit plan. Nieuwbouw, grootschalige verbouwingen en functionele verbeteringen vallen buiten dit beleidsplan. Kosten als gevolg van (nieuwe) wetten en regels op het gebied van verduurzaming vallen eveneens buiten dit beleidsplan. In het plan is geen onderhoud opgenomen voor het gemeentehuis en De Kruisweg vanaf 2027.

-71-

Eind 2023 is de raad geïnformeerd over het voornemen om te starten met een huisvestingsplan voor het personeel. De raad heeft aangegeven om meegenomen te willen worden bij dit plan en wil besluiten over de uitgangspunten. Begin 2014 wordt er een startnotitie aan de raad aangeboden waarin het proces is opgenomen en de uitgangspunten. Beleidskader Wegen In het nieuwe beleid / beheerplan Wegen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Straatverlichting In het nieuwe beleid / beheerplan straatverlichting (vaststelling jan 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met de instandhouding van het kapitaalgoed. Daarnaast; niet verlichten, tenzij,. Sober en doelmatig verlichten, tenzij.. Er wordt onderscheid gemaakt in functioneel en esthetisch reinigen van armaturen respectievelijk masten. De raad heeft besloten om de lichtmasten periodiek (1 x per 5 jaar) schoon te maken. (mast en armatuur) Beleidskader Groen In het nieuwe beleid / beheerplan Groen (vaststelling nov 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld.

Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Kunstwerken In het nieuwe beleid / beheerplan Kunstwerken (vaststelling nov 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er kapitaalvernietiging plaatsvindt. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader rioleringen Het beleid en de ontwikkelingen op het gebied van riolering c.a. ligt vast in Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP). Dit plan is in december 2021 vastgesteld. Dit is een zogenaamd verbreed rioleringsplan waarin ook alle taken op basis van de waterwet zijn geïntegreerd. Belangrijk item binnen de gehele waterketen vormt momenteel efficiëntieverbetering. Dit mede ingegeven door landelijk beleid. Om efficiëntieverbetering te behalen wordt breed ingezet op intensivering van samenwerking. Binnen Dantumadiel komt dit op verschillende manieren tot uiting. Met de gemeente Noardeast-Fryslân wordt op een gestructureerde manier op verschillende manieren samengewerkt. Verder wordt er Friesland breed samen gewerkt binnen het `Fries bestuursakkoord waterketen`.

In dit verband wordt ook nadrukkelijk samenwerking met het Wetterskip Fryslân verbeterd. Het GRP geeft aan op welke wijze het areaal aan rioleringen wordt beheerd. Kostendekking van dit beheer vindt plaats op basis van de rioolheffing. De bij het GRP behorende kostendekking berekening vormt dan ook de basis voor deze rioolheffing. Beleidskader waterwegen Met het nieuwe beleid / beheerplan Waterwegen (november 2021) is er door de raad een instandhoudingsniveau vastgesteld. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er problemen ontstaan. Het benodigd budget voor het baggeren is bepaald op basis van een cyclische benadering. Peilingen moeten uitwijzen waar en wanneer er gebaggerd moet worden. In 2022 is er een uitvoeringsplan opgesteld. In dit uitvoeringsplan is tevens het achterstallig onderhoud in kader van Overdracht Stedelijk Water opgenomen. Onderhoud verhardingen Een maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van het groot onderhoud. Deze inspecties zijn in de eerste helft van 2022 uitgevoerd. De inspectiegegevens zijn ingebracht in het wegbeheersysteem. De onderhoudsstrategieën voor de wegverhardingen zijn gestoeld op de landelijk toegepaste methodiek (gedragsmodellen) van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur).

-72-

De raad heeft in januari 2021, met het vaststellen van het beleid / beheerplan Wegen, gekozen voor een kwaliteitsniveau Basis. Het niveau Basis vertegenwoordigt een cijfer van 5,5 – 7,4 In de afbeelding hieronder wordt de kwaliteit afgebeeld van de inspecties in 2018, 2020 en in 2022.

Uit de afbeelding hierboven is op te maken dat de gemiddelde kwaliteit, gemeten in de zomer van 2022 Basis is (5,9). Dit is een lichte stijging ten opzichte van de inspecties in 2018 en in 2020. Bij het bepalen van het totaalcijfer wordt er rekening gehouden met de hoeveelheid (m2) van de betreffende verhardingstype. Oftewel elementen weegt zwaarder dan beton. De inspecties zijn een momentopname. De gemeente voert continu onderhoud uit. Met de uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden in de afgelopen periode kan het gemiddelde onderhoudsniveau iets verschuiven. In 2024 worden de wegen opnieuw geïnspecteerd. Binnen de uitvoering van het onderhoud is een tweedeling aangebracht tussen groot en klein onderhoud. Klein onderhoud wordt uitgevoerd door team Utfiering en groot onderhoud wordt uitbesteed aan aannemers. Het klein onderhoud aan verharding betreft het herstel van elementenverhardingen. Dit klein onderhoud wordt uitgevoerd naar aanleiding van eigen constatering, na meldingen van inwoners / bedrijven of na opmerkingen die worden gemaakt tijdens het schouwen van de openbare ruimte. Daarnaast vinden er ook reconstructies plaats aan wegen, die aan het einde van hun technische levensduur zijn of waarvan de inrichting niet meer aansluit op het gebruik. Onderhoud sportvelden Het dagelijks en groot onderhoud van sportvelden wordt uitgevoerd door het team Openbare Werken.

Deze taken worden beleidsmatig ondersteund door de het team Omgeving en Economie. Het onderhoud aan de sportvelden bestaat uit de volgende werkzaamheden: maaien sportvelden (in seizoen 2 keer per week – 40 maaibeurten per jaar), vegen (= grasvelden ontdoen van gras en blad) (gemiddeld 5 keer per jaar), rollen (4 keer per jaar), beluchten (= perforeren grasmat tot een diepte van 25 á 30 mm), beregenen (afhankelijk van de weersomstandigheden), slepen oefenhoeken, bemesten (2 keer per jaar), bosplantsoen dunnen / snoeien / versnipperen, doorspuiten drainage, jaarlijks groot onderhoud hoofdvelden, herstellen doelgebieden, herstellen belijning, bezanden, beluchten, doorzaaien, onkruidbestrijding, jaarlijks groot onderhoud trainingsvelden, frezen / profileren, inzaaien, onderhoud overige voorzieningen, hekken, veldafrastering, hekwerken, goals, ballenvangers, bestrating / betegeling, opknippen beplanting, mollenbestrijding, chemische onkruidbestrijding velden, watergangen. Bijkomende kosten voor onderhoudswerkzaamheden sportvelden betreffen aanschaf van zand voor bezanden (bij groot onderhoud), aanschaf van kunstmeststoffen, keuring van grondmonsters, advisering over maatregelen groot onderhoud, onderhoud van borden, composteren van groenafval, kosten grondwaterbelasting provincie.

-73-

Onderhoud algemeen Groen Het dagelijks onderhoud van het openbaar groen wordt volgens onderhoudsschema’s op vastgestelde onderhoudsniveau ’s onderhouden. Het onderhoudsniveau wordt geborgd middels een doorlopende kwaliteitsschouw van de openbare ruimte waardoor, waar nodig, tijdig kan worden bijgestuurd. Het groot onderhoud en de vervangingen worden uitgevoerd naar aanleiding van jaarlijkse inspecties. Onderhoud speelvoorzieningen Het onderhoud wordt uitgevoerd door de speelplaatscommissies. Voor dit onderhoudswerk krijgen de speelplaatscommissies subsidie van de gemeente. Periodiek inspecteert de gemeente de speeltoestellen. Onderhoud rioleringen Alle werkzaamheden ten behoeve van riolering worden uitgevoerd door het team Openbare Werken inclusief de hydraulische en de milieutechnische berekeningen. Tevens verzorgt het team de beleidsmatige aspecten en bewaakt het hydraulisch en hygiënisch functioneren van de riolering. Het dagelijks onderhoud bestaat uit een groot aantal werkzaamheden waaronder; ledigen van straat en trottoirkolken, reinigen en inspecteren van leidingen, vegen van goten, inspectie en onderhoud van pompen en gemalen, reparatie van kleinere lekkages, etc. Vrijkomend slib uit onderhoud werkzaamheden wordt afgevoerd naar de Omrin. Groot onderhoud aan en vervangingen aan het rioleringssysteem wordt uitgevoerd op basis van inspecties.

Inspectie gegevens worden bijgehouden in een geautomatiseerd systeem op basis waarvan jaarlijks het vervangingsprogramma wordt opgesteld. Naast vervangingen worden ook optimalisaties doorgevoerd. Hierbij valt te denken aan het ombouwen van verbeterd gescheiden stelsels, hydraulische of milieukundige aanpassingen van het stelsel en het afkoppelen van regenwater. Onderhoud waterwegen Onderhoud van waterwegen is te verdelen in watervoerendheid en bevaarbaarheid. Ten aanzien van watervoerendheid moeten alle gemeentelijke watergangen voldoen aan de keur van het waterschap. Hiertoe worden de sloten uitgemaaid. Incidenteel moet er worden gebaggerd. Bevaarbare waterwegen worden in beginsel vastgelegd in het Provinciaal Verkeer en Vervoersplan (PVVP). Wetterskip is waterbeheerder voor alle het stedelijk water (binnen de bebouwde kom). Gemeente voert wel dagelijks / jaarlijks onderhoud uit (hekkelen) aan hoofd- en secundaire watergangen voor het Wetterskip en krijgt de kostprijs hiervan vergoed. Baggeren van hoofd- en secundaire watergangen onder OSW is voor het Wetterskip. Voor vijvers binnen de bebouwde kommen ontvangt de gemeente jaarlijks een vast bedrag om jaarlijks te hekkelen / maaien (indien noodzakelijk) en om periodiek te baggeren. Het baggeren in kader van overdracht stedelijk water wordt in 2024 uitgevoerd.

Voor het hekkelen van waterwegen (betreft voornamelijk bermsloten) wordt getracht zo veel mogelijk contracten af te sluiten met eigenaren van aanliggende percelen waarbij de eigenaren tegen een vergoeding het hekkelen voor de gemeente uitvoeren en het hekkelmateriaal op hun terrein ontvangen. De resterende hekkelwerkzaamheden worden op de markt gezet. Bij hekkelwerkzaamheden wordt het overgrote deel van het vrijkomende hekkelmateriaal afgevoerd naar een composteerinrichting. In verband met de bereikbaarheid wordt nog een klein deel van het hekkelmateriaal verklepeld en vervolgens in de berm achtergelaten. Voor het verkrijgen van de gewenste bermvegetatie geniet afvoer van hekkelmateriaal echter de voorkeur (verschralingsbeleid). Een aantal bermsloten is voorzien van walbeschoeiing. Reden is doorgaans ruimtegebrek of afslag van het talud als gevolg van stromend water en bodemopbouw. Indien technisch mogelijk verdient uit kostenoverwegingen een natuurlijk talud de voorkeur. Beeldkwaliteit In 2023 is er periodiek (in totaal 4 x) een beeldkwaliteit schouw uitgevoerd volgens de CROW-publicatie 223. Deze beeldkwaliteitsschouw heeft betrekking op groen en wegen. Bij deze schouwrondes worden er op willekeurig gekozen plaatsen geïnspecteerd waarbij wordt gekeken naar wat de beeldkwaliteit is. De vastgestelde kwaliteit is niveau B.

-74-

A+ (10)

Uitstekend onderhouden (als nieuw) Goed onderhouden, weinig op aan te werken Voldoende onderhouden, wel wat op te merken Sober tot onvoldoende onderhouden Onvoldoende onderhouden met flinke achterstanden

A (8) B (6) C (4) D (2)

Hieronder de uitkomsten van de Beeldkwaliteit schouw: Dantumadiel East Dantumadiel West

5,7 6,4

Het gemiddelde beeldkwaliteitsniveau is het niveau B De belangrijkste plussen: • Veegbeeld • Hoeveelheid zwermafval • Vullingsgraad prullenbakken • Graffiti De belangrijkste minnen: • Openbare verlichting schoon (vuilaanslag) • Bomen snoei • Gazon vlakheid • Onkruid op verharding • Trottoir vlakheid Het uitgangspunt van het beheren van de kapitaalgoederen is een cyclische aanpak mede gebaseerd op het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) In de tabel hieronder een weergave van de stand van zaken aangaande achterstallig onderhoud. Onderdeel

Achterstallig Onderhoud

Wegen Kunstwerken Openbare verlichting Gebouwen Waterwegen Riolering

Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Hoogte achterstallig onderhoud n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Naam ingestelde reserve of voorziening n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Hoogte van de reserve of voorziening n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Majeure vervangingen / projecten 2023 Bruggen / beschoeiingen / damwanden: • Start vervangen bruggen; o Bûtefjild Feanwâlden (2 stuks), o Tienewei Broeksterwâld en o Trekweg Wâlterswâld

-75-

Straatverlichting: • Vervanging van armaturen voor Led verlichting Wegen: • Driezum M. Hostrastjitte • Damwâld Verkeersmaatregelen Haadwei • Damwâld 1ste fase Trekwei • Damwâld; Dammaloane fase 2 • De Westereen S. Boukesstrjitte • Bûtefjild Feanwalden; • Broeksterwâld; Dom project • Diverse asfaltonderhoudswerkzaamheden en straatwerkzaamheden. Groen: • Vervanging toplaag kunstgrasveld Westereen • Diverse renovaties plantvakken conform technische schouw gehele gemeente

-76-

Paragraaf financiering Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden in de afzonderlijke paragrafen beleidsrichtlijnen vastgelegd over relevante beheersmatige aspecten. In de beheersverordening naar artikel 212 van de Gemeentewet geeft de raad het kader aan. Algemeen In het Treasurystatuut gemeente Dantumadiel, staan de uitgangspunten en doelstellingen voor het treasurybeleid vermeld. De gerealiseerde uitvoering van het treasurybeleid is weergegeven in de paragraaf financiering. Hoe ontwikkelt de rente zich? Een belangrijke factor bij het uitvoeren van het treasurybeleid is het verwachte verloop van de rente. Onze rentevisie wordt aan de hand van een aantal financiële instellingen opgesteld. De kapitaalmarktrente (lange rente) heeft in 2022 een flinke stijging doorgemaakt. In 2023 is de kapitaalmarkrente gestabiliseerd ondanks de verhogingen die de ECB doorgevoerd heeft op de depositierente. De impact van de depositierente zien we wel terug in de geldmarktrente (korte rente). Hoe beheert de gemeente haar kas? Het betalingsverkeer van de gemeente loopt via twee banken, de BNG Bank en de Rabobank. Hoofdbankier is de BNG Bank. De Rabobank rekening is gekoppeld met de digitale balie en wordt hier voornamelijk voor gebruikt. Het saldo op de rekening van de Rabobank wordt periodiek afgeroomd naar de rekening bij de BNG Bank.

Bij de BNG Bank beschikt de gemeente over een rekeningcourantkrediet tot EUR 3.000.000. Doordat de rekeningcourant bij de BNG Bank dagelijks wordt aangezuiverd vanuit Schatkistbankieren wordt er zelden gebruik gemaakt van dit krediet. Bij de Rabobank beschikt de gemeente niet over een kredietfaciliteit. Hoe staat het met het Schatkistbankieren? Decentrale overheden zijn verplicht om hun overtollige middelen in 's Rijks schatkist aan te houden. Het schatkistbankieren voor decentrale overheden heeft een wettelijke basis in de wet financiering decentrale overheden (FIDO) en de Regeling schatkistbankieren decentrale. Om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen is er een drempelbedrag dat buiten de schatkist mag worden gehouden. Dit drempelbedrag is gelijk aan 2% van het begrotingstotaal met een minimum van €1.000.000. Voor de gemeente Dantumadiel betekent dit dat de drempel in 2023 gelijk is aan € 1.239.000. Om te voorkomen dat het drempelbedrag wordt overschreden worden overtollige middelen geautomatiseerd afgeroomd naar de Schatkist. Er is in 2023 dan ook geen sprake geweest van een overschrijding van de drempel (gemiddelde per kwartaal). De rentevergoeding op de rekeningcourant bij de Schatkist is gelijk aan de Euro Short Term rate.

De ontwikkeling van dit rente percentage houdt gelijke tred met depositorente bij de ECB en is gedurende 2023 gestegen van 1,9% in januari naar 3,9% in december. Er kan ook voor gekozen worden om overtollig geld vast te zetten in een depositoconstructie. Gezien de investeringsbehoefte in komende jaren is dit echter niet aan de orde. Hoe staat het met het renterisicobeheer? De gemeente loopt renterisico op het moment dat nieuwe leningen moeten worden aangetrokken (herfinanciering) of als een renteherziening van toepassing is. Om dit renterisico te beheersen wordt er in de wet FIDO een renterisiconorm bepaald. Voor gemeenten bedraagt de renterisiconorm maximaal 20% van het begrotingsbedrag bij aanvang van het begrotingsjaar. Uit onderstaande berekening blijkt, dat de gemeente Dantumadiel binnen de grenzen van de renterisiconorm blijft.

-77-

Toetsing renterisico aan norm Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Renteherziening

0

4.800

0

0

Aflossing

1.378

1.360

1.360

1.360

Renterisico

1.378

6.160

1.360

1.360

Renterisiconorm

12.387

12.387

12.387

12.387

Ruimte onder renterisiconorm

11.009

6.227

11.027

11.027

Begrotingstotaal 2023

61.937

Normpercentage

20%

Renterisiconorm

12.387

De totale langlopende schuld van de gemeente per 31 december 2023 bedraagt € 27.149.143. De kasgeldlimiet (het bedrag waarvoor op basis van kortgeld financiering mag worden aangetrokken) bedraagt 8,5% van het begrotingsjaar 2023. De gemiddelde netto-vlottende schuld per kwartaal van de gemeente mag de kasgeldlimiet niet overschrijden. De kasgeldlimiet over het jaar 2023, (8,5% van € 61.937.000) bedroeg € 5.265.000. In 2023 is de kasgeldlimiet niet overschreden geweest. Wat is het kredietrisico op verstrekte geldleningen? De gemeente staat borg voor een aantal geldleningen. Gezien het feit dat voor deze leningen het Waarborgfonds Sociale Woningbouw garant staat, kan het directe risico als minimaal worden beschouwd. Het indirecte risico is wel aanwezig, dit risico ontstaat wanneer een willekeurige landelijke woningcorporatie niet meer aan haar betalingsverplichting kan voldoen (denk hierbij aan Woningcorporatie Vestia) en het WSW garantievermogen daalt tot beneden 0,25%, van het totale geborgde vermogen. Mocht dit voorkomen dan zullen de gezamenlijke gemeenten, voor 50% van deze schuld (na uitputting van het garantievermogen en betaling van de directe schadegemeentes), verplicht zijn deze overblijvende schuld, middels een renteloze lening te verstrekken. Het risico is dan in beginsel de rentederving op deze verstrekte lening.

Hoe gaan we om met de wet HOF? In de wet Houdbare Overheidsfinanciën (wet HOF) worden de Europese normen verankerd voor de hoogte van de overheidsschuld en de jaarlijkse groei van de overheidsschuld. Die normen raken ook gemeenten, omdat de gemeenteschulden en financieringstekorten van gemeenten meetellen in de overheidsschuld van Nederland. Elke gemeente heeft een individuele EMU-referentiewaarde. Deze is afgeleid van het plafond voor het EMUsaldo van de gezamenlijke gemeenten. De VNG adviseert gemeenten om niet te sturen op deze EMUreferentiewaarde. Dat verhindert een uitruil van plussen en minnen tussen gemeenten ten opzichte van de individuele EMU-referentiewaarde en leidt mogelijk tot een onnodig uitstel van investeringen door gemeenten. In plaats daarvan kunnen gemeenten beter sturen op de ontwikkeling van de hoogte van de schuld. Als gemeente Dantumadiel hebben wij aandacht voor de schuldpositie van onze gemeente via de jaarstukken en begroting en de daarin verplicht opgenomen paragraaf Financiering. Hoe verdelen we de rente? De rentekosten worden verdeeld aan de taakvelden op basis van een omslagrente. Hierbij worden de totale rentekosten eerst gecorrigeerd met de doorgeleende geldleningen en de toerekening aan de grondexploitaties. Omdat er per saldo sprake is van een rente opbrengst van € 193.656, worden er geen rentekosten toegerekend aan de taakvelden.

Op het taakveld treasury ontstaat derhalve een renteresultaat van € 193.656. In de onderstaande tabel wordt de renteverdeling weergegeven.

-78-

Omschrijving:

Bedragen in €

Rentelasten financiering

-254.034

Schatkistbankieren

415.026

SVN-leningen

20.011

Overige leningen / rekening-courant

9.476

Rentebaten Aan grondexploitatie door te belasten rente

444.513 3.177

Rente van projectfinanciering door te belasten aan taakvelden Saldo door te rekenen rente

0 3.177

Rente over eigen vermogen

-

Rente over voorzieningen

-

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

193.656

Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (=rente-omslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

193.656

EMU-saldo In 2004 hebben Rijk en medeoverheden afgesproken dat het EMU-tekort van medeoverheden maximaal -0,5% BBP mag bedragen. Deze beperking vloeit voort uit de Europese saldogrens van 0,3% BBP die geldt voor de volledige Nederlandse collectieve sector. Wanneer het saldo positief is, is er sprake van een vorderingenoverschot, als het saldo negatief is, spreekt men over een vorderingentekort. Er is voor 2023 sprake van een EMU-overschot. Omschrijving

Bedragen in €

1 Exploitatiesaldo vóór mutaties reserves

254.681

2 Mutaties (im)materiële vaste activa

832.484 -

3 Mutaties voorzieningen 4 Mutaties voorraden (inclusief bouwgrondexploitatie) Berekend EMU-saldo

1.199.908 + 581.478 40.627

-79-

Paragraaf bedrijfsvoering Inleiding De term ‘bedrijfsvoering’ verwijst naar de inzet van bedrijfsmiddelen om de bedrijfsdoelen te behalen. Die bedrijfsmiddelen zijn: personeel, informatie, organisatie, financiën, automatisering, communicatie, huisvesting (‘PIOFACH’), aangevuld met juridisch en inkoop. Deze paragraaf heeft betrekking op de ambtelijke organisatie van Noardeast-Fryslân, waar Dantumadiel in 2023 in het kader van de samenwerkingsovereenkomst (nog) gebruik van maakte. Naast werk voor Dantumadiel en Noardeast-Fryslân verricht de organisatie ook diensten voor de gemeente Schiermonnikoog, hiervoor vindt verrekening van kosten plaats. In deze paragraaf worden de volgende onderwerpen behandeld: • • • • • • • •

Ontwikkeling personele bezetting Samenwerking Dantumadiel – Noardeast-Fryslân Ontvlechting en opbouw Dantumadiel 2024 ICT-ondersteuning Openbaarheidsparagraaf Ontwikkeling risicomanagement en interne beheersing Fraude en integriteit Continuïteit

Ontwikkeling personele bezetting Het aantal FTE per 31 december 2023 bedraagt 611 FTE en wordt gelimiteerd door de begroting en het formatieplan. Onze systemen zijn in ontwikkeling en laten op dit moment niet toe om te bepalen hoeveel FTE als externe capaciteit wordt ingehuurd dan wel hoeveel FTE wordt ingehuurd op projectbasis. In dat laatste geval gaat het vaak slechts om enkele maanden, dus een gedeelte van een FTE. Het relatieve aandeel van externen in het totaal wordt daarom ingeschat op basis van het aantal medewerkers op 31 december 2023 en bedraagt ongeveer 17% (vorig jaar 13%). De toename is voornamelijk te verklaren door de krapte op de arbeidsmarkt. Uit cijfers van de personeelsmonitor 2022 van het A&O-fonds blijkt dat de externe inhuur bij gemeenten is gestegen naar 17% van de loonsom. Gemeenten hebben een inspanningsverplichting naar een vermindering van de externe inhuur. Het ziekteverzuimpercentage heeft zich de laatste jaren als volgt ontwikkeld: Januari 2019 Gemiddeld 2019 Gemiddeld 2020 Gemiddeld 2021 Gemiddeld 2022 Gemiddeld 2023

Ziekteverzuim % 7.36% 6.92% 6,76% 5,09% 6,37% 6,35%

Doelstelling van het in 2019 geformuleerde ziekteverzuimbeleid was om jaarlijks een procentpunt te dalen tot in 2021 een verzuimpercentage van maximaal 5.36 was bereikt. Dat doel is in 2021 behaald. In de jaren daarna is het ziekteverzuim met ongeveer 1,3 procentpunt gestegen. Het verzuimpercentage is gestabiliseerd en wordt jaarlijks geanalyseerd. De CBS cijfers BV Nederland laten een lichte daling zien van het ziekteverzuim van 5,6% in 2022 naar 5,3% in 2023. In 2023 is met name ingezet op het coachen van coördinatoren in de begeleiding van zieke medewerkers.

-80-

Samenwerking Dantumadiel – Noardeast-Fryslân Het resultaat van de samenwerking over 2023 bedraagt € 1.491.000. Het resultaat wordt in de tabel hieronder per onderdeel weergegeven. Daarbij wordt ook de procentuele afwijking weergegeven. Resultaat per onderdeel (bedragen x € 1.000)

Begroting na wijziging

Werkelijk

Saldo

Procentuele afwijking

Loonkosten

47.482

47.280

202

0,4%

Personeel gerelateerde kosten

4.094

4.618

-523

-12,8%

Automatisering

3.944

3.856

87

2,2%

Tractie

2.437

2.177

260

10,7%

Huisvesting

346

296

50

14,5%

Facilitair

812

736

76

9,4%

Overige dienstverlening

124

88

36

29,4%

Projecten

1.996

694

1.302

65,2%

Totaal

61.235

59.744

1.491

2,4%

Bij de loonkosten is er sprake van een overschot. Oorzaak hiervan is met name het verloop van personeel en het niet meteen kunnen vervangen van personeel. Ook konden meer kosten doorbelast worden aan het project Ontvlechting. De personeel gerelateerde kosten zijn hoger dan begroot vanwege hogere Arbo kosten en een toevoeging aan de voorziening verlofsparen. Op de tractiebudgetten is een overschot te zien omdat investeringen zijn uitgesteld, en daardoor de afschrijvingen lager zijn. Conform afspraak komt het resultaat van € 1.491.000 naar rato van inbreng ten gunste van de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel. Voor de gemeente Dantumadiel bedraagt dit € 396.000.

Ontvlechting De gemeenten Dantumadiel en Noardeast-Fryslân werken vanaf 2019 samen conform de Centrumregeling en een Dienstverleningshandvest. Noardeast-Fryslân is de centrumgemeente en voert daarmee, op basis van mandaat, de dienstverlening uit voor de gemeente Dantumadiel, de gastgemeente. In 2022 is de samenwerking tussen Dantumadiel en Noardeast-Fryslân geëvalueerd. Dat heeft geleid tot het besluit om bovengenoemde samenwerking op te heffen met ingang van 1 januari 2024. Het gevolg van dit besluit is dat de ambtelijke organisatie Noardeast-Fryslân, die werkt voor beide gemeenten en volgens een vastgestelde verdeelsleutel bekostigd wordt door beide gemeenten, ontvlochten wordt per 1 januari 2024. Ontvlechten houdt in dat een herverdeling van formatie en middelen plaatsvindt op basis van de vastgestelde verdeelsleutel. Het gaat in beginsel om alle gemeentelijke taken, voor zover deze niet aan anderen zijn op- of overgedragen. Ten behoeve van de Opheffing van de Centrumregeling is een programma ingericht, een programmaleider aangesteld en een programmaplan geschreven. Op 6 maart 2023 is het programma Opheffing Centrumregeling Dantumadiel-Noardeast-Fryslân van start gegaan. In het Programmaplan zijn de doelen, de aanpak en de werkwijze beschreven, uitgezet in de tijd en voorzien van een financiële paragraaf.

De ontvlechting van de Centrumregeling is in 2023 grotendeels afgerond met uitzondering van: - ICT: De technische ontvlechting van een deel van de applicaties (sociaal domein, zaaksysteem en financiën). - Financiën: Financiën (o.a. exploitatie, eindafrekening van de Centrumregeling) en liquidatie van de Centrumregeling. Vanaf de start van het programma in maart 2023 is gecommuniceerd dat de technische ontvlechting van een deel van de applicaties niet afgerond zou worden in 2023. Het betreft de complexe applicaties. Voor het

-81-

financiële pakket Key2financien wordt rekening gehouden met de planning van de Jaarrekening 2023 van de Centrumregeling. Deze moet eerst worden afgerond alvorens de applicatie kan worden ontvlochten. De ontvlechting is volledig afgerond op 1 juli 2024. De programmakosten voor 2023 waren begroot op € 1.703.836. In 2023 is € 1.425.000 gerealiseerd. Oorzaak van het verschil is dat bij het onderdeel ICT een substantieel deel van de kosten is doorgeschoven van 2023 naar 2024. Het totaal van de begrote kosten over beide jaren verandert hierdoor niet.

Opbouw Dantumadiel 2024 Het jaar 2023 is een belangrijk jaar geweest voor de bouw van de nieuwe organisatie. Niet alleen omdat de absolute deadline, van de verzelfstandiging van het ambtelijk apparaat, op 1-1-2024 stond, maar ook zeker omdat maar moest blijken dat, op een krappe arbeidsmarkt, er genoeg animo was om de vacatures te vullen. Een belangrijke mijlpaal in het proces was de vaststelling van de organisatiestructuur en de organisatieomvang in april 2023. De organisatie-omvang bestaat uit 163,17 fte waarbij nog eens 15,6 fte tijdelijk, gedurende 3 jaar, mag worden opgeteld. Tevens werd met de gemeente Noardeast-Fryslân een dienstverleningsovereenkomst afgesloten voor een aantal taken, waaronder bijvoorbeeld de inzameling van huishoudelijk afval, welke een formatie van 12,03 fte vertegenwoordigd. Het meest belangrijkste onderdeel was de personele invulling voor de functies. Dit werd, in het Plan van Aanpak, beschreven als het grootste projectrisico. De plaatsingsprocedure, volgens het sociaal statuut, leverde 99 benoemingen op. In oktober 2023 werd de arbeidsmarktcampagne “Deal!” gestart. Bijna alle overige vrije vacatures werden hierdoor ingevuld. Voor de enkele niet ingevulde plaatsen werd een oplossing gevonden door aan te besteden via Werken in Friesland. De campagne bleek een ongekend succes te zijn.

Social Media, filmpjes in bioscopen, radioreclame en billboards in dorpen en steden, binnen de provincies Fryslân en Groningen, zorgden dat er meer als 1000 mensen reageerden. Waaronder veel jongeren en mensen uit andere branches als de overheid. Hoewel vorming en scholing hierdoor belangrijke issues worden, verdween met het resultaat van deze wervingscampagne het belangrijkste projectrisico. Er is nog een projectrisico te benoemen. Dat betreft ICT. Naast personeel is dit de belangrijkste randvoorwaarde om te kunnen functioneren. In 2023 werd een centrumregeling met de gemeente Leeuwarden afgesloten over het beheer en hosting van ICT. Het functioneel beheer (de schakel tussen business en techniek) blijft in eigen hand. De inrichting van onze ICT betekende wel een ontvlechting op applicatie- en recordniveau van de gemeente Noardeast-Fryslân. Dit terwijl deze gemeente ook gebruik maakt van de diensten van de gemeente Leeuwarden. In goed onderling overleg is besloten om iets meer tijd te nemen voor deze technische ontvlechting. Dit is in belang van de continuïteit van de bedrijfsvoering, maar ook ingegeven door het feit dat een aantal van de benodigde leveranciers niet tijdig de benodigde specialisten ter beschikking hadden. De geplande datum is 1-7-2024 waarop deze werkzaamheden volledig afgerond zullen zijn.

Inmiddels is de eigen ambtelijke organisatie een aantal maanden succesvol aan de slag en is decharge verleent aan de projectgroep.

ICT Informatieplan In 2021 is het informatieplan 2021-2022 Samen Digitaal vastgesteld door het college met als belangrijkste uitgangspunten: • Maximaal dienstverlenend (maximaal tevreden burger voor alle soorten van dienstverlening); • Flexibel en schaalbaar (snel kunnen inspelen op nieuwe wetgeving, technologie of klantverwachtingen); • Kostenbewust en sober (kosten afwegen tegen de baten en business case gedreven werken). Dit informatieplan is in 2023 geactualiseerd met de activiteiten voor 2023 en 2024. Visie Geo-Informatie “Locatie verbindt” De visie op Geo-informatie “Locatie verbindt” is met behulp van externe ondersteuning en inbreng van diverse collega’s opgesteld. De visie schetst een beeld van gewenste en toekomstige Geo-

-82-

informatievoorziening en is bedoeld als ‘stip op de horizon’. De visie bestaat uit vier ‘verhaallijnen’, die samen het verhaal van de toekomstige Geo-informatievoorziening vertellen en zo richting geven aan de doorontwikkeling. Locatie inspireert, locatie verbindt, locatie als collectief en locatie biedt perspectief. Daarnaast speelt mee dat de leverancier van de huidige GIS-software heeft aangekondigd over te gaan op een nieuw technisch platform en sinds 2022 is gestopt met investeringen in de huidige software. Visie op Informatievoorziening “Van digitaliseren naar digitale transformatie” Digitale toegankelijkheid is belangrijker dan ooit. Het zogenaamde ‘informatielogistiek-denken’ wordt steeds belangrijker. Dit betekent dat je afdelingen niet als afzonderlijke silo’s beschouwt maar werkprocessen van end-to-end bekijkt. In juli is er een visie op informatievoorziening gepresenteerd en vastgesteld. Deze visie geeft richting aan onze gemeentelijke informatievoorziening en stelt duidelijke uitgangspunten, doelen en wat we als organisatie daarvoor nodig zijn. Nieuwe ICT-ondersteuning 2023 • Er is een nieuwe telefooncentrale in gebruik genomen. Door dit project regionaal op te pakken hebben we gebruik gemaakt van het voordeel van regionale harmonisatie en schaalvoordelen. • Voor meldingen openbare ruimte is Fixi geïmplementeerd en in gebruik genomen.

De klacht of melding wordt digitaal gemeld, behandeld en afgehandeld en kan door de melder digitaal gevolgd worden (track en trace principe). • De vervanging van ons belastingsysteem is doorgeschoven naar 2024. In 2023 zijn de benodigde voorbereidingen getroffen (onder andere verbetering van de processen). • De Centric Leef Omgeving (CLO) is in gebruik genomen en er zijn eerste stappen gezet als het gaat om mobiel handhaven. In 2024 wordt dit verder opgepakt. • Er is een anonimiseren tool geïmplementeerd. De WOO verzoeken worden geanonimiseerd en via de gemeentelijke website gepubliceerd. • Er wordt gewerkt aan een digitale bewaarstrategie. • Tenslotte hebben we veel tijd besteed aan de voorbereiding en uitvoering van de ontvlechting per 1 januari 2024. Samenwerking met SSC Leeuwarden en andere partners Wij hebben onze harde automatisering (apparatuur, netwerk, backups, beveiliging) uitbesteed aan het Shared Service Centrum (SSC) Leeuwarden, net als de gemeenten Waadhoeke en Leeuwarden, Friese Waddeneilanden en de Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Om samenwerking tussen Dantumadiel en Leeuwarden na de ontvlechting voort te kunnen zetten is in december 2023 een separate Centrumregeling samenwerking Dantumadiel- Leeuwarden vastgesteld. Binnen het SSC Leeuwarden werken we intensief samen met deze andere klanten van het SSC, maar alleen daar waar dat meerwaarde biedt.

Dit betekent dat we soms ook onze eigen weg kiezen.

Openbaarheidsparagraaf Deze openbaarheidsparagraaf is voorgeschreven door de Wet open overheid (Woo) die op 1 mei 2022 is ingegaan. In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Woo wordt voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting en jaarverslagen aandacht besteden aan de manier waarop wij als bestuursorgaan de Woo uitvoeren. De Woo gaat over een transparante overheid die actief informatie openbaar maakt. Het doel van de wet is om als overheid opener en toegankelijker te worden. Dit doen we door meer overheidsinformatie openbaar te maken, sneller en voor iedereen toegankelijk. Per 1 mei 2022 zijn er Woo contactpersonen. Zij beantwoorden vragen van burgers over de beschikbaarheid van publieke informatie. In 2022 is de projectgroep Woo gestart met de invoering van de actieve openbaarmaking van de Wet open overheid. De invoering moet binnen 5 jaar zijn afgerond. De invoering Woo is een traject met een grote veranderopgave met de nadruk op bewustwording. Er is een verplichting om elf informatiecategorieën actief openbaar te maken. De fasering en planning van de actief openbaar te maken informatiecategorieën zijn op dit moment nog niet bekend. Wel zijn we begonnen met de voorbereiding van documenten die in aanmerking komen voor actieve openbaarmaking.

-83-

Er is in 2023 een impactanalyse uitgevoerd. Onderdeel van de impactanalyse is het vaststellen van het ambitieniveau voor de gemeente Dantumadiel. Dit is vastgesteld op ambitieniveau 3 met een doorgroei naar ambitieniveau 2. Ambitieniveau 3 is openbaar maken wat wettelijk verplicht is en datgene wat toegevoegde waarde biedt. Ambitieniveau 2 is alles actief openbaar maken, tenzij er wettelijke uitzonderingsgronden van toepassing zijn.

Ontwikkeling risicomanagement en interne controle Interne beheersing van de processen Er zijn verdere stappen gezet in de beheersing van de financiële processen. Concerncontrol is ook in 2023 het gesprek aangegaan met de vak afdelingen over de met processen samenhangende risico’s met het doel beheersingsmaatregelen te treffen om te voorkomen dat de risico’s leiden tot fouten of nadelen. Het gaat hier bijvoorbeeld om rechtmatigheidsrisico’s, het niet volledig in rekening brengen van belastingen of leges, het risico op fraude etc. Deze gesprekken worden gevoerd met alle vak afdelingen die een verantwoordelijkheid hebben voor een financieel proces om te bekijken of de processen in opzet goed geregeld zijn. Om na te gaan of het in de praktijk ook zo werkt worden dossiercontroles uitgevoerd door collega’s van medewerkers uit de teams die er uitvoering aan geven. Concerncontrol begeleidt dit, is verantwoordelijk voor de kwaliteitsborging en rapporteert aan het management en de directie over de resultaten. De rapportages worden ook gebruikt door de accountant om het college te adviseren over de interne beheersing en vanaf het verslagjaar 2023 om een collegeverklaring voor de financiële rechtmatigheid op te stellen. Collegeverklaring financiële rechtmatigheid Het college van B&W geeft over 2023 voor het eerst zelf een verklaring voor de financiële rechtmatigheid af.

De collegeverklaring heeft niet alleen betrekking op de financieel rechtmatige toepassing van de regels uit de verordeningen maar ook op de begrotingsrechtmatigheid en mogelijk Misbruik door derden van gemeentelijke voorzieningen. De financiële verordening is hiervoor aangepast. Toelichting op de afwijkingen In de paragraaf bedrijfsvoering moet een toelichting worden gegeven over de oorzaken van de geconstateerde onrechtmatigheden met verklaring indien deze boven de rapportagetolerantie uitkomen. Het College stelt voor om deze rapporteringstolerantie vast te stellen op € 100.000,-. De geconstateerde afwijkingen betreffen: 1. WMO ad. € 250.000,- aan fouten; 2. Begrotingsrechtmatigheid per programma ad a. € 240.000,- (algemene dekkingsmiddelen) en b. € 850.000,- (ontvlechting) aan fouten. 3. Begrotingsrechtmatigheid investeringskredieten ad € 152.292,- aan fouten. De fouten betreffen (begrotings) rechtmatigheid en worden meegenomen in de verantwoording richting de Raad. Het totaalbedrag aan fouten bedraagt € 1.492.292 en komt daarmee op 2% van de totale lasten. Daarmee ligt dit percentage hoger dan de door de raad vastgestelde norm van 1%. Vanwege het belang van het beheersen van het risico op misbruik- en oneigenlijk gebruik is het van belang dat er opvolging gegeven wordt aan de beleidsnotitie M&O van 2022. Dit punt is hieronder daarom eveneens meegenomen. Ad 1.

WMO ad € 250.000 fouten a) Fouten. Verkorte procedure (rechtmatigheid): In het kader van de aanpak wachtlijsten WMO heeft de gemeente Noardeast-Fryslân eind 2022 besloten een deel van de aanvragen die begin 2023 op de wachtlijst stonden op basis van een verkorte tijdelijke procedure toe te kennen. Hierbij zijn tevens aanvragen van de Gemeente Dantumadiel (zonder akkoord van de raad) op basis van de verkorte procedure toegekend. Omdat hierbij geen onderzoek werd gepleegd is er voor 2023 een onrechtmatigheid over heel 2023 van maximaal € 250.000,- voor Dantumadiel ontstaan.

-84-

b) Oorzaak De geconstateerde rechtmatigheidsfouten komen voort uit het niet aantoonbaar uitvoeren van het wettelijke onderzoek en de wettelijk verplichte ID-check. c) Verbeterpunten: Bij de aanvraag / heronderzoek dient ten allen tijde het wettelijke verplichte onderzoek en de identificatiecheck te worden uitgevoerd en te worden vastgelegd. Ad 2a. Begrotingsrechtmatigheid per programma ad € 240.000,- fouten a) Fouten In de begroting heeft de doorbelasting van de omslagrente aan de diverse programma’s niet op de juiste wijze plaatsgevonden waardoor in de begroting ten onrechte een te hoog nadelig saldo is ontstaan op de Treasury. b) Oorzaak Oorzaak voor kredietoverschrijdingen is een onjuiste raming van de omslagrente c) Verbeterpunt Geen, betreft een omissie die vanaf het begrotingsjaar 2024 is hersteld Ad 2b. Begrotingsrechtmatigheid per programma ad € 850.000,- fouten a) Fouten Er is aanvankelijk geen voorziening overbezetting ontvlechting opgenomen voor de verplichting om mee te betalen aan de overbezetting als gevolg van de ontvlechting. Over de exacte hoogte van deze verplichting loopt een arbitragezaak. b) Oorzaak Oorzaak voor kredietoverschrijdingen is het niet tijdig opnemen van een toereikende voorziening. c) Verbeterpunt Geen, betreft onvoorziene kosten. Ad 3. Begrotingsrechtmatigheid investeringskredieten ad € 152.292,- fouten a) Fouten.

Betreffende de Trekwei Damwald is er een kredietoverschrijding van € 152.292,b) Oorzaak Oorzaak voor kredietoverschrijdingen is altijd dat er is meer uitgegeven dan begroot. c) Verbeterpunten: Indien mogelijk tijdig melden aan raad / vragen om meer budget. Risico: M&O binnen Jeugdwet als gevolg van ontbreken controles n.a.v. analyse a) Risico Door het ontbreken van nader onderzoek op basis van algemene analyse bij de jeugdwet hebben wij hier geen zicht op feitelijke levering ZIN. De VNG schat de fout als gevolg van fraude in Nederland op ongeveer 5% van het totale zorgbudget voor Wmo en Jeugd. We hebben hier dus te maken met een serieus risico. b) Oorzaken risico Het risico vindt zijn oorsprong in het ontbreken vervolgonderzoek na aanleiding van de analyse zoals aanbevolen in de beleidsnotitie M&O van 2022. c) Verbeterpunt Het uitvoeren van nader onderzoek op basis van data-analyse. Het verbreden van de data analyse met data van SDF / in samenwerking met buurtgemeenten. Aandacht schenken aan het bevorderen van de fraude alertheid c.q. opleiding personeel met betrekking tot M&O.

-85-

Fraude en Integriteit Fraude, Misbruik en oneigenlijk gebruik In de kadernota rechtmatigheid 2022 van de commissie BBV is het volgende opgenomen ten aanzien van het onderwerp fraude: “De accountant heeft een verantwoordelijkheid met betrekking tot fraude in het kader van de controle van de jaarrekening. Dit type fraudes omvat opzettelijke handelingen door één of meerdere personen binnen de gemeente, waarbij gebruik wordt gemaakt van misleiding teneinde een onrechtmatig of onwettig voordeel te behalen. Een voorbeeld is het betalen van valse facturen waarbij één of meerdere personen binnen de gemeente betrokken zijn. Dit type fraudes is een onderdeel van de getrouwheidsverklaring van de accountant en wordt daarom niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Als de gemeente deze fraude op een juiste manier heeft verwerkt in de jaarrekening, dan kan deze toegelicht worden in de paragraaf bedrijfsvoering, maar er is geen verplichting”. Naast fraude kan er sprake zijn van misbruik en oneigenlijk gebruik. In het dagelijks taalgebruik is het gebruikelijk misbruik en oneigenlijk gebruik ook als fraude te bestempelen, denk hierbij aan een term als ‘bijstandsfraude’ of aan ‘fraude’ met vergunningen. Dit type fraudes valt nadrukkelijk onder het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Het gaat hier om derden die misbruik maken van (gemeentelijke) regelingen.

De verantwoording over misbruik en oneigenlijk gebruik moet vanaf het verslagjaar 2023 worden opgenomen in de collegeverklaring bij de jaarrekening. Fraudebeheersing Binnen de gemeente wordt voor de financiële processen gewerkt met controlplatforms waarin de processen worden besproken, de daarbij behorende risico’s en te nemen beheersmaatregelen. Door middel van interne controles wordt de werking van de processen en de genomen beheersmaatregelen getoetst. De risicobeheersing richt zich met name op rechtmatigheidsaspecten en volledigheid van opbrengsten, maar ook andere risico’s zoals frauderisico’s kunnen aan de orde komen als zij worden geïdentificeerd. Er is dus geen specifieke aanpak gericht op frauderisico’s en fraudebeheersing, maar frauderisico’s en maatregelen om fraude te voorkomen kunnen wel aan de orde komen tijdens de controlplatforms. Integriteit Integriteit is een thema dat doorlopend aandacht behoeft. Bij de indiensttreding maakt het onderwerp integriteit onderdeel uit van het inwerkprogramma. Ook moet iedere medewerker die in dienst treedt bij de gemeente een eed of belofte afleggen. Niet-ambtenaren ondertekenen een geheimhoudingsverklaring. Daarnaast is het voor een ieder verplicht een VOG-verklaring te overleggen.

Continuïteit De jaarrekening is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. De continuïteit van gemeenten is op grond van artikel 12 van de financiële verhoudingenwet wettelijk verankerd. Om die reden is de continuïteit van gemeente Dantumadiel in voldoende mate gewaarborgd. Tevens zijn in de begroting 2024 of andere besluiten geen stellige voornemens om majeure aanpassingen te doen in beleid, taken, activiteiten of locaties die mogelijk materiële effecten hebben op vermogen of resultaat.

-86-

Analyse begrotingsrechtmatigheid In artikel 5 van de op 7 november 2023 vastgestelde verordening ex. art. 212 van de gemeentewet zijn onderstaande normen voor begrotingsrechtmatigheid vastgelegd: De norm voor begrotingsrechtmatigheid ligt op het niveau van overschrijding van de lasten van de programma’s. Indien er overschrijdingen zijn, moeten deze worden toegelicht door het college indien de overschrijding meer bedraagt dan € 50.000. Norm voor begrotingsrechtmatigheid ten aanzien van de balansposten ligt op het niveau van de geautoriseerde bedragen. Voor het schuiven van budgetten tussen programma’s is toestemming van de gemeenteraad vereist. Het college mag binnen de programma’s met budgetten schuiven, mits de lasten van producten niet dusdanig worden overschreden dat de realisatie van andere producten binnen hetzelfde programma onder druk komt te staan. Indien de lasten van een geautoriseerd budget of een investeringskrediet met meer dan € 100.000 is overschreden moet dit aan de raad zijn gerapporteerd. Aan de hand van voorgaande criteria kunnen de volgende conclusies op de begrotingsoverschrijdingen van de lasten uit de financiële analyse worden getrokken. In onderstaande tabel zijn niet de verschillen in de uitvoeringsbegroting per programma opgenomen. Dit omdat deze verschillen per saldo budgettair neutraal zijn. Begrotingsafwijkingen

Rechtmatig

Onrecht Motivering van de conclusie -matig

x 1.000

x 1.000

1.Ynwenner en Bestjoer 850

Er is een voorziening Overbezetting ontvlechting opgenomen voor de verplichting om mee te betalen aan de Overbezetting als gevolg van de ontvlechting. Over de exacte hoogte van deze verplichting loopt een arbitragezaak. In 2024 is dit besluit genomen en dus niet geraamd in 2023.

2. Mienskip 3. Soarch en Wolwêzen Inkomensregelingen

Participatiewet

1.778

Pas in oktober 2023 is het wetsvoorstel Eenmalige Energietoeslag 2023 aangenomen. Tegenover de uitgaven staat een uitkering in het gemeentefonds van € 1,264 miljoen en we gaan voor € circa € 0,2 miljoen een beroep doen op de DU vangnetregeling (incl. uitvoeringskosten). Het gemeentelijke deel (120-130%) wordt conform eerder raadsbesluit verrekend met de Algemene Reserve.

527

Tegenover de hogere uitgaven op de werkvoorziening Dokwurk van € 0,527 miljoen staat een uitkering

-87-

Begrotingsafwijkingen

Rechtmatig

Onrecht Motivering van de conclusie -matig participatie van het gemeentefonds van circa € 0,600 miljoen.

Jeugdwet

318

Voor de overschrijding van de begroting kunnen we zien dat we in Q4 een behoorlijke stijging zien van het aantal duurdere trajecten. Daarnaast zien we 1 opvallende maatwerkvoorziening die behoorlijk veel kost. Al deze stijgingen bij elkaar komen we inderdaad op een stijging van rond de €300.000 alleen in Q4. In de tweede turap is wel een bijstelling doorgevoerd van € 0,228 maar deze was niet te voorzien. Het is een open einde regeling.

597

Dit betreft lasten uit grondexploitaties voor een bedrag van € 0,597 miljoen. Hier staan direct gerelateerde baten tegenover uit grondexploitaties.

126

Budgetoverschrijding als gevolg van de vele bezwaren die zijn ingediend op de OZB woningen door met name no cure, no pay-bureaus.

4. Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 5. Wenjen en Omjouwing Ruimtelijke ontwikkeling/kwaliteit

Algemiene dekkingsmiddels 90 Lokale heffingen

93 Overige algemene dekkingsmiddelen

240

In de begroting heeft de doorbelasting van de omslagrente aan de diverse programma’s niet op de juiste wijze plaatsgevonden Waardoor in de begroting ten onrechte een te hoog nadelig saldo is ontstaan op de Treasury.

Bij de analyse van de begrotingsrechtmatigheid bij investeringskredieten is een bedrag van € 152.292,- aan fouten geconstateerd. Dit betreft het krediet van de Trekwei Damwald.

-88-

Paragraaf Verbonden partijen Inleiding De meeste taken die worden uitgevoerd, zijn wettelijk opgedragen aan de uitvoerende gemeente. Dit betreft bijvoorbeeld de inzameling van huishoudelijk afval en de taken die de gemeente op zich neemt als gevolg van de decentralisatie. Daarnaast bestaan er taken die door de gemeente op eigen initiatief worden uitgevoerd, zoals sport en de exploitatie van gronden. Bij de uitvoering van de verschillende taken maakt de gemeente zelf de keuze om deze zelf te doen, of om de taken te laten uitvoeren door andere partijen. Bij het maken van de keuzes wordt onder andere gekeken naar de volgende aspecten: • Kunnen er (bedrijfseconomische) schaalvoordelen worden behaald? • Wordt bij de uitvoering/dienstverlening een betere kwaliteit/dienstverlening gerealiseerd? Indien wordt gekozen voor de uitvoering van de taak door een verbonden partij, kunnen daarin twee keuzes worden gemaakt, namelijk: • De activiteiten worden uitgevoerd door een partij waarin de gemeente geen zeggenschap heeft; • De activiteiten worden uitgevoerd door een partij waarin de gemeente wel zeggenschap heeft.

Verbonden partij Er is sprake van een verbonden partij als de gemeente in die organisatie een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Dit is vastgelegd in artikel 1 lid b van het Besluit begroting en verantwoording, waarin staat dat een verbonden partij een privaat- of publiekrechtelijke organisatie is waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Definitie bestuurlijk belang (artikel 1 lid d): zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht. Definitie financieel belang (artikel 1 lid c): een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt.

Beleidskader Uit de definitie van een verbonden partij in het Besluit begroting en verantwoording blijkt dat sprake móet zijn van een financieel belang én een bestuurlijk belang. Indien het alleen om een financieel belang of alleen om een bestuurlijk belang gaat, dan is er geen sprake van een verbonden partij.

Overige belangrijke bepalingen zijn: • • •

Artikel 5 BBV schrijft voor dat verbonden partijen niet geconsolideerd worden in de begroting en in de jaarstukken; Artikel 8 lid 3 BBV schrijft voor dat de betrokkenheid van verbonden partijen bij de realisatie van de doelstellingen binnen een programma, moet worden opgenomen in het betreffende programma; Artikel 9 lid 2 BBV meldt dat verbonden partijen verplicht moeten worden opgenomen in een aparte paragraaf verbonden partijen. Deze is daarmee onderdeel van de beleidsbegroting en het jaarverslag.

-89-

Soorten verbonden partijen Er zijn twee soorten verbonden partijen, namelijk de publiekrechtelijke verbonden partij en de privaatrechtelijke verbonden partij. • Publiekrechtelijke verbonden partij Bij de publiekrechtelijke verbonden partij gaat het om een samenwerking tussen overheden. Een dergelijke partij is opgericht op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Daarin regelen de deelnemende overheden onderling de vertegenwoordiging en de financiële aansprakelijkheid van de deelnemers. In het geval een gemeenschappelijke regeling niet meer aan zijn verplichtingen voldoet, dan zijn deelnemende partijen gezamenlijk verantwoordelijk voor een negatief saldo dat ontstaat. • Privaatrechtelijke verbonden partij Van een privaatrechtelijke verbonden partij is sprake als er wordt samengewerkt tussen overheden onderling of tussen overheden en private partijen. De samenwerking is in dat geval geregeld op basis van het Burgerlijk Wetboek. Bij privaatrechtelijke verbonden partijen wordt onderscheid gemaakt in: • Verenigingen;  Commanditaire vennootschappen en onderlinge waarborgmaatschappijen;  Naamloze vennootschappen;  Besloten vennootschappen of stichtingen.