Jaarrek Dantumadiel 2023 -2023-20240528 DEFINITIEF

Project is in afrondende fase.

-33-

Doelen

Activiteiten

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening

Koppeling maken tussen uitdagingen op de arbeidsmarkt en duurzaamheid.

Vergroten van ondernemerstevredenheid

Groei van de gastvrijheidssector (SMART maken aan de hand van de meting)

Projecten stimuleren vanuit de gemeente die zich richten op duurzaamheid, innovatie en arbeidsmarkt. Meting laten uitvoeren door externe partij (0-meting en eindmeting). Conform Convenant Bedrijventerreinen bedrijfskavels aanbieden. Betrekken ondernemers bij bereikbaarheid: onderzoek naar nieuwe westelijke Ontsluitingsweg Westereen. Afronden detailhandelsvisie.

In 2025 onderzoek uitvoeren naar behoefte zondagsopenstelling Meten en monitoren van verblijf en overnachtingen Eeltsjemar toeristisch ontwikkelen.

Inzetten op branding en marketing. Opstellen van een ontwikkelkader.

We proberen dit in ANNO verband op te pakken.

Bestemmingsplan is bijna klaar. Aanbieden kavels kan nog niet. De voorbereidingen zijn opgestart. De visie moet nog worden vastgesteld door de raad. Onderzoek wordt in 2025 uitgevoerd.

Gesprekken met externen gevoerd, maar door gebrek aan ambtelijke capaciteit niet verder gebracht. Project BIS (Basisinfrastructuur RMT) loopt. Projectplan opgesteld, start afhankelijk van ambtelijke capaciteit.

Onderzoek naar optimalisatie van fiets- en wandelnetwerk.

Voor het uitvoeren van onderzoek en maken van een plan op netwerkniveau is (nog) geen ambtelijke capaciteit beschikbaar. Wel is in de afgelopen periode veel aandacht besteed aan trottoirs in opdracht van de raad en zijn plannen in de PPN 2024 verwerkt om bestaande structuren te verbeteren.

Stimuleren initiatieven van inwoners.

Er worden diverse initiatieven ondersteund

-34-

Onderwerp beleidsdocumenten Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035 ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Versnellingsagenda; Regiodeal Noordoost Fryslân Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeenten om te recreëren en te verblijven ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Land waar je landt: eropuit in de regio Noordoost Fryslân 2020-2030 Toekomstplan 2020 De Marrekrite Jaarplan 2018 Stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Friesland

Verbonden partij Marrekrite

IJswegencentrale Oostergo

Uniforme beleidsindicatoren Functiemenging Vestigingen (van bedrijven)

Eenheid % Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijke belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap. Het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte. Periode 2022 2022

Gemeente Dantumadiel 37,50 147,40

Nederland

Peildatum

53,80 174,10

01-03-2024 01-03-2024

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Functiemenging

Vestigingen (van bedrijven)

Toelichting

Bron

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen. Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar.

LISA

LISA

Overzicht baten en lasten 2023 Onderwerpen (bedragen x € 1.000) Baten 401 Economie en werkgelegenheid 403 Recreatie en toerisme Totaal baten

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

15 20 35

8 38 46

7 39 47

-1 2 1

-35-

Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Lasten 401 Economie en werkgelegenheid 403 Recreatie en toerisme Totaal lasten

-393 -66 -458

-480 -66 -546

-547 -56 -603

-67 10 -57

Saldo baten en lasten

-424

-500

-556

-56

Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-222 378 157

-222 465 243

-222 459 237

0 -6 -6

Resultaat

-267

-257

-319

-62

Toelichting op de verschillen Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen

I of S

Bedragen x € 1.000

Baten 401 Economie en werkgelegenheid Verschillen kleiner dan € 50.000.

I

-1 -1

403 Recreatie en toerisme Verschillen kleiner dan € 50.000.

I

2 2

I

-67 -47

I

-20

I

10 10

Lasten 401 Economie en werkgelegenheid De lasten uit het Ondernemersfonds worden gedekt uit de Reserve tariefdifferentiatie OZB. In 2023 zijn er meer aanvragen gehonoreerd binnen het ondernemersfonds dan begroot. De uitgaven boven het geraamde bedrag komen ten laste van het resultaat. Verschillen kleiner dan € 50.000. 403 Recreatie en toerisme Verschillen kleiner dan € 50.000.

1

-57

Saldo baten en lasten

-56

Specificatie reserveringen Programma 4: Wurk, bedriuw en Rekreaasje Reserves

Bedragen x € 1.000

Toevoegingen Onttrekkingen Verschillen kleiner dan € 50.000.

-6

Totaal Reserveringen

-6

-36-

Programma 5: Wenjen en Omjouwing Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Programmaportefeuillehouder: G. Wiersma Inleiding De gemeente Dantumadiel wil investeren in de toekomst. Het woningtekort en de hoge energieprijzen zijn de grootste uitdagingen op dit gebied. Duurzaam wonen en aanbod van woningen is in korte tijd van groot belang geworden. Dantumadiel wil daarom de regie pakken op het aanbieden van sociale huur- en sociale koopwoningen en daarmee de doorstroom bevorderen en zo veel mogelijk inspelen op de woonbehoefte van onze inwoners. Hierbij wil Dantumadiel creatief en flexibel zijn, en verder kijken dan de traditionele woonvormen. Denk aan actief grondbeleid, kangoeroewoningen en flexibel wonen. Daarnaast dienen procedures versneld te worden om beter te kunnen inspelen op de woonbehoefte van onze inwoners. De nieuwe omgevingswet biedt hier goede kansen en mogelijkheden voor. Een belangrijke opgave voor de komende periode is om onze lokale samenleving duurzamer te maken. Veel bestaande woningen dienen verduurzaamd te worden. Dantumadiel wil onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om dit aan te pakken en samenwerken met de inwoners. Het opzetten van lokale energiecoöperaties wordt gestimuleerd en we helpen inwoners om hun eigen woning (beter) te isoleren en om energiebesparende middelen toe te passen.

Tevens heeft de gemeente een biodivers, ecologisch en duurzaam groenbeleid en wil zij ook de inwoner stimuleren om hier aan bij te dragen. Dantumadiel wil inzetten op het bevorderen van een circulaire economie. Bedrijven worden gestimuleerd en ondersteund om samen te werken aan het omzetten van afvalstromen in grondstofstromen. Er wordt gestreefd naar een reductie van huishoudelijk afval. Er wordt gewerkt aan een ‘Plan voor het dorp van de toekomst’: een plan dat actief aandacht geeft aan de ambitie om op een innovatieve manier aan de slag te gaan het veranderende klimaat en de energietransitie. Doelen

Activiteiten

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening

In de komende 4 jaar worden er 200 extra wooneenheden gerealiseerd vanuit sociaal oogpunt naast de bestaande productie, waarbij de gemeente de regierol behoudt. 100 woningen realiseren voor starters en lagere inkomens (onder de €250.000).

Projectlocatie Botkesko-alle is een project waar 14 woningen worden gerealiseerd. Projectlocatie de Frosk worden 26 woningen gerealiseerd. Hier worden rug-aan-rug wonin-gen gerealiseerd. Hier is een bestemmingsplan voor gemaakt. Bij de uitgifte van de Bosk in Feanwâlden worden woningen voor starters meegenomen.

-37-

Doelen

Activiteiten 75 woningen realiseren voor senioren appartementen of woonhofjes.

Het vaststellen van beleid over pré mantelzorg-, kangoeroewoningen, flexibel wonen en tiny houses waardoor er ten minste 25 alternatieve woonvormen gerealiseerd kunnen worden.

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening Er lopen diverse projecten, onder andere op het Mounetilleterrein komt een appartementencomple x met 13 appartementen. Meer informatie is te lezen in herziene versie van de woonthermometer. Er wordt gekeken naar een locatie voor woonwagenstandplaatsen. Hier zijn gesprekken geweest met Thus Wonen om een combinatie te zoeken met flex wo-ningen. In 2023 concept versie gerealiseerd voor (pré) mantelzorg- en splitsingsbeleid (MSB). Dit concept wordt in het nieuwe jaar voor een interne ronde verspreid over de verschillende afdelingen. Er is een startnotitie en een keuzemenu over Tiny Houses gemaakt. Er wordt een locatiestudie gedaan en er worden gesprekken ingepland met de gemeente TDiel en Leeuwarden. Verder wordt de woonbehoefte naar Tiny Houses in kaart gebracht en zal er gewerkt worden aan het opzetten van een pilot locatie in 2024. Beide stukken worden in 2024 aan de raad voor-gelegd.

De kwaliteit en aantrekkelijkheid van de woningvoorraad en woonomgeving verbeteren en te verduurzamen.

Onderzoek doen naar de bestaande kwaliteit van woningen en de mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad te verbeteren.

-38-

Doelen

Activiteiten Faciliteren in het verduurzamen van de bestaande woningen.

Het maken van dorpsbiografieën.

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening Begin 2024 wordt een aanvraag bij het volkshuisvestingsfonds gedaan. In 2024 wordt er een woonexpo georganiseerd. De startnotitie wordt begin 2024 opgepakt.

Meer aandacht voor groen in (nieuwbouw) wijken en buitenfaciliteiten verbeteren met parken en tuinen.

Per plan wordt hier aandacht aan besteed en in de loop van 2024 wordt hier beleid voor ontwikkeld.

Plan van aanpak opzetten en hier acties op ondernemen.

Vanwege de opbouw van de organisatie en gebrek aan ambtelijke capaciteit is dit plan doorgeschoven naar begin 2024.

Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren (afvalpreventie) door middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023.

De campagne is eind 2023 afgerond. Afsluitend is eind december een winactie gehouden om de afvalapp verder te promoten. Gebruikers van de afvalapp hebben alle actuele info m.b.t. afvalscheiding (wie, wat, waar en wanneer en hoe) te allen tijde bij de hand.

De doorlooptijd van planvoorbereiding voor ruimtelijke projecten met 40% versnellen.

De hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100kg per inwoner per jaar in 2025.

-39-

Doelen

Activiteiten Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om hun afval zo goed mogelijk te scheiden door middel van middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023.

Samen met burger een plan ontwikkelen voor afvalpreventie en afvalscheiding. De bron- en nascheiding van de huishoudelijk afvalinzameling en -verwerking wordt verder ontwikkeld zodat zo veel mogelijk huishoudelijk afval kan worden hergebruikt.

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening De campagne is eind 2023 afgerond. Afsluitend is eind december een winactie gehouden om de afvalapp verder te promoten. Gebruikers van de afvalapp hebben alle actuele info m.b.t. afvalscheiding (wie, wat, waar en wanneer en hoe) te allen tijde bij de hand. Dit wordt in 2024 opgepakt. Dit wordt in 2024 verder ontwikkeld door Omrin.

70% van de elektriciteit van de gehele gemeente wordt duurzaam opgewekt in 2030 en een besparing creëren van 1,5% procent energie per jaar. In 2023 een plan ‘Dorp van de toekomst’ gericht op klimaatverandering en energietransitie, gereed te hebben om de ambitie te kunnen realiseren en hierbij de mienskip bij betrekken. Stimuleren van opzetten energie coöperaties.

Plan op te stellen in 2024 om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen.

Er is een startmoment geweest samen met de raad en een architecten-bureau. In 2024 wordt dit verder opgepakt. De EKF is actief en zoekt collectieve daken voor zonnepanelen. We gaan contact zoeken daar-naast met Energiecoöpe-raties van buurgemeen-ten om elkaar te versterken. Vanuit alle dorpen is een werkgroep actief om inwoners te activeren. Momenteel staat een vacature uit om een projectleider aan trekken. Zodat er een plan opgesteld kan worden en hier uitvoering aan gegeven kan worden.

-40-

Doelen

Activiteiten Het realiseren van een gemeentelijk circulair ambachtscentrum waardoor het hergebruik van producten binnen de gemeente optimaal wordt gefaciliteerd. In samenwerking met: • Dokwurk; • Kringloopwinkels; • Milieustraten.

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening Er wordt op dit moment gekeken naar hoe hier vorm en inhoud aan kan worden gegeven.

De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien op basis van een maatschappelijk verantwoord niveau van levensonderhoud. Uitvoering geven aan het project Energiearmoede.

Dit jaar is gewerkt aan de provincie brede aan-besteding voor een uit-voerende dienst die de isolatiesubsidie zou kun-nen uitvoeren in 2024 voor de provincie Frys-lan. In het voorjaar van 2024 moet hier een keu-ze voor zijn gemaakt en kan de subsidie (weer) live. Er zijn in Dantuma-diel al 235 woningenei-genaren die interesse hebben in een subsidie en een energiescan heb-ben laten doen in 2023. Daarnaast rijdt de Ljochtbus nog steeds en is de energiecoach welke in dienst komt van de gemeente Dantumadiel actief in de gemeente.

Onderwerp beleidsdocumenten Wonen Woonvisie 2021 Prestatieafspraken KAW woningmarktmonitor Duurzaamheid RES Transitievisie warmte Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Structuurvisie Dantumadiel Beeldkwaliteitsplannen

-41-

Onderwerp beleidsdocumenten Welstandsnota Bestemmingsplannen

Onderwerp reguliere activiteiten Wonen Woningbouwprogrammering Voorbereiden prestatieafspraken woningbouwcorporaties Adviseren in ruimtelijke processen en procedures Subsidieadviezen Adviseren bij herstructureringsopgaven Duurzaamheid Adviseren andere disciplines Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Eigen gemeentelijke ruimtelijke opgaven begeleiden Ruimtelijk adviseren in omgevingsvergunningprocedures Opstellen en beoordelen ruimtelijke onderbouwingen Begeleiden omgevingsvergunning- en bestemmingsplanprocedures

Verbonden partij Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)

Welstandszorg Hûs en Hiem

Uniforme beleidsindicatoren Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen Demografische druk

Eenheid

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s). Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincies. Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over toepassing van de Monumentenwet. Periode

Kg/inwoner

2022

Gemeente Dantumadiel 196,00

Nederland

Peildatum

148,00

01-03-2024

%

2021

30,10

33,10

01-03-2024

Aantal per 1.000 woningen %

2022

3,40

9,30

01-03-2024

2023

83,90

70,30

01-03-2024

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen

Toelichting

Bron

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

CBS

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

RWS

Demografische druk

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

Basisregistratie adressen en gebouwen CBS

-42-

Overzicht baten en lasten 2023 Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit 502 Wonen 503 Milieu 508 Afvalbeleid en afval inzameling Totaal baten

55 207 7 2.384 2.652

54 320 1.031 2.204 3.609

852 338 2.450 2.079 5.718

798 18 1.419 -126 2.110

Lasten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit 502 Wonen 503 Milieu 508 Afvalbeleid en afval inzameling Totaal lasten

-104 -709 -901 -1.883 -3.597

-603 -572 -2.226 -1.712 -5.112

-1.033 -527 -3.198 -1.582 -6.339

-430 45 -972 130 -1.227

Saldo baten en lasten

-944

-1.504

-621

883

Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

0 199 199

-46 618 572

-46 265 220

0 -353 -353

Resultaat

-745

-931

-401

530

Toelichting op de verschillen Programma 5: Wenjen en Omjouwing (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen

I of S

Bedragen x € 1.000

Baten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit Hogere baten grondexploitaties vanuit verkopen en mutaties. Zie ook paragraaf grondbeleid. Verschillen kleiner dan € 50.000. 502 Wonen Verschillen kleiner dan € 50.000. 503 Milieu Dit betreffen de nog niet ingezette middelen voor de geluidsanering van 4 woningen aan de Haadwei in Damwâld. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de lastenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat.

2.110 798 I

794

I

4

I

18

I

-60

18

1.419

-43-

Onderwerpen Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor de Lokale Aanpak Isolatie. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de lastenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 2023, 2024 en 2025. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de lastenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor de Aanpak energiearmoede. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de lastenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Verschillen kleiner dan € 50.000. 508 Afvalbeleid en afval inzameling Lagere opbrengsten papierinzameling, doordat baten direct aan de verenigingen worden betaald en niet via de gemeentelijke administratie lopen (hierdoor zijn er ook lagere lasten) Verschillen kleiner dan € 50.000.

I of S I

Bedragen x € 1.000 575

I

716

I

216

I

-28

I

-48

I

-78

-126

Lasten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit Om de specifieke uitdagingen voor Ruimtelijke Ontwikkelingen in Dantumadiel op te pakken, is er in 2023 een externe medewerker aangetrokken. Deze extra kosten zijn uiteindelijk met Noardeast-Fryslân verrekend, waardoor er minder kosten zijn dan begroot. De omgevingswet is per 1 januari 2024 ingegaan. Voor de implementatie zijn enkele onderwerpen doorgeschoven naar 2024. Het saldo voor de implementatie omgevingswet wordt daarmee ook doorgeschoven naar 2024. Wordt gedekt uit de algemene reserve, per saldo heeft deze afwijking geen effect op het resultaat. Hogere lasten grondexploitaties vanuit uitvoeringskosten en mutaties. Zie ook paragraaf grondbeleid. Er zijn meer voorbereidingskosten gemaakt voor toekomstige woningbouw dan begroot. De kosten zullen bij een positieve grondexploitatie worden terugverdiend. Verschillen kleiner dan € 50.000. 502 Wonen Verschillen kleiner dan € 50.000. 503 Milieu

-1.227 -430 I

144

I

77

I

-481

I

-115

I

-55 45

I

45 -972

-44-

Onderwerpen Dit betreffen de nog niet ingezette middelen voor de geluidsanering van 4 woningen aan de Haadwei in Damwâld. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de batenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor de Lokale Aanpak Isolatie. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de batenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 2023, 2024 en 2025. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de batenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat. Dit betreffen de vooruit ontvangen middelen voor de Aanpak energiearmoede. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van het Rijk. Het resterende budget wordt doorgeschoven naar 2024. Aan de batenkant is hetzelfde bedrag opgenomen. Per saldo heeft deze afwijking geen invloed op het resultaat.

Voor de aanpak energiearmoede is € 200.000 gedekt uit de algemene reserve. Tot nu toe zijn alle gemaakte kosten voor het project gedekt uit de door het Rijk verstrekte subsidies. Hierdoor is er minder uitgegeven dan begroot, het resterende budget wordt doorgeschoven daar naar 2024. De projectleider voor Energieneutraal Driezum is voor 2023 betaald uit de CDOKE middelen. Hierdoor zijn er minder uitgaven dan begroot. Ook in de toekomst kan deze hieruit betaald worden, daarmee hoeft het krediet niet te worden overgeheveld naar 2024. Dekking uit de algemene reserve, per saldo heef deze afwijking geen invloed op het resultaat. Verschillen kleiner dan € 50.000. 508 Afvalbeleid en afval inzameling Het saldo op afval van de baten en lasten wordt verrekend met de egalisatie voorziening afval. Verschillen kleiner dan € 50.000

I of S I

Bedragen x € 1.000 60

I

-575

I

-716

I

-216

I

200

I

50

I

225

I

156

I

-26

130

Saldo baten en lasten

883

Specificatie reserveringen Programma 5: Wenjen en Omjouwing

-45-

Reserves

Bedragen x € 1.000

Toevoegingen Onttrekkingen Algemene Reserve Voor de aanpak energiearmoede is € 200.000 gedekt uit de algemene reserve. Tot nu toe zijn alle gemaakte kosten voor het project gedekt uit de door het Rijk verstrekte subsidies. Hierdoor is er minder onttrokken dan begroot, het resterende budget wordt doorgeschoven daar naar 2024. De omgevingswet is per 1 januari 2024 ingegaan. Voor de implementatie zijn enkele onderwerpen doorgeschoven naar 2024. Het saldo voor de implementatie omgevingswet wordt daarmee ook doorgeschoven naar 2024 met dekking uit de algemene reserve. De projectleider voor Energieneutraal Driezum is voor 2023 betaald uit de CDOKE middelen. Hierdoor is er minder onttrokken op de algemene reserve dan begroot. Doordat in de toekomst deze ook betaald kunnen worden uit de CDOKE-middelen hoeft dit krediet niet te worden overgeheveld naar 2024. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal Reserveringen

0 -353 -353 -200

-77

-50

-26 -353

-46-

Programma 6: Iepenbiere Romte Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Programmaportefeuillehouder : K. Wielstra Inleiding De komende bestuursperiode zal er extra ingezet worden op de kwaliteit van de openbare ruimte. Goede bereikbaarheid met oog voor mindervalide weggebruikers en een kwaliteitsverbetering van het fietsennetwerk zijn hierbij belangrijke speerpunten. Gemeente Dantumadiel wil ook meer duidelijkheid en eenheid in de bebording en markeringen op de doorgaande wegen. Er dient een inhaalslag te worden gemaakt op het onderhoud van de openbare ruimte om de toegankelijkheid en de veilige bereikbaarheid te kunnen waarborgen. Het beheer van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte zal worden geoptimaliseerd om de balans tussen kosten en risicosturing te verbeteren. Daarnaast is behoud van onze natuur een groot goed. De kwaliteit van de natuur moet behouden worden en de biodiversiteit vergroot. Het groenbeleid is biodivers, ecologisch en duurzaam. Inwoner en bedrijven worden gestimuleerd om hier ook een bijdrage aan te leveren.

Doelen

Activiteiten

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening

Het creëren van veilige en duurzame bereikbaarheid voor alle relevante mobiliteitsvormen. Opstellen mobiliteitsplan (GMP) in 2023 en een uitvoeringsprogramma Verkeer en Mobiliteit.. Inhaalslag realiseren op het onderhoud van openbare ruimte om de toegankelijkheid en veiligheid te verbeteren. Realiseren van een hoofdfietsroute Damwâld – Feanwâlden met aansluiting op de Koarndyk.

Samen met de Provincie Fryslân zorgdragen voor een plan voor veilige en doeltreffende herinrichting van de N361 Lauwersseewei waarbij zo veel mogelijk koppelkansen worden benut.

Plan ligt ter besluitvorming begin 2024. Regionale afstemming in ANNO verband heeft iets meer tijd gekost. Dit wordt opgepakt in 2024. Het aangevraagde subsidiebedrag is toegekend, hier is de aansluiting op de Koarndyk niet meegenomen. De cofinanciering wordt opgevoerd in de PPN. De raad ontvangt nog een voorstel over de cofinanciering. Er liggen concrete plannen vanuit provincie. Uitvoering is naar verwachting 2024. Het is de vraag of kop-pelkansen kunnen wor-den benut.

De fysieke toegankelijkheid van winkelkernen voor mensen met een beperking één inrichtingsniveau omhoog te brengen.

-47-

Doelen

Activiteiten Startnotitie ontwikkelen met als doel het ‘keurmerk toegankelijkheid’ op minimaal het niveau ‘brons’ te behalen.

Voortgang jaarrekening

Toelichting Jaarrekening In de PPN is budget toegekend voor het opstellen van een startnoti-tie. Het opstellen van de startnotitie is gepland in 2024.

Beheer van kapitaalgoederen Openbare Ruimte optimaliseren om de balans tussen kosten, bedrijfszekerheid en risicosturing te verbeteren. Verkennend onderzoek voor de haalbaarheid van assetmanagement van kapitaalgoederen.

Er vindt momenteel een verkenning plaats. Mogelijke implementatie zal plaatsvinden bij het verder vorm geven van de organisatie in 2024.

Uitwerken van een paragraaf ‘biodiversiteit’ in de beleidsplannen Openbare Ruimte.

In 2023 was hier geen ambtelijke capaciteit beschikbaar voor. Dit wordt opgepakt in 2024.

Het realiseren en stimuleren van maatregelen zoals: delen intensief gazon extensief beheren, bloembollen aanplanten, geveltuinen aanleggen, extra inheemse bomen aanplanten, vogelbosjes aanleggen en inzaaien bloemenweides binnen de bebouwde kom.

In Broeksterwâld is een trottoir verwijderd waarin vervolgens een bijenstrook is gerealiseerd (bloemenweide met bijenbomen) In Feanwâlden Butefjild, Feanwâlden eendenkooi (burgerinitiatief) en in Driesum, zijn wildmengsels ingezaaid in grasstroken / bermen. In het najaar zijn bij de boomplantdag, extra inheemse bomen gepland. Er wordt nog een plan gemaakt waar meer extensief beheer toegepast kan worden.

Verbreden van fietspaden en omvormen naar beton of asfalt en netwerken op elkaar aansluiten.

Het fietspad Rinewal (De Falom) wordt in 2024 verbreed en omgevormd naar beton.

Bevorderen van de biodiversiteit binnen de openbare ruimte.

Infrastructuur voor recreatie en toerisme opwaarderen.

-48-

Doelen

Activiteiten

Voortgang jaarrekening

Koppelkansen verzilveren die bijdragen aan de haalbaarheid van realisatie vaarroute Âldtsjerk – Rinsumageast - Dokkum

Toelichting Jaarrekening College heeft positieve houding t.o.v. vaarroute uitgesproken. Opdracht koppelkansen wordt o.a. meegenomen in herinrichtingen in Rinsumageast en in gesprekken met provincie m.b.t. N361. De gemeente heeft het Wetterskip gevraagd om rekening te houden met deze wens in hun plan uitwerking de Murk. In het woonplan van Rinsumageast is ruimte gelaten voor verbreding watergang

Onderwerp beleidsdocumenten Riolering Gemeentelijk rioleringsplan (12-2021) Meetplan riolering (in ontwikkeling) Onderhoudskwaliteit openbare ruimte Beheer- en beleidsplannen wegen, kunstwerken, water, groen, openbare verlichting en riool. Handboek Inrichting Openbare Ruimte Dantumadiel Duurzame inrichting openbare ruimte Biodiversiteitsbeleid (in ontwikkeling) Verkeer/mobiliteit Mobiliteitsvisie “Ferbining” (ANNO) (2020) Manifest verkeersveiligheid (2015) Verkeersstructuurplan Dantumadiel (2012) Verbonden partij GR Dokwurk Coöperatie Openbare Verliching & Energie Fryslân UA

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte. Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van openbare verlichting en elektrische oplaadinfrastructuur. Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Peildatum

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

-49-

Overzicht baten en lasten 2023 Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit 601 Beheer openbare ruimte 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen 604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen Totaal baten

4 1.725 149 0 1.878

4 1.879 353 0 2.236

4 1.932 414 0 2.350

0 53 61 0 114

Lasten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit 601 Beheer openbare ruimte 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen 604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen Totaal lasten

-71 -5.813 -1.012 -42 -6.938

-103 -6.853 -1.298 -42 -8.295

-108 -6.197 -1.189 -40 -7.534

-5 656 109 2 762

Saldo baten en lasten

-5.060

-6.059

-5.184

876

-176 260 84

-176 1.021 845

-176 644 468

0 -377 -377

-4.976

-5.214

-4.716

498

Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat

Toelichting op de verschillen Programma 6: Iepenbiere Romte (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen

I of S

Bedragen x € 1.000

Baten 601 Beheer openbare ruimte Verschillen kleiner dan € 50.000. 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen Verschillen kleiner dan € 50.000.

114 53 I

53 61

I

61

Lasten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit Voor het verkeersveiligheidsplan 2020-2021 dat in 2023 is afgerond, werden 50% van de kosten gesubsidieerd. In de begroting is ten onrechte rekening gehouden met volledige dekking van de kosten. Daardoor zijn er meer lasten dan begroot. Verschillen kleiner dan € 50.000. 601 Beheer openbare ruimte

762 -5 I

-56

I

51 656

-50-

Onderwerpen Het project gebiedsontwikkeling Centrale As is in 2023 financieel met de Provincie afgewikkeld. Er is nog krediet resterend dat beschikbaar blijft tot nadere besluitvorming. Dit krediet wordt gedekt door de algemene reserve en heeft daarmee geen effect op het resultaat. In de begroting is rekening gehouden met kapitaallasten ten gevolge van investeringen. Door lagere en uitgestelde investeringen zijn de kapitaallasten ook lager. Tevens is rekening gehouden met een hogere omslagrente dan de werkelijke omslagrente bij de jaarrekening was. Er zijn meer kosten gemaakt op reiniging riolering en op inspectie keuring door het inhalen van achterstanden. Er zijn minder kosten gemaakt op rioleringsplannen die nog uitgevoerd moeten worden binnen het GRP, er zijn minder uitgaven geweest op aankopen overige goederen en diensten en minder uitgaven op riolering wijkbeheer. Het saldo van deze posten is € 190.000. Het totale saldo) van uitgaven en inkomsten op riolering (€ 232.000 is gestort in de egalisatie voorziening en blijft hierdoor voor dit doel beschikbaar. Het saldo, van uitgaven en inkomsten, op riolering is gestort in de egalisatie voorziening riolering en blijft hierdoor voor dit doel beschikbaar. Tijdens het onkruid borstelen is gebruik gemaakt van de veeg-zuig machine van de aannemer, waar we voorgaande jaren gebruik maakten van een eigen veegmachine.

Tevens was er sprake van natte weersomtandhigheden, prijsstijging van de brandstof waardoor er meer kosten op onkruidbestrijding zijn dan begroot. Het afvoeren van hekkelspecie hebben we in eigen beheer uitgevoerd waardoor we minder kosten hebben dan begroot op het hekkelen. Door flinke prijsstijgingen zijn er meer uitgaven op onderhoud bermen en groen. Apparaatskosten, zie toelichting bij toelichting op verschillen overhead. Verschillen kleiner dan € 50.000. 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen In de begroting is rekening gehouden met kapitaallasten ten gevolge van investeringen. Door lagere en uitgestelde investeringen zijn de kapitaallasten ook lager. Tevens is rekening gehouden met een hogere omslagrente dan de werkelijke omslagrente bij de jaarrekening was. In de sporthal de Hoantserid is alle TL-verlichting vervangen door LED-verlichting doordat het oude typen verlichting niet meer verkrijgbaar was. Dit zal naar verwachting een gunstige uitwerking hebben op de elektrakosten in de toekomst, maar leidt in 2023 wel tot een overschrijding. Verschillen kleiner dan € 50.000.

I of S I

Bedragen x € 1.000 304

I

239

I

190

I

-232

I

-61

I

50

I

-55

I

83

I

138 109

I

209

I

-46

I

-54

-51-

Onderwerpen 604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen Verschillen kleiner dan € 50.000.

I of S

Bedragen x € 1.000 2

I

2

Saldo baten en lasten

876

Specificatie reserveringen Programma 6: Iepenbiere Romte Reserves

Bedragen x € 1.000

Toevoegingen Onttrekkingen Algemene reserve Het project gebiedsontwikkeling Centrale As is in 2023 financieel met de Provincie afgewikkeld. Dit krediet wordt gedekt door de algemene reserve en heeft daarmee geen effect op het resultaat. Verschillen kleiner dan € 50.000.

0 -377 -333 -304

-29

Reserve openbare verlichting Verschillen kleiner dan € 50.000.

-41

Reserve kapitaallasten Verschillen kleiner dan € 50.000.

-3

Totaal Reserveringen

-41

-3

-377

-52-

Algemiene dekkingsmiddels Waar gaat ‘Algemiene dekkingsmiddels over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: -

Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering.

-

Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om de gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusie de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”.

-

Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG.

-

Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten).

Mutaties in de reserves Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting. De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie.

Uniforme beleidsindicatoren Overhead Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishou den Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuish ouden

Eenheid

Periode

% van totale lasten Duizend euro

2023 2023

Gemeente Dantumadiel 24,73% 291,00

Nederland

Peildatum

n.v.t. 368,00

31-12-2023 01-03-2024

In Euro’s

2023

923,00

860,00

01-03-2024

In Euro’s

2023

974,00

942,00

01-03-2024

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Overhead

Toelichting

Bron

Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Eigen begroting

-53-

Uniforme beleidsindicatoren Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishou den Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuisho uden

Toelichting

Bron

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.

CBS

'Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

COELO

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

COELO

Overzicht baten en lasten 2023 Algemiene dekkingsmiddels Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten Lokale heffingen Algemene uitkeringen Dividend Overige algemene dekkingsmiddelen

4.611 41.278 105 21

4.611 41.768 105 421

4.610 42.814 89 482

-1 1.046 -16 61

Totaal baten

46.015

46.905

47.995

1.089

-110 0 0 -234 -344

-110 -17 0 -615 -742

-235 0 0 -955 -1.190

-126 17 0 -340 -449

45.672

46.164

46.804

641

-165 151 -14

-165 1.143 978

-165 1.013 848

0 -130 -130

45.657

47.142

47.652

511

Lasten Lokale heffingen Algemene uitkeringen Dividend Overige algemene dekkingsmiddelen Totaal lasten Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat

Toelichting op de verschillen Algemiene dekkingsmiddels (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen Baten Lokale heffingen Verschillen kleiner dan € 50.000. Algemene uitkering Extra rijksmiddelen jeugdzorg ontvangen in meicirculaire. Nog te verrekenen maatstaf huishoudens met een laag inkomen met drempel te hoog vastgesteld door Rijk Verschillen kleiner dan € 50.000 Dividend

I of S

Bedragen x € 1.000 1.089 -1

I

-1

I

731

I

243

I

72

1.046

-16

-54-

Onderwerpen Verschillen kleiner dan € 50.000 Overige algemene dekkingsmiddelen Verschillen kleiner dan € 50.000 Lasten Lokale heffingen Budgetoverschrijding als gevolg van de vele bezwaren die zijn ingediend op de OZB woningen door met name no cure, no pay-bureaus. Algemene uitkering Verschillen kleiner dan € 50.000. Overige algemene dekkingsmiddelen In de begroting is rekening gehouden met een hogere omslagrente dan de werkelijke omslagrente bij de jaarrekening was. Verschillen kleiner dan € 50.000.

I of S

Bedragen x € 1.000

I

-16

I

-61

61

-449 -126 I

-126 17

I

17

I

-240

I

-100

-340

Saldo baten en lasten

641

Specificatie reserveringen Algemeen - ADM Reserves

Bedragen x € 1.000 0

Toevoegingen Onttrekkingen Algemene reserve Incidentele kosten ICT begroot € 104.000 en besteed afgerond € 58.000 BBL trajecten via Dokwurk begroot € 47.000 en besteed afgerond € 47.000 Organisatorische knelpunten begroot € 228.000 en besteed afgerond € 144.000 Ontvlechting Voor de ontvlechting met Noardeast Fryslân begroot € 764.000 en besteed € 764.000 Totaal Reserveringen

-130 -46

-84 0 -130

-55-

Overhead Waar gaat Overhead over? Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van Vensters voor Bedrijfsvoering gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV. De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. leidinggevenden primair proces (hiërarchisch). 2. financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O / HRM. 4. inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement). 5. interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC). 6. juridische zaken. 7. bestuurszaken en bestuursondersteuning. 8. informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. facilitaire zaken en Huisvesting. 10. documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. managementondersteuning primair proces.

Overzicht baten en lasten 2023 Overhead Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten Overhead Totaal baten

19 19

19 19

102 102

83 83

Lasten Overhead Totaal lasten

-7.201 -7.201

-8.614 -8.614

-8.773 -8.773

-159 -159

Resultaat

-7.182

-8.596

-8.672

-76

Toelichting op de verschillen Overhead (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen Baten Overhead Verschillen kleiner dan € 50.000. Lasten Overhead Verschillen kleiner dan € 50.000 Resultaat

I of S

I

Bedragen x € 1.000 83 83 -159

I

159 -76

-56-

Onderwerpen Het resultaat van de samenwerking tussen de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel bedraagt € 1,5 miljoen. Op basis van de verdeelsleutel bedraagt dit voor gemeente Dantumadiel € 0,3 miljoen. Het effect van de samenwerking wordt over alle programma’s verdeeld. In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt het resultaat toegelicht. Programmakosten 2024 voor afronding van de ontvlechting. Deze zijn gedekt uit de reserve ontvlechting verwerkt in Algemiene dekkingsmiddels. Per saldo is dit dus resultaatneutraal. Verschillen kleiner dan € 50.000. Saldo baten en lasten

I of S

Bedragen x € 1.000

I

237

I

-489

I

93 -76

-57-

Heffing VPB Waar gaat Heffing VPB over? Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Dantumadiel geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Het aan deze activiteiten toe te rekenen vermogen wordt gewaardeerd op de fiscale openingsbalans. Het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met de grondexploitaties is op korte termijn beperkt, tenzij een enorm herstel in de vastgoedmarkt optreedt. Daarom is ervoor gekozen het te betalen bedrag aan VPB als PM-post te oormerken en alleen de externe kosten die gemoeid zijn met het verplichte aangifteproces te begroten.

Overzicht baten en lasten 2023 Heffing VPB Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten Heffing VPB Totaal baten

0 0

0 0

0 0

0 0

Lasten Heffing VPB Totaal lasten

0 0

0 0

0 0

0 0

Resultaat

0

0

0

0

Toelichting op de verschillen Heffing VPB (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen Baten Vennootschapsbelasting (VPB) Lasten Vennootschapsbelasting (VPB) Verschillen kleiner dan € 50.000. Saldo baten en lasten

I of S

Bedragen x € 1.000 0 0 0 0 0

-58-

Onvoorzien Waar gaat Onvoorzien over? Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting.

Overzicht baten en lasten 2023 Onvoorzien Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Jaarrekening

Saldo

Baten Onvoorzien Totaal baten

0 0

0 0

0 0

0 0

Lasten Onvoorzien Totaal lasten

0 0

0 0

0 0

0 0

Resultaat

0

0

0

0

Toelichting op de verschillen Onvoorzien (I)= Incidenteel (S)= Structureel Onderwerpen

I of S

Bedragen x € 1.000

Baten Onvoorzien Geen verschillen.

0

Lasten Onvoorzien Geen verschillen.

0

Saldo baten en lasten

0

-59-

Paragrafen

-60-

Paragraaf lokale heffingen Algemeen beleid Deze paragraaf gaat over de lokale belastingen en heffingen. Aan de orde komen het beleid ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de kostendekkendheid van de tarieven, het kwijtscheldingsbeleid dat we hanteren en de lastendruk voor de burger. De publiekrechtelijke heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten: • Belastingen: de opbrengsten van belastingen komen toe aan de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. Dit zijn onder meer de onroerendezaakbelastingen (OZB), de toeristen- en de forensenbelasting. Het criterium kostendekkendheid is hier niet aan de orde; • Rechten: een recht is een vergoeding voor een concrete prestatie door de gemeente geleverd. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar: de opbrengsten moeten aangewend worden voor de gerelateerde prestaties. Voorbeelden zijn de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Hier geldt een wettelijke norm van maximaal 100% kostendekkendheid.

Beleid publiekrechtelijke heffingen Hieronder geven we een beknopte uiteenzetting van het gemeentelijke beleid met betrekking tot de publiekrechtelijke tarieven. Perspectiefnota 2020-2023 Op 8 juli 2019 heeft de gemeenteraad van Dantumadiel de perspectiefnota 2020 – 2023 vastgesteld, waarin met betrekking tot de ontwikkelingen van de tarieven van lokale belastingen onder meer het volgende is opgenomen: a. Voor zover geen ander beleid of andere overwegingen van toepassing zijn, worden de tarieven van de onroerendezaakbelastingen jaarlijks verhoogd met 1,8% (geharmoniseerde consumentenprijsindex (HCPI) 2020 van het Centraal Plan Bureau); b. De tarieven van de riool- en afvalstoffenheffingen worden telkenjare zodanig bepaald, dat de geraamde opbrengst gelijk is aan de geraamde lasten (100% kostendekking). Een opdracht in de perspectiefnota is ook om te komen tot noodzakelijke ombuigingen. Voor de lokale belastingen dient in dat verband steeds te worden nagegaan welke realistische mogelijkheden er zijn om die inkomsten te verhogen. Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen is de belangrijkste gemeentelijke belasting, niet alleen qua omvang, maar ook omdat de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht besteed kan worden. De belangrijkste functie is het genereren van inkomsten.

De hoogte van een aanslag is afhankelijk van de waarde van een pand en van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de heffing voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. De waarde van de woningen en bedrijven wordt ieder jaar opnieuw bepaald. Toeristenbelasting Deze belasting is met ingang van 2021 ingevoerd. De belasting wordt geheven voor het houden van nachtverblijf binnen de gemeente tegen een vergoeding. Belastingplichtige is degene die verblijf biedt. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing omdat de opbrengst niet naar de algemene middelen vloeit, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en -verwerking. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtscheldingen volledig gedekt worden uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing. Voor de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen twee categorieën belastingplichtigen, namelijk een- en meerpersoonshuishoudens. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing verhaald. Gemeenten hebben naast de zorgplicht voor stedelijk afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor

-61-

grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekkendheid, is geoormerkt. De belangrijkste functie is dus het genereren van inkomsten om de voorziening mogelijk te maken. De rioolheffing wordt geheven van de gebruiker (afvoerrecht). Leges De legesverordening heeft veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. Dit heeft geleid tot een onderverdeling in drie clusters van samenhangende diensten: • Titel 1 Algemene dienstverlening; • Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning/Wabo; • Titel 3 Dienstverlening vallend onder de Europese Dienstenrichtlijn. Onder titel 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder titel 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden onder de noemer ‘omgevingsvergunning’ (voorheen bouwvergunning). Onder titel 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de drank- en horecavergunning, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven.

Bij het jaarlijks vaststellen van de legesverordening moet inzichtelijk gemaakt worden dat de totale geraamde baten van de leges niet uitgaan boven de totale geraamde lasten. Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Dantumadiel maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt tevens voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Voor het belastingjaar 2023 is een bedrag van € 143.301 kwijtgescholden. Begroot was € 180.000.

Opbrengsten gemeentelijke belastingen In de begroting wordt jaarlijks een beeld geschetst van de te verwachten opbrengsten van de belastingen, rechten en heffingen en in de jaarrekening een beeld van de daadwerkelijk gerealiseerde bedragen. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van die begrote en gerealiseerde opbrengsten voor het jaar 2023. x € 1.000 Onroerendezaakbelastingen woningen Onroerendezaakbelastingen niet-woningen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Leges Toeristenbelasting Totaal

Begroot 3.436 1.140 1.929 1.538 528 37 8.608

Werkelijk 3.456 1.096 1.934 1.547 519 39 8.591

Verschil 20 -44 5 9 -9 2 -14

-62-

Kostendekking leges De geraamde opbrengsten van de leges mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten ter zake. Dit betekent dat de tarieven van de leges maximaal kostendekkend mogen zijn. De werkelijke dekkingspercentages voor het jaar 2023 staan in dit volgende overzicht. Leges Jaarrekening 2023 Titel 1 Algemene Dienstverlening Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Totaal Titel 1 en 2 Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese Dienstenrichtlijnen Totaal Legesverordening

Kostendekking

€ 167.000 € 332.000

Toegerekende kosten ANG model 152.000 264.000

€ 499.000 € 20.000

€ 416.000 € 32.000

119% 62%

€ 519.000

€ 448.000

93%

109% 125%

Woonlasten 2023 Dantumadiel Om een beeld te geven van de lokale lastendruk in vergelijking met andere gemeenten, gebruiken we de cijfers die zijn ontleend aan de “Coelo Atlas van de lokale lasten 2023” en maken we onderscheid tussen de ontwikkeling van de woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder. En daarbinnen weer tussen eenen meer-persoonshuishoudens. Het Coelo berekent tegenwoordig de woonlasten over de gemiddelde WOZ-waarde per gemeente van de koopwoningen. Voorheen werd uitgegaan van de gemiddelde waarde van koop- en huurwoningen tezamen. De gemidddelde woningwaarde waar het Coelo mee rekent ligt dus hoger dan de gemiddelde woningwaarde die de gemeente gebruikt om de tarieven te berekenen. Volgens het Coelo is de gemiddelde WOZ-waarde 2023 van koopwoningen in de gemeente Dantumadiel € 356.000. Landelijk beeld Een meerpersoonshuishouden met een eigen woning betaalde in 2023 gemiddeld € 974 aan de gemeente. Een stijging van 8,34 % ten opzichte van 2022. Er ging € 530 euro naar de onroerendezaakbelastingen, € 256 naar de afvalstoffenheffing en € 188 naar de rioolheffing. Huurders betaalden gemiddeld € 444 aan de gemeente. Dat is 4,72% minder dan in 2022. Zij betalen gemiddeld € 256 aan afvalstoffenheffing en € 188 aan rioolheffing.

Lokaal beeld In onderstaande tabellen zijn de gemiddelde woonlasten van Dantumadiel voor het jaar 2023 weergegeven en de plek van de gemeente binnen de provinciale rangorde. Ook is zowel in euro’s als procentueel de afwijking ten opzichte van het Friese gemiddelde opgenomen. Woonlasten 2023 eigenaar – bewoner Gemeente

Eénpersoons

Meerpersoons

Dantumadiel

923

974

Gemiddelde in Friesland

760

868

Eénpersoons

Meerpersoons

121%

112%

163

106

Verhouding t.o.v. Fries gemiddelde In % In Euro’s

Rangorde provinciaal Rangorde landelijk meerpersoons meerpersoons 181) 2122)

-63-

Woonlasten 2023 huurder Gemeente

Eénpersoons

Meerpersoons

Dantumadiel

412

466

Gemiddelde in Friesland

336

447

Eénpersoons

Meerpersoons

123%

104%

76

19

Verhouding t.o.v. Fries gemiddelde In % In euro's

Rangorde provinciaal meerpersoons

Rangorde landelijk meerpersoons 2192)

nummer 1 heeft de laagste woonlasten, nummer 18 de hoogste 2) nummer 1 heeft de laagste woonlasten en nummer 372 de hoogste 1)

-64-

Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Aanleiding en achtergrond In de raadsvergadering van 27 februari 2024 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen vastgesteld. Deze bevat de volgende beslispunten: • De risicoanalyse vanuit NARIS behouden en verbeteren en de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen • De jaarlijkse financiële houdbaarheidstest van de VNG te bespreken in de auditcommissie en eventuele aanbevelingen mee te nemen in de planning en control documenten • In de planning en control documenten een vereiste weerstandscapaciteit aan te houden van € 10 miljoen. Dit gebaseerd op het verliesjaar 2019 met een periode van ombuiging gedurende 3 jaar. Wanneer uit de risico-inventarisatie van NARIS blijkt dat we een hoger bedrag moeten aanhouden dan € 10 miljoen dan hanteren we het bedrag uit de risico-inventarisatie. Doet zich de situatie voor dat de algemene reserve is gedaald beneden het minimale niveau van € 10 miljoen dan wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gerapporteerd welke acties worden ondernomen om het weerstandsvermogen (op termijn) weer op de gewenste ondergrens te krijgen. De Gemeente Dantumadiel acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken.

Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het weerstandsvermogen berekend. Risicoprofiel Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is een risico-inventarisatie uitgevoerd in samenwerking met de betrokken medewerkers uit de organisatie. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van een workshop waarbij gebruik is gemaakt van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de gemeente in totaal 46 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht (tabel 1) worden echter alleen de top-20 risico's gepresenteerd welke gezamenlijk voor circa 80% het noodzakelijke weerstandsvermogen bepalen.

Deze risico inventarisatie geeft een goed inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welk weerstandsvermogen nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Het plan is om de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. Onderstaand treft u een overzicht aan van de risico top-20 van de gemeente Dantumadiel. Tabel 1: Belangrijkste financiële risico's Risico Risico omschrijving nummer R38 Prijsstijging van uit te besteden werk. Vertraging in leveringen. Prijsstijging inkoop bouwmateriaal. R23 Overtreding AVG R8 Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht.

R10

Gevolgen

Financieel - Toenemende kosten bij onderhoud, vervanging en nieuwe projecten. Financieel - Impact kan omvangrijk zijn Financieel - Er komt een overschrijding op de begrote budgetten. Deze overschrijding is afhankelijk van de zorgvraag en varieert per zwaarte van de zorgindicatie. Energietoeslag gebruik regeling ligt hoger dan Financieel vergoeding Rijk. O.b.v. toelichting minister aan TK onduidelijk en onzeker of en in hoeverre volledige compensatie

Invloed 9.45% 8.27% 8.13%

6.78%

-65-

Risico Risico omschrijving nummer R7 De positie van SDF staat te ver van de gemeenten R12 R32 R11 R46 R41 R28

Gevolgen

Invloed

Financieel - Het inkoopsysteem met betrekking tot jeugdzorg wordt inefficiënt en niet gedragen Financieel - Overschrijding van budgetten

6.75%

Financieel - er moet meer personeel van derden worden ingehuurd Financieel - Gemeente betaalt voor zorg die niet volgens afspraak wordt geleverd Financieel - Opruimkosten (sanering, etc.)

4.08%

Financieel - Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend. Financieel - Financiële naheffing en/of boete

3.85%

Financieel - Extra kosten voor de duurdere inhuur van personeel van derden, extra werkdruk op organisatie, Financieel - Hoge kosten voor opruimen van bomen en planten, bij herplanten van bomen en planten en van plaagbestrijding. Financieel - Onderhoudskosten voor de gemeente. Financieel - Hoge kosten voor preventieve maatregelen rondom bestaande velden. Financieel - Toenemende kosten op het gebied van onderhoud en calamiteiten door veranderend klimaat en grotere weer extremen. Financieel - op een alternatieve (duurdere) wijze bestrijden van exoten Financieel -

3.45%

Financieel - Mogelijk betaalde voorschotten (jeugd) worden niet meer ingezet voor zorg. Er zal opnieuw zorg ingekocht en betaald moeten worden. Areaal waterwegen inzichtelijk, maar risico bij Financieel - Met de huidige financiële de kosten van afvoer baggerspecie. middelen te weinig budget voor afvoer van grotere hoeveelheden baggerspecie.

1.93%

Het budgethouderschap, de sturing en de control op de bewaking van budgetten is niet optimaal. Extreem hoog ziekteverzuim van het gemeentelijke personeel Oneigenlijk gebruik van gemeenschapsgeld door dubieuze zorgaanbieders (fraude) Verontreiniging (bodem, bouwwerken, objecten, etc.) door derden die door de gemeente gesaneerd moet worden Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.

R13

Naheffing en/of boete van belastingdienst, UWV, ABP of een andere formele instantie (belastingdienst) Vertrek van gemeentelijke medewerkers

R40

Boomziekten en plagen.

R21

Leegstand van schoolgebouwen.

R24

Risico rubber infill sportvelden

R29

Verandering klimaat

R19

Overlast van exoten

R30

Niet voldoen aan (Europese) aanbestedingsregels Zorgaanbieder gaat failliet

R9

R31

5.35%

4.03% 3.89%

3.47%

2.72%

2.71% 2.70% 2.70%

2.68% 1.96%

1.93%

De totale maximale financiële omvang van risico’s bedraagt € 5.815.400. Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie in Naris uitgevoerd. De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en Tabel 2 tonen de resultaten van de risicosimulatie.

-66-

Figuur 1: Uitkomsten kansverdeling

Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50% 55% 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95%

Bedrag € 274.725 € 331.358 € 374.114 € 410.679 € 443.504 € 474.317 € 504.309 € 534.554 € 564.556 € 595.102 € 627.971 € 662.564 € 700.936 € 743.797 € 793.384 € 853.178 € 928.885 € 1.035.810 € 1.211.555

Uit de bovenstaande grafiek (figuur 1) en de bijbehorende tabel 2 is te concluderen dat het voor 90% zeker

-67-

is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandsvermogen van afgerond € 1.036.000. (benodigde weerstandscapaciteit). Naris adviseert bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit uit te gaan van de risicosimulatie en van een zekerheidspercentage van 90%. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Dantumadiel bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand Startcapaciteit in € Algemene reserve 12.828.000 Totale weerstandscapaciteit 12.828.000 Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Risico's:

Weerstandscapaciteit :

Automatisering Financieel Informatievoorziening Juridisch Kwaliteit Materieel Milieu Organisatie Personeel Veiligheid