Begroting 2026 Dantumadiel_def
Tekst van het document
6.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 6: Iepenbiere Romte 602 Onderhoudskwaliteit openbare ruimte 602.1 Beheer van kapitaalgoederen Openbare Ruimte optimaliseren om de balans tussen kosten, bedrijfszekerheid en risicosturing te verbeteren. 602.1.1 Verkennend onderzoek voor de haalbaarheid van assetmanagement van kapitaalgoederen. 603 Duurzame inrichting openbare ruimte 603.1 Bevorderen van de biodiversiteit binnen de openbare ruimte. 603.1.1 Uitwerken van een paragraaf ‘biodiversiteit’ in de beleidsplannen Openbare Ruimte. 603.1.2 Het realiseren en stimuleren van maatregelen: delen intensief gazon extensief beheren, bloembollen aanplanten, geveltuinen aanleggen, extra inheemse bomen aanplanten, vogelbosjes aanleggen en inzaaien bloemenweides binnen de bebouwde kom 604 Verkeer/mobiliteit 604.1 Het creëren van veilige en duurzame bereikbaarheid voor alle relevante mobiliteitsvormen. 604.1.1 Opstellen mobiliteitsplan (GMP) in 2023 en een uitvoeringsprogramma Verkeer en Mobiliteit.. 604.1.2 Inhaalslag realiseren op het onderhoud van openbare ruimte om de toegankelijkheid en veiligheid te verbeteren. 604.1.3 Realiseren van een hoofdfietsroute Damwâld – Feanwâlden met aansluiting op de Koarndyk.
604.1.4 Samen met de Provincie Fryslân zorgdragen voor een plan voor veilige en doeltreffende herinrichting van de N361 Lauwersseewei waarbij zo veel mogelijk koppelkansen worden benut. 604.2 De fysieke toegankelijkheid van winkelkernen voor mensen met een beperking één inrichtingsniveau omhoog te brengen. 604.2.1 Startnotitie ontwikkelen met als doel het ‘keurmerk toegankelijkheid’ op minimaal het niveau ‘brons’ te behalen. 604.3 Infrastructuur voor recreatie en toerisme opwaarderen. 604.3.1 Verbreden van fietspaden en omvormen naar beton of asfalt en netwerken op elkaar aansluiten. 604.3.2 Koppelkansen verzilveren die bijdragen aan de haalbaarheid van realisatie vaarroute Âldtsjerk – Rinsumageast - Dokkum
32
6.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Riolering Gemeentelijk rioleringsplan (12-2021) Meetplan riolering (in ontwikkeling) Onderhoudskwaliteit openbare ruimte Beleidsplan Groen Dantumadiel 2022-2026 Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel 2022-2026 Beleidsplan Kunstwerken 2022-2026 Beleid en beheerplan Openbare Verlichting 2022-2026 Beleid en beheerplan Wegen 2022-2026 Beleidsplan beheer en onderhoud gemeentelijke gebouwen 2022-2026 Duurzame inrichting openbare ruimte Groenstructuurplan gemeente Dantumadiel 2013 Groenstructuurvisie met paragraaf biodiversiteit 2025- (in ontwikkeling) Handboek Inrichting Openbare Ruimte Dantumadiel Verkeer/mobiliteit Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel (2025). Status: definitief Mobiliteitsvisie “Ferbining” (ANNO) (2020) Manifest verkeersveiligheid (2015)
6.4 Verbonden partijen Verbonden partij
Bijdrage aan beleidsdoelstellingen
GR Dokwurk
Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte.
Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA
Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van elektrische oplaadinfrastructuur.
33
6.5 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000
Omschrijving
Begroting 2026
Baten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit 601 Beheer openbare ruimte 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen Totaal Baten
0 2.283 160 2.442
Lasten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit
-217
601 Beheer openbare ruimte
-7.662
603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen
-1.248
604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen
-44
Totaal Lasten
-9.172
Saldo baten en lasten
-6.730
Onttrekkingen 690 Mutaties reserves programma 6
301
Totaal Onttrekkingen
301
Stortingen 690 Mutaties reserves programma 6
-176
Totaal Stortingen
-176
Saldo onttrekkingen en stortingen
125
Resultaat
-6.605
34
Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien Algemiene dekkingsmiddels 90.1 Waar gaat ‘Algemiene dekkingsmiddels over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: •
Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering.
•
Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om de gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusie de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”.
•
Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG.
•
Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten).
Mutaties in de reserves Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting. De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie.
90.2 Verbonden partijen Verbonden partij
Bijdrage aan beleidsdoelstellingen
NV Afvalsturing Friesland (Omrin)
De gemeente Dantumadiel bezit 450 aandelen, die een belang van € 54.000 vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 2,8% van de aandelen in NV Afvalsturing Friesland en ontvangt jaarlijks dividend.
NV Bank Nederlandse Gemeenten
De gemeente Dantumadiel bezit 12.285 aandelen, die een belang van € 30.712 vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 0,02% van de aandelen in NV Bank Nederlandse gemeenten en ontvangt jaarlijks dividend.
NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland
De gemeente Dantumadiel bezit 2.650 aandelen, die een belang van € 132.500 vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 26,5% van de aandelen in NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland.
35
90.3 Uniforme beleidsindicatoren Gemeente Dantumadiel
Nederland
2024
308
379
Euro
2025
938
957
Euro
2025
990
1.050
Uniforme beleidsindicatoren
Eenheid
Periode
Gemiddelde WOZ waarde
Duizend Euro
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren
Toelichting
Bron
Gemiddelde WOZ waarde
De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.
CBS
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
COELO
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
COELO
36
90.4 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000
Omschrijving
Begroting 2026
Baten 090 Lokale heffingen
5.106
091 Algemene uitkering
51.961
092 Dividend
85
093 Overige algemene dekkingsmiddelen
194
Totaal Baten
57.346
Lasten 090 Lokale heffingen 092 Dividend
-273 0
093 Overige algemene dekkingsmiddelen
-532
099 Saldo baten en lasten na bestemming
0
Totaal Lasten Saldo baten en lasten
-805 56.540
Onttrekkingen 098 Mutaties reserves overig
1.744
Totaal Onttrekkingen
1.744
Stortingen 098 Mutaties reserves overig
-560
Totaal Stortingen
-560
Saldo onttrekkingen en stortingen
1.184
Resultaat
57.724
37
Overhead 91.1 Waar gaat Overhead over? Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van Vensters voor Bedrijfsvoering gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV. De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden primair proces (hiërarchisch). 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O / HRM. 4. Inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC). 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning. 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en Huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning primair proces.
91.2 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren
Eenheid
Periode
Overhead
% van totale lasten
2026
Gemeente Dantumadiel
Nederland
15,47
n.v.t.
Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren
Toelichting
Bron
Overhead
Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.
Eigen begroting
38
91.3 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000
Omschrijving
Begroting 2026
Baten 094 Overhead
183
Totaal Baten
183
Lasten 094 Overhead
-11.333
Totaal Lasten
-11.333
Saldo baten en lasten
-11.150
Resultaat
-11.150
39
Heffing VPB 92.1 Waar gaat Heffing VPB over? Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Dantumadiel geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Het aan deze activiteiten toe te rekenen vermogen wordt gewaardeerd op de fiscale openingsbalans. Het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met de grondexploitaties is op korte termijn beperkt, tenzij een enorm herstel in de vastgoedmarkt optreedt. Daarom is ervoor gekozen het te betalen bedrag aan VPB als PM-post te oormerken en alleen de externe kosten die gemoeid zijn met het verplichte aangifteproces te begroten.
92.2 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000
Omschrijving
Begroting 2026
Lasten 095 Heffing VPB
-13
Totaal Lasten
-13
Saldo baten en lasten
-13
Resultaat
-13
40
Onvoorzien 93.1 Waar gaat Onvoorzien over? Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting.
93.2 Overzicht baten en lasten Er zijn geen baten en lasten geboekt op 93 Onvoorzien.
41
Paragrafen Paragraaf lokale heffingen 1.1 Inleiding Hieronder treft u een beknopte uiteenzetting aan van de omvang van het huidige pakket aan belastingen en van het beleid met betrekking tot de jaarlijks vast te stellen tarieven en de kwijtschelding van belastingen. Ook zijn de effecten van dat beleid vertaald in de woonlastenontwikkeling voor het jaar 2026 ten opzichte van 2025. 1.2 Overzicht belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht kan worden besteed. De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel.
De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens.
Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt.” Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. Leges Vanaf 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 42
digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. Dit heeft impact op de legesplichtige activiteiten. Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet.
Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. Kruissubsidiëring Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten. Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2. Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Kostendekking (ANG-model) Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat op termijn 100% van de lasten wordt verhaald. Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de effecten daarvan te veel op maatschappelijke en economische weerstand stuitten. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model.
Ook voor het jaar 2026 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk.
43
1.3 Tarieven en kwijtscheldingsbeleid Tarieven Inflatiepercentage 2,4% De tarieven van de belastingen, heffingen en rechten worden verhoogd met de stijging van het HICP. 100% kostendekking rioolheffing, afvalstoffenheffing en hoofdstukken 1 en 2 legesverordening Voor de rioolheffing en afvalstoffenheffing en de hoofdstukken 1 en 2 van de legesverordening wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%. Dit leidt voor het begrotingsjaar tot gelijkblijvende tarieven voor de rioolheffing en een stijging in de afvalstoffenheffing. De effecten van de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2024 zijn nog niet volledig bekend. Daarom is er voor gekozen om voor hoofdstuk 1 en 2 nog geen 100% kostendekkendheid toe te passen (uit voorzichtigheidsprincipe). Binnen hoofdstuk 1 is er voor gekozen om de maximale de wettelijke tarieven te gaan hanteren om naar 100% kostendekkendheid toe te werken. Onroerend Zaakbelasting De hoogte van de tarieven OZB is afhankelijk van de waardestijging van het object en het inflatiepercentage. Uitgangspunt is dat de totale OZB inkomsten stijgen met de HICP. Toeristenbelasting Het tarief voor belastingjaar 2026 zal naar aanleiding van de aangenomen motie van 7 juli 2025 verhoogd worden.
Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Dantumadiel maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt ook voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Het bedrag aan te verlenen kwijtscheldingen is geraamd op € 188.375. De kosten van de kwijtschelding wordt op basis van de werkelijke kwijtscheldingen van afgelopen jaren voor 50% toegerekend aan de afvalstoffenheffing en voor 50% aan de rioolheffing.
1.4 Tarieven Het tarief van iedere lokale heffing wordt in het najaar door middel van een apart raadsvoorstel vastgesteld. Met inachtneming van hetgeen hiervoor is opgemerkt over de beleidskaders waarbinnen in algemeenheid beslissingen worden genomen over tariefontwikkelingen, zijn hierna de precieze effecten daarvan voor het jaar 2026 ten opzichte van 2025 weergegeven.
44
Tarieven 2026 Belasting soort
Tarief 2025
Tarief 2026
Procentuele correctie
OZB-eigenaar woningen*
0,1395%
0,1288%
-7,7%
OZB-eigenaar niet-woning **
0,3076%
0,3103%
0,9%
OZB-gebruiker
0,2393%
0,2414%
0,9%
€ 1,00
€ 1,50
50%
div.
div.
div.
Eenpersoonshuishouden
€ 209,22
€ 247,22
18,2%
Meerpersoonshuishouden
€ 261,38
€ 308,86
18,2%
Woningen
€ 188,23
€ 188,23
0%
Bedrijven
€ 229,15
€ 229,15
0%
Verpleeg- en verzorgingshuizen
€ 271,95
€ 271,95
0%
Garageboxen
€ 20,34
€ 20,34
0%
Toeristenbelasting Leges Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
•
De gemiddelde WOZ-waarde van de woningen bedroeg afgerond € 290.000 in 2025 (taxatiedatum 1 januari 2024). Op basis van cijfers van het CBS verwachten wij voor het jaar 2026 (taxatiedatum 1 januari 2025) een stijging van de waarde met 10,56% tot een gemiddelde WOZ-waarde voor de woningen van afgerond € 320.000.
•
Voor niet-woningen verwachten wij voor het jaar 2026 een stijging van 1,5% van de WOZwaarde.
1.5 Belastingopbrengsten Onderstaande tabel geeft een beeld van de voor het jaar 2026 begrote opbrengsten voor de belastingen, rechten en heffingen. Opbrengsten belastingen (bedragen x 1.000 euro) Belasting soort
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil
OZB-eigenaar woningen
3.606
3.717
102
OZB-eigenaar niet-woning
777
841
64
45
Belasting soort
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil
OZB-gebruiker
469
519
50
Toeristenbelasting
48
72
24
Afvalstoffenheffing
1.982
2.339
357
Rioolheffing
1.554
1.570
16
Leges
569
1.016
447
Totaal
9.005
10.074
1.069
1.6 Kostendekking afvalstoffenheffing, rioolheffing, en leges De geraamde opbrengsten van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten ter zake. Dit betekent dat de tarieven van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges maximaal kostendekkend mogen zijn. Een overzicht van de geraamde lasten en opbrengsten die als basis gelden voor het tarief 2026 zijn hierna opgenomen. Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking afvalstoffen
Taakveld
Begroting 2026
Exploitatiekosten afvalstoffen
7.3 Afval
2.039
Straatreiniging
7.3 Afval
55
Heffings- en inningskosten
7.3 Afval
3
Overhead
0.4 Overhead
22
Compensabele BTW
n.v.t.
349
Kwijtscheldingen
6.3 Inkomensregelingen
94
Kapitaallasten
7.3 Afval
45
LASTEN:
Totale lasten
2.607
BATEN: Baten afvalstoffenheffing
7.3 Afval
2.339
Onttrekking uit voorziening afvalstoffen
7.3 Afval
0
Vergoeding verpakkingen/matrassen/prullenbakken
7.3 Afval
94
46
BATEN: Overige baten
7.3 Afval
174
Totale baten
2.607
Dekkingspercentage
100%
Rioolheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking riolering
Taakveld
Begroting 2026
LASTEN: Exploitatielasten riolering
7.2. Riolering
1.112
Straatreiniging
7.2. Riolering
55
Heffingen en inningskosten
7.2. Riolering
3
Overhead
0.4 Overhead
346
Compensabele BTW
n.v.t.
182
Kwijtscheldingen
6.3 Inkomensregelingen
94
Kapitaallasten
7.2. Riolering
284
Totale lasten
2.076
BATEN: Baten riolering
7.2. Riolering
1.570
Onttrekking uit voorziening riolering
7.2. Riolering
485
Overige baten
7.2. Riolering
21
Totale baten
2.076
Dekkingspercentage
100%
Leges Voor een begroting (raming) van lasten en opbrengsten wordt voor de leges aangesloten bij het zogenoemde ANG-model. Op basis van de te verwachten aantallen (aangeleverd door de betreffende vakafdelingen) zijn de kosten en opbrengsten begroot. Bij de voorlopige aanname zijn 47
de uitgangspunten van de opbrengsten van de eerste berekeningen aangehouden. De leges worden nader gespecificeerd bij het aanbieden van de nieuwe legesverordening aan de raad. Kort samengevat ziet het beeld voor de leges er als volgt uit: Begrote opbrengsten 2026
Toegerekende kosten
Kostendekking
Hoofdstuk 1 Algemene Dienstverlening
420
506
83%
Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet
584
882
66%
1.004
1.388
72%
12
39
30%
1.016
1.427
71%
(bedragen x € 1.000)
Totaal Hoofdstuk 1 en 2 Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder dienstenrichtlijnen Totaal Legesverordening
1.7 Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens Voor een beeld over de ontwikkeling van de woonlasten wordt in de regel onderscheid gemaakt tussen eigenaar-bewoners en huurders en daarbinnen weer tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Voor beide groepen geldt, dat de woonlasten in ieder geval een resultante zijn van tariefontwikkelingen van de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Voor de eigenaarbewoner wordt dat aangevuld met de tariefontwikkeling voor de onroerendezaakbelastingen. Woonlasten eigenaar-bewoner Gemiddelde woonlasten eigenaar-bewoner
Eenpersoonshuishoudens
Meerpersoonshuishoudens
2026
2026
Onroerendezaakbelastingen eigenaar 1)
€ 412,16
€ 412,16
Afvalstoffenheffing
€ 247,22
€ 308,86
Rioolheffing
€ 188,23
€ 188,23
Totaal
€ 847,61
€ 909,25
48
2025
2025
Totaal
€ 802,00
€ 854,16
Ontwikkeling lokale lastendruk 2025-2026
+5,69%
+6,45%
1)
Voor het jaar 2026 is een gemiddelde WOZ-woningwaarde aangehouden van € 320.000 (inclusief 10,56% verwachte waardestijging). Voor het jaar 2025 is rekening gehouden met een WOZwoningwaarde van €290.000. Woonlasten huurder Gemiddelde woonlasten huurder
Eenpersoonshuishoudens
Meerpersoonshuishoudens
2026
2026
Afvalstoffenheffing
€ 247,22
€ 308,86
Rioolheffing
€ 188,23
€ 188,23
Totaal
€ 435,45
€ 497,09
2025
2025
Totaal
€ 397,45
€ 449,61
Ontwikkeling lokale lastendruk 2024-2025
+9,56%
+10,56%
1.8 Vergelijking woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo), een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen. Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2025 de onderstaande tabellen hebben ontleend. Omdat de OZB tarieven ten tijde van het publiceren van de Atlas op lokale belastingen nog niet bekend waren, is hiervan een onderbouwde inschatting gemaakt. Die echter wel kan afwijken indien de Coelo mogelijkerwijs iets gewijzigde parameters heeft gehanteerd. In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, alsmede de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij, zowel in relatieve als absolute zin, de afwijkingen ten opzichte van het Friese gemiddelde weergegeven. Let wel: het gaat hierbij om de cijfers 2025. De cijfers 2026 zijn uiteraard pas in de loop van volgend jaar beschikbaar. 49
Woonlasten 2025 eigenaar – bewoner
Eenpersoons
Meerpersoons
Rangorde provinciaal (meerpersoons)
Rangorde landelijk (meerpersoons)
Dantumadiel
€ 938
€ 990
13
119
Gemiddelde in Friesland
€ 811
€ 927
In procenten
116%
107%
In euro's
€ 127
€ 63
Gemeente
Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde
De provinciale rangorde is in 2025 ten opzichte van 2024 verbeterd. De gemeente is gestegen van plaats 15 naar plaats 13. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Schiermonnikoog).
Woonlasten 2025 huurder
Eenpersoons
Meerpersoons
Rangorde provinciaal (meerpersoons)
Rangorde landelijk (meerpersoons)
Dantumadiel
€ 397
€ 450
7
142
Gemiddelde in Friesland
€ 350
€ 470
In procenten
113%
96%
In euro's
€ 47
€ -20
Gemeente
Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde
Voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2025 verbeterd is ten opzichte van 2024. Van plek 9 naar 7. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Weststellingwerf) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke).
50
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing 2.1 Inleiding Als gemeente streven wij naar een optimale dienstverlening en goede voorzieningen voor onze inwoners. Een belangrijke voorwaarde om deze doelstelling te realiseren is een gezonde financiële positie. In deze paragraaf treft u een beoordeling aan van de beschikbare weerstandscapaciteit en de minimaal vereiste weerstandscapaciteit vanuit de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Daarnaast zijn een aantal financiële kengetallen weergegeven die een beeld geven van de financiële positie van de gemeente. Vanuit wet- en regelgeving is het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) het voornaamste kader voor deze paragraaf. De lokale kaders zijn uitgewerkt in de Financiële verordening (2023) en de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen (2024).
2.2 Beschikbare- en vereiste weerstandscapaciteit Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen beschikt de gemeente Dantumadiel over een beleid voor het omgaan met risico's en het weerstandsvermogen. Het doel van het beleid is om gezonde financiële basis te creëren voor de komende jaren. De drie belangrijkste pijlers van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen zijn: 1. Het inventariseren van risico's middels NARIS en het verbeteren van inzicht in risico's en de beheersing daar van; 2. Het jaarlijks bespreken van de financiële houdbaarheidstest van de VNG in de auditcommissie; 3. Het vaststellen van de minimale weerstandscapaciteit op € 10 miljoen óf op basis van de risico inventarisatie uit NARIS indien deze hoger is. In deze paragraaf lichten we een en ander toe over de derde pijler en in hoeverre er op dit moment wordt voldaan aan de minimaal vereiste weerstandscapaciteit. Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen is de minimale weerstandscapaciteit vastgesteld op 10 miljoen euro tenzij de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico inventarisatie uit NARIS een hogere waarde vereist. De grens van € 10 miljoen euro is vastgesteld om mogelijke verliesjaren in de toekomst op te kunnen vangen.
Daarbij is de ervaring uit het verleden dat een nadelig resultaat van € 4 miljoen gedurende de drie daar opeenvolgende jaren omgebogen kan worden met ieder jaar een verbeter van € 1 miljoen. Daar uit volgt dan de rekensom (€4 miljoen + € 3 miljoen + € 2 miljoen + € 1 miljoen) dat er in een dergelijke situatie € 10 miljoen euro vereist is om deze tegenvaller op te vangen. In het geval dat het weerstandsvermogen daadwerkelijk nodig is om tegenvallers op te vangen kan het weerstandsvermogen onder de gewenste ondergrens van € 10 miljoen komen. Op zo’n moment is het vaak niet mogelijk om het weerstandsvermogen direct weer op het gewenste niveau te krijgen. In de praktijk zal vaak een ombuiging nodig zijn alvorens een aanvulling van het weerstandsvermogen mogelijk is. Het doel van het weerstandsvermogen is ook om de financieel moeilijke jaren door te komen en in die periode aan de wettelijke (toezichts)eisen te voldoen. In deze situatie zal het College in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing rapporteren welke acties worden ondernomen om het weerstandsvermogen (op termijn) weer op de gewenste ondergrens te krijgen. 51
In Tabel 1 is de verwachte stand van de Algemene reserve ultimo 2026 afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit zoals voorgeschreven door de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen. De beschikbare weerstandscapaciteit is hoger dan de vereiste weerstandscapaciteit. De gemeente Dantumadiel voldoet hiermee aan de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. Tabel 1: Algemene reserve afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit Bedragen x € 1.000
Begroting 2026
Beschikbare weerstandscapaciteit
13.603
Vereiste weerstandscapaciteit
10.000
Ruimte (+) / tekort (-)
3.603
Beschikbare weerstandscapaciteit Stand Algemene reserve 1 januari
11.641
Onttrekkingen (-)
2.670
Stortingen (+)
165
Resultaat bestemming 2024 (+)
4.466
Stand Algemene reserve 31 december
13.603
Vereiste weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie
2.167
Benodigde weerstandscapaciteit voor verliesjaren
10.000
Vereiste weerstandscapaciteit
10.000
2.3 Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie Risico inventarisatie Als organisatie hebben wij een risico inventarisatie uitgevoerd om te beoordelen of de benodigde weerstandscapaciteit niet hoger moet zijn dan de vereiste 10 miljoen euro. Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de gemeente in totaal 48 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 60% de benodigde weerstandscapaciteit. 52
Deze risico inventarisatie geeft een goed inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welke weerstandscapaciteit nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Het plan is om de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. In Tabel 2 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Dantumadiel. Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd in NARIS. De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en Tabel 3 tonen de resultaten van de risicosimulatie. Voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit gaan we, conform de nota weerstandsvermogen en risicomanagement, uit van een zekerheidspercentage van 90%. Uit Tabel 3 is op te maken dat het voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van afgerond € 2.167.000, dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Tabel 2: belangrijkste financiële risico’s Risiconummer
Risico omschrijving
Invloed
R9
Zorgaanbieder gaat failliet
17,52%
R38
Prijsstijging van uit te besteden werk. Vertraging in leveringen. Prijsstijging inkoop bouwmateriaal.
12,20%
R50
Tekort in exploitatie gesubsidieerde organisaties
6,12%
R41
Lopende grondexploitaties worden verliesgevend, dan wel minder winstgevend.
4,79%
R23
Overtreding AVG
3,79%
R8
Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht.
3,66%
R60
Het risico op een (snel) stijgende rente.
3,53%
R59
Het risico op tegenvallers in de Algemene uitkering als gevolg van mutaties in de uitkeringsbasis of taakmutaties.
3,48%
R7
De positie van SDF staat te ver van de gemeenten
3,05%
R46
Verontreiniging (bodem, bouwwerken, objecten, etc.) door derden die door de gemeente gesaneerd moet worden
2,61%
53
Figuur 1: Uitkomsten kansverdeling
Tabel 3: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage
Bedrag
5%
€ 643.413
10%
€ 772.973
15%
€ 872.261
20%
€ 955.000
25%
€ 1.031.820
30%
€ 1.103.906
35%
€ 1.171.809
40%
€ 1.238.128
45%
€ 1.306.175
54
Percentage
Bedrag
50%
€ 1.373.575
55%
€ 1.443.276
60%
€ 1.518.003
65%
€ 1.596.253
70%
€ 1.681.072
75%
€ 1.774.180
80%
€ 1.879.986
85%
€ 2.006.401
90%
€ 2.166.572
95%
€ 2.410.711
Ratio weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit zijn de middelen en mogelijkheden waar de gemeente over beschikt om niet begrote kosten te dekken. Voor de gemeente Dantumadiel betreft dit de middelen in de Algemene reserve. De middelen in de Algemene reserve zijn vrij besteedbaar. De verwachtte beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2026 is gelijk aan € 13.603.000. Om te bepalen of de beschikbare weerstandscapaciteit toereikend is wordt de benodigde weerstandscapaciteit afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. We leggen hier dus een relatie tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de mate waarin deze risico's opgevangen kunnen worden middels de vrij besteedbare middelen. De uitkomst van deze berekening noemen we het weerstandsvermogen. Onderstaande de berekening van het weerstandsvermogen voor de gemeente Dantumadiel in 2026. Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen
=
-------------------------------------------Benodigde weerstandscapaciteit
€ 13.603.000 =
------------------
= 6,3
€ 2.167.000
NARIS heeft in samenwerking met de Universiteit Twente een normtabel ontwikkeld voor de beoordeling van het weerstandsvermogen, zie Tabel 4. De ratio van de de gemeente Dantumadiel valt eind 2024 in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen.
55
Tabel 4: Normering weerstandsvermogen Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 - 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 - 1,4
Voldoende
D
0,8 - 1,0
Matig
E
0,6 - 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
2.4 Kengetallen Financiële kengetallen zijn meetbare indicatoren die inzicht geven in de financiële gezondheid van een organisatie. De kengetallen in deze paragraaf geven enerzijds inzicht in de huidige financiële situatie van de gemeente en richten zich anderzijds op de mogelijkheid om toekomstige financiële stress op te vangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft de volgende kengetallen voor. •
Netto schuldquote;
•
Solvabiliteitsratio;
•
Grondexploitatie;
•
Structurele exploitatieruimte;
•
Belastingcapaciteit.
In Tabel 5 zijn de kengetallen weergegeven. Per kengetal volgt een korte uitleg over wat het kengetal weergeeft en wat de signaalwaarde is. Tabel 5, Kengetallen BBV Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Raming 2027
Raming 2028
Raming 2029
Netto schuldquote
24%
67%
47%
59%
68%
62%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
21%
64%
44%
56%
64%
59%
Solvabiliteitsratio
27%
18%
26%
25%
25%
28%
Grondexploitatie
2%
2%
2%
2%
3%
3%
Structurele exploitatieruimte
4%
4%
3%
3%
1%
2%
Kengetal
56
Kengetal Belastingcapaciteit
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
103%
85%
87%
Raming 2027
Raming 2028 -
Raming 2029 -
-
Netto schuldquote / Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Bij de Netto schuldquote worden de netto schulden afgezet tegen het totaal saldo van baten. Hoe hoger het percentage des te groter is de druk van schulden (rentelasten) op de exploitatie. Een hoge schuldendruk heeft niet alleen invloed op de exploitatie maar geeft ook minder mogelijkheden om geld te lenen in geval van investeringen of financiële stress. Een lage schuldquote maakt de gemeente financieel weerbaar. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven. De VNG adviseert om de schuldquote binnen de 100% te houden. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%, bij deze signaalwaarde is sprake van een relatief hoge schuldendruk. De netto schuldquote laat een stijgende trend zien. De stijging komt voornamelijk op het conto van stijgende vaste schulden. De vaste schulden stijgen door de geplande investeringen. De geplande investeringen worden naar verwachting voor een groot deel gefinancierd vanuit vreemd vermogen. Solvabiliteitsratio Bij de solvabiliteitsratio wordt het eigen vermogen van de gemeente afgezet tegen het balanstotaal. Feitelijk vertelt deze ratio hoe groot het deel van de bezittingen is dat gefinancierd is met eigen vermogen (positief resultaat vanuit het verleden).
De solvabiliteitsratio daalt wanneer er ofwel meer vreemde vermogen (leningen) worden aangetrokken of er sprake is van verliesjaren (afname eigen vermogen). Een hoge solvabiliteitsratio maakt de gemeente financieel weerbaar omdat zij verliesjaren op kan vangen en in staat is om indien nodig investeringen te financieren met vreemd vermogen. De VNG adviseert om de solvabiliteit boven de 20% te houden. De signaalwaarde voor de solvabiliteit bedraagt 0%, bij deze signaalwaarde is sprake van een lage solvabiliteitsratio. De solvabiliteitsratio van de gemeente Dantumadiel ligt in de begrotingsjaren boven de signaalwaarde. De solvabiliteit van de gemeente Dantumadiel is daarmee voldoende. In de voorliggende begroting stijgt zowel het balanstotaal als ook het eigen vermogen van de gemeente. Het balanstotaal stijgt als gevolg van de geplande investeringen. Het eigen vermogen stijgt als gevolg van de begrote positieve resultaten. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal saldo van baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpositie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Een laag percentage en in sommige jaren negatief, zoals door de jaren heen het geval is, betekent dat de grondposities van de gemeente beperkt zijn.
Het aandeel van de grondexploitaties is licht stijgend. De waarde van de bouwgronden in exploitatie is stijgend maar het totaal saldo van de totale baten is in dezelfde mate gestegen. Per saldo is de verhouding stabiel doch licht stijgend. Structurele exploitatieruimte Bij deze ratio wordt het structurele resultaat (resultaat minus incidentele baten en lasten) afgezet tegen het totaal saldo van baten. Een positief structureel resultaat laat zien dat er genoeg baten zijn 57
om de lasten nu en in de toekomst te dekken. Een hoge ratio is een positief signaal voor de toekomstige houdbaarheid. Vanzelfsprekend is de signaalwaarde hier 0%. De structurele exploitatieruimte is ook komende jaren positief. De structurele begroting dient, conform de gemeentewet, structureel en reëel in evenwicht te zijn. Zoals ook blijkt uit de structurele exploitatieruimte van de Gemeente Dantumadiel is de begroting structureel in evenwicht. Dat wil zeggen dat het structurele begrotingsresultaat in alle jaarschijven een positief saldo vertoont. Belastingcapaciteit Bij de berekening van de belastingcapaciteit worden de woonlasten (OZB, Riool- en afvalstoffenheffing) in de gemeente Dantumadiel afgezet tegen het landelijk gemiddelde (Bron: COELO). Hierbij is een lage belastingcapaciteit positief omdat er bij een lage belastingcapaciteit nog ruimte is om belastingen te verhogen en op die manier de inkomsten van de gemeente te verhogen. Deze ruimte maakte de gemeente financieel weerbaar in geval verliesjaren. De begrote belastingcapaciteit is, ondanks de stijging in de afvalstoffenheffing in 2026 vrijwel ongewijzigd ten opzichte van 2025. Vermoedelijk is landelijk ook sprake van stijgende woonlasten. Landelijk is sprake van stijgende woonlasten als gevolg van stijgingen in de OZB-tarieven. Veel gemeenten vangen hiermee de tekorten op die ontstaan als gevolg van het ravijnjaar.
De gemeente Dantumadiel doet dit niet.
58
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen 3.1 Inleiding De gemeente Dantumadiel heeft ruim 3.390 hectare openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, als wegen, riolering, kunstwerken, groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt er een weergave gegeven van de stand van zaken van het kapitaalgoederenbeheer in de gemeente Dantumadiel. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie. De gemeente Dantumadiel heeft de volgende arealen in onderhoud: Areaal
Onderverdeeld
Aantal
Gebouwen
In
20
stuks
5.864
stuks
325.642
m2
7.183
m2
Gazon/ bermen
1.517.444
m2
Cultuurbeplanting
40.286
m2
Speeltoestellen
298
stuks
Bomen Natuurlijke beplanting Hagen Groen
Wegen
Verhardingen
1.613.466
Lichtmasten
3.658
m2 stuks
Beleidsplannen In 2021 zijn alle beleidsplannen (opnieuw) vastgesteld. Hieronder een overzicht van deze plannen: Onderdeel
Plan
Datum vaststelling plan Gemeenteraad
Plan nog actueel
Wegen
Beleid / beheerplan wegen
2021
Ja
Kunstwerken
Beleid / beheerplan kunstwerken
2021
Ja
Openbare verlichting
Onderhoudsplan O.V.
2021
Ja
Gebouwen
M.O.P. Gebouwen
2021
Ja
Waterwegen
Beleidsplan Waterwegen Dantumadiel
2021
Ja
Riolering
Gemeentelijke Rioleringsplan
2021
Ja
Toelichting
59
Onderdeel
Plan
Datum vaststelling plan Gemeenteraad
Plan nog actueel
Groen
Beleid / beheerplan Groen
2021
Ja
Toelichting
Beleidskader Gebouwen In het beleid / beheerplan Gebouwen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Conditiescore 3 vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Duurzaamheidsmaatregelen, met een terugverdientijd korter dan 5 jaar, zijn meegenomen in dit plan. Nieuwbouw, grootschalige verbouwingen en functionele verbeteringen vallen buiten dit beleidsplan. Kosten als gevolg van (nieuwe) wetten en regels op het gebied van verduurzaming vallen eveneens buiten dit beleidsplan. In het plan is geen onderhoud opgenomen voor het gemeentehuis en De Kruisweg vanaf 2027. Op dit moment worden er (onderhouds)scenario's uitgewerkt voor het gemeentehuis. Beleidskader Wegen In het beleid / beheerplan Wegen (vaststelling jan 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 e.v. opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Straatverlichting In het beleid / beheerplan straatverlichting (vaststelling jan 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met de instandhouding van het kapitaalgoed.
Daarnaast; niet verlichten, tenzij,. Sober en doelmatig verlichten, tenzij.. Er wordt onderscheid gemaakt in functioneel en esthetisch reinigen van armaturen respectievelijk masten. De raad heeft besloten om de lichtmasten periodiek (1 x per 5 jaar) schoon te maken. (mast en armatuur) Beleidskader Groen In het beleid / beheerplan Groen (vaststelling nov 2021) heeft de raad onderhoudsniveau Basis vastgesteld. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader Kunstwerken In het beleid / beheerplan Kunstwerken (vaststelling nov 2021) is een instandhoudingsniveau in beeld gebracht. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er kapitaalvernietiging plaatsvindt. Tevens zijn de investeringen voor de komende jaren in de begroting van 2022 en verder opgenomen die onlosmakelijk verbonden zijn met het in stand houden van het kapitaalgoed. Beleidskader rioleringen Het beleid en de ontwikkelingen op het gebied van riolering c.a. ligt vast in Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP). Dit plan is in december 2021 vastgesteld. Dit is een zgn. verbreed rioleringsplan waarin ook alle taken op basis van de waterwet zijn geïntegreerd. Belangrijk item binnen de gehele waterketen vormt momenteel efficiëntieverbetering.
Dit mede ingegeven door landelijk beleid. Om efficiëntieverbetering te behalen wordt breed ingezet op 60
intensivering van samenwerking. Binnen Dantumadiel komt dit op verschillende manieren tot uiting. Met de gemeente Noardeast-Fryslân wordt op een gestructureerde manier op verschillende manieren samengewerkt. Verder wordt er Friesland breed samengewerkt binnen het `Fries bestuursakkoord waterketen`. In dit verband wordt ook nadrukkelijk samenwerking met het Wetterskip Fryslân verbeterd. Het GRP geeft aan op welke wijze het areaal aan rioleringen wordt beheerd. Kostendekking van dit beheer vindt plaats op basis van de rioolheffing. De bij het GRP behorende kostendekking berekening vormt dan ook de basis voor deze rioolheffing. Beleidskader waterwegen Met het beleid / beheerplan Waterwegen (november 2021) is er door de raad een instandhoudingsniveau vastgesteld. Een lager onderhoudsniveau is niet mogelijk zonder dat er problemen ontstaan. Het benodigd budget voor het baggeren is bepaald op basis van een cyclische benadering. Peilingen moeten uitwijzen waar en wanneer er gebaggerd moet worden. In 2022 is er een uitvoeringsplan opgesteld. Onderhoud verhardingen Eén maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van het groot onderhoud. De laatste inspecties zijn in het voorjaar van 2024 uitgevoerd. De inspectiegegevens zijn ingebracht in het wegbeheersysteem.
De onderhoudsstrategieën voor de wegverhardingen zijn gestoeld op de landelijk toegepaste methodiek (gedragsmodellen) van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur). Binnen de uitvoering van het onderhoud is een tweedeling aangebracht tussen groot en klein onderhoud. Klein onderhoud wordt uitgevoerd door onze eigen buitendienst en groot onderhoud wordt uitbesteed aan aannemers. Het klein onderhoud aan verharding betreft het herstel van elementenverhardingen. Dit klein onderhoud wordt uitgevoerd naar aanleiding van eigen constatering, na meldingen van burgers / bedrijven of na opmerkingen die worden gemaakt tijdens het schouwen van de openbare ruimte. Daarnaast vinden er ook reconstructies plaats aan wegen, die aan het einde van hun technische levensduur zijn of waarvan de inrichting niet meer aansluit op het gebruik. Onderhoud sportvelden Het dagelijks en groot onderhoud van sportvelden wordt grotendeels uitgevoerd door derden. Deze taken worden beleidsmatig ondersteund door de afdeling Openbare Werken.
Het onderhoud aan de sportvelden bestaat uit de volgende werkzaamheden: maaien sportvelden doormiddel van robotmaaiers (het aantal maaibeurten is wisselend per veld en gebeurt doorgaand 8 maanden per jaar), vegen (= grasvelden ontdoen van gras en blad) (gemiddeld 5 keer per jaar), rollen (4 keer per jaar), beluchten doormiddel van vertidraineren (= perforeren grasmat tot een diepte van 25 á 30 cm), beregenen (afhankelijk van de weersomstandigheden), slepen oefenhoeken, bemesten (3 keer per jaar meststof en 1 keer per jaar kalk), bosplantsoen dunnen / snoeien / versnipperen, doorspuiten drainage, jaarlijks groot onderhoud hoofdvelden, herstellen doelgebieden, herstellen belijning, bezanden, beluchten, doorzaaien, onkruidbestrijding, jaarlijks groot onderhoud trainingsvelden, frezen / profileren, inzaaien, onderhoud overige voorzieningen, hekken, veldafrastering, hekwerken, goals, ballenvangers, bestrating / betegeling, opknippen beplanting, mollenbestrijding, en watergangen. Bijkomende kosten voor onderhoudswerkzaamheden sportvelden betreffen aanschaf van zand voor bezanden (bij groot onderhoud), aanschaf van
61
kunstmeststoffen, keuring van grondmonsters, advisering over maatregelen groot onderhoud, onderhoud van borden en afvoeren van groenafval. Onderhoud algemeen Groen Het dagelijks onderhoud van het openbaar groen wordt volgens onderhoudsschema’s op vastgestelde onderhoudsniveau ’s onderhouden. Het onderhoudsniveau wordt geborgd middels een doorlopende kwaliteitsschouw van de openbare ruimte waardoor, waar nodig, tijdig kan worden bijgestuurd. Het groot onderhoud en de vervangingen worden uitgevoerd naar aanleiding van jaarlijkse inspecties. Onderhoud speelvoorzieningen Het onderhoud wordt uitgevoerd door de speelplaatscommissies. Voor dit onderhoudswerk krijgen de speelplaatscommissies subsidie van de gemeente. Jaarlijks wordt er een veiligheidsinspectie door een externe inspecteur uitgevoerd. Daarnaast voert de gemeente periodiek (2 á 3 x per jaar) een operationele inspectie uit en ondersteunt met reparatie-/ herstelwerkzaamheden. Onderhoud rioleringen Alle werkzaamheden t.b.v. rioleringen worden uitgevoerd door of onder begeleiding van de afdeling Gemeentewerken inclusief de hydraulische en de milieutechnische berekeningen. De afdeling Openbare Werken verzorgt de beleidsmatige aspecten en bewaakt het hydraulisch en hygiënisch functioneren van de riolering.
Het dagelijks onderhoud bestaat uit een groot aantal werkzaamheden waaronder; ledigen van straat en trottoirkolken, reinigen en inspecteren van leidingen, vegen van goten, inspectie en onderhoud van pompen en gemalen, reparatie van kleinere lekkages, etc. Vrijkomend slib uit onderhoud werkzaamheden wordt afgevoerd naar de Omrin. Groot onderhoud aan en vervangingen van het rioleringssysteem wordt uitgevoerd op basis van inspecties. Inspectie gegevens worden bijgehouden in een geautomatiseerd systeem op basis waarvan jaarlijks het vervangingsprogramma wordt opgesteld. Naast vervangingen worden ook optimalisaties doorgevoerd. Hierbij valt te denken aan het ombouwen van verbeterd gescheiden stelsels, hydraulische of milieukundige aanpassingen van het stelsel en het afkoppelen van regenwater. Onderhoud waterwegen Onderhoud van waterwegen is te verdelen in watervoerendheid en bevaarbaarheid. Ten aanzien van watervoerendheid moeten alle gemeentelijke watergangen voldoen aan de keur van het waterschap. Hiertoe worden de sloten uitgemaaid. Incidenteel moet er worden gebaggerd. Bevaarbare waterwegen worden in beginsel vastgelegd in het Provinciaal Verkeer en Vervoersplan (PVVP). Wetterskip is waterbeheerder voor al het stedelijk water (binnen de bebouwde kom).
Gemeente voert wel dagelijks / jaarlijks onderhoud uit (hekkelen) aan hoofd- en secundaire watergangen voor het Wetterskip en krijgt de kostprijs hiervan vergoed. Baggeren van hoofd- en secundaire watergangen onder OSW is voor het Wetterskip. Voor vijvers binnen de bebouwde kom, ontvangt de gemeente jaarlijks een vast bedrag om jaarlijks te hekkelen / maaien (indien noodzakelijk) en om periodiek te baggeren.
62
Voor het hekkelen van waterwegen (betreft voornamelijk bermsloten) wordt getracht zo veel mogelijk contracten af te sluiten met eigenaren van aanliggende percelen waarbij de eigenaren tegen een vergoeding het hekkelen voor de gemeente uitvoeren en het hekkelmateriaal op hun terrein ontvangen. De resterende hekkelwerkzaamheden worden op de markt gezet. Bij hekkelwerkzaamheden wordt het overgrote deel van het vrijkomende hekkelmateriaal afgevoerd naar een composteerinrichting. In verband met de bereikbaarheid wordt nog een klein deel van het hekkelmateriaal verklepeld en vervolgens in de berm achtergelaten. Voor het verkrijgen van de gewenste bermvegetatie geniet afvoer van hekkelmateriaal echter de voorkeur (verschralingsbeleid). Een aantal bermsloten is voorzien van walbeschoeiing. Reden is doorgaans ruimtegebrek of afslag van het talud als gevolg van stromend water en bodemopbouw. Indien technisch mogelijk verdient uit kostenoverwegingen een natuurlijk talud de voorkeur. Beeldkwaliteit Vijfmaal per jaar wordt er een beeldkwaliteit schouw uitgevoerd volgens de CROW-publicatie Kwaliteitscatalogus openbare ruimte. Deze beeldkwaliteitsschouw heeft betrekking op groen en wegen. Bij deze schouwrondes worden er op willekeurig gekozen plaatsen geïnspecteerd waarbij wordt gekeken naar wat de beeldkwaliteit is ten opzichte van de vastgestelde kwaliteit.
De vastgestelde kwaliteit is niveau B. Naast beeldkwaliteit worden er ook technische inspecties uitgevoerd. De beeldkwaliteit zegt nog niets over de technische kwaliteit. Het uitgangspunt van het beheren van de kapitaalgoederen is een cyclische aanpak mede gebaseerd op het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) In de tabel hieronder een weergave van de stand van zaken aangaande achterstallig onderhoud. Onderdeel
Achterstallig onderhoud
Hoogte achterstallig onderhoud
Naam ingestelde reserve of voorziening
Hoogte van de reserve of voorziening
Wegen
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Kunstwerken
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Openbare verlichting
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Gebouwen
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Waterwegen
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Riolering
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Groen
Nee
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
3.2 Majeure vervangingen / projecten Wegen Feanwalden De Swette; vervanging en herinrichting De Westereen Djipswal; vervanging en herinrichting De Westereen Foarstrjitte; vervanging en herinrichting De Westereen Vogelbuurt, plaatselijk wegonderhoud i.c.m. riolering Damwâld fietspad Damwald - Koailone, vervanging en verbreding 63
Walterswâld fietspad Spykhernsterpaad, vervanging en verbreding De Falom fietspad Munewei, vervanging en verbreding Readtsjerk Koaiwei, vervanging Groen Diverse renovaties plantvakken conform technische schouw gehele gemeente Gebouwen Vervangen dak sporthal Sikkemahal (lage gedeelte) en onderzoek naar verduurzamingsmaatregelen studie renovatie gemeentehuis Riolering Feanwalden, Oastein Feanwalden, De Swette De Westereen, Foarstrjitte gekoppeld aan herinrichting De Westereen, Vogelbuurt, gedeeltelijke rioolvervanging en aanleg rwa riolen i.c.m. wegen
64
Paragraaf financiering 4.1 Paragraaf financiering Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden in de afzonderlijke paragrafen beleidsrichtlijnen vastgelegd over relevante beheersmatige aspecten waaronder een paragraaf financiering. De paragraaf financiering geeft inzicht in de balansposities betreffende de financiering en de verwachtingen, de normen en limieten omtrent risicobeheer en de toerekening van financieringskosten in de exploitatie. Wettelijke kaders zijn gegeven in de wet Financiering decentrale overheden, uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden, regeling Schatkistbankieren decentrale overheden en de wet Houdbare overheidsfinanciën. Balansposities Activa Betalingsverkeer Het betalingsverkeer van de gemeente loopt via twee banken, de BNG Bank en de Rabobank. Hoofdbankier is de BNG Bank. De betaalrekening bij de Rabobank wordt aangehouden voor het storten van de kas van burgerzaken. Het saldo op de rekening van de Rabobank wordt periodiek afgeroomd naar de rekening bij de BNG Bank. Schatkistbankieren Decentrale overheden zijn verplicht om hun overtollige middelen in 's Rijks schatkist aan te houden. Het schatkistbankieren voor decentrale overheden heeft een wettelijke basis in de wet financiering decentrale overheden (FIDO) en de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden.
Om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen is er een drempelbedrag dat buiten de schatkist mag worden gehouden. Het drempelbedrag Schatkistbankieren is gelijk aan 2% van het begrotingstotaal met een minimum van €1.000.000. Voor de gemeente Dantumadiel betekent dit dat de drempel in 2026 gelijk is aan € 1.481.000 (2% van € 74.070.000). Om te voorkomen dat het drempelbedrag wordt overschreden worden overtollige middelen geautomatiseerd afgeroomd naar de Schatkist. De rentevergoeding op de rekeningcourant bij de Schatkist is gelijk aan de Euro Short Term rate. De ontwikkeling van dit rente percentage houdt gelijke tred met depositorente bij de ECB. Om een hogere rente te realiseren kan er ook voor worden gekozen om overtollig geld vast te zetten in een depositoconstructie. Gezien de investeringsbehoefte in de komende jaren is dit echter niet aan de orde. SVn leningen Decentrale overheden mogen voor de uitoefening van de publieke taak middelen uitzetten. De Gemeente verstrekt via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) leningen om starters op de woningmarkt op gang te helpen en het verduurzamen van gebouwen. Ultimo 2024 had de Gemeente Dantumadiel € 2.550.000 aan uitgezette SVn leningen op de balans. Het is de verwachting dat het saldo aan uitstaande leningen doorgroeit in 2026. De rente opbrengsten op deze leningen zijn beperkt gezien het stimulerende karakter.
Passiva Rekening courant krediet Bij de BNG Bank beschikt de gemeente over een rekening courant krediet tot € 3.000.000. Wanneer er sprake is van een negatief saldo wordt de rekeningen bij de BNG Bank automatisch aangezuiverd vanuit Schatkistbankieren. Geziene de huidige ruime liquiditeitspositie wordt er geen gebruik gemaakt van dit krediet. Ook bij de SVn is sprake van een rekening courant krediet. Het verstrekken 65
van de eerder genoemde SVn leningen vindt plaats vanaf het rekening courant krediet bij de SVn. Ultimo 2024 was het saldo € 931.000 positief. Langlopende leningen De gemeente heeft in het verleden langlopende leningen aangetrokken voor het doen van uitgaven en investeringen. De gemeente heeft per 31-12-2026 € 23.071.000 aan langlopende leningen op de balans staan. Uitgangspunt voor het aantrekken van langlopende leningen is dat eerst de beschikbare eigen middelen worden aangewend. Met het oog op de grote investeringsbehoefte in de komende jaren zullen wij naar verwachting één of meerdere nieuwe langlopende lening aan moeten trekken. Voor het aantrekken van deze nieuwe financiering zullen de voorschriften uit het Treasurystatuut worden gevolgd. Niet uit de balans blijkende verplichtingen Borgstelling De gemeente staat direct borg voor twee geldleningen. Dit betreft een geldlening van de BNG aan Stichting Thús Wonen en een lening van BNG aan Stichting Campus Damwâld. De gemeente staat per 31-12-2026 direct borg voor € 11.612.000. Borgstelling Waarborgfonds Sociale Woningbouw De gemeente staat indirect borg voor een aantal geldleningen van woningbouwcorporaties. Gezien het feit dat voor deze leningen het Waarborgfonds Sociale Woningbouw garant staat kan het directe risico als minimaal worden beschouwd. Het indirecte risico is wel aanwezig.
Dit risico ontstaat wanneer een willekeurige landelijke woningcorporatie niet meer aan haar betalingsverplichting kan voldoen en het WSW garantievermogen daalt tot beneden 0,25% van het totale geborgde vermogen. Mocht dit voorkomen dan zijn de gezamenlijke gemeenten verplicht om de helft van de overblijvende schuld te financieren middels een renteloze lening. Het risico is dan gelijk aan de rentederving op de verstrekte lening. De gemeente staat per 31-12-2026 indirect borg voor € 23.384.000. Borgstelling Nationale Hypotheek Garantie (tot en met 2010) De gemeente staat indirect borg voor verstrekte hypotheken met Nationale Hypotheek Garantie (NHG) tot en met 2010. Per 1 januari 2011 is de achtervangfunctie van de gemeenten voor nieuw af te geven hypotheekgaranties vervallen. Vanaf deze datum is voor nieuw af te geven hypotheekgaranties sprake van een rijksachtervang. De achtervangfunctie van het Rijk en van de gemeenten kan door de stichting worden aangesproken in de vorm van een achtergestelde renteloze lening indien het fondsvermogen kleiner is dan 1,5x het gemiddeld verliesniveau. Het financiële risico van de achtervangfunctie voor het Rijk en de gemeenten beperkt zich dus per saldo tot het renteverlies ten aanzien van de verstrekte leningen. De liquiditeitsprognose van de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen voorziet momenteel geen aanspraak op de borgstelling.