Begroting 2026 Dantumadiel_def

Begroting Dantumadiel 2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave........................................................................................................................................ 2 Voorwoord .............................................................................................................................................. 4 Inleiding................................................................................................................................................... 5 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer ................................................................................................... 11 Programma 2: Mienskip ........................................................................................................................ 16 Programma 3: Soarch en Wolwêzen..................................................................................................... 19 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje ....................................................................................... 25 Programma 5: Wenjen en Omjouwing ................................................................................................. 28 Programma 6: Iepenbiere Romte .........................................................................................................

32 Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien .................................................. 35 Algemiene dekkingsmiddels ............................................................................................................. 35 Overhead........................................................................................................................................... 38 Heffing VPB ....................................................................................................................................... 40 Onvoorzien ........................................................................................................................................ 41 Paragrafen............................................................................................................................................. 42 Paragraaf lokale heffingen ................................................................................................................ 42 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................... 51 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................

59 Paragraaf financiering ....................................................................................................................... 65 Paragraaf bedrijfsvoering.................................................................................................................. 70 Paragraaf verbonden partijen ........................................................................................................... 75 Verbonden partijen ....................................................................................................................... 75 Gemeenschappelijke regelingen ................................................................................................... 79 Vennootschappen en coöperaties ................................................................................................ 88 Stichtingen en verenigingen ......................................................................................................... 92 Paragraaf grondbeleid ...................................................................................................................... 96 Paragraaf openbaarheid .................................................................................................................

101 Financiën ............................................................................................................................................. 102 Geprognosticeerde balans .............................................................................................................. 102 Meerjarenbegroting ........................................................................................................................ 103 Bijlagen................................................................................................................................................ 105 Bijlage 1: Lijst van investeringen ..................................................................................................... 105 Bijlage 2: Staat van reserves en voorzieningen .............................................................................. 110 Bijlage 3: Algemene reserve ........................................................................................................... 115 2

Bijlage 4: Langlopende leningen ..................................................................................................... 117 Bijlage 5: Gewaarborgde geldleningen ........................................................................................... 118 Bijlage 6: Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .............................................. 122 Bijlage 7: Incidentele baten en lasten ............................................................................................. 123 Bijlage 8: Overzicht baten en lasten per taakveld .......................................................................... 130 Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................. 134

3

Voorwoord Voorwoord Hierbij bieden wij u de begroting 2026 aan. Ook dit jaar is het weer gelukt om een financieel gezonde begroting te presenteren. En ook de toekomst ziet er goed uit met een positief structureel begrotingsresultaat voor alle jaren in de periode 2026-2029. En dat is best bijzonder, want de inkomsten vanuit de Rijksoverheid lopen terug. Wij zijn één van de weinige gemeenten in Fryslân die dergelijke positieve resultaten kunnen presenteren. Daar ben ik trots op. De Algemene reserve voldoet aan de minimaal vereiste weerstandscapaciteit van € 10 miljoen. Dit is onze spaarpot met financiële middelen voor mogelijke tegenvallers in de toekomst. Er ligt daarmee een stevige financiële basis die ruimte biedt om te investeren in wat onze inwoners belangrijk vinden. Hiermee dragen we bij aan de leefbaarheid en vitaliteit van onze dorpen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de vervanging en renovatie van scholen, het onderhoud van onze kapitaalgoederen zoals machines, voertuigen en ondergrondse containers. Ook willen we werken aan een oplossing voor het verkeer in De Westereen. Daarnaast willen we het sociaal domein duurzaam inrichten, door het aanbieden van digitale dienstverlening en het structureel voorkomen van achterstanden. Op deze manier zorgen we voor voorzieningen die onze inwoners dagelijks kunnen zien en gebruiken.

Met deze begroting zetten we de eerste stappen voor verbeteringen die direct van start gaan en houden we ruimte over voor toekomstige keuzes. Zo zorgen we voor een gezonde gemeente die niet alleen financieel in orde is, maar ook klaar is voor de toekomst. De financiële gevolgen van Prinsjesdag zijn nog niet verwerkt in deze begroting. Dit zal staan in de septembercirculaire 2025 die wij ontvangen van de Rijksoverheid. De raad ontvangt hiervoor een afzonderlijk advies over de beleidsmatige en financiële gevolgen van de septembercirculaire 2025. Ik wil iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan deze sluitende begroting. Een begroting die de basis legt om samen verder te bouwen aan een leefbare gemeente Dantumadiel. Het college van Burgemeester en Wethouders, Rommy Kempenaar Wethouder Financiën

4

Inleiding 0.1 Uitgangspunten bij de begroting Uitgangspunt voor het opstellen van de Begroting 2026 is de Perspectiefnota 2026-2029. Na vaststelling van de Perspectiefnota op 7 juli 2025 zijn er nog een aantal mutaties geweest welke van invloed zijn op het begrotingssaldo. De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op structureel en reëel evenwicht. De toetst vindt in eerste instantie plaats op het begrotingsjaar. Indien het begrotingsjaar niet structureel in evenwicht is, moet aangetoond worden dat het structurele evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt bereikt. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en houden. Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is als er een structureel en reëel sluitende begroting is waarbij ook de eerste jaarschijf sluit. Het andere uitgangspunt is dat de algemene reserve van voldoende niveau is. Algemene financiële uitgangspunten De algemene technische uitgangspunten bij het opstellen van de Begroting 2026 zijn: •

De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering.

•

De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van de meest recente begrotingen van deze partijen.

•

Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen.

•

Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn voornamelijk dekkingsmiddel voor incidentele lasten.

•

De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse (op te nemen in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen) en de nota risicomanagement en weerstandsvermogen.

•

De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet HOF.

•

Door middel van de in de begroting opgenomen onderhoudsplannen wordt ten alle tijde ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen volgens de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus.

•

Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot d e bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering.

Technische begrotingsparameters Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende parameters.

5

Parameter

Bron

Waarde

Geharmoniseerde consumentenprijsindex 2026 (hicp)

Centraal Economisch Plan 2025 (CPB)

2,4%

Loonvoet sector overheid 2026

Centraal Economisch Plan 2025 (CPB)

2,0%

Rente 25 jaar - april 2025

Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

3,5%

Uitgangspunten tariefbeleid In het hiernavolgende schema zijn de uitgangspunten voor de componenten van het tariefbeleid opgenomen. (Belasting)tarieven

Uitgangspunten

Onroerendezaakbelasting (OZB)

Voor de OZB wordt het volgende uitgangspunt gehanteerd: De inkomsten OZB stijgen met de HICP, waarbij het tarief aangepast wordt voor de waardestijging en -daling van woningen en niet-woningen. Wanneer de procentuele waardestijging van woningen en niet-woningen hoger is dan de HICP, daalt het OZB-tarief. Wanneer de procentuele waardestijging van woningen en niet-woningen lager is dan de HICP, stijgt het OZB-tarief.

Afvalstoffenheffing

100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie.

Rioolrechten

100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie.

Leges

Verhoging tarieven afhankelijk van kostenniveau, berekend op basis van het model opgesteld door de Adviesgroep Nederlandse Gemeenten (ANG-model).

Tarieven sportaccommodaties (binnen– en buitensport)

Gelijkblijvende tarieven ten opzichte van 2025.

Van deze algemene uitgangspunten kan met betrekking tot de OZB-tarieven worden afgeweken op basis van een politieke afweging tussen bezuinigingen op uitgaven voor de burger versus tariefverhogingen voor de burger. Uitgangspunten beleidsindicatoren De uniforme set van beleidsindicatoren is voorgeschreven door het BBV. Hierin is aan de gemeenten opgelegd gebruik te maken van een basis set van beleidsindicatoren voor de begroting en de verantwoordingsstukken. Het doel hiervan is om de resultaten van beleidsmatige inspanningen van gemeenten beter inzichtelijk te maken en te kunnen vergelijken met het landelijke gemiddelde. De set van beleidsindicatoren is ondergebracht bij het betreffende programma binnen de begroting. Een klein aantal beleidsindicatoren welke betrekking hebben op de eigen organisatie worden door de gemeenten zelf ingevuld. Voor de overige beleidsindicatoren dient gebruikt te worden gemaakt van de websitewww.waarstaatjegemeente.nl. Ook de definities van de diverse beleidsindicatoren worden op deze website nader toegelicht. Voor wat betreft de actualiteit van de maatstaven kunnen grote verschillen bestaan. Het jaar waarover wordt gerapporteerd staat bij de betreffende indicator vermeld.

6

0.2 Meerjaren begroting In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige begrotingssaldi zoals deze in de begroting 2026 zijn opgenomen. Bedragen x €1.000

Omschrijving

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Raming 2027

Raming 2028

Raming 2029

Baten

78.627

83.154

75.117

73.874

72.684

73.325

Lasten

-77.500

-85.134

-74.070

-72.327

-70.750

-71.134

Saldo baten en lasten

1.127

-1.979

1.047

1.547

1.934

2.191

Onttrekkingen

3.707

6.906

3.007

2.200

562

380

Stortingen

-733

-461

-813

-1.410

-688

-418

Saldo onttrekkingen en stortingen

2.975

6.446

2.194

789

-126

-38

Resultaat

4.101

4.466

3.241

2.336

1.807

2.153

0.3 Van perspectiefnota naar begroting Na de vaststelling van de Perspectiefnota 2026 hebben er nog een aantal begrotingswijzigingen plaatsgevonden welke van invloed zijn op het begrotingsresultaat van de gemeente Dantumadiel. In onderstaande tabel zijn deze mutaties weergegeven. Onder de tabel treft u een toelichting aan bij de betreffende wijzigingen.

7

Omschrijving

Begroting

Raming

Raming

Raming

(bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Perspectiefnota 2026

2.764

2.153

1.523

1.640

Begroting 2026

3.241

2.336

1.807

2.153

477

183

284

513

Lagere rentelasten als gevolg van doorschuiven investeringen

390

130

44

166

Lagere lasten DVO Noardeast Fryslân

172

172

172

172

Hogere lasten gas, water en elektrisch

-164

-164

-164

-164

Afschrijvingen

-42

-193

-62

-36

Verschillen < € 50.000

-251

-195

-190

-178

Bijstelling leges

215

274

335

396

Bijstelling OZB

108

108

108

108

Bijstellen afvalstoffenheffing

92

97

97

102

Bijstelling rioolheffing

-82

-83

-53

-43

Verschillen < € 50.000

39

37

-3

-10

Verklaarde mutatie

477

183

284

513

Mutatie begrotingsresultaat Verklaring mutatie begrotingsresultaat Mutaties 2e turap 2025

Mutaties begroting 2026

Mutaties 2e Turap 2025 In de 2e turap 2025 zijn een aantal structurele wijzigingen opgenomen die doorwerken in het financieel perspectief van de begroting 2026. Hieronder een toelichting op de grootste afwijkingen. Lagere rentelasten Bijstelling rentelasten op langlopende leningen. Een aantal investeringen zijn vooruitgeschoven in de tijd. Gevolg hiervan is dat er vanaf 2025 nog geen behoefte is aan een substantiële financiering, met bijbehorende rentelasten. Het aantrekken van een langlopende lening stond gepland voor 2025 maar is volgens de nieuwe investeringsplanning niet eerder benodigd dan in 2028. De structurele gevolgen hiervan worden zichtbaar in de Begroting 2026. Lagere lasten DVO Noardeast Fryslân De DVO met Noardeast Fryslân bevat een risico-opslag. De risico-opslag dient als verrekenpost bij hogere kosten. De inschatting is dat in ieder geval de helft weer terug ontvangen wordt. Dit betreft derhalve een structureel voordeel in de exploitatie. Daarnaast zijn de directe kosten als onderdeel van de DVO basisregistraties lager ingeschat door de uitvoerende organisatie. Hogere lasten gas, water en elektrisch De lasten voor nutsvoorzieningen, gas water en elektrische zijn bij de 2e Turap naar boven bijgesteld. De bijstelling is voornamelijk zichtbaar bij de energielasten voor onderwijshuisvesting (EUR 51k), openbare verlichting, (EUR 49k), Riolering (EUR 27k).

Afschrijvingen Er zijn een aantal grote infrastructurele projecten die naar voren zijn gehaald in de 8

investeringsplanning. De afschrijving voor deze projecten waren begroot middels een stelpost welke start met afschrijven in 2028. Door het naar voren halen van investeringen in de planning start de afschrijving al in 2027 hetgeen leidt tot een grote mutatie in 2027. Voor 2028 geldt deze verklaring in mindere mate maar is ook sprake van het naar voren halen van investeringen. In de overige jaren is sprake van nieuwe investeringen met bijbehorende afschrijving. Mutaties begroting 2026 Bijstelling leges De legesinkomsten zijn met EUR 215k naar boven bijgesteld voor 2026. Dit komt met name door het hanteren van de maximale wettelijke tarieven in hoofdstuk 1. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model. De kostendekkendheid stijgt van 61% naar 71% in 2026. de jaren daarna is een stijging in kostendekkendheid geraamd van 5%. Bijstelling OZB Uitgangspunt is dat de totale OZB inkomsten stijgen met de HICP. In 2025 zijn de niet-woningen meer gestegen dan verwacht, wat tot hogere inkomsten leidt. Ook zijn er meer inkomsten door areaaluitbreiding. Bijstelling afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%. Dit leidt voor het begrotingsjaar tot een stijging in de afvalstoffenheffing. Bijstelling rioolheffing Voor de rioolheffing wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%.

Dit leidt voor het begrotingsjaar tot gelijkblijvende tarieven in rioolheffing en een kleine bijstelling in de inkomsten door areaaluitbreiding. Daarmee zijn er minder extra inkomsten zoals in de Perspectiefnota was meegenomen. 0.4 Structurele positie In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige structurele begrotingssaldi zoals deze in de Begroting 2026 zijn opgenomen. Het structurele begrotingssaldo is het begrotingssaldo, zoals getoond onder 0.2 Meerjarige begroting, minus de incidentele baten en lasten. De structurele begroting dient, conform de gemeentewet, structureel en reëel in evenwicht te zijn. Zoals ook blijkt uit onderstaande tabel is de begroting van de Gemeente Dantumadiel structureel in evenwicht. Dat wil zeggen dat het structurele begrotingsresultaat in alle jaarschijven een positief saldo vertoont. Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026 Structureel

Raming 2027 Structureel

Raming 2028 Structureel

Raming 2029 Structureel

Baten

73.485

73.374

72.684

73.325

Lasten

-70.866

-69.949

-70.432

-71.155

2.619

3.425

2.252

2.170

Onttrekkingen

337

337

337

380

Stortingen

-418

-418

-418

-418

Saldo onttrekkingen en stortingen

-81

-81

-81

-38

2.538

3.344

2.171

2.131

Saldo baten en lasten

Resultaat

9

0.5 Ontwikkeling Algemene reserve De Algemene reserve is onderdeel van het eigen vermogen van een gemeente. Dit eigen vermogen is het saldo van de bezittingen en de schulden op de gemeentelijke balans. De Algemene reserve is de buffer voor het opvangen van risico’s en tegenvallers. Bij de beoordeling van de eenmalige positie hanteert Dantumadiel het uitgangspunt dat de minimale omvang van de Algemene reserve op 1 januari 2026 minimaal de benodigde weerstandcapaciteit moet bevatten. Op basis van de vastgestelde nota risicomanagement en weerstandsvermogen moet de algemene reserve minimaal € 10 miljoen bedragen. De algemene reserve voldoet dit criterium. In onderstaande tabel is het verloop van de Algemene reserve weergegeven. Hierbij is de stand van de Algemene reserve per 1 januari 2025 als uitgangssituatie genomen en is rekening gehouden met de geraamde toevoegingen en onttrekkingen. Zodoende ontstaat er een beeld van de ontwikkeling van de Algemene reserve door de jaren. In de bijlagen is een uitsplitsing gemaakt van de vermeerderingen en verminderingen in de Algemene reserve. De verwachte stand van de Algemene reserve eind 2029 is afgerond € 2,2 miljoen hoger dan de verwachting in de Perspectiefnota. Het verschil is voornamelijk een gevolg van mutaties in het begrotingsresultaat 2026 en 2027 ten opzichte van de Perspectiefnota.

Omschrijving

Begroting

Begroting

Raming

Raming

Raming

2025

2026

2027

2028

2029

Beginstand

13.783

11.641

13.603

15.147

17.423

Onttrekkingen

-6.409

-2.670

-1.863

-225

-

Toevoegingen

165

165

165

165

165

Resultaatbestemming (J-1)

4.101

4.466

3.241

2.336

1.807

Eindstand

11.641

13.603

15.147

17.423

19.396

(bedragen x € 1.000)

10

Programma 1: Ynwenner en Bestjoer 1.1 Waar gaat programma 1 'Ynwenner en Bestjoer' over? Programmaportefeuillehouder: A. Haga, R. Kempenaar Het gemeentebestuur van Dantumadiel gaat voor een sterke autonome en herkenbare gemeente die dichtbij haar inwoners staat. De samenwerking tussen gemeente, inwoners en ondernemers staat daarbij centraal. Het opheffen van de centrumregeling zorgt ervoor dat hier de komende bestuursperiode nog meer de nadruk op komt te liggen. Het gemeentelijke bestuur komt daarmee de komende periode voor een grote uitdaging te staan als het gaat om de opbouw van de nieuwe organisatie en de bijbehorende ontvlechting van gemeente Noardeast Fryslân. De gemeente Dantumadiel gaat zich de komende tijd vol inzetten op de opbouw van een nieuwe eigen organisatie, waarbij Dantumadiel een toegankelijke organisatie wil zijn met focus op klantgerichte dienstverlening welke goed is toegesneden op de toekomst. Dit voortkomend uit de kernwaarde van het coalitieakkoord ‘Sosjaal en Tichtby’. Hierbij is de doelstelling om in ieder geval de dienstverlening op het niveau te behouden zoals het nu is en om alle inwoners een passend digitaal of fysiek kanaal te bieden om contact te zoeken met de gemeentelijke organisatie. Belangrijk speerpunt is om rekening te houden met de huidige krapte op de arbeidsmarkt.

Dantumadiel wil inzetten op aantrekkelijk werkgeverschap en talentontwikkeling. De basis voor een sterke autonome gemeente wordt gevormd door een robuuste financiële positie met oog voor structurele en incidentele kosten. Het opstellen van een toekomstbestendige lange termijn visie van de financiële positie en een overzichtelijke financiële verantwoording zullen hierbij de speerpunten zijn. Ook veiligheid is een kerntaak van de overheid en in het bijzonder ook van de gemeente. Het realiseren en behouden van een veilige woon- en leefomgeving is een terugkerend en actueel onderwerp en staat daarom altijd hoog op de politieke agenda. Hoewel de gemeente een regierol heeft als het gaat om veiligheid en ook de kaders voor het (integraal) veiligheidsbeleid vaststelt, opereert de gemeente in een speelveld met veel spelers (ketenpartners). Belangrijk is om op de samenwerking te blijven investeren. Tevens zal er verder worden ingezet op het voorkomen en bestrijden van ondermijning in de gemeente. Onze democratie is een groot goed. Daar is ook in Dantumadiel veel aandacht voor. Het is van belang dat inwoners centraal staan en invloed hebben op en de eigen woon- en leefomgeving. We bieden inwoners heldere kaders voor burgerparticipatie: we geven als overheid ruimte en duidelijkheid.

1.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 1: Ynwenner en Bestjoer 101 Dienstverlening 101.1 De dienstverlening op het zelfde niveau behouden ondanks ontvlechting 101.1.1 Klant in Focus Tool gebruiken om de klanttevredenheid voor en na ontvlechting te meten. 101.1.2 Één loket aanbieden voor dienstverlening richting inwoners en ondernemers voor afhandeling van het grootste gedeelte van de vragen. 101.1.3 Voor elke inwoner en ondernemer een passend kanaal aanbieden om contact te zoeken met de gemeente (digitaal of fysiek). 101.2 Aantrekkelijk werkgever worden in de nieuwe organisatie 101.2.1 Traineeships bieden en talent tot bloei laten komen. 101.2.2 Secundaire arbeidsvoorwaarden aantrekkelijk maken.

11

101.2.3 Enthousiasmeren van studenten van de diverse scholen (LBO, MBO, HBO) in de regio. 101.2.4 Rol voor hogescholen bieden in de opbouw van de organisatie. 101.2.5 Een werkomgeving creëren waarin werknemers zich kunnen ontplooien. 102 Veilige woon en leefomgeving 102.1 Veilige woon- en leefomgeving versterken 102.1.1 Project veilig buitengebied uitvoering geven (gericht op ondermijning) 102.1.2 Project bedrijventerreinen (gericht op ondermijning) 102.1.3 Biboscan uitvoering geven. 102.1.4 Signaaltafel bijeenkomsten uitvoering geven. 102.1.5 Meerjarige visie ontwikkelen op inzet en prioritering toezichthouders publiek domein. 102.1.6 Voorkomen jeugdoverlast door inzet jeugdboa en stakeholders. 103 Krachtig en eigentijds bestuur 103.1 Burgerparticipatie faciliteren waar nodig en te handelen vanuit de ja mits houding 103.1.1 Proces voor participatie verbeteren door duidelijke kaders vast te leggen. 103.1.2 Memo Contactmomenten in de praktijk brengen. 104 Gezond financieel beleid voor de lange termijn 104.1 Robuuste financiële positie behouden zowel incidenteel als structureel 104.1.2 Beheersbaar houden van de exploitatiekosten van de organisatie te benchmarken aan de huidige kosten van de centrumregeling. 104.1.3 Meetbaar maken in samenwerking met financiën (dashboard)

1.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Dienstverlening Programmaplan Opbouw Dantumadiel 2024 Visie ‘Dantumadiel krijgt het voor elkaar’ Veilige woon en leefomgeving Veiligheidsagenda 2024-2027 Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2024 – 2027 (Politie) Fries Regionaal crisisplan Deelplan bevolkingszorg Deelplan crisiscommunicatie Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Fryslân 2024 Samenwerkingsovereenkomst Zorg en Veiligheidshuis 2019 e.v. Meerjarenplan Zorg en Veiligheidshuis Fryslân 2024-2028 De Friese Norm 2022

12

Veilige woon en leefomgeving Subsidieregeling initiatieven jaarwisseling Dantumadiel Nadere regels carbidschieten Dantumadiel Beleidsregels bestuurlijke handhaving drugscriminaliteit gemeente Dantumadiel Beleidsregel coffeeshops gemeente Dantumadiel Beleidsregels Wet aanpak woonoverlast gemeente Dantumadiel 2024 Notitie Ondermijning - Klaar voor de strijd Krachtig en eigentijds bestuur Raadsakkoord 2022-2026 Coalitieakkoord 2025 - 2026 Nij bestjoer, no foarut! Sociaal Economisch Masterplan en Agenda Netwerk Noordoost (ANNO) Gezond financieel beleid voor de lange termijn Financiële beleidsdocumenten (begroting, meerjarenraming, jaarrekening en perspectiefnota)

1.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel veiligheid

Belangrijke partner bij het realiseren van een veilige woon- en leefomgeving.

Vereniging van Friese Gemeenten

De VFG behartigt de belangen voor alle Friese gemeenten, totaal 18.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

De VNG behartigt de belangen voor alle Nederlandse gemeenten.

K80

De K80 zet in op lobby voor kleine gemeenten en kennisdeling.

RIEC

Biedt ondersteuning in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit.

Veiligheidshuis Fryslân

Biedt persoonsgerichte aanpak van domein-overstijgende en complexe zorgen veiligheidsproblemen.

1.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

2025

Gemeente Dantumadiel

Nederland

8,6

n.v.t.

13

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

2025

8,6

n.v.t.

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

2025

1.049,58

n.v.t.

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

2025

4,06

n.v.t.

Verwijzingen Halt

Aantal verwijzingen

2024

7

11.098

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

2024

0,4

2,2

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

2024

2,4

4,3

Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

2024

1

1,2

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Aantal per 1.000 inwoners

2024

2,2

4,0

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Formatie

Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari, uitgedrukt in fte per 1.000 inwoners.

Eigen gegevens

Bezetting

Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (inclusief boventallige werknemers), dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Het aantal fte wordt uitgedrukt per 1.000 inwoners.

Eigen gegevens

Apparaatskosten

Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken.

Eigen gegevens Eigen begroting

Externe inhuur

Verwijzingen Halt

Het aantal verwijzingen Halt per jaar van jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen. Deze jongeren worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie.

Bureau Halt

Winkeldiefstallen

Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.

CBS

Geweldsmisdrijven

Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele

CBS

14

Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Diefstallen uit woning

Het aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners.

CBS

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven.

CBS

1.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026

Baten 102 Dienstverlening

425

103 Veiligheid

43

Totaal Baten

468

Lasten 101 Bestuur 102 Dienstverlening

-1.636 -628

103 Veiligheid

-2.340

Totaal Lasten

-4.603

Saldo baten en lasten

-4.135

Onttrekkingen 190 Mutaties reserves programma 1

15

Totaal Onttrekkingen

15

Saldo onttrekkingen en stortingen

15

Resultaat

-4.120

15

Programma 2: Mienskip 2.1 Waar gaat programma 2 ‘Mienskip’ over? Programmaportefeuillehouder: W. Strikwerda Vitale en levendige dorpen vormen de basis voor verbinding en sociale samenhang in de gemeente. Het is daarom belangrijk initiatieven voor activiteiten en evenementen blijvend te ondersteunen. De gemeente Dantumadiel wil onderzoeken waar de kracht van de inwoners zit en waar inwoners ondersteuning nodig hebben als het gaat om het versterken van de sociale samenhang. Een toekomstbestendige omgeving wordt gevormd door het op peil houden van voorzieningen zoals scholen, winkels en huisartsen. Daarbij wil de gemeente oog hebben voor een inclusieve samenleving, waarin iedereen mee kan doen. Er is extra aandacht voor de jeugd. Hen wordt een goed toekomstperspectief geboden als het gaat om de toekomstbestendigheid van onze regio. Het is van belang om kansen te bieden aan de jeugd door goed onderwijs, sport, cultuur te blijven stimuleren.

2.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 2: Mienskip 201 Sociale verbondenheid 201.1 Sociale samenhang behouden en waar nodig en mogelijk versterken. 201.1.1 Ondersteunen en versterken van initiatieven door implementatie van de aanpassing van het subsidielandschap. 201.1.2 DOM’s doorontwikkelen naar structurele werkwijze, die samen met de nieuwe regeling dorpsbudgetten een integraal pakket vormt. 201.1.3 Onderzoeken hoe we jongeren kunnen betrekken bij gemeentelijke beslissingen. 201.1.4 Implementeren van het nieuwe welzijnsbeleid. 202 Voorzieningenniveau 202.1 De maatschappelijke voorzieningen in de dorpskernen toekomstbestendig, betaalbaar en bereikbaar te maken en waar nodig te verbeteren. 202.1.1 Onze sportaccommodaties toekomstbestendig maken (o.a. vervangen in Feanwâlden). 203 Talentontwikkeling (onderwijs, cultuur) 203.1 In 2025 is het aanbod van culturele activiteiten in Dantumadiel met 10% toegenomen t.o.v. 2022 203.1.7 Opstarten pilot Verrrijkte Schooldag 203.2 Onze jongeren meer en structureler de kans bieden om hun talenten volledig te ontwikkelen 203.2.1 Faciliteren en stimuleren van projecten gericht op talentontwikkeling ( zoals het project bouwen aan ambitie). 203.2.2 Uitvoering geven, evalueren en doorontwikkelen van het ‘Project tiid foar aksje, waai mar mei’ en project Maatschappelijke Diensttijd.

203.2.3 Opstarten pilot Verrrijkte Schooldag, waarbij ingezet wordt op talentontwikkeling jongeren

16

2.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Sociale verbondenheid Dorpenbudget (subsidieregeling) Voorzieningenniveau Sport in Dantumadiel: nieuwe rollen nieuwe kansen (2016) Talentontwikkeling (onderwijs, cultuur) Integraal Huisvestingsplan onderwijs Dantumadiel 2025-2039 Aanvalsplan laaggeletterdheid Dantumadiel (t/m 2025)

2.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Roobol

Verzorgt het openbaar onderwijs zoals beschreven in artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs

2.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Niet-Sporters

%

2024

Gemeente Dantumadiel

Nederland

54,5

42,5

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Niet-Sporters

Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.

Gezondheidsenquête (CBS, RIVM, GGD'en)

17

2.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026

Baten 201 Voorzieningen

150

202 Onderwijshuisvesting en -kansenbeleid

170

203 Sport

132

204 Cultuur

0

Totaal Baten

453

Lasten 201 Voorzieningen 202 Onderwijshuisvesting en -kansenbeleid

-288 -1.745

203 Sport

-191

204 Cultuur

-913

Totaal Lasten

-3.137

Saldo baten en lasten

-2.684

Onttrekkingen 290 Mutaties reserves programma 2

63

Totaal Onttrekkingen

63

Saldo onttrekkingen en stortingen

63

Resultaat

-2.621

18

Programma 3: Soarch en Wolwêzen 3.1 Waar gaat programma 3 ‘Soarch en Wolwêzen’ over? Programmaportefeuillehouder: R. Kempenaar, K. Wielstra, W. Strikwerda De gemeente Dantumadiel vindt het van belang dat iedereen mee kan doen en dat alle inwoners in hun kracht kunnen staan. We willen dat mensen zelfredzaam en samen-redzaam zijn en zelf de regie over hun leven kunnen behouden. Inwoners hebben behoefte aan goede en doeltreffende zorg. De gemeente heeft een sleutelrol als het gaat om informatievoorziening gezinsondersteuning en opvoeding en wil hierin toegankelijk zijn. Met het benutten van sturingsinformatie, een efficiëntere inzet van middelen en innovatie in de bedrijfsvoering willen we de beperkte middelen zo inzetten dat deze maximaal ten goede komen aan inwoners die het nodig hebben om te kunnen participeren in de samenleving. De gemeente Dantumadiel zal extra inzetten op contractmanagement met als doel fraudebestrijding en zelfverrijking in de zorg tegen te gaan. De resultaten hiervan komen ten gunste van armoedebestrijding, begeleiding en sociale activering samen met onze stakeholders (bijvoorbeeld Dokwurk). Daarnaast wordt er extra ingezet op de gevolgen van onze economische situatie zoals energiearmoede, schulden en eenzaamheid.

3.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 3: Soarch en Wolwêzen 301 Langer leven in goede gezondheid 301.1 Zelfredzaamheid vergroten van onze zorgbehoeftige inwoners. 301.1.2 Implementatie nieuw welzijnsbeleid (inclusief jongerenwerk) met doarpsmoetingsplakken. 301.1.3 Jeugdhulp op scholen verder uitbreiden. 301.1.4 Werkwijze familiegroepsplan opnemen in nieuw beleid bij Jeugdhulp 301.1.5 Meer bewustwording creëren laaggeletterdheid binnen onze organisatie. 301.1.6 Extra inzet op (digi)taalvaardigheid via bibliotheken. 301.2 Aantoonbare verschuiving realiseren van duurdere zorgtrajecten naar goedkopere vormen van zorg. 301.2.1 Meer inzetten op voorkomen van misbruik in WMO en Jeugd 301.2.3 Programma uitvoeren van Zorg naar Preventie (GALA/IZA) 301.2.4 Opstarten pilot Verrrijkte Schooldag, waarbij ingezet wordt preventie zorg bij jongeren 302 Meer maatschappelijke participatie 302.1 Streven naar een samenleving waarbij iedereen kan participeren ondanks hun financiële positie. Dit willen we bereiken door het vaststellen van het actieplan armoede- en schuldenbeleid waarin we concrete acties opnemen om dit doel te bereiken. 302.1.1 Uitvoeren van de acties in het actieplan armoede- en schuldenbeleid, waaronder project Energiearmoede ook een plaats heeft.

3.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Langer leven in goede gezondheid Gemeentelijk Gezondheidsbeleid 2021-2025

19

Meer maatschappelijke participatie Beleids- en nadere regels; en verordeningen op terrein van Participatiewet, Jeugdzorg , Wmo, Wet inburgering, Schuldhulpverlening (zijn allen geldig t/m heden) Visiedocument gebiedsteam (toegang) Kadernota Welzijnsbeleid 2022 – 2025 Gunstiger opvoedklimaat Beleids- en nadere regels; en verordeningen op terrein van Participatiewet, Jeugdzorg , Wmo, Wet inburgering, Schuldhulpverlening (zijn allen geldig t/m heden)

3.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Dokwurk

Uitvoering Participatiewet.

Veiligheidsregio Fryslân onderdeel GGD Fryslân

Gezondheidsdienst van de Friese gemeenten ter bevordering van de gezondheidssituatie en leefstijl van inwoners.

Mobiliteitsburo Noordoost Fryslân

De gemeenten: Achtkarspelen, Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Kollumerland c.a., en Tytstjerksteradiel in de regio Noordoost Fryslân en de provincie Fryslân hebben besloten om samen te werken op het gebied van het regionale doelgroepenvervoer en openbaar vervoer, dit om de leefbaarheid in de regio Noord Oost Fryslân te behouden.

Centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân 2018

De centrumgemeente is Leeuwarden. Het doel is de beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg en maatschappelijke ontwikkeling doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren met de Friese gemeenten.

3.5 Uniforme beleidsindicatoren Gemeente Dantumadiel

Nederland

2024

10,0

6,7

Aantal per 1.000 leerlingen

2024

16,00

28,00

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsv-ers)

% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

2024

1,50

2,30

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar

2023

437,20

836,60

Jongeren met een delict voor de

% 12 t/m 21 jarigen

2023

1,00

1,00

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

Relatief verzuim

20

Gemeente Dantumadiel

Nederland

2023

4,00

6,00

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

2024

72,20

73,20

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2023

2,00

2,00

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inwoners

2024

326,20

343,60

Lopende re-integratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar

2024

427,10

203,10

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

2024

12,0

13,70

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

2024

1,30

1,00

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2024

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Aantal per 10.000 inwoners

2024

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

Netto arbeidsparticipatie

rechter

0,40 800,00

720,00

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Absoluut verzuim

Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven.

DUO

Relatief verzuim

Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend. De periodeaanduiding '2018' staat voor schooljaar '2017/2018'.

DUO

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers)

Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018".

Ingrado

Banen

Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar.

LISA

Jongeren met een

Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is

Verwey

21

Uniforme beleidsindicatoren delict voor de rechter

Toelichting

Bron

verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Kinderen in uitkeringsgezin

Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Netto arbeidsparticipatie

Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

CBS

Werkloze jongeren

Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Personen met een bijstandsuitkering

Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

CBS

Lopende reintegratievoorzieningen

Het aantal reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.

CBS

Jongeren met jeugdhulp

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.

CBS

Jongeren met jeugdbescherming

Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst. In uitzonderlijke gevallen wordt de hulp of zorg voortgezet tot de leeftijd van 23 jaar.

CBS

Jongeren met jeugdreclassering

Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen.

CBS

22

Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt. Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

GMSD

23

3.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026

Baten 301 WMO (maatschappelijke participatie) 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam) 303 Inkomensondersteuning

753 0 8.647

304 Participatie

119

305 Jeugdwet

1

306 Gezondheid

55

307 Welzijnswerk

536

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

449

Totaal Baten

10.559

Lasten 301 WMO (maatschappelijke participatie) 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam)

-8.190 -495

303 Inkomensondersteuning

-10.707

304 Participatie

-7.771

305 Jeugdwet

-8.405

306 Gezondheid

-1.111

307 Welzijnswerk

-1.179

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

-1.359

Totaal Lasten

-39.217

Saldo baten en lasten

-28.658

Onttrekkingen 390 Mutaties reserves programma 3

633

Totaal Onttrekkingen

633

Saldo onttrekkingen en stortingen

633

Resultaat

-28.025

24

Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 4.1 Waar gaat programma 4 ‘Wurk, Bedriuw en Rekreaasje’ over? Programmaportefeuillehouder: R. Kempenaar De gemeente Dantumadiel wil bedrijvigheid blijven bevorderen en zorgen voor een gezond recreatie- en ondernemersklimaat. Door middel van de Versnellingsagenda en samenwerking met onze ondernemers streven we naar economische groei. Wij ondersteunen ondernemers daarbij actief bij het aanvragen van de beschikbare subsidies. We werken via diverse beleidsthema’s aan een samenleving waarin maatschappelijke waardecreatie centraal staat. Zo willen we als gemeente bijdragen aan het stimuleren van een inclusieve arbeidsmarkt, waarin meer mensen duurzaam aan het arbeidsproces kunnen deelnemen. Daaraan werken we samen met regionale onderwijsinstellingen, buurgemeenten, provincie Fryslân, Dokwurk en werkgevers. Voor onze inwoners, maar ook voor mensen van buiten de gemeente, gaan we recreatieve voorzieningen zoals bijvoorbeeld Eeltsjemar verbeteren. In de positionering van Dantumadiel worden bestaande concepten zoals de Friese Wouden verder uitgebouwd met een lokale invulling.

4.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 402 Verbeteren detailhandel en structuur 402.1 Vergroten van ondernemerstevredenheid 402.1.1 Conform Convenant Bedrijventerreinen bedrijfskavels aanbieden. 402.1.2 Betrekken ondernemers bij bereikbaarheid: onderzoek naar nieuwe westelijke Ontsluitingsweg Westereen. 402.1.3 Afronden detailhandelsvisie. 402.1.4 In 2025 onderzoek uitvoeren naar behoefte zondagsopenstelling 402.1.5 Schrijven van een economisch beleidsplan 403 Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid 403.1 De arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen zoals praktijkgeschoolde arbeidskrachten, jongeren in een uitkeringssituatie, herintreders en ouderen groeit met 1,5% in de periode van 2023 - 2025. 403.1.1 Inzet van het Project meedoen via Dokwurk. 403.1.2 Als gemeente meer regie houden door de inzet van een accounthouder op de activiteiten Kenniswerkplaats en Kennislab, om een sluitende keten te vormen voor arbeidsbemiddeling en toeleiding. 403.1.3 Stimuleren en mede organiseren van een traject van leven lang leren in samenwerking met Wurkstart. 403.1.4 De positie van Dokwurk verstevigen door nog beter in te spelen op de lokale economie en huidige arbeidsmarkt. 403.2 Betere samenwerking en aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt realiseren in het kader van de Versnellingsagenda Noordoost Friesland.

403.2.1 Doorontwikkeling van wurkstart (leven lang leren). 403.3 Koppeling maken tussen uitdagingen op de arbeidsmarkt en duurzaamheid. 403.3.1 Projecten stimuleren vanuit de gemeente die zich richten op duurzaamheid, innovatie en arbeidsmarkt. 404 Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeenten om te recreëren en te verblijven 404.1 Groei van aantal overnachtingen in 2026 met 4% ten opzichte van 2022 404.1.1 Eeltsjemar toeristisch ontwikkelen. 404.1.2 Inzetten op branding en marketing. 404.1.3 Opstellen van een ontwikkelkader. 404.1.4 Onderzoek naar optimalisatie van fiets- en wandelnetwerk. 404.1.5 Stimuleren initiatieven van inwoners.

25

4.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035 ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Versnellingsagenda; Regiodeal Noordoost Fryslân Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeenten om te recreëren en te verblijven ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Land waar je landt: eropuit in de regio Noordoost Fryslân 2020-2030 Ontwerpbegroting 2025 & Meerjarenraming 2026-2028 De Marrekrite Jaarplan 2025 Stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Friesland

4.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Marrekrite

De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijke belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap.

IJswegencentrale Oostergo

Het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte.

Stichting RegioMarketing Toerisme

Stichting RegioMarketing en Toerisme (RMT) heeft als doel de regio Noordoost Friesland met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap).

26

4.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Functiemenging

%

2023

37,9

54,2

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

2023

155.0

181,8

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Functiemenging

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen.

LISA

Vestigingen (van bedrijven)

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar.

LISA

4.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026

Baten 401 Economie en werkgelegenheid

72

403 Recreatie en toerisme

0

Totaal Baten

72

Lasten 401 Economie en werkgelegenheid

-321

403 Recreatie en toerisme

-188

Totaal Lasten

-509

Saldo baten en lasten

-437

Onttrekkingen 490 Mutaties reserves programma 4

77

Totaal Onttrekkingen

77

Stortingen 490 Mutaties reserves programma 4

-77

Totaal Stortingen

-77

Saldo onttrekkingen en stortingen Resultaat

0 -437

27

Programma 5: Wenjen en Omjouwing 5.1 Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Programmaportefeuillehouder: K. Wielstra, W. Strikwerda De gemeente Dantumadiel wil investeren in de toekomst. Het woningtekort en de hoge energieprijzen zijn de grootste uitdagingen op dit gebied. Duurzaam wonen en aanbod van woningen is in korte tijd van groot belang geworden. Dantumadiel wil daarom de regie pakken op het aanbieden van sociale huur- en sociale koopwoningen en daarmee de doorstroom bevorderen en zo veel mogelijk inspelen op de woonbehoefte van onze inwoners. Hierbij wil Dantumadiel creatief en flexibel zijn, en verder kijken dan de traditionele woonvormen. Denk aan actief grondbeleid, kangoeroewoningen en flexibel wonen. Daarnaast dienen procedures versneld te worden om beter te kunnen inspelen op de woonbehoefte van onze inwoners. De nieuwe omgevingswet biedt hier goede kansen en mogelijkheden voor. Een belangrijke opgave voor de komende periode is om onze lokale samenleving duurzamer te maken. Veel bestaande woningen dienen verduurzaamd te worden. Dantumadiel wil onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om dit aan te pakken en samenwerken met de inwoners. Het opzetten van lokale energiecoöperaties wordt gestimuleerd en we helpen inwoners om hun eigen woning (beter) te isoleren en om energiebesparende middelen toe te passen.

Tevens heeft de gemeente een biodivers, ecologisch en duurzaam groenbeleid en wil zij ook de inwoner stimuleren om hier aan bij te dragen. Dantumadiel wil inzetten op het bevorderen van een circulaire economie. Bedrijven worden gestimuleerd en ondersteund om samen te werken aan het omzetten van afvalstromen in grondstofstromen. Er wordt gestreefd naar een reductie van huishoudelijk afval. Er wordt gewerkt aan een ‘Plan voor het dorp van de toekomst’: een plan dat actief aandacht geeft aan de ambitie om op een innovatieve manier aan de slag te gaan het veranderende klimaat en de energietransitie.

5.2 Doelen Overzicht activiteiten Programma 5: Wenjen en Omjouwing 501 Wonen 501.1 In de komende 4 jaar worden er 200 extra wooneenheden gerealiseerd vanuit sociaal oogpunt naast de bestaande productie, waarbij de gemeente de regierol behoudt. 501.1.1 100 woningen realiseren voor starters en lagere inkomens (onder de €250.000). 501.1.2 75 woningen realiseren voor senioren appartementen of woonhofjes. 501.1.3 Het vaststellen van beleid over pré mantelzorg-, kangoeroewoningen, flexibel wonen en tiny houses waardoor er ten minste 25 alternatieve woonvormen gerealiseerd kunnen worden. 502 Duurzaamheid 502.1 De hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100kg per inwoner per jaar in 2025. 502.1.1 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren (afvalpreventie) door middel een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023. 502.1.2 Inwoners en de mienskip worden betrokken en actief gestimuleerd om hun afval zo goed mogelijk te scheiden door middel van een campagne in de mienskip en op scholen in begin 2023. 502.1.3 Samen met burger een plan ontwikkelen voor afvalpreventie en afvalscheiding. 502.1.4 De bron- en nascheiding van de huishoudelijk afvalinzameling en -verwerking wordt verder ontwikkeld zodat zo veel mogelijk huishoudelijk afval kan worden hergebruikt.

502.2 70% van de elektriciteit van de gehele gemeente wordt duurzaam opgewekt in 2030 en een besparing creëren van 1,5% procent energie per jaar. 502.2.2 Stimuleren van opzetten energie coöperaties. 502.2.3 In de Bosk Fase 2 biobased isoleren en regenwatergebruik stimuleren. 502.2.5 Plan op te stellen in 2024 om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen.

28

502.2.6 Het realiseren van een gemeentelijk circulair ambachtscentrum waardoor het hergebruik van producten binnen de gemeente optimaal wordt gefaciliteerd. In samenwerking met: Dokwurk, Kringloopwinkels en Milieustraten. 502.2.8 Het in 1 of 2 dorpen opstellen van een Warmteprogramma Uitvoeringsplan. 502.2.9 Het vaststellen van het Warmteprogramma en in verband hiermee het uitvoeren van technisch onderzoek en/of MER. 502.2.10 Energieloket: het verder uitbreiden van het energieloket waarbij de inwoner wordt ontzorgd. Waaronder activiteiten als de inzet van vrijwilligers, spreekuren, energiemarkten, energiecoach en energieadvies en andere activiteiten. 502.2.11 Faciliteren in het verduurzamen van de bestaande woningen. 502.3 De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien op basis van een maatschappelijk verantwoord niveau van levensonderhoud. 502.3.1 Uitvoering geven aan het project Energiearmoede. 502.3.2 Uitvoering geven aan het project Volkshuisvestingsfonds 503 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen 503.1 De kwaliteit en aantrekkelijkheid van de woningvoorraad en woonomgeving verbeteren en te verduurzamen. 503.1.2 Het maken van dorpsbiografieën. 503.1.3 Meer aandacht voor groen in (nieuwbouw) wijken en buitenfaciliteiten verbeteren met parken en tuinen.

503.2 De doorlooptijd van planvoorbereiding voor ruimtelijke projecten met 40% versnellen. 503.2.1 Plan van aanpak opzetten en hier acties op ondernemen.

5.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Wonen Woonvisie 2021 Prestatieafspraken KAW woningmarktmonitor Duurzaamheid Friese energievisie Transitievisie warmte Beleidskader Zonne-energie Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Omgevingsvisie Dantumadiel Beeldkwaliteitsplannen Welstandsnota Omgevingsplan

29

5.4 Verbonden partijen Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)

De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s). Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincies.

Welstandszorg Hûs en Hiem

Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over toepassing van de Monumentenwet.

Friese Energietafel (FET)

De Fet is een samenwerkingsverband van de gemeenten in Fryslân dat zich inzet voor schone energie in Fryslân. Doelen zijn om expertise, capaciteit en kennis te kunnen bundelen, energievraagstukken gezamenlijk te kunnen aanpakken, meer grip en regie op samenhang in de uitvoering te krijgen en initiatieven te kunnen aanjagen en mogelijk maken.

Ovef

De Ovef is een organisatie t.b.v. de inkoop en het contractbeheer op het gebied van (groene) energie van de Friese overheden.

Omrin

Omrin is een afvalinzamelings- en verwerkersbedrijf van de Friese gemeenten.

5.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Periode

Gemeente Dantumadiel

Nederland

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

2023

195,00

148,00

Hernieuwbare elektriciteit

%

2022

42,60

32,50

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

2024

2,70

8,40

Demografische druk

%

2025

85,50

70,70

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Omvang huishoudelijk restafval

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

CBS

Hernieuwbare elektriciteit

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa.

RWS

Nieuw gebouwde woningen

Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

Basisregistratie adressen en gebouwen

Demografische druk

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

CBS

30

5.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000

Omschrijving

Begroting 2026

Baten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

396

502 Wonen

589

503 Milieu

0

508 Afvalbeleid en afval inzameling

2.607

Totaal Baten

3.593

Lasten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

-1.067

502 Wonen

-1.053

503 Milieu

-1.021

508 Afvalbeleid en afval inzameling

-2.140

Totaal Lasten

-5.281

Saldo baten en lasten

-1.688

Onttrekkingen 590 Mutaties reserves programma 5

175

Totaal Onttrekkingen

175

Saldo onttrekkingen en stortingen

175

Resultaat

-1.513

31

Programma 6: Iepenbiere Romte 6.1 Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Programmaportefeuillehouder: K. Wielstra De komende bestuursperiode zal er extra ingezet worden op de kwaliteit van de openbare ruimte. Goede bereikbaarheid met oog voor mindervalide weggebruikers en een kwaliteitsverbetering van het fietsennetwerk zijn hierbij belangrijke speerpunten. Gemeente Dantumadiel wil ook meer duidelijkheid en eenheid in de bebording en markeringen op de doorgaande wegen. Er dient een inhaalslag te worden gemaakt op het onderhoud van de openbare ruimte om de toegankelijkheid en de veilige bereikbaarheid te kunnen waarborgen. Het beheer van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte zal worden geoptimaliseerd om de balans tussen kosten en risicosturing te verbeteren. Daarnaast is behoud van onze natuur een groot goed. De kwaliteit van de natuur moet behouden worden en de biodiversiteit vergroot. Het groenbeleid is biodivers, ecologisch en duurzaam. Inwoner en bedrijven worden gestimuleerd om hier ook een bijdrage aan te leveren.