Kadernota Kunst en Cultuur 2010 - 2013

Kadernota Kunst en Cultuur Gemeente Bergeijk 2010-2013 voor de gemeenteraad

Voorwoord Inhoudsopgave Hoofdstuk 1

pag.

1.1. Inleiding

4

1.2. Visie op gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid

4

1.3. Wenselijk resultaat

5

1.4.Uitgangspunten en doelstellingen

6

1.5. Kaders

7

1.6. Aanleiding kadernota Kunst en Cultuur

7

1.7. Het culturele aanbod van Bergeijk in vogelvlucht

8

Hoofdstuk 2 2.1. Inleiding

9

2.2. Bestuurlijke omgevingsfactoren

9

2.2.1. Overheidsbeleid

9

2.2.2. Provinciaal beleid

10

Hoofdstuk 3 3.1. Kunst en Cultuur in Bergeijk: het culturele aanbod

13

3.2. Het huidige beleid

13

3.3. De culturele instellingen: vernieuwde functies

14

3.3.1. Bibliotheek De Kempen

15

3.3.2. Podiumkunsten

16

3.3.2.1. Sociaal Cultureel Centrum en Theater De Kattendans 16 3.3.2.2. Openluchttheater De Hunnebergen Luyksgestel 3.3.3. Cultureel erfgoed

17 18

3.3.3.1. Eichamuseum

18

3.3.3.2. Rietveld- en Ruysmonumenten / Weverij De Ploeg

19

2

pag.

3.3.4. Beeldende Kunst en Vormgeving 3.3.4.1. Beeldende Kunst en Vormgeving

20 20

in de openbare ruimte 3.3.4.2. Beeldende Kunst

23

3.3.5. Amateurkunst en cultuureducatie

25

3.3.5.1. Art4U

26

3.3.5.2. Muziekverenigingen

27

3.3.5.3. Cultuureducatie

28

3.4. Culturele communicatie

29

Hoofdstuk 4 4.1. Gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid 2010-2014

31

4.2. Speerpunten en actiepunten en financiële situatie

32

Bijlagen

36

Ploeggebouw

3

Hoofdstuk 1 1.1. Inleiding De gemeente Bergeijk heeft een sterke cultuursector die verankerd is in de gemeenschap en daardoor zorgt voor een bloeiend cultureel leven. Het doel van een gemeentelijk cultuurbeleid is voorwaarden te scheppen voor een toegankelijk en divers aanbod van culturele voorzieningen. Daarbij is de eigen kracht het uitgangspunt om verbindingen met andere maatschappelijke sectoren te leggen. Ook door beter in te spelen op breedte en diversiteit kunnen instellingen meer publiek bereiken en een groter draagvlak verwerven. In algemene zin gaat het in deze nota om het in stand houden c.q. bevorderen van de ontwikkeling en het vergroten van de toegankelijkheid van het kunst- en cultuuraanbod voor de gemeente Bergeijk, alsmede om het formuleren van speerpunten van beleid waarmee Bergeijk zich als gemeente kan profileren. In 2007 stond er op de actielijst in de Programmabegroting 2007-2010 van de gemeente Bergeijk*, dat een Kunst- en Cultuurnotitie zou worden ontwikkeld voor het toekomstig gemeentelijke kunsten cultuurbeleid. De Adviescommissie Beeldende Kunst heeft in 2005 een aanzet gegeven met diverse uitgangspunten voor een Kunst en Cultuurnotitie. Deze notitie is als input gebruikt voor het beeldende kunst beleid (zie bijlage 1). Eind 2008 is advies ingewonnen van het Brabants Kenniscentrum voor Kunst een Cultuur (BKKC, voorheen NBKS).

Een adviseur van deze stichting heeft de nota verder vormgegeven en opgesteld in nauwe samenwerking met de gemeente Bergeijk en betrokkenen. In oktober 2008 werd, in het bijzijn van verantwoordelijk wethouder Anja Tils, de aftrap gegeven in een zogenaamde expertisebijeenkomst. Vertegenwoordigers uit het culturele veld waren uitgenodigd om kaders te stellen en prioriteiten aan te geven over onder meer voorzieningenniveau, cultureel erfgoed, beeldende kunst in de openbare ruimte, podiumkunsten, amateurkunst, cultuureducatie en de rol van de gemeente (zie bijlage 2). Alle directies van de professionele kunst- en culturele instellingen en vertegenwoordigers van het beeldende kunstenveld, zijn uitvoerig persoonlijk geïnterviewd om over de toekomst te praten. Deze vraaggesprekken hebben ook plaatsgevonden met enkele vertegenwoordigers van amateurinstellingen. De bijeenkomsten en vraaggesprekken worden gekenmerkt door een goede opkomst en betrokken debat. Verder zijn alle verenigingen, amateurorganisaties en dorps- en kernraden in de gelegenheid gesteld vragen te beantwoorden (zie hiervoor bijlage 3). *overal waar in de nota wordt gesproken van gemeente Bergeijk wordt in het navolgende bedoeld Bergeijk,’t Loo, Luyksgestel, Riethoven, Weebosch en Westerhoven.

1.2. Visie op gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid De gemeente Bergeijk formuleert als centrale rollen voor de gemeente in het kunst- en cultuurbeleid haar optreden als facilitator en stimulator. De gemeente streeft er daarom naar om te zorgen voor een aantrekkelijke en stimulerende culturele basis voor de inwoners van Bergeijk met gepast toegeruste instellingen, voorzieningen en subsidiemogelijkheden. Deze infrastructuur voor cultuurparticipatie, cultuureducatie en actieve en passieve culturele ontwikkeling is van groot belang voor een brede deelname aan cultuur. Het maakt persoonlijke culturele ontplooiing mogelijk maar leidt ook tot culturele evenementen, activiteiten en optredens. Zo dragen deze bij aan een levendig

4

cultureel klimaat waardoor inwoners en bezoekers van Bergeijk op aantrekkelijke, laagdrempelige wijze in contact kunnen komen met kunst en cultuur. Dat laatste wil de gemeente graag bevorderen en stimuleren. In de gemeente Bergeijk bestaat een redelijk bloeiende sector amateur- kunst- en cultuurbeoefening. Hier ligt in potentie een grote kracht, een bijzondere karakteristieke kwaliteit voor een gemeente van deze omvang. Er is een brede hoogwaardige basis, zowel op het gebied van de amateur- als de professionele kunstbeoefening. Een verbinding tussen een aantal van deze activiteiten is wenselijk om tot verdere bloei van het culturele klimaat te komen. Op deze sterke kant van Bergeijk moet extra inzet geleverd worden. Met een aantal ondersteunende en faciliterende maatregelen en investeringen verbetert en verlevendigt de kunst- en cultuursector van de gemeente verder, zowel in de professionele als de amateursector. Een tweetal voorbeelden worden hier genoemd die verder in de nota nader worden toegelicht. Er worden door de culturele amateur-organisaties veel producties en activiteiten ontwikkeld, die het waard zijn beter zichtbaar te worden gemaakt, zodat er meer mensen van zouden kunnen genieten. Dit zou met de huidige voorzieningen leiden tot ernstige knelpunten in Theater De Kattendans.

De Kattendans faciliteert beschikbare accommodatieruimten aan niet-commerciële culturele instellingen en organisaties zoals KBO, De Harmonie en diverse koren. Ook het gebruik van de theaterzaal valt hieronder. Verbetering/ en of aanpassing in de vorm van extra podia en uitbreiding van gewenste extra capaciteit voor optredens en repetities van amateurproducties biedt een oplossing. Ten tweede wordt in het algemeen het wegvallen van mogelijkheden tot amateuristische kunstbeoefening, in de vorm van schilder- teken-beeldhouw- en danscursussen (voorheen ondergebracht bij De Kattendans en Muziekschool) als een hiaat beschouwd in het culturele aanbod. Er moet gestreefd worden naar ontwikkeling en verbreding van het aanbod en daarmee het bereiken van nieuwe doelgroepen. Samenvattend •

in de brede sector van kunst en cultuur is een behoefte aan verbetering van de kwaliteit van voorzieningen

•

in de brede sector van kunst en cultuur is een vraag naar uitbreiding van aanbod

Het eerste punt manifesteert zich met name in de huisvesting van bibliotheek, theater De Kattendans en muziekschool Art4U. Deze is verre van optimaal en dient nader onderzocht te worden. Verder is professionalisering van Museum Eicha, dat in de nabije toekomst een nieuw onderkomen krijgt, noodzakelijk om het voortbestaan te waarborgen (zie punt 3.3.3.1.) Het tweede punt raakt met name de amateurkunstsector; er is vraag naar cursussen op het gebied van tekenen-schilderen en dans en behoefte aan uitbreiding van podia en repetitieruimten. 1.3. Wenselijk resultaat In de nota Kunst en Cultuur worden speerpunten en criteria voor het beleid binnen concrete kaders geformuleerd. Dit wordt in een beleidsprogramma kunst en cultuur 2010-2013 samengevat, waarin een visie met kansen en mogelijkheden voor de gemeente wordt verwoord met een bondig geformuleerd uitvoeringsprogramma voor de jaren 2010-2013.

5

1.4. Uitgangspunten en doelstellingen Bergeijk streeft naar een pluriform aanbod dat in de behoeften van alle individuen en groepen uit de samenleving voorziet. Toegankelijkheid en spreiding van het aanbod zijn belangrijke uitgangspunten. Waar het gaat over de inhoud van de kunst- en cultuurbeoefening en beleving wil de gemeente enige afstand behouden. Het is aan de instellingen, individuen en groepen uit de Bergeijkse gemeenschap zelf om die vorm te geven. De gemeente wil vooral de voorwaarden scheppen en in stand houden om kunst- en cultuurbeoefening en –beleving te laten plaatsvinden. Algemeen doel van de nota Het algemene doel van deze beleidsnota is het in stand houden c.q. bevorderen van de ontwikkeling en het vergroten van de toegankelijkheid van het kunst- en cultuuraanbod voor de gemeente Bergeijk, alsmede om het formuleren van speerpunten van beleid waarmee Bergeijk zich als gemeente kan profileren. Hieruit kunnen een viertal subdoelstellingen worden geformuleerd: 1. het formuleren van een cultureel profiel waardoor de gemeente als zodanig herkenbaar wordt 2. het bevorderen en stimuleren van een breed en gevarieerd aanbod van professionele kunstuitingen op het gebied van muziek, theater, beeldende kunst 3. het bevorderen en stimuleren van amateuristische kunst- en cultuurbeoefening op het terrein van muziek, theater, dans, film, literatuur, beeldende kunst 4.

streven naar een zo groot mogelijke toegankelijkheid en in samenhang daarmee naar een maximale spreiding en participatie

Bergeijk dient, wanneer het gaat om het aangeven van een ambitieniveau, te kiezen voor de schaal die bij de aard en omvang van de gemeente past. Het is belangrijk te weten waar de kansen van Bergeijk liggen gezien het specifieke karakter, de omgeving, de ontwikkelingen die de gemeente in de toekomst gaat doormaken en de financiële mogelijkheden. Bij het schrijven van de nota is het aanwezige culturele potentieel als basis voor nieuwe ontwikkelingen uitgangspunt geweest. Daarbij wordt nagegaan hoe de kwaliteit van het culturele aanbod kan worden verbeterd en de onderlinge betrokkenheid tussen de verschillende segmenten kan worden vergroot. Door dwarsverbindingen aan te gaan wordt meerwaarde voor het totaal bereikt. Taken van de gemeente Om de doelstellingen te bereiken neemt de gemeente, afhankelijk van de situatie, de volgende rollen of taken op zich:

6

1. faciliteren: voorwaarden realiseren zodat kunst- en cultuuractiviteiten gerealiseerd kunnen worden 2. stimuleren: ondersteuning bieden aan initiatieven en samenwerking bevorderen 3. initiëren: waar nodig en gewenst een actieve opstelling aannemen ten behoeve van de realisatie van het kunst- en cultuurbeleid 4. netwerken: individuen, organisaties en verenigingen met elkaar in contact brengen Rietveldabri

1.5. Kaders Het kunst en cultuurbeleid staat niet op zichzelf. Er is sprake van raakvlakken met diverse beleidskaders. •

Het Welzijns- en subsidiebeleid 2006-2009

•

StructuurvisiePlus Gemeente Bergeijk

•

Beleidsplan Recreatie & Toerisme 2008-2011

•

Nota Cultuurhistorie Bergeijk

•

Integrale accommodatievisie

Voor al deze beleidskaders geldt dat het Kunst- en cultuurbeleid niet tegenstrijdig mag zijn aan de hierin geldende uitgangspunten. 1.6. Verantwoording van kunst- en cultuurbeleid De verandering van het cultuurbeleid in de vorm van vermaatschappelijking biedt grote mogelijkheden om kunst en cultuur met de identiteit van stad, dorp en wijk te verbinden. Dit verbinden van lokale identiteit met kunst en cultuur vormt een belangrijk uitgangspunt in deze nota. Dit is terug te vinden in hoofdstuk 3 waarin voor alle deelgebieden van het culturele veld in Bergeijk de belangrijkste ontwikkelingen en perspectieven, maar ook huidige en toekomstige knelpunten worden geschetst. Hierbij is oplossingsgericht gedacht in de vorm van aanbevelingen. Het verbinden van het cultuurbeleid met de lokale identiteit en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen vraagt een andere, actieve rol van de gemeente en actieve bijdragen van andere spelers in het veld. Deze nieuwe regierol vormt een tweede belangrijk uitgangspunt in de nota. Dit is terug te vinden in hoofdstuk 4 waarin een uitvoeringsprogramma voor de jaren 2010-2013 wordt geformuleerd.

7

1.7. Het culturele aanbod van Bergeijk in vogelvlucht Indien men het culturele leven in Bergeijk in vogelvlucht doorneemt levert dit een gevarieerd en levendig beeld op met een relatief goed voorzieningenniveau (zie hiervoor hoofdstuk 3.1 Kunst en Cultuur in Bergeijk: het culturele aanbod). Theatervoorstellingen zijn te zien in Theater De Kattendans in Bergeijk. In de zomermaanden kan men een bezoek brengen aan een voorstelling in het Openluchttheater De Hunnebergen in Luyksgestel. Voor boeken, tijdschriften en andere media kan men terecht in de Openbare bibliotheek in Bergeijk of in de uitleenbibliotheek in het dorpshuis De Rietstek in Riethoven. Op basisscholen in de kleine kernen zijn uitleenfaciliteiten opgezet om met name de jeugd van boeken en andere materialen te voorzien. Er zijn in de gemeente Bergeijk verschillende expositieruimten en galeries waar men een kijkje kan nemen. In Luyksgestel is er ‘Blue frogs ceramics’ en Gibefa-beeldengieterij. In de bibliotheek worden regelmatig tentoonstellingen georganiseerd van lokale kunstenaars. De gemeente beschikt over verschillende musea waar men een bezoek aan kan brengen. Bergeijk kent een archeologisch museum voor de Brabantse Kempen, het Eicha Museum. In deze kern is bovendien nog een mooie standerdmolen te bezichtigen. In Luyksgestel zijn het Bakkerijmuseum en windkorenmolen de Grenswachter gevestigd.

Ook is er de windkorenmolen Den Deen. Van kunsthistorisch belang zijn een aantal Rietveld-objecten (onder andere het Ploeggebouw) en de tuinen van Mien Ruys. Verder is er kunst in de openbare ruimte te bezichtigen, is er een actieve kunstenaarsclub in Westerhoven en zijn er diverse rijks- en gemeentelijke monumenten en interessante archeologische vindplaatsen. Cultuureducatie heeft sinds eind 2008 een impuls gekregen door de instelling van de zogenaamde Marktplaats Cultuureducatie (Cultuurpunt Bergeijk). Dit steunpunt stemt de vraag van basisscholen en het aanbod van plaatselijke en regionale culturele instellingen op elkaar af waardoor nieuw aanbod wordt ontwikkeld. Daarnaast laat de gemeente zich gevraagd en ongevraagd adviseren op kunstgebied door een onafhankelijke beeldende kunstcommissie. De gemeente Bergeijk heeft ook een actief verenigingsleven. Er zijn veel buurtverenigingen en stichtingen die het gehele jaar door velerlei activiteiten organiseren in de wijk, de buurt, voor jongeren en ouderen. Ook de traditionele volkscultuur, in de vorm van carnavalsverenigingen en gilden, ontbreken in deze gemeente niet. Verder zijn er veel verenigingen op het gebied van zang, dans en toneel, zoals volksdansgroepen, blaaskapellen, orkesten, dameskoren, kerkkoren, theateren toneelclubs.

Koninklijke Harmonie ‘Echo der Kempen’ bijvoorbeeld heeft naast een harmonieorkest, een actieve slagwerkgroep en een jeugdorkest. Een instrument leren bespelen is mogelijk in Muziekschool Art4U in Bergeijk (voormalige muziekschool KCMD en Veldhovense Muziekschool) en in basisscholen in de kleine kernen. Naast het genoemde aanbod zijn er ook nog de heemkundekringen, de Sint Nicolaascomités en historische verenigingen. Kortom, een kleurrijk en inspirerend palet waaruit men een keuze kan maken.

8

Hoofdstuk 2 2.1. Inleiding Gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid is niet los te zien van landelijke ontwikkelingen. Het kunst- en cultuurbeleid van de overheid en de provincie bepalen mede de gemeentelijke tendensen. In het hierna volgende hoofdstuk wordt aandacht besteed aan deze bestuurlijke omgevingsfactoren en wordt een relatie gelegd met aandachtspunten die relevant zijn voor Bergeijk. 2.2. Bestuurlijke omgevingsfactoren 2.2.1. Overheidsbeleid Het beleid van de overheid dat thans geldt is uitgewerkt in de notitie “Kunst van leven; hoofdlijnen cultuurbeleid”, uitgegeven door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onder de huidige minister van dit departement Dr. R. Plasterk (juni 2007). Deze notitie is de agenda voor het cultuurbeleid in de komende jaren. De notitie reageert op het advies van de Raad voor Cultuur met de titel “Innoveren, participeren!”. In het beleidsprogramma heeft het kabinet aangegeven dat de inzichten van de raad de basis vormen voor het cultuurbeleid; een vrij, divers, toegankelijk en internationaal hoogstaand cultureel aanbod heeft een waarde in zichzelf. Kunst, cultureel erfgoed en media vertegenwoordigen onze immateriële rijkdom. Men wil zoveel mogelijk mensen in aanraking brengen met kunst, cultureel erfgoed en media. Daarom voelt de regering zich verantwoordelijk voor een landelijke basisinfrastructuur aan culturele voorzieningen.

Het kabinetsbeleid is in genoemde notitie uitgewerkt langs de volgende vijf thema’s: excellentie, innovatie en e-cultuur, participatie, mooier Nederland en een sterke cultuursector. Vertaling van het overheidsbeleid naar de situatie in Bergeijk De landelijke tendensen en thema’s kunnen vertaald worden naar de situatie in Bergeijk. Specifiek gericht op twee van de vier genoemde speerpunten in het rijksbeleid, namelijk ‘excellentie’ en ‘participatie’. Aanbevelingen Bergeijk samengevat 1. steunen van talent en instellingen door: . het stimuleren van cultuureducatie bij de jeugd . verankeren van cultuureducatie in het onderwijs . investeren in de ondersteuning van talentvolle amateurs en vrijwilligers 2. meer ruimte bieden aan de verdere ontwikkeling van kunstdisciplines door: . verbreding van het aanbod met name op het gebied van de beeldende kunst 3. een verbinding aanbrengen tussen de taken op het gebied van amateurkunst en die rond cultuureducatie door: . cultuurlessen op school . buitenschoolse kunsteducatie 4. stimuleren van publieksactiviteiten die erop gericht zijn burgers kennis te laten maken met cultureel erfgoed door:

9

. open atelierroutes . cultuurroutes . culturele evenementen 5.

profilering van de gemeente als “Rietvelddorp”.

Deze aanbevelingen sluiten aan bij de vier eerder genoemde subdoelstellingen waaraan de nota dient te voldoen (zie 1.4.). 2.2.2. Provinciaal beleid De Provincie Noord-Brabant heeft in haar cultuurbeleid 2005-2008 het bevorderen van een zo breed en actief mogelijke deelname van de inwoners van Brabant aan een divers en kwalitatief goed cultureel leven binnen hun provincie tot doel. De hoofdlijnen voor de uitvoering van het provinciaal cultuurbeleid liggen vast in de nota ‘Cultuur in Uitvoering’. Ook voor het beleid in de komende jaren zullen de vier daarin opgenomen doelstellingen nog actueel zijn. In de nota staan vier doelstellingen centraal: 1. vergroting van de deelname van burgers aan kunst en cultuur; 2. ontwikkeling van de culturele competenties; 3. ontwikkeling en versterking van het kunst- en cultuuraanbod; 4. vergroting van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving

Luihuis

Per deelterrein zijn er uitvoeringsplannen opgesteld.

Hofkerk

Cultuureducatie speerpunt In de Provincie Noord-Brabant was cultuureducatie één van de speerpunten van het beleid in de periode 2005-2008. Dit zal ook in de toekomst nog gehandhaafd blijven. De provincie beschouwt cultuureducatie als een belangrijk instrument om kunst en cultuur toegankelijk te maken voor een brede laag van de bevolking. Ook levert cultuureducatie een bijdrage aan sociaal beleid, zoals het bevorderen van volwaardige deelname aan de samenleving. Ook in het beleid van de komende jaren staat dit punt weer hoog op de agenda, omdat jongeren een belangrijke doelgroep vormen voor het provinciale beleid. De provincies zetten zich in om de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en culturele instellingen te versterken. Cultuureducatie moet zowel binnenschools als buitenschools een sterke en structurele positie verwerven. Beleidsplannen hiervoor zijn onder andere: Provinciaal cultuurbeleid 2005-2008 en Cultuurnetwerk, 2006.

10

Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om deelname aan kunst en cultuur voor alle burgers mogelijk te maken. De eigen beleidsruimte is daarin groot. De gemeenten bepalen zelf hoe groot de ambitie op cultureel gebied is. Op het gebied van cultuureducatie hebben gemeenten de taak om de culturele infrastructuur van de gemeente te ondersteunen en cultuureducatieve activiteiten te subsidiëren. De gemeenten zijn een belangrijke partner van het Rijk bij de uitvoering van de landelijke projecten Actieplan Cultuurbereik en Cultuur en School en het toekomstige Fonds voor Cultuurparticipatie. Door de landelijke projecten is een sterke behoefte ontstaan aan cultuureducatievoorzieningen op lokaal niveau ter ondersteuning van het onderwijs. Voor de uitvoering van deze taken subsidiëren gemeenten onder meer de centra voor de kunsten. Provinciale steuninstellingen Een flink aantal taken van Brabantse organisaties op het gebied van cultuur, kunst, toerisme en marketing is per 1 januari 2009 in vier organisaties gebundeld. De nieuwe organisaties heten: Kunstbalie, Brabants Kenniscentrum voor Kunst en Cultuur, Erfgoed Brabant en Uit in Brabant. De provincie wil hiermee tot meer samenhang tussen de provinciale doelen en ambities enerzijds en de realisering daarvan anderzijds komen.

De komende jaren stelt zij structureel 2 miljoen extra per jaar ter beschikking voor verbreding en vernieuwing van de organisaties. Hierdoor krijgen cultuur, kunsten, toerisme en marketing in Brabant nieuwe impulsen. StructuurvisiePlus Door provincies en gemeenten worden ruimtelijke ordeningsplannen ontwikkeld waarin het begrip ruimtelijke kwaliteit aangeeft hoe men in de toekomst denkt en handelt met betrekking tot de ruimtelijke ordening. In 2002 heeft de Provincie in dit kader het Streekplan Noord-Brabant vastgesteld. Om tot een ruimtelijk kwaliteitsbeleid in brede zin te komen wordt in het Streekplan gepleit voor de opstelling van StructuurvisiesPlus in de gemeenten buiten de stedelijke regio’s. De gemeente Bergeijk heeft in 2004 De StructuurvisiePlus, als een integrale ruimtelijke beleidsvisie voor het grondgebied van de gemeente Bergeijk voor een periode van 10-15 jaar vastgesteld. Voor wat betreft het ruimtelijk beleid ligt er een duidelijke relatie met het Streekplan, Uitwerkingsplan en Reconstructieplan. Het streekplan biedt het beleidskader waar de gemeente Bergeijk rekening mee moet houden bij het opstellen van ruimtelijk beleid en de ruimtelijke plannen. De StructuurvisiePlus is een nadere uitwerking van het provinciale Streekplan. Op onderdelen blikt deze visie verder vooruit dan het Streekplan.

Allerlei zaken die het maatschappelijke leven betreffen komen aan bod en zijn van invloed. Economie, cultuur, zorg, welzijn, recreatie en toerisme zijn in een

11

StructuurvisiePlus indringend aan de orde. Zij leveren belangrijke uitgangspunten voor toekomstige kansen en ambities en bepalen in belangrijke mate de ruimtelijke strategie en het toekomstige beleid. Een van de doelen van deze visie is het creëren van een goede omgevingskwaliteit en het scheppen en benutten van kansen voor de landbouw en de toeristisch-recreatieve sector. Opvallend is dat kunst en vormgeving hierin nagenoeg niet aan de orde komen en duidelijk onderbelicht blijven. In de nieuwe bestemmingsplannen voor de uitbreidingsplannen, zoals Triloo en Terlo wordt vermeld dat er kunstwerken (civieltechnisch) en kunstobjecten kunnen worden ontwikkeld. De StructuurvisiePlus is hiervoor een te globaal plan. Kunstobjecten kunnen het best nader worden geregeld in bestemmingsplannen. Vertaling van het provinciale beleid naar de situatie in Bergeijk De provinciale tendensen en thema’s kunnen vertaald worden naar de situatie in Bergeijk. Specifiek gericht op twee van de hierboven genoemde speerpunten in het provinciale beleid: *vergroting van de deelname van burgers aan kunst en cultuur (pt.1) *vergroting van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving (pt.4) Dit sluit tevens aan bij de rijksdoelstellingen omtrent excellentie en participatie en de eerder genoemde subdoelstellingen van het kunst- en cultuurbeleid van de gemeente Bergeijk. Aanbevelingen Bergeijk 1.

verdere ondersteuning en uitbreiding van de taken en de rol van het Cultuurpunt Bergeijk 2. gebruik maken van de expertise en middelen van de Brabantse steuninstellingen op het gebied van de kunsten, educatie en toerisme 3. De huidige omschrijvingen in de bestemmingsplannen verder uitbreiden/onderzoeken met de mogelijkheden en meerwaarde, die kunstenaars/ en vormgevers kunnen geven bij het scheppen en benutten van kansen voor de toeristisch-recreatieve sector. Evenals de mogelijkheden onderzoeken voor ontwikkeling van natuur en landschap in relatie tot (beeldende) kunst en vormgeving in de openbare ruimte.

12

Hoofdstuk 3 3.1. Kunst en Cultuur in Bergeijk: het culturele aanbod De gemeente Bergeijk gaat gestructureerd beleid voeren op het gebied van kunst en cultuur. Deze nota is daartoe een aanzet. Men kan niet schrijven op een schone lei, omdat Bergeijk al veel culturele uitingen kent, op gemeentelijk niveau en in de kernen en deels worden die ook al met subsidies ondersteund. De gemeente wil wel, rekening houdend met de bestaande situatie, systematisch bouwen aan een nieuw en samenhangend beleid. Er zijn geen wettelijke verplichtingen waaraan dit beleid zou moeten voldoen; de gemeente hoeft niets en mag alles, al naar gelang de ambitie. Rijk en Provincie proberen daarin wel adviserend en taakstellend op te treden, zoals in hoofdstuk 2 is omschreven. Wat betreft voorzieningenniveau is de situatie in Bergeijk niet afwijkend van wat men elders aantreft. Een vergelijking is te maken door toepassing van het VNG-model (zie bijlage 4: VNG Ringenmodel). De Vereniging van Nederlandse Gemeenten stelt dat er een analogie bestaat tussen de manier waarop een stedelijke infrastructuur zich ontwikkelt en de wijze waarop een cultureel voorzieningenpatroon tot stand komt. Zij heeft op basis van inventarisatie bij gemeenten, een indeling ontwikkeld van gebruikelijke culturele voorzieningen naar gelang de grootte van de gemeenten.

Als denkmodel kan men deze indeling hanteren om te bepalen of het culturele voorzieningenniveau van Bergeijk correspondeert met gemeenten van vergelijkbare grootte. Algemene conclusie culturele infrastructuur van de gemeente Bergeijk Om de huidige stand van zaken van het voorzieningenniveau in Bergeijk te bepalen, is de indeling van de culturele infrastructuur van gemeenten in ringen van de VNG als referentiekader gebruikt. Op basis van deze indeling is de conclusie dat Bergeijk beschikt over een redelijk tot goed voorzieningenniveau op de onderdelen ‘film’, ‘media en letteren’ , ‘podiumkunsten’, ‘cultureel erfgoed’ en amateurkunst- en kunsteducatie’. Minder goed is het voorzieningenniveau op het onderdeel ‘beeldende kunst en bouwkunst’. Hier dient een inhaalslag gemaakt te worden door het instellen van een percentageregeling, opdrachten- en aankoopbeleid, tentoonstellingsruimte, kunst en vormgeving in de openbare ruimte e.d. Opgemerkt moet worden dat het VNG-model geen ruimte biedt om de kwaliteit van de voorzieningen te toetsen en alleen ingaat op de toetsing van de aanwezigheid ervan. Ook op de onderdelen podiumkunsten, cultureel erfgoed, amateurkunst en letteren dient het toekomstig beleid vooral gericht te worden op het verbeteren van de infrastructuur van deze gebieden.

Hier wordt verwezen naar de samenvattende opmerkingen genoemd in hoofdstuk 2, punt 2.2 ‘Visie en uitgangspunten gemeentelijk beleid’. Vastgesteld kan dus worden dat de gemeente Bergeijk een brede hoogwaardige basis, zowel op het gebied van de amateurkunstbeoefening als de professionele kunstbeoefening, kent. Een verbinding tussen een aantal van deze activiteiten is gewenst om tot verdere bloei van het culturele klimaat te komen. Op deze sterke kant van Bergeijk moet de gemeente extra inzet leveren. Met een aantal ondersteunende en faciliterende maatregelen en investeringen kan de kunst- en cultuursector van de gemeente verder verbeterd en verlevendigd worden, zowel in de professionele als de amateursector (voor nadere toelichting zie hoofdstuk 4). 3.2. Het huidige beleid

13

Het huidige beleid ten aanzien van kunst en cultuur in Bergeijk krijgt vooral vorm door subsidiëring en instandhouding van voorzieningen en activiteiten. Er is geen specifiek beleidskader voor kunst en cultuur. Wel worden allerlei organisaties en activiteiten op het gebied van kunst en cultuur op diverse manieren ondersteund en gefaciliteerd en wordt een substantieel deel van de gemeentelijke begroting besteed aan culturele voorzieningen en activiteiten. Een overzicht van de subsidies en kosten van kunst en cultuur (begroting 2009) is te vinden in bijlage 5. Het huidige kunst- en cultuurbeleid krijgt vorm door de speerpunten die zijn geformuleerd in de nota Welzijns- en subsidiebeleid uit 2005 (het subsidiebeleid wordt eind 2009 geëvalueerd). Hierin staat geformuleerd dat de gemeente zorgt voor een infrastructuur om faciliteiten beschikbaar te stellen. Burgers zijn zelf verantwoordelijk voor het organiseren en betalen van activiteiten. De gemeente zorgt voor: •

de bibliotheek, onderdeel van Bibliotheek De Kempen

•

muziekonderwijs, onderdeel van Art4U Veldhoven

•

een professioneel theater, De Kattendans

•

een openluchttheater

•

een Bakkerijmuseum

•

een oudheidkundig museum, Het Eichamuseum

•

cofinanciering voor cultuureducatie, Cultuurpunt Bergeijk

•

ondersteuning van harmonieën en fanfares

3.3. De culturele instellingen: vernieuwde functies In het voorgaande is al geconstateerd dat het voorzieningenniveau op kunst en cultureel gebied, voor een gemeente van de omvang van Bergeijk, zeer behoorlijk is. Al deze goede zaken zullen vanzelfsprekend gehandhaafd blijven. In de volgende hoofdstukken worden specifieke doelstellingen en taken van de gemeente en andere betrokkenen uitgewerkt op de deelterreinen naar het VNGmodel. Binnen de zes deelgebieden wordt een keuze gemaakt, met het accent op de professionele instellingen en hun toekomstmogelijkheden. Het culturele veld is in beweging, instellingen gaan anders functioneren door veranderingen in de samenleving en dienen te anticiperen op de vraag van hun gebruikers. Het gebied ‘film’ blijft als zelfstandig gebied buiten beschouwing, maar wordt genoemd als een van de activiteiten van De Kattendans. Binnen het gebied ‘media en letteren’ ligt het accent op de bibliotheek. Het ‘cultureel erfgoed’ spitst zich toe op het Eichamuseum en Rietveld en Ruys monumenten. Het monumentenbeleid blijft buiten beschouwing; hiervoor wordt verwezen naar de nota Cultuurhistorie Bergeijk. Op het gebied beeldende kunst heeft de gemeente duidelijk een

14

inhaalslag te maken. Er dient onder andere een planmatige werkwijze ontwikkeld te worden voor beeldende kunst en vormgeving in de openbare ruimte, zodat op grond van goede afwegingen de plaatsing van kunstwerken wordt gerealiseerd. Op het gebied ‘amateurkunst en kunsteducatie’ en ‘podiumkunsten’ heeft Bergeijk in het algemeen een goed voorzieningenniveau. Hierop kan worden voortgebouwd. Uitzondering hierop is het aanbod van actieve kunstparticipatie van amateurs in de beeldende kunst disciplines. Dit wordt behandeld onder ‘Beeldende kunst’ (zie punt 3.3.4.2.) en niet onder ‘amateurkunst’. Er is behoefte aan het stimuleren en ondersteunen van vooral nieuwe initiatieven en –soms projectgebonden- samenwerkingsverbanden. Knelpunten liggen vooral op het gebied van minder goede tot zelfs slechte voorzieningen en tekortkomingen in faciliteiten. De deelgebieden worden in het hierna volgende per onderdeel beschreven met het accent op het huidige functioneren, gedacht vanuit de door de organisatie geformuleerde missie/visie en doelstellingen. Daaraan gekoppeld de aanwezige knelpunten en het beleidsvoornemen van de gemeente in het kader van het toekomstig beleid. 3.3.1. Bibliotheek De Kempen Bibliotheek De Kempen heeft vestigingen in de gemeenten Bergeijk, Bladel, Cranendonck, Eersel, Heeze-Leende, Oirschot, Reusel-De Mierden, Valkenswaard en Waalre.

Het werkgebied telde per 31 december 2007 168.471 inwoners. Een fusie tussen verschillende zelfstandige bibliotheken tot een samenwerkingsverband heeft plaatsgevonden in 2005. Bibliotheek De Kempen heeft in 2007 haar missie als volgt vastgesteld: “Bibliotheek De Kempen is een open en betrouwbare toegangspoort tot informatie en biedt ruimte voor ontmoeting, recreatie en cultuur in een inspirerende omgeving. De bibliotheek is een dynamische organisatie, betrokken bij de lokale gemeenschap”. Om de organisatie kort en krachtig te profileren naar klanten en opdrachtgevers, en als interne leidraad voor management en medewerkers, is het volgende mission statement gekozen: “Verbreed je horizon/ Bibliotheek De Kempen”. Dit statement wordt actief gebruikt in communicatie naar buiten met het publiek/doelgroepen. In het vroege voorjaar 2009 is de bibliotheek in Bergeijk heringericht, waarbij het aanpassen van de uitstraling aan hedendaagse normen centraal heeft gestaan. Ondanks deze herinrichting dient vastgesteld te worden dat door de nieuwe taakvelden naar voren komt dat het huidige gebouw daar niet op berekend is. Een andersoortig gebouw, met een meervoudige culturele functie, op mogelijk een andere locatie, is beter geschikt voor het functioneren van de nieuwe bibliotheek. Passend bij de huidige stijl van leven is het combineren van activiteiten.

Daarom dient voor de nieuwe bibliotheek een locatie gekozen te worden waar mensen hun bezoek aan de bibliotheek gemakkelijk en op vanzelfsprekende wijze kunnen combineren met andere activiteiten. Een plaats in het centrum van Bergeijk lijkt daar uitstekend bij te passen. Activiteiten als winkelen, horeca bezoeken, kennis nemen van culturele activiteiten sluiten daar op elkaar aan. Een dergelijke plek ‘onder de mensen’ is niet alleen van belang voor de bibliotheek. De bibliotheek heeft ook potentie om de levendigheid en aantrekkelijkheid van het centrum te vergroten daar zij zeer veel ‘traffic’ opwekt. Het is duidelijk dat een eventuele verplaatsing van de bibliotheek grote financiële gevolgen heeft en het ook nodig maakt in beeld te brengen wat er met het verlaten gebouw moet gebeuren.

15

Speerpunten en actiepunten gemeente 1. om uitvoering te geven aan de vijf kernfuncties van de bibliotheek moet het huidige gebouw in de toekomst aangepast worden op de nieuwe taakvelden. De decentrale ligging van het huidige gebouw, de ‘onzichtbare’ ingangspartij en de beperkte ruimtelijke faciliteiten werken dit tegen; 2. er dient onderzoek gedaan worden naar de meerwaarde van een nieuw en/of aangepast gebouw met een meervoudige culturele functie, dat onderkomen kan bieden aan diverse professionele culturele instellingen zoals bibliotheek, theater en muziekschool (Centrum voor de Kunsten); 3. er moet onderzoek gedaan worden naar de meerwaarde van een goed geoutilleerde tentoonstellingsruimte in dit gebouw.

3.3.2. Podiumkunsten 3.3.2.1. Sociaal Cultureel Centrum en Theater De Kattendans Sociaal Cultureel Centrum en Theater De Kattendans, verder te noemen De Kattendans, vervult binnen Bergeijk een aantal functies. De kernfuncties zijn: theater, verhuur en horeca. Niet al deze functies vervult De Kattendans voor de gehele gemeente Bergeijk. Het theater heeft een lokale en bovenlokale functie. Het voedingsgebied is primair Bergeijk en de Kempen. Verhuur van accommodatie is bedoeld voor alle in Bergeijk aanwezige verenigingen en instellingen. Zij kunnen tegen een niet commercieel tarief gebruik maken van de faciliteiten van De Kattendans. Horeca tenslotte heeft een ondersteunende functie van alle activiteiten die er in De Kattendans plaatsvinden. In de Integrale accommodatievisie Sociaal-culturele centra (Bergeijk 2004) is uitgesproken dat een van de uitgangspunten Kattendans van de gemeente Bergeijk is dat de gemeente de fysieke voorwaarden schept voor de accommodaties. Het eigendom van de betreffende accommodatie ligt bij de gemeente, maar de exploitatie en het beheer is verzelfstandigd en ligt bij de Stichting Gemeenschapswerk Bergeijk.

In het Strategisch Beleidsplan De Kattendans 2006-2009 worden de visie en missie van De Kattendans als volgt omschreven: Visie: “De Kattendans ziet kansen voor groei, uitbreiding en kwaliteitsverbetering van haar activiteiten in Bergeijk en directe omgeving, waarbij de specifieke maatschappelijke functie (het beschikbaar stellen van ruimten, c.q. de accommodatie aan Bergeijkse verenigingen en burgers) wordt gegarandeerd.

16

Missie: “De Kattendans wil de partner bij uitstek zijn bij het op een creatieve, kundige en enthousiaste wijze aanbieden van onze producten en diensten aan particulieren, verenigingen en/of instellingen uit Bergeijk en omgeving. Dat willen wij realiseren door de marktpositie te vergroten in combinatie met een professionele aanpak en klantgerichtheid”.

Speerpunten en actiepunten gemeente 1. op korte termijn uitvoeren van technische verbeteringen aan het gebouw om een behoorlijk gebruik en comfort voor bezoeker, personeel en bespelers, aangepast aan de huidige standaardnormen, te realiseren; 2. het huidige gebouw aanpassen op de nieuwe taakvelden van de kernfuncties. Dit is noodzakelijk om tot versterking van het artistieke profiel te komen en ruimte te bieden aan spraakmakende en opvallende festivals en evenementen. Hierdoor wordt een verdere verbreding van het aanbod gerealiseerd en worden nieuwe doelgroepen bereikt; 3. onderzoek doen naar de meerwaarde van een aangepast, uitgebreid gebouw, mogelijk gedeeltelijke nieuwbouw, met een multifunctionele, culturele bezetting. Dit moet onderkomen bieden aan meerdere professionele culturele instellingen zoals theater, bibliotheek en muziekschool. Dit nieuwe gebouw dient tevens een goed geoutilleerde tentoonstellingsruimte, cursuslokalen en aantrekkelijke horecavoorzieningen te bevatten.

3.3.2.2. Openluchttheater De Hunnebergen Luyksgestel Het Openluchttheater De Hunnebergen Luyksgestel is een laagdrempelige, sfeervolle theatervoorziening gelegen in het groene randgebied van Luyksgestel. Het theater bestaat sinds 1930. Het theater wordt beheerd door de Stichting Exploitatie Openluchttheater De Hunnebergen, die het dagelijks bestuur vormt. Verder is er een algemeen bestuur dat wordt gevormd door het dagelijks bestuur aangevuld met leden van de speelgroep ‘De Coördinatie van Toneelverenigingen’ en jeugdtoneelvereniging ‘Het Kleppervolkje’, een lid van toneelvereniging De Grenswachters en een deskundige op het gebied van beplanting en erfaanleg. Het personele bestand werkt op vrijwillige basis. Het theater is aangesloten bij de Vereniging van Nederlandse Openluchttheaters (VNO). De Stichting stelt zich ten doel de infrastructuur van het openluchttheater in stand te houden en uit te breiden. Speerpunten en actiepunten gemeente 1. om het bestaansrecht van dit unieke theater te garanderen dient ondersteuning te worden gegeven aan onderhoud en beheer van het theater 2. stimuleren en ondersteunen van samenwerking met andere organisaties en personen op het gebied van theater, toerisme, recreatie en educatie

17

3.3.3. Cultureel Erfgoed 3.3.3.1. Het Eichamuseum Het Eichamuseum is een archeologisch streekmuseum voor de Brabantse Kempen. De tentoongestelde verzameling geeft een beeld van ruim 12.000 jaar geschiedenis. Het museum is momenteel nog gehuisvest in het gebouw van sociaal cultureel centrum theater De Kattendans, maar zal in 2009 worden ondergebracht in het Teutenhuis, tesamen met VVV Bergeijk en Heemkundekring. Het museum beschikt momenteel niet over een eigen zelfstandige entree en is voor openingstijden afhankelijk van De Kattendans. Het museum kent geen bezoldigde medewerkers en draait volledig op vrijwilligers. Het Eichamuseum wordt geëxploiteerd door Stichting Eicha, die zich actief bezig houdt met lokale geschiedbeoefening, archeologie en heemkunde. De Stichting stelt zich ten doel: “om zaken betrekking hebbende op het verleden van Bergeijk en van zijn omgeving, welke op enigerlei wijze heeft bijgedragen tot het ontstaan en verdere uitgroei van Bergeijk voor de huidige en toekomstige bewoners te verwerven, bijeen te brengen en/of te behouden alsmede om de bewustwording hiervan en de kennis van het verleden te bevorderen ten einde een en ander onder de inwoners en andere belangstellenden te propageren en aan deze ter kennis te brengen, alles in de meest uitgebreide zin”.

Om haar doel te bereiken heeft de Stichting Eicha onder andere een museum ingericht, verzamelt zij archivalia en verzorgt zij publicaties. Het museum is op 11 februari 1977 geopend als schatkamer voor de archeologie van de Brabantse Kempen. Het streven van het bestuur van de stichting is erop gericht om het museum uit te laten groeien tot een toonaangevend archeologisch museum. De Stichting Eicha heeft de toekomstige, ambitieuze doelstellingen beschreven in het rapport “Ombouw Teutenboerderij tot museum voor archeologie en heemkunde in Bergeijk”(9 mei 2006). Hier wil zij verschillende activiteiten voor ondernemen, waaronder het verkrijgen van de status ‘erkend museum’.

Teutenhuis

18

Speerpunten en actiepunten gemeente 1. in samenspraak met het bestuur van de Stichting Eicha toezicht houden op de uitvoering van de gestelde ambities en taken van het museum om continuïteit van het museum te waarborgen; 2. stimuleren en ondersteunen van het gezamenlijk profiel “Teutenhuis” . Dit dient actief en zichtbaar te worden ingezet door het stimuleren van samenwerking met andere organisaties en personen op het gebied van archeologie, heemkunde, cultuurhistorie, toerisme en recreatie. Dit draagt bij aan het culturele profiel van Bergeijk.

3.3.3.2. Rietveld- en Ruysmonumenten/Weverij De Ploeg Onder het culturele erfgoed dat Bergeijk rijk is nemen de monumenten van Gerrit Rietveld en Mien Ruys een bijzondere plaats in. De aanwezigheid van topmonumenten uit de wederopbouwperiode 1940-1958 van Rietveld en Ruys verlenen de gemeente Bergeijk een unieke plaats in Brabant. Ze zijn genoteerd als zeer waardevol op de cultuurhistorische waardekaart. Deze erfenis geeft een herkenbaar gezicht aan het culturele profiel van Bergeijk. Rietveldabri

19

Speerpunten en actiepunten gemeente 1. actief en passief stimuleren en ondersteunen van vervolgactiviteiten van het Rietveld & Ruys jaar’. Hierbij dient aandacht besteed te worden aan samenwerkingsverbanden met nationale organisaties zoals Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM), Stichting Rietveld-Schröderhuis, Schatten van Brabant (provinciaal cultuurhistorisch project van de provincie Noord-Brabant).Omtrent de geschiedenis en betekenis van Weverij De Ploeg kunnen contacten met het Textielmuseum in Tilburg worden gelegd; 2. actieve en nauwe betrokkenheid bij de concretisering van plannen voor herbestemming van het gebouw en park door de Eindhovense woningbouwcorporatie Wooninc. 3. toeristisch-recreatief ‘branden’ van creatieve en kunstzinnige elementen t.b.v. cultureel profiel Bergeijk (zie ook beleidsplan Recreatie&Toerisme) De aanwezigheid van topmonumenten uit de wederopbouwperiode 1940-1958 van Rietveld en Ruys verlenen de gemeente Bergeijk een unieke en bijzondere plaats in Brabant. Het is aan te bevelen de monumenten toeristisch-recreatief te exploiteren. Bergeijk moet haar creatieve prominenten ‘branden’, zoals bijvoorbeeld Nuenen doet met Vincent Van Gogh. Dit geeft een gezicht aan het culturele profiel van Bergeijk. Essentieel is een goed beheer en behoud.

Enkele monumenten waaronder de klok en het bushokje dienen op korte termijn te worden gerestaureerd. 3.3.4. Beeldende Kunst en vormgeving 3.3.4.1. Beeldende kunst en vormgeving in de openbare ruimte Met de openbare ruimte bedoelt men meestal straten, pleinen, parken en ander groen waar iedereen gebruik van kan maken en waar men elkaar kan ontmoeten. Het openbare leven speelt zich ook af in de semi-openbare ruimten als treinen, bibliotheken, ziekenhuizen, horeca en vliegvelden. Ook bij toepassing van kunst en vormgeving in deze omgevingen spreekt men over beeldende kunst in de openbare ruimte. Kunst in de openbare ruimte verhoudt zich op een bepaalde manier tot de publieke ruimte en laat het publiek die ruimte zien, ervaren of interpreteren. Dat houdt ook in dat de omgeving de legitimatie van specifieke kunstwerken vormt, dat de kunstwerken hierop reageren en dat de werken altijd nauw verbonden zijn met een fysieke plek (gebied of omgeving). Een goed voorbeeld in Bergeijk is het kunstwerk voor het nieuwe gemeentehuis. Kunst in de openbare ruimte streeft altijd een publieke reactie na, een verandering in houding of waarneming van de ruimte in relatie tot het kunstwerk. In die zin kan kunst een middel zijn om het publiek de openbare ruimte beter of in ieder geval anders te laten ervaren.

Daarom horen ook tijdelijke, vaak grootschalige, manifestaties en buitenprojecten onder beeldende kunst in de openbare ruimte. Deze hebben het voordeel dat ze relatief onbekende kunstvormen en experimenten een kans geven op het publieke podium.

20

Kunst in de openbare ruimte kan gezien worden als een belangrijk middel om een groter en nieuw publiek te interesseren voor kunst. De kunst wordt naar het publiek gebracht in plaats van dat het publiek naar de kunst toe moet komen. Dit heeft een sterk drempelverlagend effect.

Auerhaan

Kunst in de openbare ruimte in Bergeijk Bergeijk beschikt over circa 20 kunstwerken die deels zijn verkregen door opdrachten vanuit de gemeente en deels door schenkingen. De gemeente voert geen actief beleid op het gebied van kunst in de openbare ruimte door middel van het verstrekken van opdrachten. Ook is er geen inventarisatie van en onderhoudsplan voor de bestaande beelden in de publieke ruimte. De Adviescommissie Beeldende Kunst Bergeijk, die is ingesteld in 2002, adviseert de gemeente gevraagd en ongevraagd op dit gebied. Een ‘reglement adviescommissie beeldende kunst gemeente Bergeijk’ beschrijft de taken en de werkwijze van de commissie. De commissie wordt vanuit de gemeente gefaciliteerd door een secretaris en door vergaderruimte ter beschikking te stellen. Zij heeft in 2005 een conceptnota/visie kunstbeleid samengesteld (zie bijlage 1) Deze is gebruikt als input voor het hoofdstuk beeldende kunst. Visie en uitgangspunten kunst in de openbare ruimte Kunst is een onderdeel van het dagelijks leven. Hoewel we er ons niet altijd van bewust zijn, komen we dagelijks met kunst in aanraking. Het streven van de gemeente is het welbevinden van de inwoners op een zo hoog mogelijk peil te brengen. Kunst zorgt voor een verrijking van de openbare ruimte.

De inwoners en bezoekers van Bergeijk moeten de mogelijkheid hebben om op een ongedwongen manier met kunstuitingen in de openbare ruimte kennis te maken. Dit sluit goed aan bij het culturele profiel dat de gemeente wil ontwikkelen. Onderstaand enkele criteria waarop deze visie gebaseerd is. 1. vergroten leefbaarheid en betrokkenheid. Kunst kan op verschillende manieren bijdragen aan de leefbaarheid in de gemeente en de betrokkenheid van de bewoners bij het eigen dorp en ook de eigen buurt.

21

2. het verhogen van de beeldkwaliteit. Gebouwen en openbare ruimte zijn de eerste indruk die een nieuwe bewoner of bezoeker krijgt van de gemeente. Een prettige leefomgeving heeft een grote invloed op het woongenot. Bijzondere architectuur en (al of niet toegepaste) kunst in de openbare ruimte zijn mede bepalend voor de visuele kwaliteit en de belevingswaarde van de openbare ruimte. Bovendien versterkt aandacht voor de leefomgeving betrokkenheid van bewoners bij en binding met de gemeente. 3. het scheppen van levendigheid. De beleving van de leefomgeving wordt niet alleen beïnvloed door de aantrekkelijkheid van de openbare ruimte, ook de levendigheid in de buurt speelt daarbij een belangrijke rol. Een buurt die bruist heeft op veel mensen meer aantrekkingskracht dan een buurt met het karakter van een slaapstad. De aanwezigheid van activiteiten en voorzieningen draagt bij aan de waardering van een buurt. 4. herkenbaarheid Kunstwerken dragen bij aan de herkenbaarheid en beeldvorming van de bebouwde omgeving en hebben de bedoeling het straatbeeld aantrekkelijk te maken. Het gemeentelijk beleid dient er op gericht te zijn een aantrekkelijke en kwalitatief goede woon- en werk- en recreatieomgeving met veelzijdige voorzieningen aan te bieden. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor kunst als oriëntatiepunt in het landschap om de herkenbaarheid van de omgeving te vergroten. 5.

tegengaan verrommeling Aansluitend bij het landelijk beleid dienen ook gemeenten te waken voor het ontstaan van verrommeling. Onder verrommeling wordt verstaan een sluipende toename van ongewenste elementen in de openbare ruimte in combinatie met een gebrek aan samenhang. Variatie in de openbare ruimte wordt in de beleving van mensen positief gewaardeerd zolang het gaat om afwisseling binnen een geëigend patroon. Bij verrommeling gaat het juist om niet in de omgeving passende variatie en het aanwezig zijn van als storend ervaren elementen. Natuurtuin

22

Speerpunten en actiepunten gemeente 1. het beleid op het terrein van kunst in de openbare ruimte uitbouwen, intensiveren en planmatig ontwikkelen, waardoor een aantrekkelijke en kwalitatief goede woon- en werkomgeving met veelzijdige voorzieningen wordt aangeboden. Dit wordt gerealiseerd aan de hand van de volgende beleidsvoornemens die hierboven aan de orde zijn geweest: • inventarisatie van bestaande kunstwerken in de openbare ruimte • opstellen van een onderhoudsplan • reserveren van een budget voor beheer en behoud • ontwikkelen meerjarenplan beeldende kunst en vormgeving in de openbare ruimte • instellen van een meerjarig kunstfonds voor aankopen of opdrachten • procedure opstellen voor opdrachten en/of aankopen 2. gebruik maken van de expertise en middelen van de Brabantse steuninstellingen op het gebied van de kunsten, educatie en toerisme 3. In de nieuwe bestemmingsplannen de mogelijkheden opnemen die kunstenaars/ en vormgevers bieden bij het scheppen en benutten van kansen voor de toeristisch-recreatieve sector 4. de mogelijkheden onderzoeken voor ontwikkeling van natuur en landschap in relatie tot (beeldende) kunst en vormgeving in de openbare ruimte.

3.3.4.2. Beeldende kunst Bergeijk kent een relatief groot aantal beeldend kunstenaars, waarvan er slechts enkele professioneel werkzaam zijn. Onderscheid tussen beroepsmatige en amateurkunst is niet altijd eenvoudig te maken. Professionaliteitscriteria richten zich meestal op vakopleiding en uitoefenen van de beroepspraktijk. Na een vakopleiding (meestal aan een kunstacademie of instituut voor vormgeving) produceren beeldend kunstenaar kunst om te verkopen of te exposeren. De verdiensten uit kunstbeoefening zijn gemiddeld gesproken niet toereikend om van te bestaan en vele kunstenaars hebben er een andere baan naast. Daarop is geen beleidsmatig criterium te hanteren. Auerhaan

Beeldend kunstenaars worden tegenwoordig beschouwd als zelfstandig cultureel ondernemer. Doelstelling van kunstenaars is kunst te maken voor verkoop of expositie. Het publiek consumeert de kunst. Bij de kunstbeoefening door amateurs ligt de nadruk op het participeren. Op dit moment is er in de gemeente Bergeijk niet een specifieke en eenduidige bijdrage aan het beeldende kunstbeleid

23

op professioneel gebied. Men laat dit over aan de individuele kunstenaars. Wat betreft de amateurkunst is de rol van de gemeente vooral faciliterend. Actuele situatie Bergeijk De beeldend kunstenaars in Bergeijk hebben zich over het algemeen niet verenigd in een collectief of samenwerkingsverband. In Westerhoven is schilders- en beeldhouwerscollectief ‘De Bascule’ actief. Het collectief organiseert 2-jaarlijks een expositie. Bergeijk kent geen museum of tentoonstellingsruimte waar professionele beeldende kunst tentoongesteld wordt. Wel zijn er diverse podia die hiervoor incidenteel worden gebruikt, zoals de bibliotheek, de gangen van theater De Kattendans en gemeenschapshuis Den Eijkholt in Luyksgestel. Het ontbreekt aan een professionele organisatie die kwaliteit en continuïteit waarborgt. In 2008 vond een grote beeldende kunstmanifestatie plaats in het voormalige Ploeggebouw en aangrenzend park, waaraan vele lokale en regionale professionele en amateurkunstenaars deelnamen. Het initiatief hiertoe werd genomen door een werkgroep die op vrijwillige basis de voorbereidende en uitvoerende werkzaamheden verrichte. De gemeente heeft dit initiatief financieel ondersteund. De werkgroep wil in de nabije toekomst de activiteiten op het gebied van beeldende kunst gaan voortzetten en uitbreiden.

Dit levert een bijdrage aan het culturele profiel van Bergeijk en aan nationale bekendheid van de activiteiten. Bijvoorbeeld in de vorm van een tweejaarlijkse Biënnale in het park in samenwerking met internationaal georiënteerde instellingen zoals Van Abbemuseum Eindhoven, RietveldSchröderhuis Utrecht, beelden- en/of architectuurroutes, open-atelierweekend beeldend kunstenaars ed. In Bergeijk zijn geen faciliteiten voor beeldend kunstenaars in de vorm van ateliervoorzieningen. Gezien het geringe aantal professionele beeldend kunstenaars bestaat hieraan geen of nauwelijks behoefte.

Hermenieke van Bergeijk

Amateurkunstbeoefening Op het gebied van de amateurkunstbeoefening kent Bergeijk enkele particuliere initiatieven, zoals Atelier ‘Belles Fleurs ‘voor keramiekbeschildering en Schildersvereniging ‘De Rietpen’ in Luyksgestel. Er zijn momenteel geen (gesubsidieerde) mogelijkheden tot het volgen van schilder- teken- of beeldhouwcursussen, noch voor volwassenen, noch voor jongeren en kinderen. In het verleden werd dit aangeboden in Sociaal-Cultureel Centrum De Kattendans. Nader onderzoek zou moeten uitwijzen

24

of hier vraag naar is. De Kattendans heeft aangegeven deze activiteiten weer in haar aanbod te willen opnemen. Het Cultuurpunt Bergeijk kan hier een bemiddelende rol in spelen (hierbij valt ook te denken aan buitenschoolse activiteiten). Dit sluit ook aan bij landelijke tendensen. De 21ste eeuw wordt al de ‘Gouden Eeuw van de amateurkunst’ genoemd. ‘Kunstfactor’, het landelijke sectorinstituut voor de ontwikkeling van amateurkunst in Nederland, zet zich hiervoor in en in het regeerakkoord werd voor het eerst de amateursector met naam genoemd. Steeds meer Nederlanders doen aan actieve kunstparticipatie. Onderzoek heeft uitgewezen dat de creativiteit, expressie en communicatievaardigheden erdoor worden gestimuleerd. Kunstbeoefening biedt ontspanning, en positieve afleiding, het helpt de smaak te ontwikkelen en vergroot het zelfvertrouwen. Een belangrijk aandachtspunt is dan ook kunsteducatie en de ontwikkeling van jongeren. Gemeentelijke kunstcollectie De gemeente Bergeijk heeft een beeldende kunstcollectie, bestaande uit 235 werken. De collectie is grotendeels tot stand gekomen uit de voormalige BKR-regeling en deels uit schenkingen en aankopen. De collectie is geïnventariseerd en is in redelijke staat. De werken zijn opgehangen in het gemeentehuis van Bergeijk. Het betreft een statische collectie, die fungeert als wanddecoratie.

Er is geen actief aankoop- of tentoonstellingsbeleid. Speerpunten en actiepunten gemeente 1. actieve en nauwe betrokkenheid bij de concretisering van plannen voor herbestemming van het gebouw en park door de Eindhovense woningbouwcorporatie Wooninc. park in het kader van mogelijkheden op het gebied van beeldende kunst/ beeldenpark 2. onderzoek naar vraag en aanbod van amateurcursussen en actieve en passieve kunstparticipatie op het gebied van beeldende kunst (tekenen, schilderen, beeldhouwen, houtbewerking, kunstgeschiedenis ed.) voor diverse doelgroepen 3. aandacht voor actieve en passieve kunsteducatie en de ontwikkeling van jongeren op het terrein van beeldende kunst

3.3.5. Amateurkunst en cultuureducatie Bergeijk kent een bloeiende amateursector met veel verenigingen op het gebied van muziek (fanfares, blaaskapellen, koren), toneel en in mindere mate dans. In totaal gaat het om circa 50 verenigingen, waarvan 3/4 bestaat uit muziek- en koorgezelschappen. Deze verenigingen maken gebruik van onder andere podia in De Kattendans en in gemeenschapshuizen in de andere 5 dorpskernen. De gemeente kent geen centrum voor de kunsten met een pluriform cursusaanbod, waar men actief aan amateurkunstbeoefening kan deelnemen. Dit ontbreekt met name wat betreft de disciplines tekenen, schilderen, beeldhouwen en dans. Wel is er een dependance van de Veldhovense muziekschool Art4U actief in Bergeijk. Art4U richt zich op kunsteducatie in het discipline muziek. In Bergeijk wordt ook alleen muziekonderwijs aangeboden. Sinds eind 2008 kent

25

Bergeijk het Cultuurpunt Bergeijk, dat vraag vanuit het onderwijs betreffende cultuureducatieve activiteiten, koppelt aan het aanbod van culturele instellingen en initiatieven in Bergeijk. 3.3.5.1. Art4U Art4U, voorheen muziekschool KCMD en Velhovense Muziekschool, bestaat reeds 40 jaar. De afgelopen 8 jaar is er een bewuste keuze gemaakt dit lesinstituut te transformeren naar een muziekservice-instituut om de veelheid van vragen te kunnen beantwoorden uit de lokale en regionale gemeenschap en marktgericht te werken. Met haar kernfuncties richt Art4U zich op een werkgebied dat zo’n 82.000 inwoners betreft. De missie van Art4U luidt: “het bevorderen van actieve en receptieve kunst- en cultuurparticipatie”. Zij wil alle inwoners van het verzorgingsgebied in de gelegenheid stellen door middel van een breed toegankelijk aanbod van activiteiten op het gebied van muziek, drama en dans kennis te maken met kunst en cultuur. Als haar kerntaken ziet Art4U: 1. het bijdragen aan de individuele ontplooiing van burgers 2. het stimuleren van sociale cohesie door middel van het aanbieden van kunstzinnige activiteiten 3. het in stand houden dan wel ontwikkelen van een bloeiend amateurkunstleven 4. het bijdragen aan een cultureel goed vestigingsklimaat De beleidsdoelen 2007-2010 (opgenomen in het ondernemingsplan 2007-2011) richten zich op: •

het uitdragen van missie en visie met als oogmerk een maximaal bereik en breed draagvlak te creëren

•

het ontwikkelen, zo mogelijk in samenhang, van markt/productcombinaties op het gebied van de cursistenmarkt, de amateurkunstmarkt en de onderwijsmarkt

•

het creëren van een breed draagvlak bij cursisten, inwoners en bedrijven voor de kerntaken van de instelling

•

gestalte geven aan het kleine kernenbeleid op een zodanige wijze dat cursisten, muziekamateurs en het onderwijs er optimaal gebruik van kunnen maken.

Situatie muziekonderwijs Bergeijk In het ondernemingsplan geeft Art4U aan hoe zij deze beleidsdoelen denkt te kunnen realiseren. Een van de punten die daarin wordt genoemd is het in standhouden dan wel ontwikkelen van goed bereikbare en kwalitatief goed toegeruste onderwijslocaties. Hier ligt het grote knelpunt wat betreft de locatie Bergeijk. De muziekschool is ondergebracht in een pand belendend aan de bibliotheek aan de Dr. Rauppstraat, dat wordt gehuurd. Het ontbreekt aan een gastvrije en aantrekkelijke entree. Het pand is slecht geoutilleerd, verouderd en onaantrekkelijk voor cursisten en bezoekers en er is sprake van ernstig achterstallig onderhoud. Bouwkundige verbeteringen in de vorm van modernisering en renovatie zijn op korte termijn gewenst. Blijven investeringen uit dan zal dit in de toekomst niet leiden tot verbetering van het kunsteducatieve aanbod in Bergeijk en zal deze zelfs worden bedreigd. De kerntaak van de instelling is muziekeducatie. Dit bestaat uit activiteiten die

26

gericht zijn op scholing, kennismaken, repeteren, experimenteren, presenteren en uitwisselen. Dit wordt in verschillende werkvormen beoefend, zoals amv-lessen en samenspel. Een aantal van deze kernfuncties komt in het gedrang indien er op korte termijn geen verbeteringen in de huidige huisvesting plaatsvinden. Bovendien leidt de huidige toestand tot een negatief imago en bedreigt dit de marktwerking van Art4 U. Naast de kernfuncties ontplooit de muziekschool diverse nevenactiviteiten. Dit betreft een breed pakket van diensten t.b.v. de amateurkunst en de scholen in het werkgebied. Dit is een aanbod van cursussen voor jong en oud. Voor de amateurkunst zijn er diensten zoals opfriscursussen voor seniorleden en groepsrepetities als ondersteuning voor concoursdeelname van verenigingen. In Bergeijk heeft dit onlangs geleid tot twee pilotprojecten in samenwerking met harmonieverenigingen en basisscholen. Hieruit zijn muziekprojecten op maat voortgekomen. Steeds zijn deze formules gekoppeld aan de competenties van het aanwezige of naar de school te bemiddelen personeel. De nevenactiviteiten zijn gebaseerd op kennismaking en maatwerk als antwoord op goed gearticuleerde vragen van groepen van bewoners, leden van de amateurkunst of directies/docenten uit onderwijsorganisatie(s). Speerpunten en actiepunten gemeente 1.