Bijlage 4. Resultaten van een inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk
Tekst van het document
Resultaten van een inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk 16 oktober 2026 Tekst 100% 2 Colofon Deze PWE-raadpleging is uitgevoerd door Populytics (een spin-off van de TU Delft) in opdracht van de gemeente Bergeijk. Auteurs Toke van Telgen Charlotte Tuit Rosa Vroom Datum 16 oktober 2026 Versie Definitief Contact Populytics b.v. Strawinskylaan 339 1077 XX Amsterdam info@populytics.nl www.populytics.nl
Tekst 100% Inhoudsopgave 3 Hoofdresultaten 4 1. Over de raadpleging 6 2. Doelstelling voor energie 8 3. Prioriteiten voor de gemeente 10 4. Over manieren om duurzame energie te maken of te besparen 12 Bijlagen 15 1. Over de doelen 16 1.1 Over het klimaatdoel van Nederland 17 1.2 Over het doel van de gemeente Bergeijk 20 2. Over wat inwoners verwachten van de gemeente als zij werkt aan duurzame energie 26 2.1 Gemiddelde prioritering van de negen opties 28 2.2 Uitsplitsingen naar kenmerken 32 2.3 Vijf perspectieven op wat belangrijk is 35 2.4 Motivaties van deelnemers bij hun keuzes 43 3. Over manieren om duurzame energie te maken of te besparen 54 3.1 Over zonnepanelen op daken 56 3.2 Over zonnepanelen op grond 60 3.3 Over windmolens 64 3.4 Over het opslaan van energie 68 3.5 Over het verwarmen van gebouwen zonder gas 72 3.6 Over biomassa en groen gas 76 4. Over hoe deelnemers de raadpleging hebben ervaren 80 5. Over de deelnemers 84 6. Over de aanleiding, methodologie en rapportage 87 Leeswijzer Dit rapport bestaat uit 2 onderdelen: • In het eerste deel worden de hoofdresultaten samengevat. • In het tweede deel worden de resultaten uitgebreid gepresenteerd. Ook wordt de achtergrond van de raadpleging en de analyses beschreven.
Tenzij anders vermeld, zijn de in dit rapport gepresenteerde resultaten representatief voor de inwoners van de gemeente Bergeijk naar gender, leeftijd, opleidingstype en woongebied. Hoofdresultaten 4 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% 5 | Hoofdresultaten Hoe deze hoofdresultaten te lezen In deze hoofdresultaten presenteren we de belangrijkste uitkomsten van de inwonersraadpleging. De hoofdresultaten zijn bedoeld als samenvatting voor bestuurders, beleidsmakers en inwoners. Voor meer informatie zijn er linkjes naar bijlagen met uitgebreidere analyses toegevoegd. We presenteren de hoofdresultaten in vier delen Klik op een titel om direct naar het onderdeel te gaan Over de raadpleging: waarom deze raadpleging en wie deden er mee? Doelstelling voor energie: wat vinden inwoners van Bergeijk van het klimaatdoel van Nederland? En welk doel voor het maken van duurzame energie vinden inwoners passend voor de gemeente Bergeijk? Prioriteiten voor de gemeente: wat is volgens inwoners het belangrijkst als de gemeente nadenkt over energie in de toekomst? Over manieren om duurzame energie te maken of te besparen: welke manieren om energie te maken of te besparen vinden inwoners van Bergeijk een goed idee? En welke voorwaarden stellen zij bij elke manier? 1 1 2 3 3 4 4 Tekst 100% 6 | Hoofdresultaten 1 Inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk • Aanleiding en doel.
De gemeente Bergeijk staat voor uitdagingen op het gebied van energie in de toekomst. Zo raakt het stroomnet voller. Tegelijkertijd groeit de vraag naar elektriciteit. En Bergeijk werkt aan opgaven zoals het minder gebruiken van energie en het duurzaam verwarmen van woningen. Daarom maakt de gemeente een Energiestrategie. Hierin bepaalt de gemeente samen met inwoners hoe we in de toekomst omgaan met energie in Bergeijk. • Participatie. Om een Energiestrategie te maken die aansluit bij wat inwoners van Bergeijk belangrijk vinden, heeft de gemeente Populytics gevraagd om een inwonersraadpleging uit te voeren. Populytics voerde de raadpleging uit volgens de methode Participatieve Waarde Evaluatie (PWE), zie Figuur 1. Deze raadpleging is onderdeel van een breder participatietraject. Zo zijn er ook gesprekken op straat en interviews met bepaalde doelgroepen gedaan. • Looptijd. De raadpleging stond online van 23 juli 2026 tot en met 23 augustus 2026. • Meer informatie. zie Bijlage 6 over de aanleiding, methodologie en rapportage. Figuur 1. Over de methode PWE • Op de stoel van: De essentie van een PWE-raadpleging is om deelnemers in een online omgeving 15 minuten op de stoel van een beleidsmaker of politicus te zetten. Deelnemers krijgen een zogeheten keuzetaak te zien. Deze keuzetaak bootst de situatie van beleidsmakers na die bezig zijn met het vormen en uitvoeren van beleid.
Deelnemers zien realistische beleidsopties die de beleidsmakers overwegen en ze zien dat er beperkingen zijn. Zij ervaren zodoende dezelfde keuze. Wat is vervolgens hun mening als zij in de schoenen van een beleidsmaker staan? Deelnemers kunnen hun mening motiveren. • Op de stoel van: De essentie van een PWE-raadpleging is om deelnemers in een online omgeving 15 minuten op de stoel van een beleidsmaker of politicus te zetten. Deelnemers krijgen een zogeheten keuzetaak te zien. Deze keuzetaak bootst de situatie van beleidsmakers na die bezig zijn met het vormen en uitvoeren van beleid. Deelnemers zien realistische beleidsopties die de beleidsmakers overwegen en ze zien dat er beperkingen zijn. Zij ervaren zodoende dezelfde keuze. Wat is vervolgens hun mening als zij in de schoenen van een beleidsmaker staan? Deelnemers kunnen hun mening motiveren. • Begrip voor complexiteit: Door mee te doen aan een PWE- raadpleging begrijpen deelnemers beter de complexiteit van de beleidskeuze. En de resultaten stellen beleidsmakers in staat om hun keuzes beter aan te laten sluiten op voorkeuren, waarden en zorgen van deelnemers. • Begrip voor complexiteit: Door mee te doen aan een PWE- raadpleging begrijpen deelnemers beter de complexiteit van de beleidskeuze.
En de resultaten stellen beleidsmakers in staat om hun keuzes beter aan te laten sluiten op voorkeuren, waarden en zorgen van deelnemers. • Wetenschappelijk gevalideerd: De Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) is een participatiemethode die Populytics vaak inzet om mensen te betrekken bij beslissingen die hen gaan raken. De methode is ontwikkeld en gevalideerd door wetenschappers, onder andere van de TU Delft. • Wetenschappelijk gevalideerd: De Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) is een participatiemethode die Populytics vaak inzet om mensen te betrekken bij beslissingen die hen gaan raken. De methode is ontwikkeld en gevalideerd door wetenschappers, onder andere van de TU Delft.
Tekst 100% 7 | Hoofdresultaten 1 In totaal deden 1.269 inwoners van de gemeente Bergeijk mee met de online inwonersraadpleging • Inwoners deden mee aan één van twee versies van de raadpleging. De twee versies verwijzen naar de ‘gesloten raadpleging’ en de ‘open raadpleging’. De vragen in beide versies waren identiek aan elkaar. • Gesloten raadpleging. Om deelnemers te werven heeft ieder huishouden in de gemeente Bergeijk een brief ontvangen. In de brief stond een unieke code waarmee één keer deelgenomen kon worden aan de raadpleging. Van de ongeveer 8.000 aangeschreven huishoudens hebben er 900 inwoners meegedaan. Dat is een respons van 11%. Dat is relatief hoog, in vergelijking met andere raadplegingen van Populytics over hetzelfde thema. Met de resultaten van deze groep kunnen representatieve uitspraken worden gedaan die gelden voor de inwoners van de gemeente Bergeijk op de kenmerken gender, leeftijd, opleiding en woongebied. Hiervoor hebben we de ge sloten steekproef gewogen (lees hier meer over deze aanpak). • Open raadpleging. Alle inwoners en ondernemers van 16 jaar of ouder konden, als ze geen brief hadden ontvangen, deelnemen aan de open versie van de raadpleging. Deze versie is via diverse kanalen onder de aandacht gebracht door de gemeente. In totaal hebben op deze manier 369 inwoners uit de gemeente Bergeijk meegedaan.
De resultaten van de open raadpleging worden in dit rapport gebruikt als aanvulling op de representatieve resultaten, bijvoorbeeld bij de analyse van de geschreven motivaties. Op iedere pagina staat of we resultaten uit de gesloten raadpleging (representatief) en/of open raadpleging (ongewogen) presenteren. • Wat vonden deelnemers van het onderzoek? • Inwoners waardeerden de raadpleging veelal positief: 91% van de deelnemers beoordeelt de raadpleging met een voldoende. • Een meerderheid van de deelnemers (88%) geeft aan het een belangrijk onderwerp te vinden om hun mening over te geven. • 79% van de deelnemers heeft niet eerder zijn of haar mening aan de gemeente gegeven over dit onderwerp. De raadpleging heeft hiermee een nieuwe groep in de gemeente bereikt. • Meer informatie. zie Bijlage 4 en 5 over de deelnemers en hoe zij de raadpleging hebben ervaren. Tekst 100% 2 | Gesloten raadpleging Het merendeel van de inwoners van Bergeijk | Figuur 2. Houding van inwoners van Bergeijk t.o.v. het klimaatdoel van onderschrijft het klimaatdoel van Nederland | Nederland* Nederland heeft in het Klimaatakkoord het doel afgesproken om minder stoffen uit te stoten die ervoor zorgen dat de aarde opwarmt. Er zijn afspraken gemaakt om dit • | Voor de Energiestrategie van de gemeente gaat één van de belangrijke keuzes over de doelstelling | bijvoorbeeld te doen door minder energie te gebruiken.
En door te stoppen met het van Bergeijk. Om hier het perspectief van inwoners bij te betrekken werden inwoners in de | gebruiken van aardgas, olie en kolen om warmte en elektriciteit te maken. raadpleging gevraagd naar (1) hoe zij denken over het klimaatdoel van Nederland, (2) hoeveel | In hoeverre ben jij het eens met dit doel van Nederland? energie zij vinden dat Bergeijk moet opwekken ten opzichte van andere gemeenten en (3) wie verantwoordelijk is voor energie maken en besparen. | 40% • | De meerderheid van de inwoners van gemeente Bergeijk (60%) is het eens met het | 35% | 34% klimaatdoel van Nederland om minder stoffen uit te stoten die zorgen dat de aarde opwarmt. Argumenten die inwoners hierbij geven zijn dat het belangrijk is voor de toekomst om | 30% klimaatverandering tegen te gaan en dat het belangrijk is om niet (te) afhankelijk te zijn van | 26% anderen voor de energievoorziening. 25% • | Tegelijkertijd is bijna één op de vijf inwoners het oneens met het doel. Dit komt met name | 21% vanuit twijfels over de haalbaarheid en over de invloed van Nederland op klimaatverandering. Het | 20% voelt voor sommigen oneerlijk dat Nederland veel moet doen, terwijl andere landen meer uitstoten. Een enkeling geeft aan dat hij/zij geen noodzaak ziet om minder CO2 uit te stoten.
| 15% | 13% • | Hoewel 19% van de deelnemers het oneens is met het doel, is er dus een meerderheid die wil dat | 10% Nederland minder vervuilende stoffen uitstoot. Als de gemeente hiermee aan de slag gaat, kan het belangrijk zijn om ook de twijfels die er zijn onder inwoners te adresseren. | 6% 5% • | Meer informatie. zie Bijlage 1.1 over het klimaatdoel van Nederland. 0% Helemaal mee | Mee eens | Neutraal | Mee oneens | Helemaal mee eens | oneens 8 | Hoofdresultaten | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%. Het resterende deel betreft ‘Weet ik niet’ of ‘Zeg ik liever niet’. Tekst 100% 9 | Hoofdresultaten Gesloten raadpleging 2 De meeste inwoners vinden dat de gemeente vooral moet kijken naar wat kan in Bergeijk bij het bepalen van de energiedoelstelling • Als het gaat over het doel van de gemeente Bergeijk zelf, vindt bijna driekwart van de inwoners dat de gemeente alleen moet kijken naar wat de gemeente zelf wil en kan. Volgens deelnemers is het bijvoorbeeld niet logisch om te vergelijken met andere gemeenten, omdat iedere gemeente anders is en Bergeijk een eigen verantwoordelijkheid heeft. • Deelnemers noemen verschillende thema’s die bepalen ‘wat de gemeente kan en wil’. Zo hebben deelnemers het bijvoorbeeld over de beschikbare ruimte. En dat de hoeveelheid duurzame energie die gemaakt wordt, moet passen bij het karakter van de gemeente.
Maar ook hoeveel duurzame energie er gemaakt kan worden op een manier dat mens, natuur en dier er niet te veel last van hebben. • Voor het maken van duurzame energie houden inwoners het vaakst de overheid verantwoordelijk. Zo vindt 84% dat de overheid hier zeer verantwoordelijk voor is. Ook vindt de meerderheid (58%) dat bedrijven zeer verantwoordelijk zijn. Inwoners worden het vaakst gezien als ‘een beetje verantwoordelijk’. • Voor het besparen van energie houden inwoners het vaakst bedrijven verantwoordelijk. Driekwart vindt dat bedrijven hier zeer verantwoordelijk voor zijn. Aanvullend vindt twee derde dat de overheid hier zeer verantwoordelijk voor is. En meer dan de helft vindt dat inwoners zeer verantwoordelijk zijn voor het besparen van energie. Het besparen van energie wordt dan ook vaker als grote verantwoordelijkheid toegeschreven aan één of meerdere partijen (inwoners, overheid of bedrijven) dan het maken van energie. • Meer informatie. zie Bijlage 1.2 over het doel voor de gemeente Bergeijk. Figuur 3. Welk doel voor het maken van duurzame energie inwoners passend vinden voor de gemeente Bergeijk* In Nederland denkt iedere gemeente na over duurzame energie. Elke gemeente kiest zelf hoeveel zij wil bijdragen aan duurzame energie in Nederland.
Hoeveel duurzame energie vind je dat we in de gemeente Bergeijk moeten maken? 7% 12% 2% 73% 0% 20% 40% 60% 80% 100% * Percentages tellen niet altijd op tot 100%. Het resterende deel betreft ‘Weet ik niet/Zeg ik liever niet’. Geen rekening houden met wat andere gemeenten doen, alleen kijken naar wat wij zelf willen en kunnen. Minder energie maken dan andere gemeenten. Evenveel energie maken als andere gemeenten. Meer energie maken dan andere gemeenten. Tekst 100% 10 | Hoofdresultaten Gesloten raadpleging 3 Inwoners vinden het belangrijker om directe effecten te voorkomen dan om de uitstoot van vervuilende stoffen te verminderen • Naast vragen over het doel van de gemeente, werd aan deelnemers gevraagd wat zij belangrijk vinden als de gemeente nadenkt over energie in de toekomst. • Inwoners prioriteren inzet om direct merkbare effecten te mitigeren boven de inzet om direct bij te dragen aan duurzame energie of energiebesparing. Hoewel inwoners ook punten geven aan opties die zorgen dat er in de gemeente minder vervuilende stoffen worden uitgestoten (zoals zo min mogelijk energie gebruiken en energie maken in de gemeente), geven inwoners gemiddeld méér punten aan opties die gaan over effecten van het maken van duurzame energie zoals energiekosten en landschapsverandering. • Inwoners prioriteren zo laag mogelijke kosten boven andere direct merkbare effecten.
Van de effecten in het onderzoek, worden zo laag mogelijke kosten significant hoger geprioriteerd dan alle andere opties. In de motivaties geven deelnemers aan dat ze vinden dat energie toegankelijk moet zijn voor iedereen en daarnaast dat de kosten (voor energie maar ook breder) al (te) hoog zijn geworden. • Inwoners willen overlast voorkomen, maar vinden dat het minst belangrijk als het gaat over last tijdens sport en recreatie. Dit heeft met name te maken met het vrijwillige en/of tijdelijke karakter van sport en recreatie. Deelnemers geven aan dat mensen zelf kunnen kiezen óf ze gaan en zo ja, waar ze sporten of recreëren. Zo kunnen ze de last ook ontwijken als ze dat willen. • Meer informatie. zie Bijlage 2.1 over de gemiddelde prioritering van de negen opties. Figuur 4.
Wat is volgens inwoners het belangrijkst als de gemeente nadenkt over energie in de toekomst? 2,5 tot 5 punten 0 tot 2,5 punten 5 tot 7,5 punten 7,5 tot 10 punten Meer dan 10 punten 2,6 4,3 4,3 4,3 4,7 5,8 5,9 6,0 7,0De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk blijven De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn Het landschap moet zo min mogelijk veranderen Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel mogelijk aanmoedigen We moeten zo min mogelijk energie gebruiken Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken Tekst 100% 11 | Hoofdresultaten Gesloten raadpleging 3 Over brede steun en bijzonder belang • Bij het analyseren van de resultaten is gekeken naar diverse subgroepen, zoals de uitsplitsing naar leeftijd, woongebied en houding ten opzichte van het klimaatdoel van Nederland. Ook is er gekeken naar subgroepen die dezelfde antwoorden geven, los van hun kenmerken. In al deze subgroepen blijkt dat er meer overeenkomsten dan verschillen te vinden zijn tussen de voorkeuren van de deelnemers.
• Er is brede steun voor inzet op zo laag mogelijke energiekosten voor iedereen, een zo klein mogelijke kans op stroomstoringen en zo min mogelijk last in de woonomgeving. Bijna alle subgroepen in het onderzoek geven deze opties prioriteit. Ook prioriteren bijna alle subgroepen last tijdens sport en recreatie het laagst. • Vier opties zijn voor inwoners van bijzonder belang, dat betekent dat ze gemiddeld hoge punten krijgen van minstens één subgroep. Maar ook dat ze relatief lage punten krijgen van andere subgroepen. In dit geval is dat te verklaren aan de hand van de houding ten opzichte van het klimaatdoel van Nederland: • Zo min mogelijk verandering van landschap en zo min mogelijk last in de woonomgeving: vaak zijn het dezelfde deelnemers die dit prioriteren. Dit zijn met name inwoners die het oneens zijn met het klimaatdoel. • Nieuwe manieren voor duurzame energie aanmoedigen en de energie die we in de gemeente gebruiken zoveel mogelijk in de gemeente maken: deze opties worden juist geprioriteerd door inwoners die het helemaal eens zijn met het klimaatdoel. • Meer informatie. zie Bijlage 2.2 en 2.3 over subgroepen met dezelfde of verschillende voorkeuren. Figuur 5.
Opties met brede steun en bijzonder belang Brede steun Bijzonder belang De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk blijven De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn Het landschap moet zo min mogelijk veranderen Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel mogelijk aanmoedigen We moeten zo min mogelijk energie gebruiken Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken Brede steun: een optie krijgt prioriteit (meer dan 5 punten) van bijna alle subgroepen in het onderzoek Bijzonder belang: een optie krijgt hoge (meer dan 7,5 punten) prioriteit van minimaal één subgroep in het onderzoek Tekst 100% 4 | Gesloten raadpleging De helft van de inwoners of meer vindt de technieken | Figuur 6.
Wat deelnemers vinden van technieken om duurzame energie te om duurzame energie te maken of besparen in | maken of besparen in Bergeijk* Bergeijk (onder voorwaarden) een goed idee | Vind je het een goed idee als we in Bergeijk (meer) energie maken of besparen met: • Aan deelnemers van de raadpleging is gevraagd wat zij vinden van het idee om met bepaalde technieken duurzame energie te maken of te besparen in Bergeijk. Deze vragen zijn gesteld om | Opslaan van energie | 44% | 43% | 4% | 4% een eerste indicatie te krijgen over hoe inwoners denken over bepaalde technieken. • Het opslaan van energie en zonnepanelen op daken vindt een meerderheid van de inwoners | Zonnepanelen op | 42% | 45% | 6% | 3% (87%) een goed idee (onder voorwaarden). 4% van de inwoners vindt opslaan van energie geen | daken goed idee. Voor zonnepanelen op daken is dit 3%. • Ongeveer driekwart (77%) van de inwoners van Bergeijk vindt het verwarmen van gebouwen | Verwarmen van | 45% | 32% | 8% | 10% zonder gas een goed idee (onder voorwaarden). Een op de tien inwoners vindt dit geen goed | gebouwen zonder gas idee. • Twee derde (66%) van de inwoners vindt het een goed idee om biomassa en groen gas te | Biomassa en groen gas | 29% | 37% | 10% | 14% maken in Bergeijk. Er is ook een groep van 14% van de inwoners die aangeeft het geen goed idee te vinden.
Ook geeft een op de tien inwoners aan het niet te weten of liever niet te zeggen wat zij van biomassa en groen gas vinden. | Windmolens | 17% | 33% | 8% | 39% • Energie maken met windmolens en zonnepanelen op de grond vindt de helft van de inwoners (50%) een goed idee (onder voorwaarden). Ook geeft ruim een derde van de inwoners aan deze | Zonnepanelen op de | 15% | 35% | 10% | 36% technieken geen goed idee te vinden. Bij windmolens is dit 39% en bij zonnepanelen op de grond | grond 36% van de inwoners. • Meer informatie. zie Bijlage 3 over manieren om duurzame energie te maken of te besparen. | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% Ja, maar alleen | Geen goed idee, Ja | onder | geen slecht idee | Nee voorwaarden 12 | Hoofdresultaten | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%. Het resterende deel betreft ‘Weet ik niet/Zeg ik liever niet’. Tekst 100% 4 | Gesloten raadpleging Het voorkomen van overlast | Figuur 7. De top drie meest genoemde voorwaarden per techniek* wordt vaak als voorwaarde genoemd | Zonnepanelen op daken | Zonnepanelen op de grond • | Aan deelnemers die aangaven een techniek een | Dat het beleid en regelingen er niet voor zorgen dat het | 79% | Dat de natuur en dieren er weinig overlast van hebben. | 71% geld kost om zonnepanelen te hebben.
goed idee te vinden onder voorwaarden, vroegen | Dat de gemeente eerst kijkt naar daken van grote | Dat inwoners er weinig overlast van hebben, bijvoorbeeld we aan welke voorwaarden ze denken. De figuur | bedrijven en gebouwen. | 69% | door weerspiegeling van de panelen. | 67% hiernaast laat per techniek de top 3 meest gekozen voorwaarden zien. Het percentage geeft | Dat we de energie zoveel mogelijk in de gemeente | 66% | Dat de zonnepanelen op plekken komen die nu niet | 67% aan hoeveel deelnemers die deze vraag kregen, | gebruiken, bijvoorbeeld door het delen van energie. | gebruikt worden, zoals langs wegen. deze voorwaarde belangrijk vinden. • | De meeste inwoners kiezen voor meer dan één | Windmolens | Biomassa en groen gas voorwaarde per techniek die zij belangrijk | Dat omwonenden er weinig overlast van hebben. | 75% | Dat er geen extra bomen voor omgehakt worden. | 81% vinden. Het percentage inwoners dat een voorwaarde belangrijk vindt, ligt relatief hoog. | Dat de natuur en dieren er weinig overlast van hebben. | 62% | Dat er afval gebruikt wordt, zoals mest of afval uit de | 78% landbouw. • | Het voorkomen van overlast komt bij | Dat het wordt opgelost als de waarde van woningen daalt | 51% | Dat omwonenden er weinig overlast van hebben. | 72% verschillende technieken terug in de top drie | door windmolens. meest genoemde voorwaarden.
Het kan dan gaan over overlast voor omwonenden, | Opslaan van energie | Verwarmen van gebouwen zonder gas bijvoorbeeld in de vorm van geluid of hogere kosten. Ook kan het gaan om overlast voor de | Dat de energie voor langere tijd opgeslagen kan worden, | 73% | Dat de nieuwe manier van verwarmen duurzamer is dan | 72% natuur en dieren. | bijvoorbeeld van zomer naar winter. | aardgas. Dat de energieopslag bedoeld is voor energie die we in | 68% | Dat inwoners er weinig overlast van hebben, bijvoorbeeld | 66% • | Meer informatie. zie Bijlage 3 over manieren om | onze gemeente maken en gebruiken. | door het geluid. duurzame energie te maken of te besparen. | Dat inwoners zelf energie kunnen opslaan in een eigen | Dat er financiële hulp is voor woningeigenaren om hun batterij. | 58% | huis te verwarmen zonder gas. | 54% 13 | Hoofdresultaten | * Deelnemers konden meerdere antwoorden kiezen. Tekst 100% 14 | Hoofdresultaten Gesloten raadpleging Open raadpleging 4 Redenen achter keuzes laten tegenstrijdigheden en overeenkomsten zien • Deelnemers die aangaven een techniek wel of geen goed idee te vinden, konden hun antwoord motiveren. • Tussen deelnemers die een techniek wel of geen goed idee vinden, zien we soms tegengestelde beelden. Bij energieopslag benadrukken de voorstanders de haalbaarheid en verschillende mogelijkheden, terwijl tegenstanders deze juist in twijfel trekken.
Bij windmolens en zonnepanelen op de grond noemen voorstanders vaak de beschikbare ruimte in Bergeijk, terwijl tegenstanders juist de schaarste van grond benadrukken. Als de gemeente in de toekomst keuzes wil maken over dit soort technieken, is het dan ook raadzaam om in te zetten op een gedeeld beeld van de mogelijkheden en effecten. • Bij het verwarmen van gebouwen zonder gas en biomassa zien we tussen voor- en tegenstanders juist gedeelde zorgen over mogelijke overlast, kosten voor gebruikers en de haalbaarheid. • Meer informatie. zie Bijlage 3 over manieren om duurzame energie te maken of te besparen. Figuur 8. Meest genoemde argumenten van deelnemers waarom zij een techniek om duurzame energie te maken of te besparen in Bergeijk wel of geen goed idee vinden* Zonnepanelen op daken …zijn een goed idee omdat: het beperkt overlast geeft, een efficiënte techniek is en het te combineren is met energieopslag. …zijn geen goed idee omdat: de opwek afhankelijk is van het weer, er netcongestie is en de kosten toenemen. Daarnaast leidt de afschaffing van de salderingsregeling tot frustratie. Zonnepanelen op de grond …zijn een goed idee omdat: er kansen zijn in het gebruik van beschikbare grond en de mogelijkheid om functies te combineren. …zijn geen goed idee omdat: grond schaars is en zonnepanelen op de grond het landschap aantasten.
Windmolens …zijn een goed idee omdat: windmolens een stabiele en efficiënte energiebron zijn en ook dat er ruimte voor is in Bergeijk. …zijn geen goed idee omdat: windmolens niet bij Bergeijk passen, overlast veroorzaken voor mens en dier en onvoldoende rendabel en betrouwbaar zijn. Biomassa en groen gas …zijn een goed idee omdat: biomassa een duurzame manier is om energie te maken uit bestaande reststromen en deze techniek passend is voor Bergeijk. …zijn geen goed idee omdat: er twijfels zijn over de duurzaamheid vanwege bomenkap, extra mest en CO2- uitstoot. Ook zijn er zorgen over geuroverlast. Opslaan van energie …is een goed idee omdat: energieopslag een nuttige buffer vormt en het een collectieve oplossing biedt, al worden ook aandachtspunten rond beheer en veiligheid genoemd. …is geen goed idee omdat: er praktische bezwaren zijn, zoals kosten, ruimtegebruik en twijfels over duurzaamheid en de rol van de gemeente. Verwarmen van gebouwen zonder gas …is een goed idee omdat: gas nadelen heeft en er alternatieven beschikbaar zijn. Wel zijn er zorgen over de haalbaarheid van gasvrij verwarmen en de kosten voor gebruikers. …is geen goed idee omdat: deelnemers gas willen behouden. Ook zijn er zorgen over de haalbaarheid en de kosten voor gebruikers. *Let op: dit zijn argumenten die deelnemers geven.
Het doel is om te laten zien hoe inwoners hierover denken, ongeacht of de argumenten feitelijk juist zijn. Bijlagen 15 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Over de doelen 2. Over wat inwoners verwachten van de gemeente 1. Over de doelen 2. Over wat inwoners verwachten van de gemeente 3. Over manieren om duurzame energie te maken of te besparen 3. Over manieren om duurzame energie te maken of te besparen 4. 4. Over hoe deelnemers de raadpleging hebben ervaren Over hoe deelnemers de raadpleging hebben ervaren 5. Over de deelnemers 6. Over de aanleiding, methodologie rapportage 5. Over de deelnemers 6. Over de aanleiding, methodologie & rapportage Bijlage 1. Over de doelen 1.1 Over het klimaatdoel van Nederland 1.2 Over het doel van de gemeente Bergeijk 1.1 Over het klimaatdoel van Nederland 1.2 Over het doel van de gemeente Bergeijk Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% 17 1.1 Over het klimaatdoel van Nederland Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% Gesloten raadpleging | Open raadpleging De meerderheid van de inwoners is het eens met het | Figuur 1.1.
Over het klimaatdoel van Nederland klimaatdoel van Nederland • In de raadpleging is deelnemers gevraagd in hoeverre zij het eens zijn met het | Nederland heeft in het Klimaatakkoord het doel afgesproken om minder stoffen uit te klimaatdoel van Nederland (om minder stoffen uit te stoten die zorgen dat de aarde | stoten die ervoor zorgen dat de aarde opwarmt. Er zijn afspraken gemaakt om dit opwarmt). Figuur 1.1 laat zien hoeveel procent van de deelnemers aan de open en | bijvoorbeeld te doen door minder energie te gebruiken. En door te stoppen met het gesloten raadpleging het eens is met het doel van Nederland. | gebruiken van aardgas, olie en kolen om warmte en elektriciteit te maken. • Uit het gesloten onderzoek, waarvan de resultaten representatief zijn voor de gemeente, | In hoeverre ben jij het eens met dit doel van Nederland?* blijkt dat de meerderheid het eens is met het klimaatdoel van Nederland. Zo geeft 60% aan dat ze het (helemaal) eens zijn met het doel. Een minder grote groep van 19% geeft | 100% aan dat ze het (helemaal) oneens zijn met het doel. • In de open versie zijn minder deelnemers het eens met het klimaatdoel van Nederland, | 26% | 19% namelijk 46%. En zijn er meer deelnemers die het oneens zijn, namelijk 28%.
Hoewel | 80% deelnemers aan deze versie kritischer blijken te zijn ten opzichte van het klimaatdoel, | 27% geldt ook in deze versie dat een grotere groep het eens is met het doel dan oneens. Aan | 60% | 34% de open raadpleging doen deelnemers mee die intrinsiek gemotiveerd zijn. Bijvoorbeeld doordat zij meer interesse hebben in het onderwerp of een specifiek belang hebben. Zij hebben regelmatig meer uitgesproken meningen over het onderwerp van de raapleging. | 40% | 23% En hier dus over het klimaatdoel van Nederland. | 21% • Op de volgende pagina gaan we in op de motivaties die deelnemers geven om het eens of | 20% | 16% oneens te zijn met het klimaatdoel. | 13% | 12% 0% | 6% Gesloten raadpleging | Open raadpleging Helemaal | Mee oneens | Neutraal | Mee eens | Helemaal oneens | eens 18 | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%, resterend betreft ‘Zeg ik liever niet / Weet ik niet’ Tekst 100% 19 Gesloten raadpleging Open raadpleging Motivaties bij het klimaatdoel van Nederland • Deelnemers die het (helemaal) eens zijn met het doel van Nederland geven vaak aan dat ze het belangrijk vinden dat klimaatverandering tegengegaan wordt. Ze noemen het effect van klimaatverandering op het milieu en de mens, nu en in de toekomst. Een kleine groep deelnemers noemt daarnaast dat ze willen dat Nederland onafhankelijk is als het gaat om energiebronnen.
Tegelijkertijd geeft een deel aan dat ze het eens zijn met het doel, maar dat dit nu (nog) niet haalbaar is en ze de weg ernaartoe zoals die nu vaak wordt voorgesteld niet ondersteunen. Ook zijn er zorgen over dat de huidige aanpak van Nederland niet goed genoeg doordacht is en/of dat de aanpak kan leiden tot hoge kosten voor inwoners. • Deelnemers die neutraal staan ten opzichte van het doel van Nederland zijn overwegend deelnemers die de richting van het doel ondersteunen, maar twijfels of zorgen hebben. Zo noemen ze twijfels over de infrastructuur en beschikbaarheid van alternatieve bronnen, maar ook de doordachtheid van de aanpak. Verder twijfelen deelnemers of de gemeente/Nederland wel invloed heeft op klimaatverandering en geven aan dat andere landen zich ook of meer moeten inzetten. Tot slot wordt ook hier de zorg over kosten van de energietransitie geuit. • Deelnemers die het (helemaal) oneens zijn met het doel van Nederland noemen dezelfde argumenten als andere deelnemers die zorgen of twijfels hebben, met als belangrijkste dat andere landen meer invloed hebben op klimaatverandering. Het voelt voor deelnemers bijvoorbeeld niet eerlijk dat Nederland meer doet dan grotere uitstoters. Verder zetten deelnemers vraagtekens bij de noodzaak van de energietransitie en/of geven aan dat CO2 niet het probleem is van klimaatverandering.
(Helemaal) eens "Drie, misschien vier, hittegolven in één jaar lijken me voldoende reden om dat doel na te streven." "Ik ben het eens met de doelen, maar niet met de uitwerking. De gewone mens moet zich vooral aanpassen terwijl grote bedrijven en landbouwbedrijven allerlei uitzonderingen krijgen." "Mee eens omdat we nu niet duurzaam consumeren en de rekening bij onze nazaten leggen." Neutraal "Voorlopig kunnen we niet zonder fossiele brandstoffen." "Elektriciteitsnet is al vol hoe moeten we de warmtepompen en alle elektrische auto's dan opladen en gebruiken?" "Ik snap het beleid niet als ik zie dat er op maasvlakte 2 een 2e nieuwe kolencentrale in gebruik genomen is" (Helemaal) oneens "Het is onrealistisch. Nederland is zeer klein vergeleken met de rest van de wereld. We maken het onze inwoners te moeilijk. Uiteindelijk helpt het helemaal niets en heeft het alleen veel levensgeluk gekost voor velen van ons." "Als klein land moeten we niet in alles voorop willen lopen." "De hele klimaatcyclus is een golfbeweging dat was vroeger al en nu nog. Ze zijn een heel beetje gek geworden in Europa" Tekst 100% 20 1.2 Over het doel van de gemeente Bergeijk Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% Gesloten raadpleging | Open raadpleging De meeste inwoners vinden dat de gemeente vooral moet kijken naar wat kan in Bergeijk bij het bepalen | Figuur 1.2.
Hoeveel energie we in Bergeijk moeten maken van de hoogte van de energiedoelstelling • Deelnemers zijn gevraagd hoeveel duurzame energie zij vinden dat er in de gemeente | In Nederland denkt iedere gemeente na over duurzame energie. Elke gemeente kiest Bergeijk gemaakt moet worden. Hierbij konden ze kiezen tussen antwoorden die een | zelf hoeveel zij wil bijdragen aan duurzame energie in Nederland. Hoeveel duurzame vergelijking maken met andere gemeenten of aangeven dat ze daar geen rekening mee | energie vind je dat we in de gemeente Bergeijk moeten maken?* zouden houden. Figuur 1.2 laat de resultaten op deze vraag zien. • De meeste inwoners adviseren de gemeente om geen rekening te houden met wat andere gemeenten doen en alleen te kijken naar wat de gemeente zelf wil en kan. In de gesloten raadpleging kiest bijna driekwart (73%) dit antwoord, in de open raadpleging is | Gesloten | 7% | 12% | 2% | 73% dit 69%. | raadpleging • Als we kijken naar de opties die gaan over wat andere gemeenten doen, zien we dat de | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% meeste inwoners kiezen voor ‘evenveel energie maken als andere gemeenten’. Daarna volgt een groep die adviseert om meer te doen dan andere gemeenten. De kleinste groep adviseert om minder te doen dan andere gemeenten.
• Hoewel de redenen van deelnemers verschillen, zien we bij iedere antwoordcategorie | Open | 5% | 14% | 4% | 69% deelnemers die aangeven dat de gemeente Bergeijk zou moeten opwekken wat er in de | raadpleging gemeente aan energie verbruikt wordt. Op de volgende pagina gaan we dieper in op de motivaties die deelnemers geven bij hun antwoord. 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% Meer energie | Evenveel energie | Minder energie | Geen rekening houden met wat maken dan andere | maken als andere | maken dan andere | andere gemeenten doen, alleen gemeenten. | gemeenten. | gemeenten. | kijken naar wat wij zelf willen en kunnen. 21 | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%, resterend betreft ‘Zeg ik liever niet / Weet ik niet’ Tekst 100% Open raadpleging 22 Motivaties om meer of evenveel te doen als andere gemeenten • 7% van de deelnemers aan de gesloten versie en 5% van de deelnemers aan de open versie adviseren om meer energie te maken dan andere gemeenten. 12% van de deelnemers aan de gesloten versie en 14% van de deelnemers aan de open versie adviseren om evenveel energie te maken als andere gemeenten. • Deelnemers die adviseren om meer energie te maken dan andere gemeenten geven vaak als argument dat er in de gemeente Bergeijk meer ruimte is dan in veel andere gemeenten. Er wordt daarbij verwezen naar de oppervlakte van de gemeente ten opzichte van het aantal inwoners.
Andere deelnemers zien een uitruil van thema’s: op andere onderwerpen die voor Bergeijk lastiger zijn doen andere gemeenten meer, dus dan kan Bergeijk op energie meer doen. Ook geeft een deel aan dat ze voordelen verwachten van eigen energie opwekken. Verder zijn er deelnemers die aangeven dat Bergeijk (ten minste) zoveel energie moet opwekken als dat er verbruikt wordt in de gemeente. • Deelnemers die adviseren om evenveel energie te maken als andere gemeenten vinden dit vaak eerlijk en willen een ‘evenredige verdeling’. Ook geven deelnemers aan dat ze vinden dat Bergeijk wel z’n steentje moet bijdragen. Verder zien we ook hier een groep die vindt dat Bergeijk zoveel moet opwekken als ze zelf gebruikt, daar is de gemeente volgens hen verantwoordelijk voor. Tot slot is er een groep deelnemers die aangeeft dat er vooral goed samengewerkt moet worden, met andere gemeenten maar ook landelijk en in Europa. Alleen dan zullen plannen volgens hen effectief zijn en kan er snelheid gemaakt worden. Meer doen "Ik vind dat de gemeente zoveel energie moet maken als er in de hele gemeente gebruikt wordt. Als iedereen dat doet vind ik het meest eerlijk." "Als je meer energie maakt gaat dat ten gunste van je concurrentie van andere gemeentes bij bijvoorbeeld bedrijfsuitbreiding en -vestiging.
Ook zorg je er dan voor dat je niet in een energiekeurslijf loopt waardoor mensen en bedrijven niets meer durven te ondernemen. Hiervoor kun je op basis van economische en andere prognoses, voorspellingen doen." "Wij hebben ruimte, veel stedelijke gemeenten niet." Evenveel doen "Elke gemeente is uniek. Maar er is een risico op 'not in my backyard' gedrag dus 'evenveel als andere gemeenten' is een goed startpunt voor de discussie." "Het lijkt me logisch dat we hetzelfde doen. Ik vind wel dat als Bergeijk een groot windmolenpark aanlegt dat veel groter is dan het gevraagde aandeel de gemeente financieel gecompenseerd moet worden" "We moeten geen situatie krijgen waarbij de ene gemeente achterover leunt en de andere de kastanjes uit het vuur haalt" "Wel gekeken naar de grote van de gemeente, dus hoe groter hoe meer energie ze zelf moeten opwekken." Gesloten raadpleging
Tekst 100% 23 Gesloten raadpleging Open raadpleging Motivaties om minder te doen dan andere gemeenten of om geen rekening te houden met wat anderen doen • 2% van de deelnemers aan de gesloten versie en 4% van de deelnemers aan de open versie adviseren om minder energie te maken dan andere gemeenten. 73% van de deelnemers aan de gesloten versie en 69% van de deelnemers aan de open versie adviseren om geen rekening te houden met wat andere gemeenten doen en alleen te kijken naar wat de gemeente zelf kan en wil. • Deelnemers die adviseren om minder energie te maken dan andere gemeenten noemen dat Bergeijk geen geschikte plek is om energie op te wekken, mede vanwege de natuur en recreatiemogelijkheden. Ook wordt benoemd dat Bergeijk geen grootschalige industrie heeft en dat gemeenten die dat wel hebben vooral energie zouden moeten opwekken. Ook noemen deelnemers specifieke oplossingen die ze wel of niet wenselijk vinden, zoals kernenergie of wind op zee. Ofwel dat ze minder energie adviseren te maken omdat ze geen grootschalig windpark willen in Bergeijk. • Deelnemers die adviseren om alleen te kijken naar wat de gemeente zelf wil en kan benoemen vaak dat iedere gemeente verschillend is dus dat het geen goed uitgangspunt is om de opwek te vergelijken. Bergeijk zou vooral moeten doen wat mogelijk is.
Ook hier benoemt een deel dat ze vinden dat Bergeijk moet opwekken wat er in de gemeente verbruikt wordt. Tot slot noemen deelnemers ook hier dat de gemeente moet samenwerken en de energietransitie op grotere schaal dan gemeentelijk moet worden bekeken. Minder doen "Wij wonen in een landschappelijk mooie omgeving, met natuur, landbouw maar ook veel recreatie en toerisme. Energie moet rond industriegebieden opgewekt worden." "Gemeente Bergeijk heeft geen grootschalige industrie. Dus minder energie nodig. De gebruiker moet zelf voor energie zorgen, dus andere gemeenten met meer inwoners en grotere energieslurpers." "Gemeenten aan Zee kunnen meer energie maken: windparken op zee." "Grotere gemeente (en steden) moeten eerst maar hun deel doen!" Geen rekening houden met wat andere gemeenten doen "Iedere gemeente is anders. Heeft andere behoeftes, andere industrie, grote voorzieningen als zwembaden ed. Maw grotere of kleinere energieslupers." "Minder..evenveel...meer... Vrij kinderachtig om er zo'n volgorde van te maken. De gemeente moet doen wat mogelijk is." "Niet belangrijk wat andere doen, doel mimimaal in eigen vraag voorzien" "Jezelf niet verschuilen achter wat andere doen. Wel kun je in samenwerking met de andere gemeenten kijken of je kunt samenwerken." Tekst 100% Gesloten raadpleging Inwoners houden vooral de Figuur 1.3.
Verantwoordelijkheid voor het maken van duurzame energie volgens inwoners | overheid verantwoordelijk voor het maken van duurzame energie Wie is volgens jou in welke mate verantwoordelijk om te zorgen voor het maken van duurzame energie?* | • | In de raadpleging werden inwoners gevraagd om aan te geven wie in welke mate verantwoordelijk is voor het maken van duurzame energie. De overheid | 84% | 8% 2% | • | Een grote meerderheid (84%) geeft aan dat ze vinden dat de overheid zeer verantwoordelijk is voor het maken van 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | duurzame energie. Een kleinere groep van 8% vindt dat de overheid een beetje verantwoordelijk is, en 2% vindt dat de overheid niet verantwoordelijk is voor het maken van duurzame energie. Inwoners | 25% | 60% | 11% | • | Een meerderheid (58%) vindt ook dat bedrijven zeer verantwoordelijk zijn voor het maken van duurzame 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | energie. • | Een kwart van de inwoners vindt dat inwoners zelf zeer verantwoordelijk zijn voor het maken van duurzame Bedrijven | energie. De grootste groep (60%) vindt dat inwoners een 58% | 33% | 4% | beetje verantwoordelijk zijn.
0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% Zeer verantwoordelijk | Een beetje verantwoordelijk | Niet verantwoordelijk 24 | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%, resterend betreft ‘Zeg ik liever niet / Weet ik niet’ Tekst 100% Gesloten raadpleging Het besparen van energie wordt Figuur 1.4. Verantwoordelijkheid voor het besparen van energie volgens inwoners | vaak gezien als gezamenlijke verantwoordelijkheid Wie is volgens jou in welke mate verantwoordelijk om te zorgen voor het besparen van energie? * • | In de raadpleging werden inwoners daarnaast gevraagd wie in welke mate verantwoordelijk is voor het besparen van energie. Figuur 1.4 toont de uitkomsten. De overheid | 67% | 24% | 4% | • | Driekwart van de inwoners vindt dat bedrijven zeer verantwoordelijk zijn voor het besparen van energie. 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | • | Twee derde vindt dat de overheid hier zeer verantwoordelijk voor is. Dat is een kleinere groep dan de groep die vindt dat de overheid zeer verantwoordelijk is Inwoners | voor het maken van duurzame energie. Over het algemeen 58% | 34% | 4% | zien we dus dat meer inwoners de overheid verantwoordelijk houden voor het maken van energie dan 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | voor het besparen van energie. • | Meer dan de helft vindt dat inwoners zeer verantwoordelijk zijn voor het besparen van energie.
Bedrijven | 75% | 19% | 2% | • | 46% van de inwoners vindt zowel de overheid als inwoners en bedrijven zeer verantwoordelijk voor het besparen van 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% | energie. • | Bijna alle inwoners (99%) vinden in ieder geval of de overheid of inwoners of bedrijven verantwoordelijk voor het besparen van energie. Zeer verantwoordelijk | Een beetje verantwoordelijk | Niet verantwoordelijk 25 | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%, resterend betreft ‘Zeg ik liever niet / Weet ik niet’ Bijlage 2. Over wat inwoners verwachten van de gemeente 2.1 Gemiddelde prioritering van de negen opties 2.2 Uitsplitsingen naar kenmerken 2.1 Gemiddelde prioritering van de negen opties 2.2 Uitsplitsingen naar kenmerken 2.3 Vijf perspectieven op wat belangrijk is 2.4 Motivaties van deelnemers bij hun keuzes voor de opties 2.3 Vijf perspectieven op wat belangrijk is 2.4 Motivaties van deelnemers bij hun keuzes voor de opties Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% 27 Introductie: punten verdelen over negen dingen waar de gemeente rekening mee kan houden als het gaat om energie in de toekomst • In deze bijlage wordt behandeld wat inwoners belangrijk vinden als de gemeente nadenkt over energie in de toekomst. De figuur hiernaast laat zien hoe de hoofdvraag hierover eruitzag. • Keuzesituatie. Deelnemers zagen negen opties waar zij in totaal 45 punten over konden verdelen.
Elke deelnemer kreeg deze in willekeurige volgorde te zien. De negen opties zijn: • Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken • We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente • De gemeente moet nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel mogelijk aanmoedigen • De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk blijven • Het landschap moet zo min mogelijk veranderen • De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn • Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken • Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken • We moeten zo min mogelijk energie gebruiken • Extra informatie. Onder de roze informatieknoppen konden deelnemers aanvullende informatie lezen over iedere optie. Figuur 2.1. Afbeelding van de keuzetaak met negen opties
Tekst 100% 28 2.1 Gemiddelde prioritering van de negen opties Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% 29 Gesloten raadpleging Inwoners prioriteren vooral opties die gaan over weinig merken van (het maken van) duurzame energie • Figuur 2.2 laat zien hoe inwoners gemiddeld hun punten hebben verdeeld over de negen opties. • In de resultaten van de gesloten raadpleging zien we dat inwoners gemiddeld de meeste prioriteit geven aan het zo laag mogelijk houden van de energiekosten. Deze krijgt significant meer punten dan de opties erna. • Daarna volgen drie opties die dicht bij elkaar liggen: een kleine kans op stroomstoringen, zo min mogelijk verandering van het landschap en zo min mogelijk overlast in de woonomgeving van duurzame energie. Dit zijn allemaal opties die uiteindelijk zorgen dat inwoners zo min mogelijk merken van het maken van duurzame energie. • De vier opties daaronder (nieuwe manieren om energie te maken, zo min mogelijk energie gebruiken, zo min mogelijk overlast voor dieren en de energie zoveel mogelijk in de gemeente maken) krijgen ongeveer evenveel punten (geen significant verschil). • Het laagst geprioriteerd is de optie over last van duurzame energie bij sport en recreatie. • Bij energie maken in de gemeente is het betrouwbaarheidsinterval groter dan bij de andere opties. Dit betekent dat er meer spreiding is in de antwoorden van inwoners.
Op de volgende pagina gaan we hier verder op in. Betrouwbaarheidsinterval: als iedereen in de gemeente mee zou doen aan de raadpleging, dan bevinden de uitkomsten zich met 95% zekerheid in het roze bereik. We kunnen dus met 95% zekerheid zeggen dat inwoners lage energiekosten voor iedereen de meeste prioriteit geven, omdat er geen overlap is met andere doelen. Van de drie doelen die daaronder staan overlappen de betrouwbaarheidsintervallen. We kunnen dus niet zeggen welke van die drie doelen op nummer twee staat. De volgorde zou ook anders kunnen zijn. Figuur 2.2. Prioritering opties – Gemiddeld De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk blijven De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn Het landschap moet zo min mogelijk veranderen Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel mogelijk aanmoedigen We moeten zo min mogelijk energie gebruiken Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken 2,5 tot 5 punten 0 tot 2,5 punten 5 tot 7,5 punten 7,5 tot 10 punten Meer dan 10 punten Gesloten raadpleging 2,6 4,3 4,3 4,3 4,7 5,8 5,9 6,0 7,0 Tekst
100% Gesloten raadpleging Er zijn zowel inwoners die ‘energie zoveel mogelijk in de gemeente | Figuur 2.3. Spreiding bij prioriteren van de optie: de energie die we gebruiken zoveel mogelijk in de gemeente maken’ veel als weinig punten geven | maken • Figuur 2.3 laat zien hoeveel punten er door hoeveel deelnemers gegeven zijn aan de optie ‘we maken de energie die we gebruiken zoveel mogelijk binnen de gemeente’. Dit noemen we de spreiding van de antwoorden. • Bij iedere optie komt het voor dat er inwoners zijn die het hoog of laag prioriteren. Toch zien we aan de betrouwbaarheidsintervallen op de vorige pagina dat bij | 29% | 8% | 8% | 7% | 9% | 17% | 3% 3% 3% | 8% | 4% de meeste opties inwoners het relatief met elkaar eens zijn. Dan geeft een grote groep ongeveer dezelfde | 1% hoeveelheid punten. Dit is niet het geval als het gaat om zoveel mogelijk energie (die gebruikt wordt) in de | 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% gemeente zelf maken. • In Figuur 2.3 zien we dat er een groep is van 29% die geen punten geeft aan de optie. 23% geeft 1 tot 3 punten. 29% geeft 4 tot 6 punten en 7% geeft 7 tot 9 punten. Tot slot is er een groep van 12% die 10 punten of meer geeft. 0 punten | 1 punt | 2 punten | 3 punten • Dit laat zien dat er verschillende beelden zijn bij de mate waarin de gemeente de energie die gebruikt wordt, binnen de gemeentegrenzen moet maken.
Als de gemeente | 4 punten | 5 punten | 6 punten | 7 punten besluit om dit te doen of juist niet, is er in beide gevallen een groep van meer dan 10% die anders adviseert. Het is | 8 punten | 9 punten | 10 punten | >10 punten dan ook belangrijk om keuzes hierover goed af te wegen en toe te lichten. 30 Tekst 100% Gesloten raadpleging | Open raadpleging Enkele verschillen tussen de open | Figuur 2.4. Prioritering opties – Gemiddeld raadpleging en gesloten raadpleging • Figuur 2.4 toont de uitkomsten van de hoofdvraag van zowel de open raadpleging als de gesloten raadpleging. • In de open versie van de raadpleging zien we dat dezelfde | Open | Gesloten vier opties prioriteit krijgen boven de rest als bij de | raadpleging | raadpleging gesloten versie. Hier zit dus overeenstemming. We zien | De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk blijven | 6,5 | 7,0 wel verschillen in de mate van prioriteit die zij geven (het aantal punten). Op andere doelen zijn ook verschillen. | De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn | 5,3 | 6,0 • Verder opvallend is dat de opties over landschap en | Het landschap moet zo min mogelijk veranderen | 7,1 | 5,9 overlast in de woonomgeving gemiddeld meer punten krijgen.
In de open versie lijkt er daarmee een grotere | Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk last van hebben dat we | 7,2 | 5,8 nadruk te liggen op het beperken van (zichtbare) | duurzame energie maken veranderingen. | Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel mogelijk aanmoedigen | 4,7 | 4,7 • Ook zien we dat het besparen van energie (zo min | We moeten zo min mogelijk energie gebruiken | 3,0 | 4,3 mogelijk energie gebruiken) minder prioriteit krijgt in de open versie. Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken | 4,2 | 4,3 • In bijlage 2.4 gaan we verder in op de argumenten van deelnemers voor hun keuzes. | We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente | 4,4 | 4,3 Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we | 2,6 | 2,6 duurzame energie maken 0 tot 2,5 | 2,5 tot 5 | 5 tot 7,5 | 7,5 tot 10 | Meer dan punten | punten | punten | punten | 10 punten 31 Tekst 100% 32 2.2 Uitsplitsingen naar kenmerken Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% Gesloten raadpleging Verschillen tussen deelnemers die het ‘eens’ en ‘zeer eens’ zijn met | Figuur 2.5.
Prioritering opties – Naar of inwoners het eens zijn met het klimaatdoel van Nederland het klimaatdoel van Nederland In hoeverre ben jij het eens met het klimaatdoel van Nederland? • Figuur 2.5 laat de gemiddelde puntenverdeling zien | Zeer | Eens | Neutraal | Oneens | Zeer uitgesplitst naar de mate waarin inwoners het eens zijn met | eens | (34%)* | (21%)* | (13%)* | oneens het klimaatdoel van Nederland. | (26%)* | (6%)* • Bijna alle groepen, behalve de inwoners die het ‘zeer eens’ zijn met het klimaatdoel, prioriteren de eerste vier opties. Dus | De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk | 4,7 | 7,1 | 8,1 | 8,0 | 10,8 zowel inwoners die het ‘eens’ zijn met het klimaatdoel als | blijven ‘(zeer) oneens’ vinden de energiekosten, kans op | 5,0 | 6,9 | 5,8 | 6,3 | 6,1 stroomstoringen, veranderingen in het landschap en last in | De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn woonomgeving het meest belangrijk. Deze inwoners verdelen hun punten vaker aan opties waar zij direct iets van merken.
| Het landschap moet zo min mogelijk veranderen | 4,4 | 6,2 | 6,0 | 7,2 | 7,5 • De groep die het ‘zeer eens’ is met het klimaatdoel (ongeveer | Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min | 4,1 | 6,0 | 6,2 | 6,9 | 8,2 een kwart van de inwoners) prioriteert drie andere opties: | mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken • | De energie die we gebruiken zoveel mogelijk maken in | Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel | 6,5 | 5,0 | 3,8 | 2,9 | 2,4 de gemeente | mogelijk aanmoedigen • | Nieuwe manieren voor duurzame energie aanmoedigen | We moeten zo min mogelijk energie gebruiken | 6,4 | 3,9 | 3,8 | 3,1 | 1,6 • | Zo min mogelijk energie gebruiken | Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we Deze inwoners geven hun punten vaker aan opties die gaan | duurzame energie maken | 4,0 | 4,4 | 4,2 | 5,0 | 3,4 over energie-opwek. Ze geven geen hele lage prioriteit aan de | We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk meeste andere opties, maar vinden die gemiddeld wel minder | maken in de gemeente | 8,4 | 3,1 | 3,0 | 2,5 | 2,7 belangrijk dan de opties over energie.
| Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk last van hebben dat we duurzame energie maken | 1,5 | 2,4 | 4,1 | 3,1 | 2,4 • We zien vergelijkbare uitkomsten als we de resultaten uitsplitsen naar hoe belangrijk inwoners duurzaamheid vinden en hoeveel energie ze vinden dat de gemeente moet | 0 tot 2,5 | 2,5 tot 5 | 5 tot 7,5 | 7,5 tot 10 | Meer dan opwekken ten opzichte van andere gemeenten. | punten | punten | punten | punten | 10 punten 33 | * Percentages tellen niet altijd op tot 100%, resterend betreft ‘Zeg ik liever niet / Weet ik niet’ Tekst 100% Gesloten raadpleging Veel overeenkomsten tussen | Figuur 2.6. Prioritering opties | – Naar woongebied inwoners uit verschillende gebieden ’t Hof | ’t Loo | Buiten | Luyks- | Riet- | Wee- | Wester- • | Figuur 2.6 laat de gemiddelde puntenverdeling | In welk gebied van Bergeijk woon je? | (38%) | (8%) | gebied(4%) | gestel(19%) | hoven(17%) | bosch(4%) | hoven(11%) zien van inwoners uit verschillende gebieden. • | We zien dat inwoners uit alle gebieden de eerste vier opties hoger prioriteren dan de meeste | De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk | 7,5 | 5,6 | 8,0 | 6,7 | 5,4 | 5,8 | 7,3 andere opties. Over deze opties zijn inwoners, | blijven ongeacht woongebied, het gemiddeld met elkaar | De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn | 6,5 | 6,6 | 5,1 | 5,4 | 5,2 | 5,1 | 6,4 eens.
• | Verder zien we dat de optie ‘de energie die we | Het landschap moet zo min mogelijk veranderen | 5,5 | 6,9 | 6,5 | 6,8 | 5,3 | 8,6 | 5,3 gebruiken zoveel mogelijk maken in de gemeente’ | Inwoners moeten er in hun woonomgeving zo min mogelijk hoger wordt geprioriteerd door met name | last van hebben dat we duurzame energie maken | 5,5 | 5,4 | 6,9 | 6,2 | 4,9 | 9,9 | 5,6 inwoners uit Riethoven en ook relatief hoger door | Nieuwe manieren om duurzame energie te maken zoveel inwoners uit Luyksgestel. | mogelijk aanmoedigen | 5,2 | 5,1 | 4,1 | 4,1 | 4,7 | 2,6 | 4,3 • | Inwoners uit Weebosch verdelen hun punten | We moeten zo min mogelijk energie gebruiken | 4,4 | 4,3 | 4,0 | 3,8 | 4,1 | 5,3 | 4,9 sterker over de opties die gaan over verandering | Dieren moeten er zo min mogelijk last van hebben dat we van het landschap en last in de woonomgeving. | duurzame energie maken | 3,9 | 5,5 | 5,0 | 4,1 | 3,7 | 3,3 | 5,1 • | Tot slot zien we dat de optie over last tijdens sport | We moeten de energie die we gebruiken zoveel mogelijk | 3,9 | 2,9 | 3,1 | 5,0 | 9,6 | 1,2 | 3,5 en recreatie door inwoners uit alle gebieden laag | maken in de gemeente wordt geprioriteerd.
| Inwoners moeten er tijdens sport en recreatie zo min mogelijk | 2,8 | 2,6 | 2,3 | 2,9 | 1,9 | 3,2 | 2,5 last van hebben dat we duurzame energie maken 0 tot 2,5 | 2,5 tot 5 | 5 tot 7,5 | 7,5 tot 10 | Meer dan punten | punten | punten | punten | 10 punten 34 Tekst 100% 35 2.3 Vijf perspectieven op wat belangrijk is Inhoudsopgave Inhoudsopgave Tekst 100% 36 Introductie: Latente Klasse Cluster Analyse • Naast de gemiddelde resultaten, hebben we ook een Latente Klasse Cluster Analyse (LKCA) uitgevoerd. Figuur 2.7 hiernaast geeft een korte introductie op deze methode. • De LKCA onderscheidt vijf groepen deelnemers die op een vergelijkbare manier hun punten hebben verdeeld over de negen opties. De uitkomsten van de LKCA zeggen iets over welke groepen inwoners er in de gemeente zijn en wat hun voorkeuren en zorgen zijn. • In de hierop volgende pagina’s staat per cluster uitgeschreven welke keuzes deelnemers maken, welke zorgen ze zich maken en welke sociaal-demografische kenmerken relatief vaak voorkomen in de groepen. In dit hoofdstuk → Figuur 5.2 - LKCA: Vijf verschillende clusters, op basis van antwoorden over taken → Figuur 5.3 tot en met 5.6 - LKCA, cluster 1, 2, 3 en 4 Figuur 2.7.
Toelichting op de Latente Klasse Cluster Analyse De Latente Klasse Cluster Analyse (LKCA) • De latente klasse clusteranalyse (LKCA) is een statistische methode die verschillende groepen deelnemers (clusters) zoekt, die vergelijkbare antwoorden geven. De methode kijkt ook of er statistisch significante kenmerken in deze clusters te ontwaren zijn. • In de LKCA is de puntenverdeling meegenomen, maar ook andere vragen. Namelijk demografische kenmerken (gender, leeftijd, opleidingstype en woongebied), houding ten opzichte van het klimaatdoel, doel van de gemeente, en hoe belangrijk duurzaamheid is. • De LKCA is alleen uitgevoerd voor de gesloten versie van de raadpleging, omdat hier representatieve uitspraken over gedaan kunnen worden. Deze resultaten zijn representatief voor de bevolking van de gemeente Bergeijk op de kenmerken gender, leeftijd, opleidingstype en woongebied. De Latente Klasse Cluster Analyse (LKCA) • De latente klasse clusteranalyse (LKCA) is een statistische methode die verschillende groepen deelnemers (clusters) zoekt, die vergelijkbare antwoorden geven. De methode kijkt ook of er statistisch significante kenmerken in deze clusters te ontwaren zijn. • In de LKCA is de puntenverdeling meegenomen, maar ook andere vragen.
Namelijk demografische kenmerken (gender, leeftijd, opleidingstype en woongebied), houding ten opzichte van het klimaatdoel, doel van de gemeente, en hoe belangrijk duurzaamheid is. • De LKCA is alleen uitgevoerd voor de gesloten versie van de raadpleging, omdat hier representatieve uitspraken over gedaan kunnen worden. Deze resultaten zijn representatief voor de bevolking van de gemeente Bergeijk op de kenmerken gender, leeftijd, opleidingstype en woongebied. Tekst 100% Gesloten raadpleging Vijf perspectieven op energie in de | Figuur 2.8. LKCA: vijf verschillende clusters toekomst • Figuur 2.8 laat de uitkomsten van de LKCA zien. Er zijn vijf | Cluster | Cluster | Cluster | Cluster | Cluster groepen te onderscheiden met verschillende voorkeuren: | 1 | 2 | (18%)3 | 4 | 5 1. Cluster 1: deelnemers in dit cluster verdelen hun | (43%) | (22%) | (9%) | (9%) punten gematigd over alle opties en prioriteren zo laag mogelijke energiekosten het hoogst. 2. Cluster 2: deze groep kenmerkt zich doordat ze opties | De energiekosten moeten voor iedereen zo laag mogelijk | 6,5 | 6,9 | 7,0 | 4,4 | 14,4 die over energie gaan hoger prioriteren dan de andere | blijven opties. | De kans op stroomstoringen moet zo klein mogelijk zijn | 5,5 | 6,7 | 6,6 | 6,5 | 6,1 3.