Bijlage 2 Bijlagenbundel bij Kadernota Geldzorgen in de Kempen 2025-2028

Echter 11 respondenten beoordelen het contact met MD als goed, 6 als gemiddeld en 1 als onvoldoende.

Verder wordt de dienstverlening zelf voornamelijk met een gemiddeld beoordeeld, namelijk 8 keer. Daarnaast 1 keer met een onvoldoende en 6 keer met een goed. Opnieuw wordt vertrouwen in de inwoner genoemd als verbeterpunt. Ook is gevraagd aan de respondenten om te beoordelen of inwoners zich gehoord voelen als ze in contact staan met MD. 9 respondenten geven dit een gemiddeld en 8 een goed. 8. flankerende thema’s We zien dat armoedeproblematiek effect heeft op andere leefgebieden. Onderzoek wijst uit dat armoede zich uit in (zeer) beperkte financiële middelen, toename van stress, sociale uitsluiting, gezondheidsproblematiek en beperkte toegang tot onderwijs. Mensen mijden bijvoorbeeld een medisch specialist of tandarts eerder, omdat men niet weet welke kosten dit met zich meebrengt. Aan de respondenten is gevraagd welke gevolgen van geldzorgen zij zien in hun dagelijkse werk.

Ten eerste geven de respondenten aan dat geldzorgen vooral leiden tot stress en onzekerheid over de toekomst. Dit leidt volgens hen vaak in het niet mee kunnen doen met hun omgeving of juist in fysieke problemen. Ook spanningen in het gezin, eenzaamheid en verslaving worden genoemd als gevolgen van geldzorgen. De respondenten werken vaak samen met andere disciplines om inwoners te helpen met armoede op andere leefgebieden. 9 respondenten doen dit vaak, 5 soms en 3 nauwelijks. Er wordt het vaakst aangeklopt bij een bewindvoerder, kinderopvang of voedselbank. Suggesties ter verbetering van deze samenwerking zijn het opstellen van duidelijke richtlijnen voor alle partners, creëren van een duidelijk overzicht van alle mogelijkheden/informatie voor de doelgroep. Daarnaast wordt het afstemmen met elkaar en aanwijzen van één regievoerder benoemd. 9. Algemeen Thema’s die gemist worden zijn koppelingen met de medische sector, bijvoorbeeld de huisarts, om zo mensen die zorg mijden te bereiken óf juist mensen die een intensievere zorgvraag hebben. Ook woningnood wordt genoemd als prominente factor voor zorgen en onzekerheid. Twee punten die nog worden meegegeven, gaan over het beeld dat armoede verschuift. De echte armoede komt voor bij mensen die werken en een behoorlijk inkomen hebben en hoge vaste lasten.

Daarnaast komen mensen met problemen vaak door toedoen van een vertrouwenspersoon in actie. Het gaat er dus niet alleen om dat we mensen in armoede weten te bereiken, maar ook de mensen om hen heen waartussen zich vertrouwenspersonen bevinden. Vaak is hun inbreng nodig om de definitieve stap naar hulpverlening te zetten.

Bijlage 5 Uitkomsten thematafels Geldzorgen met partners 7 mei 2024 In het voorjaar van 2024 hebben de vier gemeenten een vragenlijst ontwikkeld en deze verspreid onder alle samenwerkingspartners (zowel professioneel als vrijwillig) die in hun uitvoeringspraktijk nauw in contact staan met inwoners die te maken hebben met een laag inkomen en/of schulden. De uitkomsten van de vragenlijst hebben we geanalyseerd en de belangrijkste thema’s gecategoriseerd. Die uitkomsten staan in de samenvatting uitkomsten vragenlijst. Op 7 mei 2024 hebben we vervolgens met een selectie van organisaties (wederom zowel professioneel als vrijwillig) in drie groepen verder ingezoomd op de uitkomsten van de vragenlijst. Hierbij waren zo’n 22 aanwezigen, waarbij 13 organisaties vertegenwoordigd waren. GROEP 1 Het gesprek heeft zich vooral gericht op het thema: ondersteuning bij betalingsachterstanden/schulden Bekendheid met ondersteuningsaanbod o Een dorpsondersteuner werkt heel laagdrempelig. Handig om een dorpsondersteuner als contactpersoon te hebben. In Bergeijk werkt dat heel goed. De ervaringen in Bladel en Reusel-De Mierden zijn ook positief. In Eersel minder. o Inwoners ervaren echt een drempel om naar de gemeente te stappen voor hulp. Het is daarom fijn samenwerken met CordaadWelzijn.

Inwoners hebben bij de gemeenten het beeld dat eerst alles op tafel moet, terwijl een inwoner gehoord/gezien wil worden. Het zou goed zijn om voor het eerste contact alle drempels weg te nemen. Een open eerste gesprek en van daaruit praktische stappen zetten. Mensen haken af als ze meteen stukken mee moeten nemen. Die stap is voor inwoners te groot. o Bij een huisbezoek is de drempel laag, maar daarna moet een inwoner het statische proces in. o Conclusie: de eerste stap is de inwoner echt horen en zien. o Financiële zorgen geven heel veel stress. Mensen merken dat soms pas achteraf als ze ondersteuning hebben van een bewindvoerder. Dat geeft veel rust. o Er zijn veel mensen die het goed allemaal zelf kunnen regelen, maar even hulp nodig hebben om orde op zaken te stellen. o Er is een zorg om mensen die net overal buiten vallen. Als mensen hun best doen om meer te verdienen, vallen ze buiten de boot. o Gebruik de borden bij de toegangswegen om ondersteuning te promoten. Zet dingen die mensen willen zien, goed zichtbaar op de website. Vooral het laagdrempelig aanbod goed in beeld brengen. o Hanteer een duidelijke en “open” naam zoals het loket van A tot Z in Reusel-De Mierden. Doelgroep o Richt je op life events. Als het mis gaat, zien mensen het niet meer zitten. o WSZ-starters hebben te weinig kennis om een huis te runnen. o Ben bewust van wat je communiceert.

GROEP 2 Thema: doelgroepen, oorzaak geldzorgen, effecten op andere leefgebieden o Oorzaken van armoede/schulden: zichtbaarheid, gebrek aan digitale vaardigheden (de weg weten), als je er nooit gebruik van hebt gemaakt in het verleden, dan weet je niet welk aanbod er allemaal is. o Kun je vanuit de BRP bij bepaalde life-events informatie toesturen of meegeven aan inwoners over het hulpaanbod. Bijvoorbeeld bij een overlijden, 18 jaar worden, scheiding, geboorte. o Wellicht kunnen ook andere partners als scholen, praktijkondersteuners en huisartsen doorverwijzen. Hiervoor is dan ook een samenwerking nodig, ze moeten goed op de hoogte worden gebracht van het aanbod. o Signaalfuncties van scholen en verenigingen (makkelijker 1 op 1 met een ouder te praten). o Verenigingen: in contributiebrieven zinsnede opnemen over aanbod Leergeld of posters ophangen over aanbod (waar blik van leden op valt). o Leergeld: over het algemeen aanbod bekend bij verenigingen/stichtingen. Thema: effecten van armoede op andere leefgebieden o Ook een effect op een IQ op de mens. o Voorziening vanuit Jeugdwet/Wmo wordt soms ingezet, terwijl hier bestaansonzekerheid of financiele problemen aan ten grondslag liggen. o Vertrouwen in de overheid (wantrouwen versterkt).

o o o o o

o o o o

Suggesties ter verbetering: meer gebruik maken van elkaars kwaliteiten en kennis (bijv. thuisadministratie en voedselbank) Bijeenkomsten organiseren: weten we van elkaar wat we doen en hoe? Een gezicht erbij hebben, maakt het makkelijker om hulp te vragen. Oorzaak zit ook in versnippering van het aanbod. Een loket en een regievoerder (generalisten versus specialisten) zou mooi zijn. Voor sommige inwoners is de stap naar de gemeente te groot en is er behoefte aan een laagdrempeliger loket. Inkomensvoorzieningen verschillen tussen gemeenten (bijv. tussen Kempen en Eindhoven) en ook de bedragen kunnen verschillen. De Energietoeslag als voorbeeld -> verschil tussen netto en bruto bedragen (dan mis je mensen aan de voorkant; die denken dat ze niet meer in aanmerking komen). Complexe formulering (tussen bepaalde begrippen). -> zorg voor eenvoudig woordgebruik. Zorg dat op verschillende plekken waar mensen zitten die informatie moeten geven; dat het totaalaanbod beschikbaar is voor de doorverwijzers (van inwoners). Geldfit -> potjescheck (Informatieplein) laten gebruiken door professionals. Iedereen zou hier van op de hoogte moeten zijn. Huisvesting professionals van MD van de GRSK/KempenPlus is erg versnipperd in de Kempen. Als alle disciplines bij elkaar zitten, levert dat veel op.

Thema: taboe of geldzorgen o Bijeenkomsten worden georganiseerd (locatie is belangrijk, waar mensen anoniem naar binnen kunnen lopen): bijv. MFA’s, Muzenval, bibliotheek etc. o Stempel van armoede en schulden er af halen in uitnodigingen en informatie over het aanbod. Positief labelen, financieel fit. o Campagne met ervaringsdeskundigen: ASD denkt dat dit géén goed idee is. Zichtbaarheid in dorpen (laagdrempelig) is het belangrijkste. o We hebben hier ook met een andere doelgroep te maken dan bijv. in de stad Eindhoven (waar veel meer anonimiteit is). In de Kempen ook veel meer ‘ons kent ons’. Dus moet je het netwerk goed geinformeerd houden (om de inwoners heen). o Vroegsignalering (i.s.m. SHV -schuldhulpverlening): op de mensen af gaan! Woningcorporaties moeten melden. o Verandering in deurwaarders etc. -> pauzeknop vanuit SHV op het moment dat de inwoner hulp accepteert. o Collega’s van kwijtschelding gemeentelijke belastingen kunnen niet in dezelfde systemen als bijv. SHV. Alleen met toestemming van de inwoner kan er gedeeld worden. Thema: Bekendheid met ondersteuningsmogelijkheden o Mensen zijn niet bezig met aanbod totdat ze het daadwerkelijk nodig hebben. Dus ook al communiceer je regelmatig, de inwoner moet het maar net zien. Belangrijk dat de partij waar de inwoner wel aanklopt in elk geval op de hoogte is en kan doorverwijzen. Een warme overdracht kan helpend zijn.

o Partners weten wat er is, maar wat iedereen precies doet of voor hulpaanbod heeft, is ingewikkeld. Dat is misschien ook niet altijd noodzakelijk, maar wel het door kunnen verwijzen naar de juiste andere partners. o Doorverwijzen (bijv. vanuit Wmo naar SHV/SRW) is altijd een goede optie -> gebeurt dat voldoende en staat dat dan voldoende op ieders netvlies? o Overzicht/flyer met aanbod paraat hebben kan ook helpen. o Wmo: behandelt financiën altijd als leefgebied (schaamte/verlegenheid kan daarin ook een rol spelen). Maar inwoners kunnen ook het gevoel krijgen: waar bemoei je je mee? (je vraagt een rolstoel aan, en waarom moet je weten of we kunnen rondkomen?). Een inwoner laat ook niet altijd het achterste van zijn tong zien. GROEP 3 Thema: Taboe op geldzorgen o Signaleren door senioren KBO / niet-pluis gevoel wordt herkend door mensen die mee gaan helpen om formulieren in te vullen bij inwoners. Mensen weten vaak niet dat er hulp is. o Er is veel schaamte, als ze eenmaal de drempel over zijn om hulp te accepteren, maakt het soms wel makkelijker. o Als je achter voordeur komt, kun je hulp aanbieden. o Signaleren / via contacten op scholen – Leergeld. Leergeld is aanwezig bij open dagen op scholen en bij informatieavonden. Mogelijk is het taboe op het gebruik van Leergeld kleiner. Leergeld heeft folders voor kinderen die 18 worden.

Leergeld verwijst minder door voor ouders/voor volwassenen. Bij schulden wordt wel link gelegd naar SHV. Leergeld verwijst ook naar Voedselbank. Indien de

o

o o o o o o o o o o o

financiële huishouding niet op orde is wordt contact gezocht met hulpverlening vanuit gemeenten of andere organisaties. Besteedbaar inkomen van alleenstaande ouders staat wel onder druk, verhoging kindgebonden budget, er wordt gekeken naar een andere berekening van besteedbaar inkomen. Op dit moment gaat Leergeld uit van 130% van de bijstandsnorm, maar ze overwegen om huurtoeslag etc. mee te nemen. Partijen erkennen dat voorliggend veld kan signaleren. Taboe gevoel groter is in kleinere kernen dan in grotere kernen. Zichtbaar zijn in de kleine kernen > werkt dat? Groep denkt van niet. Door energietoeslag een grotere groep in beeld gekregen > energietoeslag; hier zit geen taboe op. Wat is bijzondere bijstand eigenlijk? dit heeft een bepaald woord of idee > meer schaamte. “bijstand” klinkt negatief. Laagdrempelige manier van informatie verschaffen is belangrijk > makkelijkere informatie beschikbaar maken. Vaker communiceren over regelingen, in plaatselijke krantjes. Informatiepunt > weinig bekendheid > openingstijden is aandachtspunt. Anderstaligen bereik je op een andere manier. Iemand vinden die bereid is om verhaal te doen (ervaringsdeskundige) – communicatie. Bekendheid van partijen onderling is belangrijk. Ook zorgpartners betrekken bij de aanpak van armoede. Wachtkamer JGZ – monitor met allerlei berichten.

Huisartsen / verloskundigen / JGZ > hun communicatiemanieren gebruiken om onze regelingen en organisaties bekend te maken. Hulp bij aanvragen van toeslagen en dat gebruiken om door te verwijzen naar ander aanbod. Toeslagen zoals zorgtoeslag is iets wat iedereen kent en makkelijk aanvraagt. Als je hulp aanbiedt bij aanvragen van bijv. zorgtoeslag > ook verwijzen naar ander aanbod.

Bekendheid met regelingen o Professionals zijn bekend met regelingen, maar weten ook niet alles. o Inwoners zijn onbekend met regelingen/ondersteuning. o Regels en regelingen wordt niet ervaren als ’n prettig woord. o Voorlichting via de juiste kanalen is belangrijk. In eenvoudige taal. Welke woorden gebruik je. Hoe is de vindbaarheid op websites, de wijze van aanvragen. Wellicht kan hier nog in verbeterd worden. Vermijd woorden zoals bijstand. Geen afkortingen. Laat de informatie vooraf lezen door mensen uit de doelgroep. Snappen zij het? o Maak een boekje wat je allemaal kunt aanvragen. o Gebruik maken van andere kanalen zoals nieuwsbrief van senioren. Of bijvoorbeeld buurtgezinnen. o Een netwerk opzetten van partners waar we informatie kunnen delen. Reclamecampagne en die verspreiden via netwerkpartners. o Stichting Anders. Helpen bij bijv. inrichten van woningen bij mensen die geen geld hebben. Of andere klussen. Toegang o Vindbaarheid; informatie op websites van gemeenten is niet duidelijk / makkelijk vindbaar. o Zijn er fysieke plekken waar mensen vragen kunnen stellen of hulp krijgen bij aanvragen van regelingen. Voor mensen die niet goed zijn in Nederlands of mensen met een beperking kan het lastig zijn zelf formulieren in te vullen. Het is belangrijk dat zij hulp kunnen krijgen met het invullen.

o Rekentool – waarmee je vanaf de bank kunt berekenen of je ergens recht op hebt. Is dit mogelijk om dit ook op gemeentelijke websites te zetten? o “Waar mensen recht op hebben”. Belangrijk om wel te blijven kijken naar wat mensen nodig hebben. Bijvoorbeeld met de Energietoeslag. Daar hadden groepen mensen recht op, maar hadden ze het ook allemaal echt nodig? o Je zou eigenlijk naar hele situatie moeten kijken. Is er nog meer of andere hulp nodig. Zo worden er bijvoorbeeld geen klantgesprekken gevoerd bij een aanvraag bijzondere bijstand. Dat is ooit wel jammer want daardoor kan je een klant niet wijzen op andere vormen van ondersteuning. o Aanvragen van subsidie muziekonderwijs kan beter. Mensen met laag inkomen die pianoles willen volgen. Vooraf betalen en achteraf terugbetalen. Art4U > Eersel/Bergeijk; dat werkt wel beter. o Voorzieningen bij elkaar kan helpen voor de vindbaarheid > kledingbank en voedselbank in één pand. o Dorpsondersteuners zoals in Bergeijk is georganiseerd wordt gezien als veel meerwaarde. o Ouderenconsulent Bladel wordt als veel meerwaarde gezien. o Kluskar in Veldhoven / klusbus > komen achter de voordeur. o Gebruik maken van elkaars netwerk. o Groepen die in langdurige armoede leven– psychiatrie en verslaving vragen wel. Levenslange armoede zonder dat ze in de problemen zitten. Is dat dan armoede?

Bijlage 6 Uitkomsten Kempencongres met raads- en commissieleden over armoede 22 mei 2024 Op woensdag 22 mei 2024 is er Kempencongres georganiseerd met als thema armoede, schulden en de nieuwe kadernota Geldzorgen. Tijdens het Kempencongres konden de vier gemeenteraden, maar ook commissieleden en colleges van de Kempengemeenten elkaar ontmoeten en uitwisselen op dit thema. De avond begon met een ‘serious game’ onder begeleiding van het Nibud. Raads- en commissieleden hebben hier zelf ervaren hoe het is om voor ‘1 dag arm’ te zijn door in de huid te kruipen van een echtpaar met geldzorgen en schulden. Vervolgens hebben de aanwezigen een toelichting op het proces voor de nieuwe kadernota Geldzorgen gekregen en een eerste inkijkje in de resultaten van het onderzoek van onderzoeksbureau KWIZ. Zij lieten middels de Inkomenseffectrapportage (IER) zien of en wanneer er sprake is van een armoedeval wanneer een inwoner tegen een hoger inkomen gaat werken. Tot slot hebben we input opgehaald bij de raads- en commissieleden met behulp van MentiMeter. We hebben diverse vragen gesteld onderverdeeld in dezelfde thema’s zoals voorgelegd aan de samenwerkingspartners tijdens de thematafels.

Welke thema’s vind je belangrijk als het gaat om armoede en schulden in de Kempen? Dat zijn met name: o Meedoen, participatie o Taboe doorbreken, bespreekbaar maken o Voorkomen, vroegsignalering o Vertrouwen, toegankelijkheid, laagdrempelig, ondersteuning Hieronder de volledige woordwolk gebaseerd op 100 antwoorden

Wat moeten we zeker behouden Wat vaak wordt genoemd of wat opvalt: o Met stip op nummer een: Leergeld. o Mogelijkheid tot maatwerk bieden wordt ook vaak genoemd. o Net als het loket o Verder komen voorzieningen als bijvoorbeeld de voedselbank, thuisadministratie en kledingbank een paar keer terug. o Samenwerking wordt ook een paar keer genoemd. Verder wordt zowel beleidsvrijheid per gemeente genoemd als eenduidige regelingen in de Kempen. o En verschillende termen om aan te duiden dat hulpaanbod laagdrempelig is, dichtbij en betrokken, vertrouwen, persoonlijke begeleiding, eenvoudig. Wat kan er versterkt en verbeterd worden Wat vaak genoemd wordt of wat opvalt: o Laagdrempelige toegang / toegankelijkheid wordt heel vaak genoemd o Net als begrijpelijke informatie / eenvoudige taal o En voorlichting op scholen en budgetvoorlichting

o o o

Verder wordt verschillende keren genoemd een ruimer minimabeleid Verder komt nog een paar keer terug promotie om de bekendheid van de regelingen te vergroten. En een integrale loketfunctie

Wat wil je terugzien in de nieuwe kadernota n.a.v. de presentatie van KWIZ en de serious game o Laagdrempelig, toegankelijk, begrijpelijk, eenvoudig o Vertrouwen, aandacht voor de mens, persoonlijk contact en meer begrip o Werken moet lonen o Ondersteuning van mensen die niet op het minimum zitten. Waarom vragen inwoners geen ondersteuning volgens de raads- en commissieleden? Elke reden vraagt een eigen andere aanpak.

Suggesties om taboe op armoede te doorbreken Wat vaak wordt genoemd of wat opvalt: o Voorlichting algemeen en voorlichting op scholen wordt heel vaak genoemd o Verder wordt veel informeren via andere partijen als werkgevers, KBO’s, het verenigingsleven per kern, dorpsondersteuners, Zonnebloem en andere wegen zoals KempenTV. Dus gebruik van het hele netwerk en de maatschappelijke infrastructuur. o Ervaringsdeskundigen betrekken wordt een paar keer benoemd. o Verder wordt een enkele keer genoemd: niet veroordelen, mogelijkheid voor digitaal contact en logenoten contact. Suggesties om het niet gebruik van regelingen tegen te gaan Wat vaak wordt genoemd: o Wat het meeste wordt genoemd is dat als men een regeling aanvraagt, we meteen ook de andere regelingen aanbieden. En inzicht geven in het gehele aanbod. o Verder wordt veel genoemd: Maak het simpeler: één loket, eenvoudig, laagdrempelig, dichtbij. o Verder komen zaken terug die hierboven al veel benoemd zijn zoals voorlichting. Wat wil de raad ons tot slot nog meegeven Tot slot nog een paar opmerkingen die nog gemaakt zijn bij de laatste sheet. o Toon lef en blijf pionieren. o Simpel houden o Werk vanuit vertrouwen o Hulp van netwerk niet bestraffen