CConstaterende datBergeijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Publieksversie Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk

Commissie Grondgebied zaken 26 november 2026, gemeente BergeijkBij agendapunt: Keuzenota energiestrategie11.194 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Energiestrategie 2027-2030 Energiestrategie 2027 – 2030 gemeente Bergeijk Gemeente Bergeijk | december 2026 Inhoud 1 | Pagina 5–10 | 2 | Pagina 11–22 | 3 | Pagina 23–26 Inleiding | De energieopgave van | Onze uitgangspunten Aanleiding, context en totstandkoming | Bergeijk | Waar we voor staan bij de van de Energiestrategie | Energieverbruik, potentie voor opwek | energietransitie en veranderende energiemix 4 | Pagina 27–35 | 5 | Pagina 36–41 | 6 | Pagina 42–43 Onze ambitie en keuzes | Onze koers de komende | Monitoring en evaluatie Energieneutraal in 2050 en keuzes per | jaren | Bijsturen, evalueren en verantwoorden thema | Twee sporen tot en met 2030 Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 2 Voorwoord Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 3 Beste lezer, De energietransitie raakt iedereen. Inwoners, ondernemers, agrariërs, maatschappelijke organisaties en de gemeente staan samen voor de opgave om ons energiesysteem klaar te maken voor de toekomst. De afgelopen jaren hebben laten zien hoe belangrijk energie is voor onze samenleving. De beschikbaarheid van energie heeft steeds meer invloed op de ontwikkeling van woningen, bedrijven, voorzieningen en duurzame initiatieven. Tegelijkertijd staan we voor keuzes over hoe we omgaan met schaarse ruimte, de druk op het elektriciteitsnet en onze ambities op het gebied van duurzaamheid.

Met deze Energiestrategie leggen we vast welke koers we de komende jaren volgen en hoe we samen werken aan een betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig energiesysteem. Bij het opstellen van deze Energiestrategie hebben we niet alleen gekeken naar technische oplossingen en beleidsdoelen. We zijn vooral in gesprek gegaan met de mensen die in Bergeijk wonen, werken en ondernemen. Tijdens bijeenkomsten, gesprekken en een raadpleging hebben inwoners en organisaties hun zorgen, ideeën en aandachtspunten met ons gedeeld. Die inbreng heeft zichtbaar zijn weg gevonden naar deze Energiestrategie. Uit die gesprekken kwam een duidelijke boodschap naar voren. Inwoners vinden het belangrijk dat we stappen zetten richting een duurzame energievoorziening, maar wel op een manier die past bij Bergeijk. Met respect voor ons landschap, oog voor gezondheid en leefbaarheid, en aandacht voor een betaalbare energierekening voor inwoners en bedrijven. Ook werd duidelijk dat samenwerking, lokaal profijt en een eerlijke verdeling van lusten en lasten belangrijke voorwaarden zijn om de energietransitie samen vorm te geven. Deze Energiestrategie geeft richting aan de keuzes die we de komende jaren maken. Het gaat daarbij niet alleen om duurzame energieopwekking, maar ook om energiebesparing, warmte, opslag en een slimmer gebruik van het energiesysteem. Daarbij kiezen we voor een integrale benadering.

Energie staat niet op zichzelf, maar hangt nauw samen met de opgaven waarvoor Bergeijk staat op het gebied van wonen, economie, mobiliteit en de kwaliteit van onze leefomgeving. Ik wil iedereen bedanken die heeft meegedacht en bijgedragen aan de totstandkoming van deze Energiestrategie. De energietransitie kunnen we alleen samen realiseren. De betrokkenheid en inzichten van inwoners, ondernemers en organisaties vormen daarvoor een waardevolle basis. Lindy Wijnen Wethouder Energietransitie Samenvatting Een realistisch pad We werken stap voor stap aan onze ambitie, met concrete resultaten tot en met 2030. Energieneutraal in 2050 In 2050 wekken we binnen de gemeente evenveel hernieuwbare energie op als we verbruiken. Inzet op energiebesparing Isolatie, besparing bij bedrijven en de overstap op warmtepompen verlagen de energievraag fors.

Thema Belangrijkste keuze tot en met 2030 Energiebesparing Basis van de energietransitie, met een actieve rol van de gemeente Warmte Prioriteit voor de warmtetransitie en ambitieuze inzet geconcretiseerd in het warmteprogramma in 2027 Energiesysteem Lokaal opgewekte energie zo veel mogelijk lokaal benutten en delen in een energiegemeenschap Elektriciteit Lokaal opwekken met beschikbare technieken, afgestemd op vraag en netcapaciteit Mobiliteit De autonome ontwikkeling richting elektrisch vervoer faciliteren Spoor 1 · Energiebesparing en warmtetransitie De basis van onze aanpak richting 2050. Spoor 2 · Een toekomstbestendig energiesysteem Slim omgaan met het elektriciteitsnet en opwek koppelen aan lokale vraag. Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 4 Hoofdstuk 1 Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 5 Inleiding Aanleiding De gemeente Bergeijk staat voor een belangrijke opgave in de verduurzaming van de samenleving. Woningen en gebouwen worden de komende jaren steeds meer met elektriciteit verwarmd en samen met de elektrificatie van vervoer en bedrijvigheid zorgt dit voor een toename van het elektriciteitsverbruik in de gemeente. Tegelijkertijd moeten inwoners, maatschappelijke voorzieningen en bedrijven ook in de toekomst beschikken over voldoende, betrouwbare en betaalbare energie.

De gemeente heeft een rol in de nationale en regionale klimaatdoelen, en ondervindt tegelijkertijd de effecten van landelijk en regionaal beleid op het gebied van klimaat, energie en ruimte. Om richting te geven aan de lokale energietransitie en de keuzes voor de lange termijn te onderbouwen, is een lokale Energiestrategie nodig. In deze strategie wordt beschreven welke keuzes de gemeente maakt voor de ontwikkeling van het lokale energiesysteem. In 2009 formuleerden de Kempengemeente de gezamenlijke ambitie om in 2025 energieneutraal te zijn. Deze ambitie werd op basis van een motie in 20211 gewijzigd naar “Bergeijk energieneutraal in 2030”. In september 2024 heeft de gemeenteraad het college middels een motie2 verzocht het energiedoel “Bergeijk energieneutraal in 2030” opnieuw te onderzoeken. Daarnaast heeft de raad gevraagd om alternatieve mogelijkheden voor energieopwekking te verkennen en het beleid voor grootschalige zonne- en windenergie te herzien. Uit de Rapportage energiedoelstelling gemeente Bergeijk (bijlage 1) blijkt dat het huidige doel om in 2030 energieneutraal te zijn niet haalbaar is. Daarom stelt de gemeente een nieuwe Energiestrategie op met realistische ambities en doelen voor de periode tot 2030 en daarna.

Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 6 HOOFDSTUK 1: INLEIDING 1 Motie aan de orde van de dag (GL-PvdA) “Opnieuw vastleggen ambitie energieneutraal” d.d. 3 juni 2021 2 Motie vreemd aan de agenda (CDA VVD) inzake Herzien beleid Grootschalige zonne- en windenergie in Bergeijk d.d. 26-09-2024 Aanleiding Binnen het veranderende energiesysteem zijn beschikbaarheid, betaalbaarheid en betrouwbaarheid van energie niet langer vanzelfsprekend. Door netcongestie staat de beschikbaarheid van energie steeds vaker onder druk en worden ruimtelijke en economische ontwikkelingen beperkt. Daarnaast is Nederland voor een deel afhankelijk van energie en grondstoffen uit het buitenland3. Geopolitieke ontwikkelingen en prijsschommelingen op de energiemarkten maken duidelijk dat ook een betaalbare en betrouwbare energievoorziening aandacht vraagt. Met het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) en het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) werkt de Rijksoverheid aan een duurzaam, betrouwbaar en robuust energiesysteem en de daarvoor benodigde energie-infrastructuur. Deze nationale plannen geven richting aan de ontwikkeling van het energiesysteem in Nederland, maar de uitvoering daarvan vindt grotendeels plaats op lokaal en regionaal niveau.

Daarom wil de gemeente Bergeijk met de Energiestrategie op lokaal niveau richting geven aan de wijze waarop energie wordt opgewekt, opgeslagen, verdeeld en gebruikt. Zo draagt de gemeente bij aan een betrouwbare, betaalbare en toekomstbestendige lokale én landelijke energievoorziening. Met de Energiestrategie neemt de gemeente regie op de uitvoering van de energietransitie in Bergeijk. De strategie helpt om ontwikkelingen op het gebied van energie, ruimte, economie en leefomgeving in samenhang af te wegen en geeft richting aan de ontwikkeling van het toekomstige energiesysteem in Bergeijk. De Energiestrategie biedt het kader om keuzes te maken en deze te verbinden aan andere maatschappelijke opgaven binnen de gemeente. Leeswijzer De Energiestrategie 2027-2030 vormt het overkoepelende kader voor het energiebeleid van de gemeente Bergeijk en beschrijft de ambities, uitgangspunten en keuzes voor de ontwikkeling van het lokale energiesysteem. Na een toelichting op de beleidscontext en het totstandkomingsproces wordt in hoofdstuk 2 de energieopgave van de gemeente Bergeijk beschreven op basis van de Rapportage Energiedoelstelling gemeente Bergeijk, van adviesbureau Stantec (bijlage 1). Hoofdstuk 3 introduceert de uitgangspunten die zijn opgesteld op basis van een participatietraject, uitgevoerd door onderzoeksbureaus Afdeling Buitengewone Zaken en Populytics.

Deze uitgangspunten vormen in hoofdstuk 4 de basis voor ambities en strategische keuzes binnen de verschillende thema’s van de energietransitie. In hoofdstuk 5 wordt de koers tot en met 2030 uiteengezet. Tot slot beschrijft hoofdstuk 6 de uitvoering en monitoring van de Energiestrategie. Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 7 HOOFDSTUK 1: INLEIDING 3 77% van de energie die in 2025 in Nederland verbruikt werd kwam uit het buitenland (bron: energietransitie.nl) HOOFDSTUK 1: INLEIDING Context De Energiestrategie is ontwikkeld met inachtneming van bestaand lokaal en | een verkeerssysteem dat bereikbaar, leefbaar, veilig en duurzaam is. Het Parkeer- regionaal beleid. Hier is het huidige uitvoeringsprogramma BErgeijkENERGY 2025- | en Elektrisch Laden Beleid 2025 en de ambities uit Bergeijk Fietst geven hier verdere 2026 belangrijk omdat dit momenteel invulling geeft aan het energie- en | invulling aan door in te zetten op elektrisch vervoer, laadinfrastructuur, klimaatbeleid van de gemeente. Het programma richt zich onder andere op | hoogwaardige fietsverbindingen en duurzaam reisgedrag. De Energiestrategie sluit energiebesparing, de opwek van duurzame energie, de warmtetransitie en het | hierop aan door kaders te bieden voor de energievoorziening, energie-infrastructuur ondersteunen van inwoners en bedrijven bij verduurzaming.

De uitgangspunten uit | en netcapaciteit die nodig zijn voor de verdere elektrificatie van mobiliteit en de de Transitievisie Warmte zijn een belangrijke basis voor BErgeijkENERGY. Voor de | verduurzaming van vervoer. warmtetransitie wordt momenteel gewerkt aan een | Warmteprogramma, dat de | Met de Regionale Energiestrategie (RES) werkt de Metropoolregio Eindhoven uitgangspunten en het plan van aanpak voor het verduurzamen van de gebouwde | (MRE) met 21 gemeenten samen aan de doelstellingen uit het Klimaatakkoord, omgeving en het afbouwen van het gebruik van aardgas beschrijft. De strategische | zoals het realiseren van hernieuwbare opwek van energie op land, verduurzaming keuzes uit deze Energiestrategie worden verwerkt in het Warmteprogramma. De | van de gebouwde omgeving, duurzame warmte en het energiesysteem van de Energiestrategie 2027-2030 wordt vervolgd met bijbehorend Uitvoeringsprogramma | toekomst. Om de regionale doelen te realiseren zijn zoekgebieden voor Energiestrategie 2027-2028. Deze beleidsdocumenten vervangen het | grootschalige hernieuwbare opwek in kaart gebracht. In de gemeente Bergeijk is uitvoeringsprogramma BErgeijkENERGY. | ook een zoekgebied voor grootschalige opwek van zonne- en windenergie De Omgevingsvisie Bergeijk beschrijft hoe de gemeente de dorpen, het | aangewezen, om bij te dragen aan de toenemende regionale elektriciteitsvraag.

Dit buitengebied en de economie op een duurzame, gezonde en toekomstbestendige | zoekgebied, Bergeijk Zuid-West, ook bekend als de Pielis, biedt kansen voor de manier wil ontwikkelen, met behoud van het groene, sociale en economische | opwek van zonne- en windenergie. Alhoewel de Energiestrategie van Bergeijk niet karakter van de gemeente. De visie vormt het strategische kader voor de fysieke | leidend is voor de regionale afspraken en doelstellingen in de RES, bepaalt het wel leefomgeving en bevat ambities op het gebied van wonen, economie, landschap, | de ambities en prioriteiten van de gemeente Bergeijk voor de energievoorziening in mobiliteit, klimaatadaptatie, energie en gezondheid. De Energiestrategie is een | de toekomst. Daarmee biedt de Energiestrategie strategische kaders die de thematische uitwerking van de Omgevingsvisie voor het thema energie. | gemeente hanteert in het bepalen van haar positie en rol binnen de regionale Met de Gemeentelijke Visie Mobiliteit 2023-2026 werkt de gemeente Bergeijk aan | samenwerking. Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 8 Context Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 9 HOOFDSTUK 1: INLEIDING De gemeente Bergeijk werkt samen met de andere Kempengemeenten Bladel, Eersel en Reusel de Mierden. Deze samenwerking maakt het mogelijk om kennis te delen, gezamenlijke opgaven op te pakken en efficiënt te werken.

Het uitgangspunt is om samen te werken waar dat meerwaarde biedt voor de gemeente en de inwoners. Zo hebben de Kempengemeenten eerder een gezamenlijk beleid opgesteld voor de realisatie van grootschalige zonne- en windenergie (Beleid Grootschalige zonne- en windenergie in de Kempen, 2020). Daarnaast hebben de Kempengemeenten in de Ontwikkelstrategie De Kempen een gezamenlijke koers vastgesteld voor de ontwikkeling van de regio. De verwachte groei van wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen leidt naar verwachting ook tot een grotere vraag naar energie en extra druk op de energie-infrastructuur. Tegelijkertijd vraagt de energietransitie om regionale afstemming, onder andere op het gebied van duurzame energieopwekking, energiebesparing, warmte en netcongestie. De Energiestrategie beschrijft hoe Bergeijk binnen de regionale context en gezamenlijke opgaven invulling geeft aan de energietransitie. Daarbij maakt de Energiestrategie duidelijk welke prioriteiten en keuzes voor Bergeijk leidend zijn. Dit biedt een basis voor samenwerking in gezamenlijke energievraagstukken.

Totstandkoming Energiestrategie De Energiestrategie 2027-2030 is opgesteld naar aanleiding van de motie4 om het energiedoel ‘Bergeijk energieneutraal in 2030’ te herijken, alternatieve mogelijkheden voor energieopwekking te onderzoeken en inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties daarbij te betrekken. Voor de totstandkoming van de Energiestrategie zijn verschillende bouwstenen gebruikt. Als eerste stap is door een extern en onafhankelijk adviesbureau een bureauonderzoek uitgevoerd. In de Rapportage Energiedoelstelling gemeente Bergeijk (bijlage 1) onderzoekt Stantec de haalbaarheid van de bestaande energiedoelstelling en mogelijke alternatieve scenario's voor de toekomst. Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige doelstelling van energieneutraliteit in 2030 niet haalbaar is. Daarom vormt het herijken van deze doelstelling een belangrijk onderdeel van deze Energiestrategie. Om de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te betrekken bij het opstellen van de nieuwe energiedoelen, is een uitgebreid participatietraject doorlopen. Samen met het externe en onafhankelijke participatiebureau Afdeling Buitengewone Zaken is een participatieplan ontwikkeld en getoetst door een klankbordgroep met vertegenwoordigers van onder meer dorpsraden, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Het participatietraject was gebaseerd op de uitgangspunten zorgvuldigheid, betrokkenheid en een open uitkomst. Met een online vragenlijst, straatgesprekken, interviews en workshops zijn inzichten, zorgen, wensen en ambities van inwoners, ondernemers en organisaties opgehaald. De resultaten zijn teruggekoppeld tijdens inloopsessies, waar inwoners aanvullende reacties konden geven op de concept-uitgangspunten. De resultaten van het participatietraject zijn opgenomen in het Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk (bijlage 2) en Resultaten van een inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk (bijlage 3) en het Participatieverslag Inloopsessies Uitgangspunten Energiestrategie (bijlage 4). Op basis van de definitieve uitgangspunten zijn de ambities en beleidskeuzes in de Energiestrategie uitgewerkt. Daarmee vormden de resultaten van het participatieproces een belangrijke bouwsteen voor de Energiestrategie. 4 Motie vreemd aan de agenda (CDA VVD) inzake Herzien beleid Grootschalige zonne- en windenergie in Bergeijk d.d.

26-09-2024 September 2024 Motie herijking energiedoelstelling Zomer 2025 Onderzoek energiedoelstelling November 2025 Raadsinformatieavond onderzoek energiedoelstelling Voorjaar 2026 Participatieplan en toets klankbordgroep Zomer 2026 Participatietraject: vragenlijst, straatonderzoek, workshops September 2026 Inloop concept-uitgangspunten September 2026 Raadsinformatieavond Energie in overzicht December 2026 Vaststelling Energiestrategie Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 10 HOOFDSTUK 1: INLEIDING Figuur 1 Tijdlijn van de totstandkoming van de Energiestrategie Hoofdstuk 2 Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 11 De energieopgave van Bergeijk Inzicht in de energieopgave Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 12 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK De gemeente heeft onderzoek laten doen naar de haalbaarheid van het doel “Bergeijk Energieneutraal in 2030”. In dit onderzoek zijn op basis van de huidige en toekomstige energiemix verschillende alternatieve doelstellingen onderzocht. Hiervoor zijn de verschillende mogelijkheden voor de opwek van energie in kaart gebracht en gewaardeerd. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste conclusies van het onderzoek, te beginnen met de huidige energiemix en hoe deze zich in de toekomst naar verwachting ontwikkelt. Vervolgens kijken we naar de beschikbaarheid van duurzame energie.

Deze opbouw toont aan waar opgaven en mogelijkheden liggen en welke doelstelling hier realistisch aan gekoppeld kan worden. Het volledige onderzoeksrapport is te lezen in bijlage 1. Het energieverbruik nu en in de toekomst Uit de analyse blijkt dat het energieverbruik van Bergeijk in 2023 1.256 TJ bedraagt5. Het totaal energieverbruik kan worden opgesplitst in drie verbruiksvormen. Het grootste deel (46%) is energieverbruik voor warmte (voornamelijk afkomstig uit aardgas) gevolgd door brandstoffen (31%) voor verkeer en vervoer. Elektriciteit heeft met 23% het kleinste aandeel. Momenteel wordt ongeveer 15% van de totale energievraag duurzaam ingevuld. Voor elektriciteit ligt dit aandeel met ongeveer 30% aanzienlijk hoger. De opwek van hernieuwbare elektriciteit is momenteel volledig afkomstig van zonnepanelen op daken. De opwek van hernieuwbare warmte is voornamelijk afkomstig uit houtkachels. Een andere manier om het totale energieverbruik uit te splitsen is per sector. Wie gebruikt de energie? In de gemeente Bergeijk wordt het grootste aandeel van de energie (48%) in de gebouwde omgeving verbruikt. Deze sector omvat alle woningen en andere gebouwen, zoals winkels, kantoren, bedrijfspanden, maatschappelijk vastgoed en scholen.

De sector verkeer en vervoer verbruikt 31% van de energie, en de industrie, landbouw en overige sectoren verbruiken gezamenlijk de overige 21% van de energie. 5 Het rapport gebruikt 2023 data als meest recente jaar. Inmiddels zijn de data van 2024 bekend. Voor het totaal energiegebruik scheelt dit 2 TJ. Voor de argumenten en analyse maakt dit geen verschil. Het energieverbruik nu Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 13 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Het energieverbruik binnen de gebouwde omgeving is opgebouwd uit elektriciteits- en aardgasverbruik in woningen en elektriciteits- en aardgasverbruik in overige gebouwen. Uit deze verdeling blijkt dat 50% van het energieverbruik in de gebouwde omgeving afkomstig is van aardgasverbruik in woningen voor verwarming, koken en warm water. Omdat de sector gebouwde omgeving bijna 50% van het totale energieverbruik is, betekent dit dat het aardgasverbruik in woningen verantwoordelijk is voor een kwart van het energieverbruik van de gemeente Bergeijk. Dit wordt weergegeven in figuur 2. Figuur 2 Energieverbruik per sector en verbruiksvorm HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Het energieverbruik in de toekomst De verwachting is dat de energiemix in de toekomst nagenoeg volledig bestaat | 1400 uit elektriciteit, maar dat de totale energievraag daalt doordat er veel energie bespaard wordt.

De gemeente Bergeijk zal energie besparen omdat huizen | 1200 steeds beter worden geïsoleerd. Daarnaast zorgt het overstappen van aardgas naar elektriciteit met warmtepompen voor een grote besparing. All-electric warmtepompen zijn namelijk aanzienlijk efficiënter dan verwarmen met | 1000 aardgas. De overstap naar elektrisch verkeer en vervoer zorgt voor een toename naar de vraag van elektriciteit. Landelijk is de verwachting dat in 2050 | 800 alle personenauto’s elektrisch zijn. Op basis van bovenstaande ontwikkelingen berekent het onderzoek het | 600 toekomstig energieverbruik voor 2030, 2040 en 2050. Uiteraard zijn er hierbij onzekerheden. Om hiermee om te gaan is voor elk jaar een conservatief en een ambitieus scenario opgesteld. In de ambitieuze scenario’s zet de gemeente | 400 sterker in op energiebesparing, stapt men sneller over naar elektrische voertuigen, en wordt aardgas sneller vervangen voor elektrische warmtepompen. In dit ambitieuze scenario resteert in 2050 een energieopgave | 200 van 480 TJ (-62% t.o.v. huidige energievraag) aan elektriciteit. In het conservatieve scenario worden fossiele brandstoffen en aardgas ook | 0 vervangen door elektriciteit, maar gaat dit minder snel en wordt er in totaal | 2023 | 2030 | 2030 | 2030 | 2040 | 2040 | 2050 | 2050 minder energie bespaard. In het conservatieve scenario resteert in 2050 een | neutraal | cons. | amb. | cons.

| amb. | cons. | amb. energieopgave van 696 TJ (-46% t.o.v. huidige energievraag) aan elektriciteit. Dit wordt weergegeven in figuur 3. | Elektriciteit | Warmte | Brandstoffen | Besparing Figuur 3: Scenario voor de ontwikkeling van de Energiemix in Bergeijk Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 14 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Drie hoofdopgaven richting 2050 In de bovenstaande figuur is ook het | warmtetransitie en de | Energieneutraal scenario 2030 energieneutraal | energiebesparingsopgaven | De definitie van energieneutraliteit refereert aan opwek- en verbruikstotalen in een jaar opgenomen. Voor het onderzoek | versterken elkaar, omdat goed | binnen de gemeentegrenzen. Hier zijn drie kanttekeningen bij te plaatsen: wordt de definitie gehanteerd dat in | geïsoleerde woningen in veel een energieneutrale gemeente de | gevallen een voorwaarde zijn om | • | De opwek en het verbruik van de verschillende vormen van energie wisselen door het totaal opgewekte hernieuwbare | over te stappen op een volledig | jaar heen. In de zomer is bijvoorbeeld de vraag naar warmte beperkt, terwijl de opwek energie in een jaar gelijk is aan het | elektrische warmtepomp. | van hernieuwbare elektriciteit vaak groot is. In de winter is dit andersom.

Hiermee is totaal energieverbruik van dat jaar | • | Het besparen van 560 tot 750 TJ | het zeer aannemelijk dat energieneutraliteit in de zomer eenvoudig bereikt kan (zie onderstaand kader). Omdat het | energie. 161 tot 233 TJ van deze | worden maar in de winter pas op het moment dat er hernieuwbaar kan worden niet realistisch is om in 2030 837 TJ | besparing komt voort uit de | voldaan aan de warmtevraag. De gemeente Bergeijk is onderdeel van een breder aan elektriciteit op te wekken en voor | energiesysteem. Fysiek gaat de energie als onderdeel van het energienetwerk over de die tijd de elektrificatie van de | efficiëntie van warmtepompen. | gemeentegrenzen heen. Hierbij kan in de toekomst een situatie ontstaan dat volgens warmtevoorziening en het vervoer | De resterende besparing (399 tot | de definitie Bergeijk als individuele gemeente nog niet energieneutraal is terwijl wel gerealiseerd te hebben, concludeert | 577 TJ) moet worden gerealiseerd | alle energie die in jaar in de gemeente gebruikt wordt van duurzame bronnen door onder andere het isoleren | afkomstig is. Dit is het geval op het moment dat het landelijk energiesysteem volledig dit onderzoek dat de doelstelling om | van gebouwen en | wordt gevoed door duurzame bronnen.

met de gemeente Bergeijk in 2030 | energiebesparing bij bedrijven en | • | Het volledig energieneutraal willen worden als gemeente heeft mogelijk negatieve energieneutraal te zijn niet haalbaar | instellingen. | effecten op het bredere energiesysteem en kan de huidige netcongestie verergeren. is. | • | De overstap op elektrisch | Om energieneutraal te worden zal er lokaal meer elektriciteit opgewekt moeten De analyse laat zien dat het mogelijk | vervoer: 377 TJ aan brandstoffen | worden. Gebeurt dit bijvoorbeeld veel met zonnepanelen dan zullen deze in de is om in 2050 alle gebruiksvormen | moet worden vervangen door | zomermaanden een grote piek op het elektriciteitsnet opleveren. Om dit te mitigeren is het belangrijk om de opwek van elektriciteit zoveel mogelijk te koppelen aan de van energie te elektrificeren. Hieruit | elektriciteit. Dit is een uitdagende | lokale afname. Bovenstaande punten laten zien dat het nastreven van volgen drie hoofdopgaven: | opgave omdat de gemeente | energieneutraliteit voornamelijk moet worden gezien als een beleidsdoel dat • | De warmtetransitie: Alle | weinig mogelijkheden heeft om | onderschrijft dat de gemeente Bergeijk haar verantwoordelijk wil nemen om lokaal het gebouwen in de gemeente zullen | hier regie op te voeren. | energiesysteem te verduurzamen, en hier ambitieus in is.

Immers is een volledig moeten overstappen op een | duurzaam energiesysteem noodzakelijk om in 2050 klimaatneutraal te zijn. alternatieve, elektrische warmtevoorziening. De Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 15 Energieneutraal Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 16 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Opwek van hernieuwbare energie Afhankelijk van het ambitieuze of het conservatieve scenario is er 480 tot 696 TJ hernieuwbare elektriciteit benodigd om aan de gemeentelijke energievraag te voldoen in 2050. Dit is ongeveer 1,5 tot 2 keer zoveel als de huidige elektriciteitsvraag en circa 2,6 tot 4,3 keer zoveel als de huidige opwek van hernieuwbare elektriciteit. Er is onderzocht welke technieken beschikbaar zijn om hernieuwbare energie op te wekken. Bij het afwegen van verschillende technieken zijn de volgende aspecten meegenomen: • De techniek is op dit moment beschikbaar. Gezien de omvang van de opgave en beperkte tijd die er is om over te stappen, is het verstandig om in te zetten op technieken die momenteel beschikbaar zijn. • De techniek is op grote schaal inzetbaar binnen de gemeentegrenzen van Bergeijk. Dit is een noodzakelijke randvoorwaarde om voldoende hernieuwbare elektriciteit op te kunnen wekken. • De gemeente kan regie voeren op de realisatie van technieken.

Concreet betekent dit dat het mogelijk moet zijn voor de gemeente om beleid te maken, locaties aan te wijzen en de nodige vergunning te verlenen. Op het moment dat de gemeente geen regie kan voeren is het ook niet mogelijk om te sturen op de voortgang en ligt het behalen van de doelstelling buiten de invloed van de gemeente.

HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Opwek van hernieuwbare energie Onderstaand volgt een overzicht van de mogelijke technieken voor het opwekken van hernieuwbare energie. Er wordt eerst ingegaan op technieken die niet of beperkt geschikt zijn om op grote schaal invulling te geven aan de energieopgave van Bergeijk. Vervolgens worden de technieken beschreven die in het onderzoek als kansrijk worden beschouwd. Kernenergie zou met het plaatsen van een voldoende grote kernreactor binnen de gemeente voldoende CO2-vrije elektriciteit kunnen leveren. De ontwikkeling van een kerncentrale is echter een nationale aangelegenheid, de gemeente heeft hier geen regie op. Bovendien is | er voldoende koelwater nodig, wat in de gemeente Bergeijk niet aanwezig is. Geothermie is warmte die uit diepere aardlagen wordt gehaald. Om geothermie te gebruiken moeten er grote boringen worden gedaan. De pote | ntie van geothermie is onzeker. Voor een geschikte locatie zullen eerst proefboringen moeten worden uitgevoerd op regionale schaal. Bovendien is het Rijk bevoegd gezag voor alle activiteiten rondom geothermie, daarom is het aannemelijk dat de gemeente weinig tot geen regie kan voeren. Bodemwarmte is warmte die ondieper in de bodem zit in vergelijking met geothermie.

Bodemwarmte kan bij woningen worden gebruikt om warmte tot 300m diep uit de bodem te halen om, bijverwarmd met een warmtepomp, woningen te kunnen verwarmen. Het Regionaal Water en Bodem Programma6 van de provincie Noord-Brabant stelt echter beperkingen aan de gebieden waar er door de kleilaag die het grondwater beschermt geboord m | ag worden. In de gemeente Bergeijk ligt die beschermende kleilaag op 30 à 40 meter diepte. Dat is in de meeste gevallen te ondiep om bodemwarm | te te bereiken. Daarom is deze techniek niet geschikt om op grote schaal toe te passen in de gemeente Bergeijk. Waterstof is een groene energiedrager wanneer het is gemaakt met hernieuwbare elektriciteit. Omdat groene waterstof eerst gemaakt wordt met behulp van elektriciteit, wordt het niet gezien als techniek om hernieuwbare energie op te wekken, maar een energiedrager waarmee energi | e kan worden opgeslagen, getransporteerd en toegepast. Groengas is gas dat wordt geproduceerd uit organisch materiaal, zoals mest, rioolslib of andere biologische reststromen. Groengas kan | worden gebruikt ter vervanging van aardgas. De potentie voor groengas en mestvergisting in de gemeente Bergeijk wordt onderzocht, zodat eventuele | kansen in de toekomst kunnen worden benut. De hoeveelheid beschikbare grondstoffen is echter beperkt in de gemeente Bergeijk.

Daardoor is de verwachting dat groengas geen techniek is die op grote schaal kan worden toegepast. 6 Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) 2022 | – 2027 | Brabant https://www.brabant.nl/onderwerpen/water | -bodem/regionaal-water-bodem-programma-rwp-2022-2027/ Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 17 Potentie voor zon en windHOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Potentie voor zon en wind De technieken die zowel op dit moment beschikbaar, als op grote schaal inzetbaar zijn én waarbij de gemeente zelf in regie is, zijn zonne-energie op dak of op land en windenergie op land. De potentie van deze technieken in de gemeente Bergeijk is in het bureauonderzoek in kaart gebracht op basis van de PlanMER grootschalige wind- en zonneparken t.b.v. beleids- en toetsingskader Kempengemeenten (2019)7 | Zon op daken | 485 en aanvullend onderzoek. Uit dit onderzoek blijkt dat er in totaal voor de verschillende technieken en locaties 12.696 TJ aan technische potentie aanwezig voor de opwek van elektriciteit.8 Met zonne-energie op daken is er 485 TJ aan technische potentie. Dat is veel, maar niet genoeg om de energieopgave voor 2050 volledig in te vullen. Deze potentie is gebaseerd op een dataset met de huidige zonopwek en de potentie van alle daken in de gemeente. Met zonne-energie op land is er 7631 TJ aan technische potentie binnen de gemeente.

Deze technische | Zon op land | 7631 potentie is ruim voldoende om de energieopgave van 700 TJ aan elektriciteit op te wekken. Dit is gebaseerd op de oppervlaktes van jonge zandontginningslandschappen in de gemeente Bergeijk, die in eerder onderzoek als meest geschikt zijn beoordeeld voor de opwek van zonne-energie. Met windenergie op land is er een theoretische potentie voor 78 windturbines, waarmee 4580 TJ aan elektriciteit binnen de gemeente opgewekt kan worden. Deze potentie is gebaseerd op een verkenning van technisch geschikte locaties binnen de gemeente, waarbij rekening is gehouden met harde | Wind op land | 4580 belemmeringen, zoals woningen, infrastructuur en natuur. Dit laat zien dat er in theorie ruim voldoende potentie is om aan de toekomstige energieopgave te voldoen. Het bureauonderzoek naar de potentie van lokale opwek van hernieuwbare elektriciteit concludeert dat zonne- en windenergie de voorkeurstechnieken zijn om een substantiële invulling te geven aan de toekomstige energieopgave van de gemeente Bergeijk. Er wordt ook geconcludeerd dat energieneutraliteit in 2050 vanuit energetisch perspectief een realistisch en haalbaar doel is voor de gemeente. 7 PlanMER grootschalige wind- en zonneparken t.b.v. beleids- en toetsingskader Kempengemeenten (2019) 8 Technische potentie geeft een theoretische inschatting van de maximaal mogelijke opwek.

Hierbij is nog geen rekening gehouden met bestuurlijke afwegingen, maatschappelijk draagvlak, eigendomssituaties, financiële haalbaarheid of landschappelijke inpassing. Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk | 18 Scenario’s energiedoelstelling Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 19 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Uitgaande van de ruime technische potentie voor zonne-energie op dak en op land en windenergie op land zijn er verschillende combinaties voorstelbaar om in bepaalde mate invulling te geven aan de energieopgave in 2050. In onderstaande tabel worden de verschillende scenario’s weergegeven. Daarna volgt een toelichting per scenario. Tabel 1 Overzicht scenario's en varianten Scenario Variant Variant Variant 1: Niet energieneutraal 1A) Geen focus op opwek hernieuwbare elektriciteit 1B) Alleen inzetten op maximaal benutten zon op dak 2: Energieneutraal in 2050 2A) Energieneutraal met zonne-energie 2B) Energieneutraal met windenergie 2C) Energieneutraal met zonne- en windenergie 3.

Overige varianten 3A) Minder opwekken dan eigen opgave 3B) Meer opwekken dan eigen opgave 3C) Eerder dan 2050 energieneutraal Scenario’s energiedoelstelling Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 20 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Scenario 1: Niet energieneutraal Dit scenario gaat ervan uit dat de gemeente geen ambitie nastreeft om de energievraag in te vullen met lokaal opgewekte hernieuwbare energie. Er wordt niet ingezet op grootschalige opwek van hernieuwbare energie. Daardoor zijn er in dit scenario geen directe gevolgen voor het landschap en de leefomgeving. Mogelijke voordelen en kansen van lokale energieopwek worden daarentegen ook niet benut. Door de verdere elektrificatie van de gemeente neemt de vraag naar elektriciteit toe, waardoor meer elektriciteit naar de gemeente moet worden getransporteerd. Dit vergroot de druk op het elektriciteitsnet en de benodigde transportcapaciteit. Daarbij blijft Bergeijk in dit scenario afhankelijk van elektriciteit die elders in Nederland wordt opgewekt en van ontwikkelingen op de energiemarkt. Dit brengt financiële risico’s met zich mee, omdat stijgende energieprijzen doorwerken in de energiekosten van inwoners, bedrijven en organisaties. De mate waarin de gemeente Bergeijk energieneutraal wordt, is in dit scenario afhankelijk van landelijke ontwikkelingen en keuzes.

De gemeente heeft hier slechts beperkte invloed op. Ook bestaat het risico dat landelijke of regionale energieopgaven aan de gemeente worden opgelegd. Binnen dit scenario zijn twee varianten te onderscheiden. In de eerste variant zet de gemeente niet in op de opwek van hernieuwbare energie. In de tweede variant richt de gemeente zich uitsluitend op het maximaal benutten van zonne-energie op daken. Een belangrijke kanttekening bij deze variant is dat de gemeente slechts beperkte invloed heeft op de realisatie, omdat de keuze hiervoor grotendeels bij inwoners, bedrijven en gebouweigenaren ligt. Scenario 2: Energieneutraal in 2050 Dit scenario sluit aan bij de landelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn en voldoet daarmee aan de nationale klimaatdoelstellingen. Om de toekomstige energievraag lokaal in te vullen, is naast zonne-energie op daken ook nieuwe grootschalige opwek van hernieuwbare energie nodig. De benodigde opwek kan worden gerealiseerd met zonnevelden, windturbines of een combinatie van beide. Binnen dit scenario zijn drie varianten denkbaar. De eerste variant richt zich op het behalen van energieneutraliteit met zonne-energie, waarbij maximaal wordt ingezet op zon op dak, aangevuld met zonnevelden. De tweede variant combineert maximaal zon op dak met windenergie. Hoe meer zonnepanelen op daken worden gerealiseerd, hoe minder windturbines nodig zijn.

De derde variant zoekt een balans tussen zon op dak, zonnevelden en windenergie. Alle varianten maken het mogelijk om de toekomstige energievraag van inwoners, bedrijven en organisaties lokaal op te wekken. Daarnaast ontstaan kansen om woningbouw, bedrijvigheid en verduurzaming beter mogelijk te maken, ook in een situatie van netcongestie, bijvoorbeeld wanneer lokale opwek wordt gekoppeld aan lokale energievraag, opslag of energiedelen. Ook ontstaan kansen op het gebied van lokaal eigenaarschap, economische ontwikkeling, natuurversterking en biodiversiteit en een grotere mate van zeggenschap over de lokale energievoorziening en energiekosten. Een belangrijke kanttekening is dat grootschalige opwek gevolgen heeft voor het landschap en de leefomgeving. De aard en omvang van deze impact verschillen per variant. Daarnaast blijft aandacht nodig voor de belasting van het elektriciteitsnet. Scenario’s energiedoelstelling Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 21 HOOFDSTUK 2: DE ENERGIEOPGAVE VAN BERGEIJK Scenario 3: Alternatieve ambitieniveaus Dit scenario verkent drie alternatieve ambitieniveaus voor de lokale opwek van hernieuwbare energie. De eerste variant zet in op minder opwek dan nodig is om de volledige toekomstige energievraag lokaal in te vullen.

De tweede variant gaat juist uit van meer opwek dan de eigen behoefte en is daarmee de enige variant die expliciet bijdraagt aan de regionale energiebehoefte buiten Bergeijk. De derde variant richt zich op het sneller bereiken van energieneutraliteit dan 2050. Bij een lagere ambitie blijft de gemeente deels afhankelijk van energie van buiten de gemeente, met de bijbehorende risico's. De meer ambitieuze varianten dragen juist bij aan de lokale invulling van de toekomstige energievraag en bieden extra kansen voor woningbouw, bedrijvigheid en verduurzaming. Daar staat tegenover dat een grotere hoeveelheid hernieuwbare energie meer impact heeft op het landschap en een groter beroep doet op het elektriciteitsnet. De aard en omvang van deze impact verschillen per variant. Conclusie Het onderzoek laat zien dat de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn niet haalbaar is. Energieneutraliteit in 2050 is daarentegen technisch haalbaar, mits wordt ingezet op energiebesparing, elektrificatie en de ontwikkeling van hernieuwbare energie. Uit het onderzoek blijkt dat zonne- en windenergie de beschikbare technieken zijn waarmee de toekomstige energievraag lokaal kan worden ingevuld. De verschillende scenario’s laten zien dat er verschillende manieren zijn om deze opgave vorm te geven, elk met eigen kansen, gevolgen en afwegingen.

De volgende hoofdstukken beschrijven de uitgangspunten en de keuzes die richting geven aan de invulling van de opgave op een manier die past bij Bergeijk. Grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit In deze Energiestrategie verstaan we onder grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit energieprojecten die een substantiële bijdrage leveren aan de gemeentelijke energieopgave en die vanwege hun omvang invloed hebben op de fysieke leefomgeving. Het gaat daarbij in de praktijk om grootschalige zonne-energie op land en windenergie op land. Voor windenergie gaat het daarbij om windparken bestaande uit meerdere windturbines. In eerdere onderzoeken binnen de Kempen is daarbij uitgegaan van opstellingen van minimaal drie windturbines. Voor zonne-energie gaat het om zonnevelden die vanwege hun omvang een ruimtelijke afweging vereisen en zichtbaar invloed hebben op het gebruik en de inrichting van een gebied. Zonnepanelen op daken van bijvoorbeeld woningen en bedrijven zijn kleinschalige opwek en vallen hier niet onder. Hoofdstuk 3 Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 22 Onze uitgangspunten Waar we voor staan Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 23 HOOFDSTUK 3: ONZE UITGANGSPUNTEN Bergeijk omarmt nieuwe kansen vanuit een sterke verbondenheid met elkaar, het landschap en haar geschiedenis.

Door de eeuwen heen hebben inwoners en ondernemers zich steeds aangepast aan veranderende omstandigheden, van de ontginning van de heidegronden en de ontwikkeling van een sterke maakindustrie tot het vinden van nieuwe kansen tijdens economische veranderingen (DNA boek gemeente Bergeijk9). Deze veerkracht en het vermogen om mee te bewegen vormen ook de basis voor de energietransitie. De energietransitie moet bijdragen aan leefbare en sterke gemeenschappen en is een volgende stap in het toekomstbestendig houden van onze dorpen, gemeenschap en economie. Om hier richting aan te geven, hebben we uitgangspunten geformuleerd voor de ontwikkeling van ons toekomstige energiesysteem. Deze uitgangspunten zijn tot stand gekomen op basis van het participatietraject voor de Energiestrategie (zie bijlage 2: Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk en bijlage 3: Resultaten van een inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk). De opbrengsten van het participatietraject laten zien dat inwoners waarde hechten aan betaalbaarheid, lokaal profijt, een zorgvuldige omgang met landschap en natuur en een transparant besluitvormingsproces. Deze opbrengsten zijn vertaald naar onderstaande uitgangspunten. De uitgangspunten vormen het kader voor de keuzes die we in hoofdstuk 4 maken.

Hiermee bepalen we wat we belangrijk vinden in de ontwikkeling van ons toekomstig energiesysteem, de manier waarop we dit doen en de rol die de gemeente inneemt. De uitgangspunten zijn gelijkwaardig en worden in samenhang toegepast. Wanneer uitganspunten met elkaar op gespannen voet staan, maakt de gemeente een gemotiveerde afweging, met oog voor het publieke belang en de lange termijn ontwikkeling van Bergeijk. Uitgangspunten We streven naar een betaalbare en toekomstbestendige energievoorziening De gemeente Bergeijk streeft naar een betaalbare energierekening voor iedereen. Hiervoor is het belangrijk dat we energie besparen, maatschappelijke kosten beperken en gebruik maken van lokaal beschikbare duurzame energiebronnen. Energiebesparing verlaagt de energievraag, beperkt de energielasten en vermindert de druk op het elektriciteitsnet. Door minder energie te verbruiken wordt het bestaande elektriciteitsnet beter benut. Hierdoor is er minder behoefte aan netuitbreidingen, wat bijdraagt aan het beperken van maatschappelijke kosten. Gebruik maken van lokaal beschikbare hernieuwbare energiebronnen draagt bovendien bij aan een slimmer energiesysteem, doordat lokale vraag en aanbod beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Hiermee vergroten we de betrouwbaarheid van de energievoorziening en beperken we de afhankelijkheid van energie van buiten de gemeente.

Zo benutten we het bestaande elektriciteitsnet beter en zorgen we ervoor dat energie ook in de toekomst toegankelijk en betaalbaar blijft voor inwoners, bedrijven en organisaties. 9 DNA Boek gemeente Bergeijk - Voor elkaar | www.bergeijk.nl/dna-boek-gemeente-bergeijk-voor-elkaar Uitgangspunten Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 24 HOOFDSTUK 3: ONZE UITGANGSPUNTEN We voorzien samen in onze energiebehoefte We willen dat inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheid gezamenlijk een actieve rol kunnen spelen in de energievoorziening. Met de invoering van de Energiewet 2026 zijn er meer mogelijkheden om lokaal opgewekte energie gezamenlijk te delen, op te slaan en te gebruiken, bijvoorbeeld met energiegemeenschappen. Energiegemeenschappen kunnen bijdragen aan een grotere betrokkenheid en zeggenschap in de energietransitie. Daarnaast kunnen ze bijdragen aan een betaalbare energievoorziening en het efficiënter benutten van lokaal opgewekte energie. Energiegemeenschappen kunnen ook bijdragen aan het borgen van lokaal eigendom bij energieprojecten, waarbij de gemeenschap profiteert van de opbrengsten. We zetten in op lokale opwek en opslag van hernieuwbare energie We zetten in op lokale opwek en opslag van hernieuwbare energie, waarbij vraag en aanbod zoveel mogelijk op elkaar worden afgestemd.

De focus ligt niet op het maximaliseren van opwek, maar op een zorgvuldige en doelmatige inzet die aansluit bij de lokale energievraag. Energie wordt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de gebruiker opgewekt en opgeslagen. Dit draagt bij aan een slimmer en robuuster energiesysteem en helpt om piekbelasting en netcongestie te beperken. Bij keuzes voor duurzame opwek houdt de gemeente rekening met de beschikbare netcapaciteit, ruimtelijke kwaliteit en leefomgeving. Tegelijkertijd blijft de gemeente openstaan voor innovatieve technieken, nieuwe samenwerkingsvormen en ontwikkelingen die kunnen bijdragen aan een slim, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem.

Uitgangspunten Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 25 HOOFDSTUK 3: ONZE UITGANGSPUNTEN We behouden de leefbaarheid, natuur en het landschap van Bergeijk We hechten grote waarde aan een gezonde leefomgeving, de leefbaarheid van onze dorpen, de kwaliteit van het landschap en de aanwezige natuur. Daarom maken we energiekeuzes met oog voor de omgeving en wegen we gezondheid, natuur, landschap en ruimtelijke kwaliteit zorgvuldig mee. De energietransitie vraagt ruimte en heeft invloed op de fysieke leefomgeving. Keuzes over woningbouw, bedrijvigheid, mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling hebben invloed op het energiesysteem, terwijl ontwikkelingen zoals nieuwe transformatorstations, energie-infrastructuur en netuitbreidingen ook ruimtelijke consequenties hebben. De gemeente benadert energievraagstukken integraal en energieopgaven worden afgewogen in samenhang met andere ruimtelijke en maatschappelijke belangen. We werken samen aan een rechtvaardige en gedragen energietransitie De energietransitie is een gezamenlijke opgave waarin inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente samen optrekken. De gemeente ondersteunt initiatieven die bijdragen aan een duurzame energievoorziening en stimuleert samenwerking tussen partijen. Daarbij is er aandacht voor verschillen in mogelijkheden, belangen en behoeften.

We willen dat iedereen kan deelnemen aan de energietransitie en kan profiteren van de voordelen daarvan. Daarbij streven we naar een eerlijke verdeling van kosten, baten, kansen, lusten en lasten. De rol van de gemeente is daarbij actief, stimulerend, verbindend, faciliterend en betrouwbaar. We informeren betrokkenen tijdig over ontwikkelingen en keuzes, betrekken hen waar mogelijk bij beleid en uitvoering en zorgen voor een transparant besluitvormingsproces. Daarbij maken we inzichtelijk welke afwegingen aan keuzes ten grondslag liggen. Zo werken we samen aan oplossingen die passen bij Bergeijk en bouwen we aan vertrouwen in de keuzes die worden gemaakt. We werken lokaal en regionaal samen aan energieopgaven De energietransitie stopt niet bij de gemeentegrenzen. Veel vraagstukken, zoals energiebesparing, duurzame opwek, netcongestie en energie-infrastructuur, vragen om samenwerking tussen verschillende partijen. Zo ondersteunt de gemeente gezamenlijke initiatieven die bijdragen aan een toekomstbestendige energievoorziening, zoals energiehubs op bedrijventerreinen. Daarom werkt Bergeijk samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, buurgemeenten, (RES-)regio, netbeheerders, de provincie en andere partners aan de energieopgaven.

De gemeente benut de kansen van regionale samenwerking, terwijl de lokale context, lokale betrokkenheid en de belangen van Bergeijk steeds leidend blijven. Daarbij kiezen we voor het schaalniveau waarop oplossingen het meest effectief zijn: waar mogelijk lokaal, en waar nodig regionaal. Hoofdstuk 4 Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 26 Onze ambitie en keuzes Ambitie Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 27 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES We streven ernaar dat de gemeente Bergeijk in 2050 energieneutraal is. Dit betekent dat we binnen de gemeente evenveel hernieuwbare energie opwekken als verbruiken. We kiezen voor deze ambitie omdat het gebruik van lokale energiebronnen onze inwoners en bedrijven minder afhankelijk maakt van internationale energiemarkten en bijbehorende prijsschommelingen. Meer energie lokaal en duurzaam opwekken kan bijdragen aan het betaalbaar houden van de energierekening. Daarmee werken we aan een gemeente waarin wonen, werken en ondernemen betaalbaar en aantrekkelijk blijft. Hiermee geven we invulling aan het uitgangspunt dat we streven naar een betaalbare en toekomstbestendige energievoorziening. Lokale duurzame opwek biedt daarnaast kansen om de opbrengsten zoveel mogelijk binnen Bergeijk te houden.

Inwoners en bedrijven uit Bergeijk kunnen mede-eigenaar worden van duurzame energieprojecten en gezamenlijk invulling geven aan de lokale energievoorziening. Met een goede organisatie is het mogelijk om energie lokaal te delen tegen onderling afgesproken prijzen, waardoor de lusten van de energietransitie lokaal landen. Hiermee sluiten we aan bij de uitgangspunten dat we samen voorzien in onze energiebehoefte en werken aan een rechtvaardige en gedragen energietransitie. Daarnaast beperkt een goede balans tussen lokale opwek, opslag en lokaal gebruik de druk op het elektriciteitsnet. Daardoor is er minder infrastructuur nodig om energie van buiten de gemeente naar Bergeijk te transporteren. Dat draagt bij aan lagere maatschappelijke kosten. Ook creëren we hiermee meer mogelijkheden om, ondanks netcongestie, nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Hiermee geven we invulling aan de uitgangspunten dat we inzetten op lokale opwek en opslag van hernieuwbare energie en streven naar een betaalbare en toekomstbestendige energievoorziening. Naast de voordelen van lokale opwek kiezen we voor het jaartal 2050 en het streven naar energieneutraliteit omdat dit aansluit bij de landelijke ambitie voor klimaatneutraliteit. We vinden het belangrijk om verantwoordelijkheid te nemen in het tegengaan van klimaatverandering.

Tegelijkertijd worden we geconfronteerd met uitdagingen die deels buiten onze invloedssfeer liggen, zoals netcongestie en bovengemeentelijke wet- en regelgeving. Bovendien vraagt de energietransitie om een zorgvuldig proces, waarin inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden betrokken. Gezien de omvang van de opgave en de beschikbare middelen en capaciteit is de periode tot 2050 nodig om deze ambitie gezamenlijk te realiseren. Hiermee sluiten we aan bij de uitgangspunten dat we samenwerken aan een rechtvaardige en gedragen energietransitie en lokaal én regionaal samenwerken aan energieopgaven. Het nastreven van deze ambitie brengt ook nadelen met zich mee. De ontwikkeling van hernieuwbare energie vergt ruimte, kost tijd en geld, en heeft impact op het landschap. We onderkennen de mogelijke consequenties van deze ambitie en we streven ernaar om de keuzes en afwegingen in de uitvoering steeds in lijn te laten zijn met de uitgangspunten en kaders uit deze Energiestrategie. Daarbij hebben we in het bijzonder aandacht voor het behoud van leefbaarheid, natuur en het landschap, zodat de energietransitie bijdraagt aan een toekomstbestendig Bergeijk. Keuzes De ambitie is de stip op de horizon waar we naartoe werken. De Energiestrategie beschrijft onze koers voor de komende jaren.

Om deze ambitie te vertalen naar concrete projecten maken we strategische keuzes op basis van de energieopgave en de uitgangspunten. Dit doen we voor de thema’s energiebesparing, warmte, energiesysteem, elektriciteit en mobiliteit. De keuzes richten zich op de periode tot en met 2030, maar geven ook een doorkijk naar 2050. Grotere veranderingen zoals de aanpassing van de energie-infrastructuur, het isoleren van de woningvoorraad en de opwek van hernieuwbare elektriciteit hebben een doorlooptijd van meerdere jaren. Daarom is het belangrijk om op de korte termijn (tot 2030) concrete stappen te zetten, maar hierbij rekening te houden met opgaven en ontwikkelingen op de langere termijn (na 2030). Energiebesparing Energiebesparing is de basis van de energietransitie en we kiezen daarbij voor een actieve rol van de gemeente. Warmte We geven prioriteit aan de warmtetransitie en zetten hier ambitieus op in. Energiesysteem We benutten lokaal opgewekte energie zo veel mogelijk. Elektriciteit We wekken onze elektriciteit zoveel mogelijk lokaal op met beschikbare technieken. Mobiliteit We faciliteren de autonome ontwikkeling richting elektrisch vervoer en duurzame mobiliteit.

Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 28 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES Keuzes Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 29 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES Energiebesparing Keuze: Energiebesparing is de basis van de energietransitie en we kiezen daarbij voor een actieve rol van de gemeente. Een toekomstbestendig energiesysteem begint met minder verbruiken. Daarom zet de gemeente Bergeijk in op energiebesparing als basis van de energietransitie. Minder energieverbruik verlaagt de energielasten voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, vermindert de druk op het elektriciteitsnet en beperkt de behoefte aan nieuwe opwek en energie-infrastructuur. Energiebesparing is daarmee in veel gevallen een no-regret maatregel. Energiebesparing vindt ook plaats zonder dat we hier als gemeente ons voor inspannen bijvoorbeeld doordat inwoners, bedrijven en organisaties verduurzamen. Naast deze autonome ontwikkeling willen we met gemeentelijk beleid en nieuwe projecten stimuleren dat er nog meer energie bespaard wordt. Op dit moment ondersteunen we als gemeente onze inwoners bij het verduurzamen van hun woning. Daarnaast werken we samen met ondernemers aan duurzame en toekomstbestendige werklocaties en zijn we bezig met het verduurzamen van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Op al deze onderwerpen versterken we onze inzet.

In het uitvoeringsprogramma bepalen we welke extra activiteiten we de komende jaren gaan uitvoeren. Warmte Keuze: We geven prioriteit aan de warmtetransitie en zetten hier ambitieus op in. De warmtetransitie is de grootste opgave waar we als gemeente voor staan om onze ambitie te behalen. Dit betekent dat we hier in het uitvoeringsprogramma proportioneel meer middelen en capaciteit voor vrijmaken zodat we de komende jaren de warmtetransitie kunnen uitvoeren. De exacte keuzes hoe we de warmtetransitie vormgeven en waar we in de uitvoering mee aan de slag gaan, maken we in het warmteprogramma dat in 2027 wordt vastgesteld. Totdat het warmteprogramma is vastgesteld stimuleren we onze inwoners om hun woningen te isoleren en om over te stappen op een hybride of elektrische warmtepomp met informatievoorziening, contact met de energiecoöperatie en een gemeentelijke subsidie op een warmtepomp. Daarnaast onderzoeken we de potentie van groengas als alternatief voor aardgas. Keuzes Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 30 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES Energiesysteem Keuze: We benutten lokaal opgewekte energie zo veel mogelijk. De energie die we op dit moment opwekken bestaat voornamelijk uit zon op dak. Door energie te delen, bijvoorbeeld in de vorm van een energiegemeenschap of energy hub, kunnen we deze stroom binnen de gemeente uitwisselen en beter benutten.

Voor nieuwe lokaal opgewekte energie is het uitgangspunt dat dit zoveel mogelijk, en bij voorkeur fysiek, wordt gekoppeld aan de lokale energievraag en/of lokaal wordt gedeeld. Hiermee ontlasten we het elektriciteitsnet, kunnen we nieuwe ontwikkelingen mogelijk maken en borgen we lokaal profijt. Keuze: We zetten in op delen van energie tussen inwoners, instellingen en bedrijven en overheid. Met invoering van de Energiewet in 2026 is het mogelijk om energie te delen in de vorm van een energiegemeenschap. Als gemeente nemen wij een actieve rol in het verkennen van mogelijkheden voor energiegemeenschappen, het bij elkaar van brengen van partijen en het uitwerken van technische en financiële mogelijkheden. Ook zien we een rol als gemeente om samen met energiecoöperaties, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties één of meerdere energiegemeenschappen op te richten. Keuze: We kiezen een integrale aanpak op basis van de energievoorziening om ontwikkelingen mogelijk te maken. Netcongestie is een structureel probleem dat het realiseren van gemeentelijke opgaven zoals woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming belemmert. Om deze ontwikkelingen toch mogelijk te maken, is het wenselijk om nieuwe lokale opwek van elektriciteit uit zonne- en windenergie te combineren met energieopslag en te koppelen aan de energievraag.

Daarvoor moet de gemeente strategisch vooruitkijken en ontwikkelingen in samenhang op gebiedsniveau benaderen. We kijken daarbij niet alleen naar individuele projecten, maar brengen voor ontwikkelgebieden de toekomstige energievraag, mogelijkheden voor duurzame opwek, energieopslag en de beschikbare netcapaciteit in samenhang in beeld. Zo kunnen vraag en aanbod van energie beter op elkaar worden afgestemd en kan de gemeente Bergeijk toekomstbestendig blijven ontwikkelen. Keuze: We maken slimme systeemkeuzes die bijdragen aan een betaalbare energievoorziening. De verwachting is dat de energierekening voor inwoners en bedrijven de komende jaren zal stijgen. Dit komt onder andere door stijgende netbeheerderskosten en duurdere fossiele energie. De gemeente kan met systeemkeuzes zoals energie delen en het slim inrichten van het lokale energiesysteem bijdragen aan lagere maatschappelijke kosten en daarmee de stijging van de energierekening beperken. Op individueel niveau kunnen we inwoners, bedrijven en instellingen helpen om te verduurzamen. Verduurzaming leidt op termijn tot lagere energiekosten dan wanneer niet wordt verduurzaamd. Daarbij richten we ons in het bijzonder op inwoners en bedrijven die niet de middelen hebben om deze investering zelfstandig te doen. Zo zorgen we ervoor dat ook voor hen de energierekening betaalbaar blijft.

Daarnaast kan lokaal opgewekte zonne- en windenergie bijdragen aan een betaalbare energievoorziening. Wanneer deze energie binnen de gemeente wordt benut, kunnen vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd. Dit draagt bij aan een efficiënter gebruik van de infrastructuur, lagere maatschappelijke kosten en meer mogelijkheden voor gunstige prijsafspraken. Zo kunnen inwoners en bedrijven profiteren van lokaal opgewekte energie. Keuzes Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 31 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES Elektriciteit Keuze: We wekken onze elektriciteit zoveel mogelijk lokaal op met beschikbare technieken. Energie wordt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de gebruiker opgewekt en opgeslagen. Dit draagt bij aan een efficiënter en robuuster energiesysteem en helpt om piekbelasting en netcongestie te beperken. We gebruiken hiervoor beschikbare en marktrijpe technieken. Alleen hiermee kunnen we de benodigde opwek tegen acceptabele kosten realiseren. Elke techniek heeft nadelen; van de huidige beschikbare technieken kennen we de negatieve effecten en kunnen we hier rekening mee houden. Keuze: De omvang en locatie van de opwek van hernieuwbare elektriciteit wordt bepaald door de beschikbare vraag en netcapaciteit. Grootschalige zonne- en windprojecten zijn mogelijk in de gemeente Bergeijk, maar alleen in combinatie met lokale afname en passend in het energiesysteem.

Bij keuzes voor duurzame opwek wordt rekening gehouden met de beschikbare netcapaciteit, ruimtelijke kwaliteit en de leefomgeving. Voor kleinschalige opwek, met name zon op dak, geldt dat deze meestal moet passen binnen de bestaande aansluiting van gebouwen. Door afnemende financiële prikkels, zoals lagere vergoedingen voor teruglevering, wordt het minder aantrekkelijk om te investeren in zonnepanelen op daken. Tegelijkertijd blijft kleinschalige zon op dak een waardevolle manier om duurzame energie op te wekken. Door netcongestie en veranderende marktomstandigheden is het steeds belangrijker dat opwek wordt afgestemd op lokaal verbruik, opslag en de beschikbare netcapaciteit. Daarom kiest de gemeente ervoor om niet uitsluitend te sturen op het maximaliseren van de hoeveelheid zon op dak, maar op een integraal energiesysteem waarin opwek, verbruik en opslag zoveel mogelijk met elkaar in balans zijn. Binnen een gebiedsgerichte aanpak biedt kleinschalige opwek juist kansen in combinatie met warmteoplossingen, lokale vraag en energieopslag. Keuzes Energiestrategie 2027-2030 gemeente Bergeijk 32 HOOFDSTUK 4: ONZE AMBITIE EN KEUZES Keuze: Grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit wordt zorgvuldig ingepast in de omgeving en de lusten komen bij de omgeving terecht. Grootschalige opwek van met name windenergie heeft een impact op het landschap en op omwonenden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentebergeijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/43ac7af7-c633-4dfc-b9ce-96314a0e685f?agendaItemId=a0a19712-5378-4f98-8dfb-0f91ce1c8d3a