Bijlage 1 Beleidskader MJBK Jeugd de Kempen 2026-2029

Samen naar een sterk fundament voor onze jeugd!

Kempisch MeerJarenBeleidsKader Jeugd 2026 - 2029

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 3

HOOFDSTUK 3: RESULTATEN EN VERANTWOORDING

HOE IS DIT BELEIDSPLAN TOT STAND GEKOMEN?

3.2 Positie van jeugdigen, ouders,

SAMENVATTING 4 6

HOOFDSTUK 1: INLEIDING 7

Deel 1: Waar komen we vandaan? 9

26

3.1 Resultaten 26 cliëntervaringen en raadsleden 32

3.3 Van MJBK naar uitvoeringsplan

(met de strategische partners)

33

1.1 Tien jaar Jeugdwet 9

HOOFDSTUK 4: FINANCIËN 34

1.3 Jeugd in de Kempen

4.2 Bedrijfsvoering 35

1.2 Evaluatie van het huidige MJBK Jeugdhulp

Deel 2: Ontwikkelingen

9

10

13

1.4 De maatschappelijke context: jeugdbeleid

midden in de samenleving

13

1.6 De regionale beleidscontext

16

1.5 De landelijke beleidscontext 1.7 Afbakening en hoe sluiten we Kempisch aan

13

op deze ontwikkelingen? 17

HOOFDSTUK 2: SAMEN NAAR EEN STERK FUNDAMENT

19

4.1 Programmakosten 34 4.3 Overige budgetten t.a.v. preventieve activiteiten

35

4.5 Ontwikkelbudget voor de Kempen

36

4.4 Landelijke ontwikkelingen

35

HOOFDSTUK 5 BIJLAGEN 38 5.1 Begrippenlijst 38 5.2 Bronnenlijst 41 BIJLAGENBUNDEL

2.1 Onze visie 19

2.2 Uitgangspunten 20 2.3 De doelen van het MJBK 2.4 Hoe gaan we onze doelen bereiken?

20 21

2

VOORWOORD “It takes a village to raise a child” – een oud Afrikaans gezegde dat stelt dat

Ook de samenwerking in onze (sub)regio verdient een compliment. Onze

opvoeding en ontwikkeling van een kind niet alleen de verantwoordelijkheid is

gemeenten trekken al jaren samen op in het jeugdbeleid en specialistische inkoop.

van ouders, maar van de hele gemeenschap.

We stemmen beleid af en versterken elkaar. Die lijn zetten we door – eveneens

Als wethouders Jeugd van de vier Kempengemeenten geloven we hier oprecht in.

richting de toekomst. Ook met onze partners in onder andere het onderwijs werken

Als gemeenten hebben wij hierin een belangrijk rol. Opgroeien doe je samen – in

we aan een stevige basis en zoeken we nadrukkelijker de verbinding. Mede dankzij

een omgeving waar kinderen zich veilig voelen, gezien worden en de ruimte krijgen

input van onze partners is dit beleidsplan tot stand gekomen.

om zich te ontwikkelen. Dat is waar wij als gemeenten voor staan: een stevige

We zijn ons ervan bewust dat landelijke ontwikkelingen, zoals de Hervomings-

pedagogische basis, waarin jongeren zo veel mogelijk onbezorgd kunnen opgroeien.

agenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, impact hebben op wat we lokaal doen. Die veranderingen bieden kansen, maar vragen ook om

We willen dat onze jeugdhulp er is voor wie het écht nodig heeft. Tegelijkertijd

duidelijke keuzes. Dit beleidskader geeft daarin de richting voor de komende jaren

zien we dat er steeds vaker en sneller een beroep op die hulp wordt gedaan en de

weer.

(maatschappelijke) druk op jeugdigen toeneemt. Hoewel we in onze gemeenten nog onder het landelijk gemiddelde zitten, nemen de aantallen toe. Dat vraagt om keuzes. We moeten blijven zorgen voor een houdbaar jeugdstelsel: toekomstbestendig, betaalbaar én gericht op wat echt helpt. Dat betekent ook dat we als samenleving anders moeten leren kijken naar opvoeden, gedrag en ontwikkeling. Niet alles wat lastig is, is een probleem dat moet worden opgelost. Soms is het leven gewoon even ingewikkeld – en dat mag.

Samen naar een sterk fundament voor onze jeugd!

Hanneke van Dongen-Hermans, gemeente Bladel Marko van Dalen, gemeente Bergeijk Eric Beex, gemeente Eersel

Maarten Maas, gemeente Reusel-De Mierden

We kiezen daarom bewust voor meer normaliseren en minder problematiseren. Dat vraagt om begrenzing, maar ook om vertrouwen in wat er wél goed gaat. Daarin speelt ons CJG+ de Kempen een cruciale rol. We zijn trots op hoe we in onze gemeenten de afgelopen jaren de ondersteuning dichtbij, laagdrempelig en deskundig hebben georganiseerd. Veel vragen kunnen lokaal worden opgepakt – met vaste teams vol kennis van zaken. We koesteren onze jeugd- en gezinswerkers, die zich dag in dag uit inzetten voor het welzijn van onze jongeren.

3

SAMENVATTING De vier Kempengemeenten werken intensief samen op het gebied van jeugdhulp,

blijven koesteren. Tegelijkertijd zien we uitdagingen, met name in de domeinover-

met de uitvoering van de Jeugdwet gecentraliseerd binnen één Centrum voor

stijgende samenwerking. De problematiek van kwetsbare jongeren en gezinnen

Jeugd en Gezin (CJG+). Dit verbetert de kwaliteit en efficiëntie van de jeugdhulp.

is vaak complex en verweven, denk aan schulden, armoede, GGZ-problematiek,

Daarnaast bundelen we onze krachten met zes andere gemeenten voor de inkoop

veiligheid, onderwijsachterstanden, criminaliteit en verslaving.

van gespecialiseerde jeugdhulp onder de naam ‘Samen voor Jeugd’. In dit nieuwe

Landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 en het

beleidskader kiezen we ervoor de bestaande samenwerkingen verder te versterken

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming 2023–2026 hebben invloed op ons

en waar nodig te verbeteren.

beleid. De Hervormingsagenda richt zich op het verbeteren van de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp, terwijl we de stijgende zorgkosten onder controle

Sinds de decentralisatie van jeugdhulp in 2015 hebben we een meer lokale en inte-

moeten houden. Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming benadrukt een

grale benadering van jeugdhulp ontwikkeld. Toch blijkt de volledige transformatie

gezinsgerichte en integrale aanpak van Jeugdbescherming, met een centrale rol

uit te blijven, mede door de stijging in jeugdhulpgebruik en de bijbehorende kosten.

voor lokale teams.

Dit zien we ook terug in de Kempen. Deze ontwikkelingen vragen om inhoudelijke

Om deze ontwikkelingen bij te houden en gericht te kunnen sturen, willen we

en financiële begrenzing, zodat jeugdhulp beschikbaar blijft voor degenen die het

meer datagericht werken. Dit maakt het mogelijk om bewuste keuzes te maken,

écht nodig hebben. De beweging richting ‘Stevige Lokale Teams’ is hierin van

bijvoorbeeld met betrekking tot preventie.

cruciaal belang. De voorgestelde koerswijziging willen we realiseren via drie hoofddoelstellingen op We zien dat jeugdigen in de Kempen zich niet aan gemeentegrenzen houden en dat

drie niveaus: Preventie, Jeugdhulp en Veiligheid en vier bijbehorende strategieën.

veel uitdagingen binnen onze gemeenten overeenkomen. Daarom is het belangrijk

Zie ook de figuur op de volgende pagina.

om gezamenlijke doelstellingen te formuleren, met oog voor lokale verschillen. In dit beleidskader breiden we de samenwerking niet alleen uit op het gebied van

Als gemeenten werken we samen met onze (strategisch) partners om deze doel-

jeugdhulp, maar versterken we de verbinding met preventief jeugdbeleid.

stellingen te behalen. Dit doen we met behulp van een meerjarenkader voor de

Preventie is niet alleen het voorkomen van problemen, maar ook het versterken van

komende vier jaar en een bijbehorend uitvoeringsplan dat in samenwerking met

alle jeugdigen, hun ouders en de samenleving, zodat zij zich kunnen ontwikkelen

onze (strategisch) partners wordt opgesteld en jaarlijks wordt bijgesteld.

tot gezonde en zelfstandige jongvolwassenen. De afgelopen jaren hebben we binnen het complexe jeugdhulplandschap veel bereikt. Op Kempenniveau is er een sterke infrastructuur voor toegang tot hulp, met goed samenwerkende teams en partners zoals het onderwijs. Dit willen we

4

Kempisch MeerJarenBeleidsKader Jeugd Koers voor de jaren 2026–2029

3 hoofddoelen Jeugdhulp

Preventie

p lp o u h ugd e j van

Een samenleving waarin kinderen en jongeren veilig, zelfredzaam en kansrijk opgroeien, met ondersteuning die versterkt wat er al is, aansluit bij het gezin en blijvende impact heeft.

zichzelf staan dn

a

Visie

a

dh u g u e rj

lp in de context

Preventief werken

4

strategieën Regie voeren

Normaliseren

Veiligheid

Stevige Lokale Teams

Kortom: Samen naar een sterk fundament voor onze jeugd! Stevige Lokale Teams

De Beweging die hiervoor nodig is

ven

Datagericht werken

tie

Hoe gaan we dit doen:

De al ingezette beweging versterken

Werken met en voor veiligheid

van

gn zor

a

p ar

re

i van

nd

ee i v i du

ln

co r a a

l

ti lec

ef

“It takes a village to raise a child”

5

HOE IS DIT BELEIDSPLAN TOT STAND GEKOMEN? Middels een akkoord op het procesvoorstel ‘hoe te komen tot het nieuwe MeerJaren BeleidsKader’ (MJBK) en het benoemen van de stuurgroep ‘Kempisch beleidspoho Sociaal Domein’ in de vier colleges van B&W, is het proces in het eerste kwartaal

Planning MJKB jeugd de Kempen 2026-2029

van het jaar 2024 van start gegaan. Na het uitvoeren van de evaluatie van het vorige MJBK en het opstellen van de ‘verkenning’ is er input opgehaald bij diverse betrokkenen: jeugdigen1, Jeugdgezondheidszorg, ouders, Adviesraden Sociaal Domein, samenwerkingspartners zoals zorgaanbieders, scholen, de welzijnsorganisaties, kinderopvangorganisaties en raads- en commissieleden tijdens het Kempencongres in maart 2025. Op basis van al deze input is het MJBK tot stand gekomen en is een bijbehorend jaarlijks uitvoeringsplan opgesteld in samenwerking met onze strategisch partners. Tevens is er een globale 4-jaren uitvoeringsagenda opgesteld en toegevoegd aan dit MJBK. Eind 2025 wordt het uitvoeringsplan 2026 ter vaststelling voorgelegd aan de stuurgroep: het Kempisch Beleidspoho Sociaal Domein. In de afbeelding hiernaast ziet u hoe dit proces er in grote lijnen uit heeft gezien.

Voor de begrippen jeugdigen en ouders in dit document volgen we de definitie van de Jeugdwet.

1

6

HOOFDSTUK 1 INLEIDING

Sinds de invoering van de Jeugdwet in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk

voor de volledige uitvoering van de jeugdhulp. Deze verantwoordelijkheid geldt

voor alle jeugdigen én hun ouders of opvoeders die ondersteuning nodig hebben bij het opgroeien en opvoeden. Om richting te geven aan deze verantwoorde-

lijkheid stellen gemeenten periodiek een beleidsplan vast waarin zij hun visie, ambities en aanpak voor het jeugdbeleid concretiseren.

In dit eerste hoofdstuk schetsen we de context waarbinnen het jeugdbeleid in de komende jaren verder vorm krijgt. We starten met een korte terugblik op tien jaar Jeugdwet: wat is er bereikt, waar liepen we tegenaan en wat vraagt om herziening of versterking? Vervolgens vatten we de belangrijkste conclusies en aanbevelingen samen uit de evaluatie van het vorige MJBK. Daarna richten we de blik op de huidige maatschappelijke context, zowel landelijk als regionaal: welke trends, knelpunten en kansen zien we en welke ontwikkelingen beïnvloeden het jeugd-

De Jeugdwet (zie figuur 1) beoogt niet alleen een andere inrichting van het jeugd-

beleid? Denk daarbij aan thema’s zoals toenemende mentale druk onder jongeren,

stelsel, maar ook een fundamentele verandering in de manier waarop hulp wordt

stijgende kosten, personeelstekorten en veranderende gezinsstructuren.

georganiseerd. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is het versterken van de eigen kracht van jeugdigen en hun gezinnen en het optimaal benutten van het sociale

Tot slot plaatsen we het nieuwe MJBK in deze context. We leggen uit hoe het

netwerk rondom hen. De regie over het eigen leven dient zoveel mogelijk bij de

beleidskader aansluit bij de actuele uitdagingen en kansen. Daarbij leggen we het

jeugdige en het gezin zelf te blijven liggen. Hulp en ondersteuning worden in een

accent op wat wij als regio belangrijk vinden: onze prioriteiten, de aanpak die we

ideale situatie gevonden in de directe leefomgeving, met ondersteuning van

hanteren en de gezamenlijke inspanning die we als gemeenten willen leveren om

professionals waar nodig. De komst van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd

de jeugd in onze regio een veilige, gezonde en kansrijke omgeving te bieden.

geeft aan dat de gewenste transformatie tot op heden nog niet geslaagd is. De vier Kempengemeenten hebben de toegang tot én de uitvoering van jeugdhulp gezamenlijk georganiseerd, waaronder ook diverse preventieve activiteiten vallen. In lijn met deze samenwerking is ook gekozen voor een gezamenlijk beleidskader. Waar in het verleden de nadruk lag op een Meerjarenbeleidskader Jeugdhulp, is er nu bewust gekozen voor een bredere benadering waarbij de Kempengemeenten breder uniformiteit nastreven. Deze benadering sluit beter aan bij het belang van preventief jeugdbeleid (zonder enkel de nadruk op hulpverlening vanuit de Jeugdwet): het voorkomen van problemen door tijdige en passende ondersteuning in de leefomgeving (zie ook figuur 1). Het blijven ontwikkelen en investeren met elkaar op het gebied van preventie is cruciaal om de doelen en resultaten uit dit MJBK te bereiken. 7

Figuur 1 Jeugdwet en Jeugdhulpbeleid versus preventief jeugdbeleid

Jeugdwet De Jeugdwet is een wet in Nederland die op 1 januari 2015 in werking is getreden. Het doel van de Jeugdwet is om de zorg en ondersteuning voor jongeren tot 18 jaar beter te organiseren en te decentraliseren, zodat het dichter bij de jeugdige en zijn/haar omgeving wordt aangeboden. De Jeugdwet regelt verschillende vormen van jeugdhulp, zoals o.a. jeugd-GGZ, Jeugdbescherming, verblijf en Jeugdreclassering.

Jeugdhulpbeleid versus preventief jeugdbeleid Jeugdhulpbeleid richt zich op de zorg en ondersteuning voor jeugdigen die al te maken hebben met problemen of risico’s. Dit kan gaan om mentale gezondheidsproblemen, gedragsproblemen, opvoedingsvragen, of situaties waarin kinderen of jongeren in gevaar verkeren. Preventief jeugdbeleid richt zich enerzijds op het voorkomen van problemen voordat ze zich voordoen en op verergering van problemen. Het doel is om gezonde omstandigheden te creëren en te zorgen dat jongeren niet in probleemgedrag of crisissituaties terechtkomen. Het gaat om versterken van weerbaarheid, zelfredzaamheid en het vroegtijdig signaleren van risico’s samen met het bieden van ondersteuning voordat er een zorgvraag ontstaat.

8

Deel 1: Waar komen we vandaan?

1.2 Evaluatie van het huidige MJBK Jeugdhulp

1.1 Tien jaar Jeugdwet

geëvalueerd aan de hand van de zes opgenomen actielijnen, de maatschappelijke

Sinds de jaren ‘70 wordt er in Nederland gewerkt aan het verbeteren van de jeugdhulp. In 1989 werd deze vanuit het rijk deels gedecentraliseerd naar provincies, gevolgd door de Wet op de Jeugdhulp in 2005 met Bureaus Jeugdhulp als toegangspoort. Een evaluatie in 2009 bracht meerdere structurele problemen aan het licht, waaronder een overbelasting van gespecialiseerde zorg, gebrekkige samenwerking, medicalisering van gedrag, lange wachtlijsten en versnipperde financiering. Om deze knelpunten aan te pakken, is in 2015 de Jeugdwet ingevoerd. Hiermee werd de gehele jeugdhulp gedecentraliseerd naar gemeenten, met als doel een eenvoudiger, effectiever en meer preventiegericht stelsel, gericht op het versterken van de eigen kracht van jeugdigen en hun omgeving. Deze stap naar een pedagogische civil society2 maakt van de Jeugdwet niet alleen een organisatorische transitie, maar ook een inhoudelijke transformatie van het jeugdstelsel, gepaard gaand met een forse bezuiniging, toename van jeugdhulpaanbieders en doorverwijzingen via externe partijen zoals medici en rechters (evaluatie 2009). Sinds de invoering is het voor gemeenten lastig gebleken om structureel te investeren in het jeugdbeleid, mede door oplopende kosten.

Die stijgende kosten – onder andere door langduriger en zwaarder zorggebruik – maken duidelijk dat veel van de problemen uit de evaluatie van 2009 nog steeds actueel zijn. Anno nu, zien we dat kosten van jeugdhulp landelijk blijven stijgen, o.a. door toegenomen kosten per cliënt door langduriger gebruik van jeugdhulp en meer gebruik van zwaardere vormen van jeugdhulp. Anticiperend daarop zijn er landelijk en regionaal maatregelen getroffen, dan wel in voorbereiding. Deze worden onder andere in deel II van dit hoofdstuk toegelicht.

In het voorjaar van 2024 zijn de jaren 2020 t/m 2023 van het huidige MJBK

resultaten en de beschikbare data, aangevuld met kwalitatieve informatie. Hiervan zijn conclusies en aanbevelingen afgeleid. Uit de evaluatie van het huidige MJBK komen de volgende aanbevelingen naar voren: • Stel meetbare indicatoren op bij de doelstellingen; • Geef Kempisch vorm aan preventief jeugdbeleid;

• Zet in op netwerksamenwerking en strategisch partnerschap;

• Zorg voor meer verbinding tussen professionals en vrijwilligers in het lokale veld;

• Zet in op normaliseren en draag dit breed uit. Zie voor de volledige evaluatie de bijlagenbundel.

We kunnen spreken van een periode die anders is verlopen dan we vooraf hadden kunnen voorzien. In 2020 hadden we al te maken met corona en lockdowns, wat van grote invloed is geweest op de dienstverlening van CJG+ de Kempen. Een oorlog in Oekraïne volgde met een energiecrisis en forse inflatie tot gevolg. We kunnen de evaluatie van het huidige MJBK dan ook niet los zien van de bredere maatschappelijke context waarin het jeugdbeleid zich heeft afgespeeld. We zien dat er een breed aanbod aan (preventieve) activiteiten voor ouders en kinderen/jeugdigen is ontwikkeld om, onder andere, de toegang tot hulp te verbeteren en te voorkomen dat problemen groter worden. Denk aan ‘Samen Doen’, De ‘JIM’ methodiek, voorliggende trainingen en het preventief voorliggend spreekuur. Hier ligt ook direct een belangrijk aandachtspunt: de effecten van deze maatregelen willen we beter monitoren. Er kan nog meer ingezet worden op samenwerking tussen jeugdhulp (CJG+) en het brede voorliggende veld en integraal handelen in het sociaal domein, met disciplines zoals Wmo en Schuldhulpverlening.

Een gemeenschap die er voor iedereen anders uit kan zien, waarbij alle personen uit de omgeving van een gezin betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van kinderen en jongeren, niet enkel de ouders/directe opvoeders (Nederlands Jeugdinstituut, NJI).

2

9

In de afgelopen periode is op verschillende manieren meer vorm en inhoud gegeven aan de samenwerking met het onderwijs en (huis)artsen. Ook is er regionaal ingezet op de afbouw van gesloten jeugdzorg en opbouw van meer kleinschalige verblijfsvoorzieningen en zien we een verdergaande afname van jeugdigen in verblijf. De inzet van het Kempenteam voor jeugdhulp (KTJ) levert een fundamentele bijdrage aan het gegeven dat over de afgelopen periode voor relatief weinig jongeren een jeugdbeschermingsmaatregel ingezet moest worden. Dit komt voort uit de kwalitatieve en kwantitatieve bezetting van het team en de samenwerking die opgebouwd is met Raad voor de Kinderbescherming, Veilig Thuis en de Gecertificeerde Instellingen. Gedurende de looptijd van het huidige MJBK Jeugdhulp heeft het project ‘Grip op het Sociaal Domein’ gelopen. Aan de hand van bestaande vraagstukken en knelpunten in het cluster Jeugdhulp is onderzocht welke mogelijkheden en kansen beschikbaar zijn binnen de invloed van het CJG+ en het beleid van de lokale

1.3 Jeugd in de Kempen

Dit beleidskader focust zich in beginsel op jeugdigen tot 18 jaar woonachtig in één van de vier Kempengemeenten en hun ouders/opvoeders. Wanneer men spreekt over de Jeugdwet, kan in sommige situaties (sinds 2022) ook sprake zijn van verlengde Jeugdwet tot 23 jaar. Dit is bijvoorbeeld aan de orde wanneer er geen passende andere voorzieningen beschikbaar zijn. Deze paragraaf schetst een beeld op hoofdlijnen. De vier Kempengemeenten samen tellen zo’n 75.000 inwoners. De jeugd vormt een belangrijke en dynamische groep, die zich niet aan ‘gemeentegrenzen’ houdt. Met diverse basisscholen binnen iedere Kempengemeente, één SO-VSO (speciaal onderwijs- voortgezet speciaal onderwijs)-school, één SBO (speciaal basisonderwijs)-school en twee (grote) VO (voortgezet onderwijs)-scholen zien we tevens dat veel jeugdigen onderwijs volgen binnen eigen gemeente of subregio. In figuur 2 zie je de aantallen jeugdigen en jongeren tot 25 jaar per gemeente en per leeftijdscategorie onderverdeeld. figuur 2 Aantallen jeugdigen naar leeftijdscategorie in de Kempen, gemeten 1-1-2025 (CBS)

gemeenten om meer grip en sturing te krijgen binnen de jeugdhulp. Voorbeelden hiervan zijn; zelf meer deskundigheid in huis nemen, verbinding met onderwijs en huisartsen. Deze maatregelen hebben in de periode 2020 t/m 2023 bijgedragen aan

Bladel

Bergeijk

Eersel

ReuselDe Mierden

stabiliteit op het gebied van jeugdhulp in de Kempen. Het is, over het algemeen,

0-4 jaar

630

713

816

560

niet eenvoudig om een duidelijke relatie vast te stellen tussen de inspanningen ter

4-12 jaar

1512

1406

1631

1188

12-18 jaar

1282

1175

1223

915

afname staat de landelijke trend die een groei van de vraag naar jeugdhulp laat

18-25 jaar

1660

1464

1407

956

zien, welke we vanaf 2024 ook in de Kempengemeenten zien.

Totaal

5084

4758

5077

3619

verbetering van de toegang en de daling van de instroom in specialistische jeugdhulp in die periode, vanwege de complexiteit van de problematiek. Tegenover deze

Tot slot zien we dat de medewerkerstevredenheid bij CJG+ de Kempen over het algemeen groot is. De werkdruk is echter soms te hoog als gevolg van een complexer wordende zorgvraag. Hierdoor is er sprake van een gebrek aan tijd en ruimte voor leren/ontwikkelen en voor optimale afstemming en samenwerking met partners in de keten en het netwerk.

De meeste jeugdigen in de Kempen groeien op in een stabiele en veilige omgeving. Ze gaan naar school, hebben sociale contacten, zijn actief binnen het uitgebreide verenigingsleven en ontwikkelen zich op een positieve manier. De GGDgezondheidsmonitors geven een algemeen beeld weer hoe het met jeugdigen in

10

onze gemeenten gaat. De laatste jaren zien we dat, mede veroorzaakt door de (naar

figuur 3 Aantal jeugdigen met een vorm van jeugdhulp in 2024 (exclusief CJG+ de Kempen)

verwachting) coronapandemie, toenemende prestatiedruk en de komst van sociale media het mentaal welbevinden van jeugdigen is afgenomen. Een aantal zaken die

Bergeijk

425 = 9,8%

Bladel

480 = 9,9%

• Alcohol (en middelengebruik) onder jongeren ligt over het algemeen in de vier

Eersel

395 = 8,4%

Kempengemeenten hoog ten opzichte van het landelijke beeld. Volgens de

RDM

300 = 8,9%

Totaal de Kempen

1600 = 9,25%

Landelijk

10,8%

hierbij noemenswaardig zijn:

drinkende jongeren vindt een groot deel van de ouders het goed dat hun kind drinkt • Opvoedstress en het aandeel ouders dat professionele hulp inschakelt is toegenomen wat overeenkomt met het regionale/landelijke beeld • Het beeld van de mentale gezondheid van jongvolwassenen in de Kempen is gemiddeld tot positief in vergelijking tot de regio • Mentale gezondheidsproblemen komen in de Kempengemeenten overeen met de bredere regionale trends voor jongeren, met een toenemend aantal jongeren dat zich somber of gestrest voelt Tegelijkertijd is er ook een deel van de jeugd (en/of hun ouders of opvoeders) in de Kempen dat extra ondersteuning nodig heeft, bijvoorbeeld vanwege opgroeiof opvoedvragen, jonge aanwas3, problemen in het gezin, mentale gezondheid of schooluitval. Zie figuur 3 voor een actueel overzicht van het aantal jeugdigen dat een vorm van jeugdhulp heeft ontvangen in 2024. Het gaat hier enkel om de jeugdigen die hulp krijgen van een specialistische jeugdhulpaanbieder. Denk dan bijvoorbeeld aan specialistische begeleiding, behandeling, verblijf (zoals pleegzorg of gesloten jeugdhulp) of diagnostiek. We zien een lichte stijging t.o.v. voorgaande jaren. Jeugdigen die ondersteuning krijgen van het CJG+ zijn hierin niet meegenomen4.

Wat valt op binnen de groep jeugdigen die specialistische jeugdhulp ontvangt in de Kempen?

• Elke Kempengemeente heeft minder jeugdigen die jeugdhulp ontvangen dan het landelijke gemiddelde. • In alle Kempengemeenten ontvangen meer jongens dan meisjes jeugdhulp. Dit past bij het landelijke beeld. • De grootste groep jeugdigen die jeugdhulp ontvangt valt in de categorie 4-12 jaar. Dit past bij het landelijke beeld. • Binnen de vier Kempengemeenten ontvangen meer 18-23 jarigen jeugdhulp dan 0-4 jarigen, terwijl het landelijke beeld juist andersom is. • Op wijkniveau (per dorpskern) zijn er geen opvallende verschillen. Wat opvalt is dat met name de productgroepen ‘begeleiding’ en ‘behandeling’

(zie ook begrippenlijst voor toelichting) een forse stijging laten zien in zowel cliëntaantal als in kosten.

In figuur 4 lichten we ter illustratie twee productcodes onder deze productgroepen toe en laten we zien hoe vaak dit product is ingezet de afgelopen jaren en wat de kosten zijn geweest.

Kinderen en jongeren (t/m 23 jaar), waarbij signalen en/of risicofactoren aanwezig zijn waardoor de kansen om af te glijden in de (drugs)criminaliteit verhoogd aanwezig zijn (en waar beschermende en/of versterkende factoren minder sterk aanwezig zijn). 3

Aantal hulpvragen bij toegang is nu nog niet te zien. Ook het onderscheid tussen hulpvragen die enkel door het CJG+ worden opgepakt of een combinatie met een specialistische beschikking is nu nog niet inzichtelijk. Hier wordt aan gewerkt en krijgt ook een plek in Data & Monitoring. 4

11

figuur 4 Twee van de meest ingezette producten onder jeugdhulp in 2024 en bijbehorende kosten vanaf 2022

Product

Kosten

1

Begeleiding individueel Aantal 2024: 513 Aantal 2023: 447 Aantal 2022: 373

Begeleiding individueel 2024: € 1.912.264 2023: € 1.525.489 2022: € 1.307.732

2

Diagnostiek en behandeling dyslexie Aantal 2024: 328 Aantal 2023: 202 Aantal 2022: 207

Diagnostiek en behandeling dyslexie € 645.711 € 455.986 € 468.575

12

Deel 2: Ontwikkelingen

anderen. De kwaliteit van relaties en verbinding is voor bepaalde mate bepalend

Het jeugdhulpdomein is complex en speelt zich af op diverse niveaus. Zowel de

individualisering is een steeds grotere roep om professionele hulp wat vraagt om

bredere maatschappelijke context als landelijke en regionale ontwikkelingen zijn van invloed op het lokale/subregionale jeugdhulpbeleid. Er zijn een aantal niveaus die specifiek voor de Kempengemeenten relevant zijn om te onderscheiden: het landelijke niveau en de regionale schaal; zowel 21vdjeugd als de regio Samen voor Jeugd. We schetsen de ontwikkelingen op hoofdlijnen.

1.4 De maatschappelijke context: jeugdbeleid midden in de samenleving

De maatschappelijke context waarin zich het jeugdbeleid in Nederland (en ook in de Kempen) aftekent is van belang om te benoemen. Een aantal belangrijke ontwikkelingen (niet uitputtend) in deze maatschappelijke context zijn o.a. de oorlogen in Oekraïne en Israël, digitalisering van de samenleving, het vertrouwen in de overheid, sociale media, onzekerheid continuïteit in het verenigingsleven, de wooncrisis en groeiende prestatiedruk. Daarnaast brengt de schaalsprong in de regio Zuidoost-Brabant een toename in aantallen inwoners en diverse doelgroepen zoals statushouders, expats en arbeidsmigranten. Door deze verschillende maatschappelijke ontwikkelingen neemt de druk op de (lokale) samenleving toe.

voor de mate waarin jongeren zich kunnen ontplooien. Het logische gevolg van de de beweging van individueel naar collectief.

1.5 De landelijke beleidscontext

Op landelijk niveau onderscheiden zich meerdere beleidstrajecten die de komende periode bepalend zijn voor het jeugdbeleid; de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, het Integraal Zorg Akkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Kansrijke Start5. Deze landelijke beleidslijnen kennen deels een verplichtend karakter, worden in meer of mindere mate al geïmplementeerd in de Kempen en spelen daarmee een grote rol in het lokale beleid. Ze worden allemaal gekenmerkt door een beweging naar voren, van curatief naar preventief, normaliseren en verbinding en integrale samenwerking over de domeinen heen plus het voorliggende veld. Een aantal van bovengenoemde ontwikkelingen en andere relevante ontwikkelingen, lichten we hieronder verder toe. 1.5.1 De Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd (Hervormingsagenda), vastgesteld in juni 2023, is een

Tegelijk zien we een toenemend gebruik van jeugdhulp in Nederland.

gezamenlijk initiatief van het Rijk, gemeenten, jeugdhulpaanbieders, professionals

Het Nederlands Jeugd instituut (NJI) stelt: “Het gebruik van jeugdhulp is de

jeugdhulpstelsel te verbeteren en financieel houdbaar te maken. De aanleiding

afgelopen jaren sterk toegenomen. Bij het NJI zien we dat als een symptoom van een diepere maatschappelijke ontwikkeling: een uiting van vervreemding en frag-

en cliëntenorganisaties. Deze agenda, die doorloopt tot en met 2028, beoogt het hiervoor zijn de stijgende instroom van jongeren in jeugdhulp en de oplopende kosten, die in 2024 landelijk zijn gestegen naar 7,2 miljard euro.

mentatie bij opgroeien en opvoeden. Dit zien we niet alleen in Nederland, maar in de hele Westerse wereld.’’ Het idee dat kinderen opgroeien in een community, waar mensen het samen doen, verandert steeds meer in een individuele opgave; voor zowel ouders als kinderen zelf. Dat is problematisch, want opgroeien doe je met

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is een landelijke overeenkomst tussen de overheid, zorgaanbieders, zorgverzekeraars en andere partijen om de zorg in Nederland toekomstbestendig, toegankelijk en betaalbaar te houden. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een samenwerkingsakkoord tussen Rijk, gemeenten en zorgpartners om de gezondheid van inwoners te bevorderen en gezondheidsverschillen te verkleinen. Het programma ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)’ is een meerjarige, wetenschappelijk 5

onderbouwde preventieve aanpak voor gemeenten die gericht werkt aan een positieve, gezonde en veilige leefomgeving voor jongeren (10–18 jaar), met als doel middelengebruik te voorkomen en het welzijn te bevorderen. Het programma Kansrijke Start is een actieprogramma van het Ministerie van VWS dat zich richt op de eerste 1.000 levensdagen (vanaf circa 10 maanden vóór de geboorte tot 2 jaar) en met name kwetsbare gezinnen.

13

Doelen en kernpunten

praktische afspraken voor de uitvoering van de Hervormingsagenda tussen 2023 en

1. Versterken van lokale toegang en teams: Door het opbouwen van Stevige

plan Samen voor Jeugd (zie paragraaf 1.6.2), een deel op rijksniveau en een deel op

De Hervormingsagenda richt zich op een aantal hoofdthema’s, namelijk: Lokale Teams die integraal werken en de toegang tot jeugdhulp verbeteren; 2. De politiek-maatschappelijke discussie over opvoeden en opgroeien, en alle ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan het toenemende beroep op de jeugdhulp, moet gevoerd worden: Normaliseren; 3. Regionale samenwerking: Gemeenten worden verplicht specialistische hulp regionaal in te kopen om de beschikbaarheid en continuïteit van zorg te waarborgen; 4. Afbouw van residentiële zorg: Er wordt ingezet op het verminderen van residentiële hulp en het omvormen naar kleinschaligere en geïntegreerde zorgvormen.

2028. Een deel hiervan wordt vormgegeven op regionaal niveau in het Meerjarengemeentelijk niveau. 1.5.2 Stevige Lokale Teams De Hervormingsagenda pleit voor Stevige Lokale Teams (SLT’s) als oplossing voor de overbelasting van het huidige systeem, gekarakteriseerd door lange wachttijden en stijgende vraag naar specialistische hulp. De focus van SLT’s ligt op preventie, samenredzaamheid en maatschappelijke participatie van gezinnen. Ze werken met een brede, systemische aanpak die het hele huishouden en de sociale context omvat. Daarnaast versterken ze het ‘gewone leven’ in de wijk en stimuleren ze samenwerking met de sociale basis.

Daarnaast wordt de Jeugdwet aangepast c.q. ingeperkt op landelijk niveau om duidelijker te maken welke hulp onder jeugdhulp valt en welke niet (welk minimum aan basisvoorzieningen een gemeente beschikbaar moet stellen voor jeugd en gezin) zodat hulp beschikbaar is voor degenen die dat het hardst nodig hebben. De consequenties van deze inperking landen direct bij gemeenten en andere verwijzers in het kader van de Jeugdwet. Financiën Het financieel kader van de Hervormingsagenda draait om het structureel terugbrengen van de uitgaven aan jeugdhulp met €1 miljard, zoals geadviseerd

Kernkenmerken van een SLT zijn: • Passende omvang en expertise, afgestemd op de lokale opgave. • Zichtbaarheid in de wijk, nabij en herkenbaar. • Samenwerking met de sociale basis en het stimuleren van collectieve oplossingen. • Aansluiting bij gezinnen, met ruimte voor meebeslissen en maatwerk. • Zelf hulp bieden, ook bij onveiligheid, met directe en duurzame ondersteuning. • Breed kijken en handelen, met een integrale werkwijze over domeinen heen. • Expertise erbij halen door consultatie en samenwerking met specialistische hulp.

door de Commissie van Wijzen6. De commissie adviseert om deze besparingen als een postmaterieel in de rijksbegroting op te nemen tot 2028, zodat gemeenten voldoende financiële ruimte hebben om de transformatie door te voeren. Implementatie en vervolgstappen Het landelijke implementatieplan, vastgesteld op 16 november 2023, biedt

Onderzoek toont aan dat gemeenten die succesvol transformeren, professionals in lokale teams de ruimte geven om samen met gezinnen de juiste hulp en ondersteuning te bepalen. In de praktijk stuit men echter op uitdagingen zoals hoge werkdruk, personeelsverloop en een gebrek aan tijd en ruimte voor samenwerking, waardoor de potentie van SLT’s nog niet volledig benut wordt. SLT’s zijn in principe ‘vormvrij’.

6 De Commissie van Wijzen betreft de Arbitragecommissie Jeugd. Deze deed in 2021 uitspraak in het geschil tussen het Rijk en gemeenten over de financiële dekking van de jeugdhulp. De commissie oordeelde dat de gemeenten aanvullende financiering nodig hebben voor de jeugdhulp en dat er ook na 2022 extra middelen nodig zijn tot en met 2028. De uitspraak van deze commissie leidde mede tot de totstandkoming van de Hervormingsagenda. De commissie bestaat uit een vertegenwoordiging vanuit het rijk en de VNG.

14

1.5.3 Wet Verbetering beschikbaarheid jeugdhulp

Financiële adviezen:

In april 2025 is deze wet aangenomen als onderdeel van de Hervormingsagenda en

De commissie stelt dat het gebrek aan geld niet het grootste probleem is, maar dat

een belangrijke stap naar betere beschikbaarheid van (hoog)specialistische jeugd-

de beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerde jeugdprofessionals een grotere

hulp. Deze pakken wij als Kempen op regionaal niveau met Samen voor Jeugd op.

uitdaging zal vormen.

Enkele onderdelen:

Zij adviseert:

• Gemeenten worden verplicht samen te werken bij de inkoop van dure en

• De geplande bezuinigingen vanaf 2026 op te schorten;

complexe zorg en er wordt voorgeschreven wat er minimaal op regionaal niveau gezamenlijk ingekocht moet worden;

• De kosten van jeugdhulp tot 2028 als PM-post (voorlopige post) op te nemen in de rijksbegroting;

• De wet vormt de basis om meer uniform te gaan werken door bijvoorbeeld overal op dezelfde manier te gaan registreren. Zo is er minder papierwerk, meer tijd voor zorg en komt er meer vergelijkbare data, bijvoorbeeld over wachttijden; • De wet stelt eisen aan de financiële administratie van zorgaanbieders met als doel dat de bedrijfsvoering op orde is;

• De uitgaven van 2024 als uitgangspunt te nemen voor toekomstige bekostiging. Voorjaarsnota 2025 Als reactie op zorgen van gemeenten over jeugdhulpfinanciering heeft het kabinet begin 2025 extra middelen beschikbaar gesteld voor de periode tot en met 2027,

• De Jeugdautoriteit wordt vastgelegd in de wet en wordt onderdeel van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa krijgt een nieuwe taak om – op basis van beter vergelijkbare data – vroegtijdig risico’s te signaleren zodat gemeenten en aanbieders tijdig maatregelen kunnen nemen. 1.5.4 Commissie van Ark rapport ‘Groeipijn’ In januari 2025 bracht de Commissie Van Ark het rapport ‘Groeipijn’ uit, waarin zij 7

concludeerde dat de Hervormingsagenda onvoldoende aandacht heeft voor het wegnemen van structurele factoren die leiden tot instroom in jeugdhulp. Zij heeft hierover een zwaarwegend advies uitgebracht. De commissie pleit voor:

• Versterking van lokale steunstructuren en basisvoorzieningen; • Meer inzet op natuurlijke omgevingen zoals scholen;

• Een gezaghebbende rol voor lokale teams, als kern van de transformatie; • Een inhoudelijke benadering van de reikwijdte van de Jeugdwet, en niet enkel op financiële gronden.

zoals bevestigd in het overhedenoverleg van 16 april 2025 en vastgelegd in de Voorjaarsnota. 1.5.5 Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming De kind- en gezinsbeschermingsketen komt in werking bij onveiligheid in een gezin, waarbij vaak niet-vrijwillige hulp nodig is, zoals Jeugdbescherming of Jeugdreclassering. Het huidige systeem is echter complex en gefragmenteerd, wat de effectiviteit van de hulp belemmert. Gezinnen krijgen te maken met meerdere instanties, missen continuïteit en moeten hun verhaal steeds opnieuw vertellen. Het landelijke Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wil dit veranderen door een gezinsgerichte, samenhangende aanpak met één regisseur per gezin, meer tijd voor maatwerk en nauwe samenwerking tussen organisaties. Een belangrijke wijziging is de oprichting van ‘Regionale Veiligheidsteams’ (RVT’s), die verschillende betrokken organisaties (denk aan Veilig Thuis, jeugdbeschermingsorganisaties en de Raad voor de Kinderbescherming) bundelen.

Een onafhankelijke deskundigencommissie die beoordeelt hoe het gaat met de uitvoering van de Hervormingsagenda, of de inspanningen worden geleverd die zijn afgesproken en of dit op de langere termijn het gewenste effect heeft op de uitgaven en zo niet, hoe daarmee om te gaan. 7

15

In onze regio wordt dit vormgegeven onder het programma ‘Veilig voor elkaar’.

Eindhoven, Heeze-Leende, Oirschot en Valkenswaard samen binnen de inkoop-

Ondanks het ontbreken van landelijke middelen om de RVT’s verder te ontwikkelen

regio Samen voor Jeugd. Gezamenlijk kopen we gespecialiseerde jeugdhulp in voor

(bekend geworden met de voorjaarsnota 2025), blijven we werken aan de implemen-

deze tien gemeenten op diverse contracten. Ook werken we beleidsmatig intensief

tatie van het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Er worden regionale

samen op diverse opgaves in het kader van de transformatie.

werkgroepen opgericht om werkprocessen te verbinden en bestuurlijke ambassa-

Een belangrijk aandachtspunt binnen Samen voor Jeugd is dat de continuïteit van

deurs geworven om draagvlak te creëren.

zorg onder druk staat vanwege financiële problemen van aanbieders en krapte op

Binnen de Kempenregio werken we tevens al intensief samen op gebied van

de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld:

(on)veiligheid, onder andere door medewerkers te scholen in de “visie gefaseerd

• Voor diverse zorgaanbieders die in onze regio vormen van jeugdhulp met verblijf

samenwerken aan veiligheid”. Dit heeft geleid tot een nieuwe benadering van hulpverlening. Ook wordt de ondersteuning integraal georganiseerd, met één

en/of gezinsgerichte jeugdhulp uitvoeren, geldt dat ze in meer of mindere mate in

een financieel zorgelijke situatie verkeren;

casusregisseur per gezin. Er wordt zorgvuldig doorverwezen naar specialistische

• Andere aanbieders hebben kenbaar gemaakt hun diensten niet langer voor Samen

hulp en, in een pilotfase, worden meldingen van Veilig Thuis voor volwassen-

voor Jeugd te kunnen leveren dan wel die niet voor het overeengekomen tarief te

casuïstiek opgepakt door medewerkers van het Kempenteam voor jeugdhulp. Deze aanpak bevordert de samenwerking tussen domeinen en wordt geëvalueerd en waar mogelijk voortgezet.

1.6 De regionale beleidscontext

kunnen blijven leveren;

• Door de krapte op de arbeidsmarkt is in toenemende mate sprake van het ontbreken van adequaat ingezet passend aanbod. Met als gevolg wachtlijsten en escalerende en zwaarder wordende casuïstiek.

In de regio Zuidoost-Brabant kennen we diverse samenwerkingsverbanden

Meerjarenplan voor Samen voor jeugd 2026 - 2029

waarbinnen op diverse niveaus zorgvormen worden ingekocht.

De beleidslijn voor de komende jaren is vastgelegd in het meerjarenplan 2026-2029

1.6.1 De regio 21 voor de jeugd

‘Samen voor Jeugd: Onze koers naar de toekomst’. Daarin staan de gezamenlijke regionale ambities en veranderopgaven die aansluiten bij de landelijke opgaven.

Op de schaal van de 21 is een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) opgesteld

Onderdeel hiervan is dat projectmatig, dan wel opgavegericht gewerkt gaat worden,

waarin afspraken omtrent inkoop en contractmanagement ten aanzien van

waarbij de veranderopgaven uit de Hervormingsagenda richtinggevend zijn.

Jeugdbescherming, Jeugdreclassering en crisishulp zijn opgenomen. Dit zijn door-

Vanuit de Kempen leveren wij ook één opgaveregisseur (ambtelijk). De bestuurders

gaans minder voorkomende vormen van jeugdhulp, welke we (mede hierdoor) op

zijn verdeeld over de diverse opgaven.

grotere schaal inkopen. Daarnaast werken we vanuit de 21 gemeenten samen met alle gemeenten in landsdeel Zuid aan onder andere de inkoop én transformatie

• Reikwijdte: gespecialiseerde jeugdhulp voor jeugdigen en gezin wanneer dat bijdraagt aan de oplossing;

van JeugdzorgPlus (gesloten plaatsing).

• Integraliteit: jeugdhulp inzetten vanuit integraliteit, systeemgericht en zowel

1.6.2 De regio Samen voor Jeugd

• Verblijf: Meer kinderen groeien veilig op, thuis of in de omgeving (zo thuis

De vier Kempengemeenten werken met de gemeenten Best, Cranendonck,

sector- als domein overstijgend; mogelijk);

16

• Organisatie: verbeteren van de organisatie, inkoop en beschikbaarheid van specialistische jeugdhulp. Hieronder valt ook de omvorming van Samen voor jeugd tot een Gemeenschappelijke Regeling (GR). We zorgen er vanuit de Kempengemeenten voor dat deze opgaven en de daaraan verbonden ambities aansluiten bij het MJBK.

1.7 Afbakening en hoe sluiten we Kempisch aan op deze ontwikkelingen? 1.7.1 Zo werken we in de Kempen

De vier Kempengemeenten hebben bij de start van de Jeugdwet in 2015 gekozen voor een gezamenlijk beleid en uitvoering van de Jeugdwet. Hierbij speelt een grote rol dat de individuele gemeenten te klein zijn om de uitgebreide taken met betrekking tot jeugdhulp alleen vorm te geven en voldoende op elkaar lijken. De uitvoering van de jeugdhulp is belegd bij het CJG+ de Kempen. Het huidige dienstverleningsmodel ziet er als volgt uit:

Dienstverleningsmodel CJG+ de Kempen

De vier gemeenten hebben één gezamenlijke toegang voor jeugdhulp die in alle gemeenten aanwezig is. Dit is een verschil met de andere gemeenten binnen onze jeugdhulpregio. Naast het team dat de toegangstaken uitvoert, werken de uitvoerende jeugd- en gezinswerkers in twee lokale ondersteuningsteams (LOT’s),

17

het Kempenteam voor jeugdhulp (KTJ) en het team ‘Samen Doen’ dat verbonden is aan de scholen. Door dit voor de vier gemeenten samen te organiseren, is er veel expertise beschikbaar, wat bijdraagt aan de kwaliteit van de teams. Deze kwalitatieve meerwaarde zien we terug in de volle breedte van de casuïstiek waar gespecialiseerde jeugdhulp voor wordt ingezet. Onze Jeugd en Gezinswerkers richten zich zowel op relatief lichte vragen om ondersteuning bij opvoeden en opgroeien (LOT’s), maar ook in het preventief spreekuur, Samen Doen op de scholen en de preventieve trainingen, als op casuïstiek met een grote mate van complexiteit, risico’s en onveiligheid. Hierbij wordt casusregie en procesregie door één team uitgevoerd (KTJ), in samenwerking met -waar nodig- Veilig Thuis en de jeugdbeschermingsketen. Waar mogelijk staan de teams naast het gezin, regisseren de benodigde hulp en bieden zelf ondersteuning. Specialistische hulp vanuit aanbieders wordt alleen ingezet als deze zelf niet geboden kan worden. Ook kan expertise van deze specialisten eerder al ter consultatie ingezet worden. Deze manier voldoet al aan een groot gedeelte van de verbeterpunten en werkwijze van de Hervormingsagenda en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Dit is bevestigd in het rekenkameronderzoek dat in het najaar van 2024 in drie van de vier Kempengemeenten is uitgevoerd.

Waar het gaat om preventief jeugdbeleid wordt dit deels gezamenlijk uitgevoerd

land. Hoewel we in de Kempen nog steeds achterblijven bij de landelijke trend zien we vanaf 2024 een forse kostenstijging ten opzichte van de voorgaande jaren. Ook voor de Kempengemeenten geldt dus dat financiering van de jeugdhulp onder (zware) druk staat. Oorzaken die hierboven (en o.a. in het rapport van de Commissie van Ark ‘Groeipijn’) genoemd worden, herkennen we ook in de Kempen. Zo zien we in de Kempen de afgelopen beleidsperiode een toenemende vraag naar jeugdhulp en meer complexere vragen, onder andere als gevolg van prestatiedruk, polarisatie en de invloed van sociale media. Prestatiedruk wordt niet alleen door kinderen maar ook door ouders en scholen gevoeld wat leidt tot een vraag naar jeugdhulp om te kunnen voldoen aan de hoge verwachtingen. De hoge verwachtingen spelen al op een jonge leeftijd in bijvoorbeeld de kinderopvang of de onderbouw. Ook zien we in de Kempen een steeds grotere groep jongeren die uitvallen op school waarvoor jeugdhulp wordt ingezet. Kinderen waarvoor een beroep op jeugdhulp wordt gedaan zitten vaak niet lekker in hun vel en hebben een laag zelfbeeld. De negatieve impact van de coronaperiode heeft ook bijgedragen aan een groter beroep op jeugdhulp. Jeugdigen in de Kempen bewegen zich over de gemeentegrenzen heen. Wat we steeds meer zien is dat groepen jeugdigen zich verenigen en tegenover elkaar komen te staan.

Ook zien we hierin potentieel crimineel gedrag terug (jonge aanwas).

binnen het CJG+ de Kempen en deels in de lokale gemeenten. Elke gemeente heeft op dit moment een verschillend lokaal aanbod aan preventieve activiteiten. We signaleren hier versnippering in de samenhang van het aanbod, waar dit op sommige vlakken uniform is voor de vier gemeenten en op andere lokaal is ingericht. Ook de uitvoerende partijen verschillen. 1.7.2 Wat we zien in de Kempen Tot voor kort leek de landelijke trend van de stijgende vraag naar jeugdhulp en daarmee gepaard gaande kostenstijging zich in de Kempen niet, dan wel in mindere mate te manifesteren dan in de meeste gemeenten in de rest van het

18

HOOFDSTUK 2

SAMEN NAAR EEN STERK FUNDAMENT De in het vorige hoofdstuk genoemde ontwikkelingen en veranderopgaven én de

gezin en het eigen netwerk. Als dat niet voldoende is, bieden we passende onder-

resultaten van de evaluatie van het huidige MJBK vormen de context voor het

steuning, domeinoverstijgend en op maat. We werken integraal en gezinsgericht,

nieuwe MBJK 2026-2029. We verbreden het MJBK door het preventief jeugdbeleid te

met oog voor de samenhang tussen problemen en de behoeften van het hele gezin.

verbinden aan het jeugdhulpbeleid en gezamenlijke ‘piketpalen’ te slaan (thema’s

Daarbij streven we naar een duurzaam effect dat gezinnen verder helpt.

en ambities op te nemen) die we hierbij nastreven op Kempisch niveau. Zo kunnen we de beweging maken naar onder andere nog meer inzetten op het versterken van de sociale basis als stevig fundament, integrale samenwerking in het sociaal domein voor het hele gezin inclusief het (para)medisch domein, onderwijs en

“It takes a village to raise a child”

bestaanszekerheid, waarborgen van de veiligheid en zorgen voor een goede verbinding tussen formele en informele zorg. De kracht van de samenwerking van de vier Kempengemeenten is van groot belang voor onze positie en slagkracht ten opzichte van onze partners in het sociaal domein. De in dit hoofdstuk opgenomen visie, uitgangspunten en doelen geven richting aan waar we voor staan, onze keuzes en de beweging die we willen maken. Het gaat

niet alleen om wat we doen maar ook om waarom we het doen. Hiermee kunnen we koers houden, prioriteiten stellen en voorkomen we dat we ons laten (af)leiden door wat er vrijwel dagelijks op ons afkomt op dit dynamische terrein.

2.1 Onze visie

Alle bovenstaande ontwikkelingen leiden tot een nieuwe Kempische visie op jeugd en jeugdhulp, namelijk:

Kortom:

We willen een samenleving waarin kinderen en jongeren in De Kempen veilig, zelfredzaam en kansrijk opgroeien, met ondersteuning die versterkt wat er al is, aansluit bij het gezin en blijvende positieve impact heeft.

Kinderen en jongeren in De Kempen groeien op in een gezonde, vitale samenleving

waarin mensen naar elkaar omzien en elkaar ondersteunen. Ze leven in een veilige, kansrijke omgeving waar ze zichzelf kunnen zijn, zich kunnen ontwikkelen en actief kunnen meedoen. Wanneer hulp nodig is, kijken we eerst naar de kracht van het

19

2.2 Uitgangspunten

2.3 De doelen van het MJBK

om te komen tot concrete doelen. Deze uitgangspunten vormen de waarden die

beleidsperiode:

Onderstaande uitgangspunten zijn gebaseerd op de visie en vormen een leidraad leidend zijn op zowel beleidsniveau als in de uitvoering. • Kinderen en ouders worden zoveel mogelijk laagdrempelig en vanuit preventief oogpunt ondersteund vanuit lokale voorzieningen binnen de sociale basis. • Bij een hulpvraag wordt er samen met kind en ouders gekeken naar

mogelijkheden vanuit eigen kracht, binnen het netwerk en voorliggende (collectieve) ondersteuning. Scholen en verenigingen zijn voorbeelden van vind- en werkplaatsen van collectief preventief aanbod.

• Jeugdhulp is niet per definitie het antwoord op een hulpvraag.

• Benodigde hulp en ondersteuning wordt gezinsgericht en domeinoverstijgend geboden vanuit Stevige Lokale Teams, waarbij maatwerk mogelijk is. • Kinderen worden thuis of zo dicht mogelijk bij huis, geholpen en als dat niet kan, is ‘thuis’ onderdeel van de hulp of ondersteuning die gezinsgericht is vormgegeven en waarbij maatwerk mogelijk is.

• Professionele ondersteuning is begrensd om deze beschikbaar te houden voor

Onze visie en uitgangspunten leiden tot drie hoofddoelen voor de komende

1. Preventie

We dragen bij aan een sterke, zoveel mogelijk voor zichzelf zorgende,

samenleving, door het faciliteren en organiseren van gerichte activiteiten/ ondersteuning met de focus op preventie en samenredzaamheid.

2. Jeugdhulp

We bieden kwalitatief goede en betaalbare jeugdhulp die snel

beschikbaar is voor kinderen en gezinnen die het nodig hebben.

3. Veiligheid

We dragen zorg voor een omgeving waarin jeugdigen zo veilig mogelijk kunnen opgroeien.

inwoners die deze het hardst nodig hebben. • Voor jongeren met zorg die door moet lopen na hun 18e verjaardag, is de continuïteit van de hulpverlening geborgd en is er tijdig en voldoende afstemming tussen professionals 18- en 18+.

• We werken cultuursensitief om passende ondersteuning te bieden die toegankelijk, begrijpelijk en effectief is voor álle jeugdigen en gezinnen.

20

2.4 Hoe gaan we onze doelen bereiken?

Deze doelen kunnen we als gemeenten niet alleen bereiken. Hiervoor is gedeeld partnerschap en gedeelde verantwoordelijkheid nodig met al onze maatschappelijke partners. Alleen als we werken vanuit dezelfde visie en uitgangspunten en gezamenlijk monitoren en bijsturen op basis van data kunnen we echt een verschil maken. In datagericht werken ligt dan ook een duidelijk verbeterpunt voor ons als Kempen. De landelijke hervormingen geven richting maar we zullen ook zelf scherpere keuzes moeten maken in samenwerking met onze partners én onze inwoners. Voor het behalen van de doelen is een inhoudelijke kwaliteitsverbetering en een duurzame financiering bij zowel gemeenten als zorgaanbieders nodig. De huidige werkwijze voldoet niet op alle punten en de kosten lopen alsmaar op. Het door het Rijk beschikbaar gestelde financieel kader is niet toereikend, de opdrachten worden steeds groter en de druk op voorzieningen neemt toe. Een inhoudelijk en financiële koerswijziging, is dan ook noodzakelijk. Gezamenlijk met onze partners en inwoners moeten we de al ingezette beweging versterken van steeds meer inzet van dure professionele zorg op individueel niveau naar een meer integrale, gezinsgerichte en laagdrempelige ondersteuning vanuit het informele netwerk. Of vanuit Stevige Lokale Teams waarbij de gezinnen uiteindelijk beter en duurzamer geholpen zijn.

De ‘dure’ zorg is op deze manier minder nodig en sneller beschikbaar voor degenen waarvoor dit de enige oplossing is. Deze beweging kent de volgende onderdelen: • De beweging van zorg naar preventie

• De beweging van individueel naar collectief

Stevige Lokale Teams

Het Stevig Lokaal Team (SLT) is een van de belangrijkste instrumenten om dit te bereiken. SLT’s opereren integraal en generalistisch, zijn laagdrempelig toegankelijk, bieden zelf ondersteuning en staan goed in verbinding met professionals en vrijwilligers. De mate van integraliteit, sociaal domein breed of alleen gericht op jeugd, is erg bepalend voor de samenstelling, functie en werkwijze van dit team/ netwerk. De rode draden uit de akkoorden en VNG-proposities wanneer het gaat over SLT’s zijn als volgt: onze gemeentelijke toegang en lokale teams zijn 1) dichtbij, 2) werken integraal, en 3) met mandaat8.

De komende periode starten we, als opdrachtgevende gemeenten, een proces dat leidt tot een kader voor de doorontwikkeling van Stevige Lokale Teams in de vier Kempengemeenten. Dit is tevens een opdracht die we als gemeenten hebben vanuit de landelijke Hervormingsagenda. Tevens werkt het ministerie van VWS momenteel aan een conceptwettekst voor de Wmo en Jeugdwet waarin verkend wordt hoe lokale teams een plek kunnen krijgen in wet- en regelgeving. Uitgangspunt is dat we voortzetten en waar nodig versterken van hetgeen al is opgebouwd in de Kempen (en werkt), o.a. vanuit de huidige jeugdteams (CJG+ de Kempen) en ontwikkelen waar we echt verbeterkansen zien. We leggen daarbij de focus op de volgende strategieën: • Normaliseren

• Preventief werken • Regievoeren

• Werken met en voor veiligheid

4 strategieën

• De beweging van jeugdhulp op zichzelf staand naar jeugdhulp in de context

Hoe dit mandaat er in de praktijk uitziet en wat hiervoor mogelijk ingericht dient te worden, dient nader onderzocht te worden. 8

21

2.4.1 Normaliseren

2.4.2 Preventief werken

Normaliseren is een breed begrip. De volgende betekenissen kunnen er bijvoorbeeld

Problemen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen of in een vroeg stadium

aan worden gegeven in het kader van jeugdbeleid:

worden onderkend. Gemeenten hebben een wettelijke taak m.b.t. jeugdpreventie

• Als tegenbeweging van problematiseren.

vanuit de Wet publieke gezondheidszorg (Wpg) en de Jeugdwet, en zijn verant-

• Niet meedoen aan prestatiedruk: de lat niet te hoog leggen.

woordelijk voor de lokale invulling en uitvoering hiervan. Meer preventie is een

• Opvoeden doen we samen in plaats van ouders alleen.

belangrijk doel van een van de transformatiedoelen in de Jeugdwet. Het gemeente-

• Professionele jeugdhulp is niet altijd de beste oplossing.

lijk preventieve beleid dient gericht te zijn op het versterken van het opvoedkundige

• Benut de kracht van een sterke sociale basis: een leefomgeving waarin kinderen

klimaat in gezinnen, ouders die elkaar kunnen ontmoeten, wijken, buurten, scholen,

gehoord worden en waarin meer aandacht voor ze is; versterken van het alledaagse leven. • ‘Zelf oplossen’ kan ook een passend antwoord zijn op een hulpvraag. • Oog hebben voor en uitgaan van de kracht van het individu, zowel van ouders als van het kind.

kinderopvang en peuterspeelzalen en integrale hulp aan de jeugdige en zijn ouders. Er zijn drie preventieniveaus:

1. Universele preventie richt zich op alle kinderen en jongeren en hun opvoeders. Het doel is een gezonde ontwikkeling te bevorderen en problemen te voorkomen.

2. Selectieve preventie richt zich op groepen kinderen, jongeren en opvoeders

Normaliseren als strategie om onze doelen te bereiken betekent een gedrags-

met een verhoogd risico op problemen. Het doel is deze jongeren extra te

verandering op vele fronten en van alle betrokkenen. Daarmee willen we niet

ondersteunen en risico’s te verminderen, bv. d.m.v. collectieve trainingen.

wachten op ontwikkelingen op landelijk niveau of vanuit Samen voor Jeugd, maar

3. Geïndiceerde preventie richt zich op individuele kinderen, jongeren en opvoeders

op de schaal van Kempengemeenten doen wat we zelf kunnen. Onder andere in

met een verhoogd risico op problemen, en op jeugdigen en opvoeders met een

gesprek gaan met partners en ouders over hoe we deze gedragsverandering

(beginnend) probleem. Het doel is om deze problemen te signaleren en aan te

gezamenlijk in kunnen zetten. De landelijke inperking van de reikwijdte van de

pakken, voordat ze verergeren.

Jeugdwet zal ook hieraan bijdragen, doordat wat onder ‘jeugdhulp’ verstaan wordt, smaller geformuleerd zal worden. Wat gaan we anders doen: • Werken vanuit een gedeeld referentiekader rondom ’Normaliseren’ dat samen met partners wordt vormgegeven. • Op basis van data (dus vraaggericht) collectief, voorliggend (en licht) aanbod

Onder preventie vallen collectieve voorzieningen, maar ook de lokale CJG-teams, huisartsen en lichte vormen van jeugdhulp (zonder beschikking). Preventief werken gaat echter niet alleen over wat er gebeurt voorafgaand een inzet van jeugdhulp; ook tijdens de gespecialiseerde jeugdhulp vanuit het CJG+, de jeugdhulpaanbieders, Veilig Thuis, Jeugdbescherming (JB), Jeugdreclassering (JR) wordt er preventief gewerkt. Het onderscheid tussen preventie, toegang en jeugdhulp is niet zwart-wit.

organiseren. • (Sport-) verenigingen en scholen als vind- en werkplaats voor collectief aanbod versterken en benutten.

In de Kempen zien we pedagogische hulp en lichte opvoedondersteuningsvragen, bv. maatschappelijk werk, jongerenwerk, signalering, toeleiding naar specialistische jeugdhulp, vroeg- en voorschoolse educatie en onderwijsachterstandsvoorzieningen

22

en coördinatie van zorg en vraagverheldering niet als jeugdhulp en behoort dit bij preventie of toegangstaken. Omdat zowel preventie als toegang én jeugdhulp bij gemeenten is belegd, kunnen deze in samenhang worden georganiseerd. De organisatie en uitvoering van preventie vindt zowel plaats binnen de lokale gemeenten als binnen het CJG+ en vanuit andere partners. Gemeenten organiseren dit aanbod d.m.v. subsidie/inkoop bij partners en sluiten aan bij

3

landelijke opdrachten zoals het Gezond Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Ook werken de Kempengemeenten samen in het programma Kempenbranie (OKO: opgroeien in een kansrijke omgeving) dat bijdraagt aan de

Gespeciali seerde jeugdhulp

JB en JR,

jeugdhulpaanbieders Samen voorJeugd/ 21 voor Jeugd

doelen die we in dit MJBK hebben geformuleerd. Het CJG+ de Kempen biedt onder andere collectieve preventieve trainingen. De verantwoordelijkheden m.b.t. het preventieve aanbod zijn dus versnipperd waardoor er goede afstemming nodig is tussen gemeenten, CJG+ en andere partners in het belang van een samenhangend geheel. Gewenste wijzigingen in het preventieve aanbod dienen daarom door zowel

CJG+:

2

Gespecialiseerde jeugdhulp

• Kempenteam

• Lokale ondersteuningsteams • Toegang

e Geïndiceerde preventi

gemeenten als CJG+ de Kempen vooraf afgestemd te worden met elkaar. Maatschappelijk werk

Om de doelen in dit MJBK te bereiken is een voorwaarde dat de Kempengemeenten een gelijk (basis)aanbod hebben vanuit een gezamenlijke visie dat past in de driehoek preventie, toegang en hulp. Daarbij wordt rekening gehouden met de

jongerenwerk, dorps-

1

samenhangend geheel van preventie, toegang en jeugdhulp moet het preventieve aanbod tot op een bepaalde hoogte ook gelijk zijn (basisaanbod). Extra inzet op basis van lokale wensen bovenop de basis blijft mogelijk maar jeugdigen moeten

ondersteuner, huisartsen vluchtelingenwerk,

jeugdgezondheidszorg

venti eve pre

Selecti

lokale leefomgeving en sociale basis in iedere individuele gemeente. Het jeugdhulplandschap en de toegang naar hulp is in de vier gemeenten al gelijk. Voor een

Lokale ningen voorzie e

0

Vaste en Loss(re)verbanden waarin mensen betrokken

Sociale basis

Universele preventie

zijn bij elkaar en zorg hebben voor elkaar (onderwijs, bibliotheek,

verenigingsleven)

in elke gemeente wel dezelfde kansen hebben. Ze bewegen zich ook tussen de gemeenten en verblijven niet alleen in hun eigen woonplaats. Ook de inperking van de Jeugdwet en aangekondigde minimaal op te nemen aanbod aan basisvoorzieningen (in gemeentelijke verordening) zal voor meer uniformiteit zorgen. Meer uniformiteit in het aanbod moet ook bijdragen aan meer verbinding en een betere samenwerking tussen de professionals (en vrijwilligers) die het preventieve aanbod uitvoeren.

23

We willen in het kader van preventie ook bereiken dat specialistische kennis m.b.t.

de verbinding verder verstevigen waar het de samenwerking in de aanpalende

preventief werken vanuit hogere niveaus ook beschikbaar is op andere niveaus.

beleidsterreinen betreft. Zoals bijvoorbeeld Wmo, schuldhulpverlening, onderwijs,

Dit moet leiden tot een betere verbinding tussen professionals, meer kennis-

sport, werk en inkomen, gezondheid en veiligheid. Het gezamenlijke plan van

uitwisseling, domeinoverstijgende samenwerking tussen verschillende

aanpak doorontwikkeling jeugdopgave9, waaronder proces- en casusregie op