Protocol klachtbehandeling discriminatie.nl

Van toepassing: WOA, AW 125 g-h, WOBOT.

9.2.2 Burgerlijke staat Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van burgerlijke staat wanneer: - het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) burgerlijke staat van het slachtoffer.

1

Feitelijk zijn dit twee verschillende discriminatiegronden, waar twee verschillende wetten voor in het leven geroepen zijn (WOA en WOBOT). Gemakshalve wordt hier één categorie voor beiden gehanteerd, ook omdat meldingen over onderscheid op deze gronden beperkt blijven tot zeer geringe aantallen.

24

➢ In principe heeft burgerlijke staat betrekking op gehuwd of ongehuwd zijn. Let echter op dat onderscheid tussen mensen met en zonder kinderen kan leiden tot indirect onderscheid op grond van burgerlijke staat, omdat gehuwde mensen significant vaker kinderen hebben dan ongehuwde mensen (zie bijvoorbeeld CRM 2004-29). Van

toepassing: AWGB.

9.2.3 Geslacht Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van geslacht wanneer: - het onderscheid gebaseerd is op het (veronderstelde) geslacht van het slachtoffer. ➢ Onderscheid op grond van zwangerschap of moederschap levert altijd direct onderscheid op grond van geslacht op. ➢ Transseksualiteit/transgenderisme valt ook onder geslacht (dit valt dus nadrukkelijk niet onder seksuele gerichtheid).

Van toepassing: AWGB, Wgb, BW 7:646-649, 137 d-f, 429q.

9.2.4 Godsdienst Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van godsdienst wanneer het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) godsdienst van het slachtoffer. De AWGB definieert het begrip ‘godsdienst’ niet, maar de CRM toetst of sprake is van een godsdienst in gevallen waar het niet om een algemeen bekende en als godsdienst geaccepteerde godsdienst gaat (zie bijvoorbeeld CRM 2005-162). ➢ Onderscheid op grond van geen godsdienst is eveneens onderscheid op grond van godsdienst. Van toepassing: AWGB, 137 c-f, 429q. ➢ Wanneer het gaat om een melding over een kerkelijke organisatie, dan opzoeken in de gegevens van de organisatie of ze Artikel 3 AWGB hebben verwerkt in de statuten etc.

9.2.5 Handicap of chronische ziekte Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van handicap of chronische ziekte wanneer het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) lichamelijke, verstandelijke of psychische handicap of chronische ziekte van het slachtoffer. ➢ De wet geeft geen definitie of opsomming van wat wel en geen chronische ziekten zijn. De CRM toetst dit per geval.

25

Van toepassing: WGB h/cz, 137 c-f, 429q lid 22 en het VN-verdrag handicap of Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD): hierin is aangegeven wat de overheid moet doen om ervoor te zorgen dat de positie van mensen met een handicap verbetert (trad in werking op 14-7-2016).

9.2.6 Leeftijd Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van leeftijd wanneer het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) leeftijd van het slachtoffer. ➢ Wanneer bijvoorbeeld om ‘studenten’ gevraagd wordt, levert dit indirect onderscheid op grond van leeftijd op.

Van toepassing: Wgbl.

9.2.7 Levensovertuiging Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van levensovertuiging wanneer: - het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) levensovertuiging van het slachtoffer. De wet definieert ‘levensovertuiging’ niet, maar uit oordelen van de CRM is op te maken dat het dient te gaan om een min of meer coherent stelsel van ideeën waarbij het gaat om fundamentele opvattingen over het menselijk bestaan. Dit is niet hetzelfde als het huldigen van maatschappelijke opvattingen, waarbij het eerder om politieke overtuiging zal gaan (dit verschil is relevant omdat levensovertuiging wel in het strafrecht is opgenomen en politieke overtuiging niet). Van toepassing: AWGB, 137 c-f, 429q.

9.2.8 Nationaliteit Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van nationaliteit wanneer: - het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) nationaliteit van het slachtoffer. Het dient dan te gaan om de ‘paspoortnationaliteit’ en nadrukkelijk niet om de (veronderstelde) etnische afkomst. In dat geval gaat het om discriminatie op grond van ras. ➢ Onderscheid op grond van verblijfsstatus levert indirect onderscheid op grond van nationaliteit op. Van toepassing: AWGB. 9.2.9 Politieke gezindheid Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van politieke gezindheid wanneer het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) politieke gezindheid van het slachtoffer.

2

Chronische ziekte is niet opgenomen in de strafrechtartikelen.

26

➢ Dit is een politieke overtuiging, die kan worden afgeleid uit bijvoorbeeld uitingen of lidmaatschappen. Van toepassing: AWGB.

9.2.10 Ras Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van ras wanneer het onderscheid gebaseerd is op het (veronderstelde) ras van het slachtoffer. Ras is een breed begrip, dat huidskleur en nationale of etnische afstamming omvat maar daar niet noodzakelijkerwijs toe beperkt is. Een groep die zich in culturele zin al generaties onderscheidt, kan als een ‘ras’ in juridische zin aangemerkt worden (bijvoorbeeld woonwagenbewoners; zie bijvoorbeeld CRM 2007-109). ➢ Bovenstaande betekent overigens niet, dat het begrip ‘ras’ eindeloos opgerekt kan worden. ‘Amsterdammer’ valt er bijvoorbeeld niet onder (zie CRM 2006- 8). Van toepassing: AWGB, 137 c-g, 429q.

9.2.11 Seksuele gerichtheid Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van seksuele gerichtheid wanneer het onderscheid gebaseerd is op de (veronderstelde) homo- of heteroseksuele gerichtheid van het slachtoffer. ➢ Biseksualiteit valt hier ook onder, maar andere seksuele voorkeuren nadrukkelijk niet (zoals pedofilie of SM).

Van toepassing: AWGB, 137 c-f, 429q.

9.2.12 Overige gronden (niet-wettelijke gronden) Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op grond van overige gronden wanneer het onderscheid gebaseerd is op een grond die niet valt onder bovengenoemde gronden, zoals uiterlijk (bijvoorbeeld haarstijl, omvang, haarkleur) of sociale positie. ➢ Het is belangrijk hierbij op te letten of direct onderscheid op een ‘overige’ grond geen indirect onderscheid oplevert op grond van een grond die wel in de wet staat (bijvoorbeeld haardracht; zie bijvoorbeeld CRM 2009-84). ➢ Het is ook van belang niet per definitie de discriminatiegrond te registreren zoals die door bijvoorbeeld de melder benoemd wordt. Als iemand bijvoorbeeld zegt dat hij of zij op grond van ‘uiterlijk’ gediscrimineerd wordt en het blijkt dat de reden voor het veronderstelde onderscheid is gelegen in een buitenlands uiterlijk, dan gaat het om discriminatie op grond van ras, ook al benoemt de melder dit zelf niet zo.

27

9.2.13 Antisemitisme Antisemitisme werd in het verleden door veel ADV’s als aparte discriminatiegrond gehanteerd. Volgens de wet (zowel strafrecht als civiel recht) is antisemitisme echter geen aparte discriminatiegrond. Antisemitisme is, kort gezegd, discriminatie van Joden op grond van hun ras en/of hun godsdienst. Heden ten dage zal antisemitisme in de regel als discriminatie op grond van ras geregistreerd dienen te worden, tenzij de uiting of het handelen waar de melding zich op richt specifiek gericht is tegen Joden als groep mensen met het Jodendom als gemeenschappelijke godsdienst.

9.3 Aandachtspunten intake per maatschappelijke terrein In de klachtenregistratie worden de volgende maatschappelijke terreinen onderscheiden, die hieronder in alfabetische volgorde toegelicht worden. Verder kan men tijdens het intakegesprek gebruik maken van de aandachtspuntenlijst. Deze aandachtspuntenlijst is bedoeld als ondersteuning bij het voeren van een intake, telefonisch of in een persoonlijk gesprek. Bij het vormen van een compleet dossier is het van belang dat alle informatie met betrekking tot de melding bekend is. Daarvoor is het noodzakelijk dat tijdens de intake de juiste vragen gesteld worden.

9.3.1 Algemene vragen bij iedere intake Personalia melder/slachtoffer • Naam persoon • Adres, postcode, plaats persoon • Telefoonnummer, e-mailadres persoon • Herkomst en leeftijd persoon Incident • • • • •

• • • •

Waar is het gebeurd; wijk en exact adres? Wanneer is het gebeurd; datum en tijdstip? Zijn er getuigen van het voorval, incident; naam persoon? Is het een eenmalig of terugkerend incident geweest? Zijn er meerdere slachtoffers van hetzelfde incident/gedrag? Wat is de etnische achtergrond van de slachtoffers? Zijn deze slachtoffers bekend en zijn zij bereid de melding te ondersteunen? Wat is het discriminatieaspect in het verhaal? Welke discriminerende/racistische opmerkingen of gebaren zijn er precies gemaakt? Wie is de aangeklaagde/ de dader; naam, adres, functie, e.d.? Is er correspondentie en zo ja, kopie maken of vragen? Zijn er bepaalde termijnen waarmee rekening moet worden gehouden?

28

Actie melder • Heeft melder zelf al actie ondernomen in de zaak, is de melding bekend bij aangeklaagde? Zo ja, is hier ook correspondentie over? Kopieën maken of vragen. • Is melder al bij andere instanties geweest met dezelfde melding, en zo ja, met wie is er gesproken en wat is er besproken? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? Schadevergoeding, excuses, terugdraaien situatie e.d. • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.4 Arbeidsmarkt Een melding wordt geregistreerd als discriminatie op de arbeidsmarkt als de discriminatie ervaren is op de arbeidsmarkt. Dit omvat discriminatie op de werkvloer, bij de toegang tot werk (werving en selectie, arbeidsbemiddeling), bij de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden, bij promotie en doorstroom en bij uitstroom (ontslag). 9.4.1 Subcategorieën Bij werving en selectie kan direct of indirect gediscrimineerd worden, bijvoorbeeld in de vorm van een leeftijdseis, wel of geen hoofddoek dragen, geslacht, etniciteit etc.

Van toepassing: nieuw Wetsvoorstel ‘Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie’ en Wet WAADI (Wet Allocatie Arbeidskrachten door Intermediairs). Een meldcode of zelfs meldplicht voor discriminerende verzoeken aan intermediairs op de arbeidsmarkt is in voorbereiding. Dan is er de NVP Sollicitatiecode, een gedragscode die werkgevers en sollicitanten in acht kunnen nemen. Discriminatie-ervaringen op de werkvloer hebben doorgaans betrekking op de onderlinge verhoudingen op de werkvloer (discriminatie door collega’s, leidinggevenden en/of klanten, patiënten, et cetera). Als de omstandigheden nadelig of onrechtvaardig zijn voor de gediscrimineerde partij, dan kies je voor de subcategorie ‘arbeidsvoorwaarden’. Voorbeelden zijn werktijden, beloning, et cetera.

Van toepassing: de digitale handreiking Gelijke beloning voor mannen en vrouwen van de Stichting van de Arbeid. Discriminatie bij de doorstroom betreft de carrièrekansen en doorgroeimogelijkheden van de gedupeerde. Bij de beëindiging van het dienstverband (al dan niet wegens verlopen van contract) is er sprake van ‘uitstroom’. 29

Meldingen met betrekking tot stages en vrijwilligerswerk krijgen een ‘aanvinkmogelijkheid’ (zie registratieprotocol). 9.4.2 Aandachtspuntenlijst Arbeidsmarkt Incident Personalia melder • Wat is er gebeurd? o Is er iets op de werkvloer voorgevallen, iets gezegd door collega(‘s)? o Is er iets gebeurd bij werving en selectie? o Heeft het te maken met de doorstroom binnen het bedrijf? o Heeft het te maken met de uitstroom (ontslag, niet verlengen contract)? o Waar is het precies gebeurd (naam bedrijf of anders welke sector) o Wanneer is het gebeurd? o Is het al lang gaande? o Is er onlangs iets gebeurd? o Waarom wordt de ADV juist nu gebeld, is er een specifieke aanleiding? o Is er een logboek bijgehouden van de voorvallen tot nu toe? Zo niet, stel voor dat melder dat alsnog gaat doen.

• Waarom is er volgens melder sprake van discriminatie? • Is dit melder al eens eerder overkomen bij een andere werkgever of op een andere afdeling in hetzelfde bedrijf? • Zijn andere collega’s getuige geweest van het voorval of voorvallen of is er over gesproken met andere collega’s? • Heeft het bedrijf een ondernemingsraad of een vertrouwenspersoon? Zo ja, is hier al mee gesproken? • Is melder lid van de vakbond? Welke bond en is hier al contact mee opgenomen? • Is melder werkzaam via een uitzendbureau? Zo ja, welke en is hier al contact mee opgenomen? • Hoe lang werkt melder bij het bedrijf? • Wat voor een arbeidsovereenkomst heeft melder; vast, tijdelijk, via uitzendbureau (welke) of gedetacheerd (welk bedrijf)? • Is er onlangs een wijziging doorgevoerd in de werkzaamheden of werkplek? • Hoe groot is het bedrijf, hoeveel medewerkers zijn van allochtone? Afkomst en op welke positie werken zij? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder? Vaak zijn arbeidsmarkt meldingen langlopende zaken met een geschiedenis en kan het zijn dat melder tijd nodig heeft om zijn volledige verhaal te vertellen. Een telefonische intake geeft hier niet altijd de ruimte voor. Maak dan een afspraak voor een persoonlijk gesprek op basis van wat korte vragen. Dit kan uiteraard ook gelden voor andere terreinen.

30

9.5 Buurt/wijk Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de buurt/wijk als de discriminatie ervaren is in de woonomgeving van het slachtoffer en hier een relatie mee heeft. 9.5.1 Subcategorieën Het kan gaan om conflicten tussen buren, burenconflict, maar ook om andere voorvallen die een relatie hebben met de woonomgeving (verzet tegen de komst van een bepaalde voorziening waar discriminatie een rol in speelt of op een specifieke locatie of gebied gerichte flyeracties of bekladdingen). Deze vallen in de categorie overig. 9.5.2 Aandachtspuntenlijst Buurt/Wijk Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Waar is het gebeurd? Welke wijk? • Wanneer is het gebeurd? o Is het conflict al lang gaande? o Is er onlangs iets gebeurd? o Is er een specifieke aanleiding waarom nu met de ADV contact wordt opgenomen? • Waarom is er volgens u sprake van discriminatie? • Zijn er getuigen van het voorval? • Wie is de veroorzaker? Woont deze persoon al lang in de buurt? • Heeft u of hebben andere buurtbewoners al vaker last gehad van deze persoon? Heeft een andere buurtbewoner al een melding ingediend of is het mogelijk om een gezamenlijke melding in te dienen? • Huurt de veroorzaker bij dezelfde woningbouwvereniging als melder? • Huurt melder bij particulier, woningbouwvereniging of is het een eigen woning? Naam verhuurder en woonconsulent noteren.

• Heeft melder contact opgenomen met woonmaatschappelijk medewerkster van verhuurder? Naam medewerker noteren. • Is de wijkagent al op de hoogte gesteld van de problemen? Wie is de wijkagent? • Wat is de etnische samenstelling in de straat/wijk? • Zijn er andere organisaties betrokken? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

31

9.6 Collectieve voorzieningen Een melding wordt geregistreerd als discriminatie bij collectieve voorzieningen als de discriminatie ervaren wordt bij de toegang tot collectieve voorzieningen of bij de dienstverlening door collectieve voorzieningen. 9.6.1 Subcategorieën Onder collectieve voorzieningen worden met name verstaan: overheid (gemeenten, welzijnsinstellingen, semioverheidsinstanties), uitkeringsinstanties (UWV, SVB, et cetera), gezondheidszorg en overig. ➢ In principe wordt alle dienstverlening die als collectief kan worden beschouwd geregistreerd als collectieve voorzieningen, ook als dergelijke voorzieningen (deels) geprivatiseerd zijn. Een (belangrijke) uitzondering hierop vormt het openbaar vervoer. Meldingen hierover worden geregistreerd als commerciële dienstverlening. ➢ Zogenaamd ‘eenzijdig overheidshandelen’ valt buiten de reikwijdte van de wetgeving gelijke behandeling. Dit betreft handelen van de overheid als overheid (bij het uitvoeren van taken die specifiek overheidstaken zijn, zoals het verstrekken van vergunningen). Wanneer de overheid optreedt als opdrachtgever is de wetgeving gelijke behandeling wel van toepassing (ook als de overheid optreedt als werkgever, dan gaat het om het terrein arbeidsmarkt).

9.6.2 Aandachtspuntenlijst Collectieve Voorzieningen Personalia melder • In welke sector is het gebeurd? o Gezondheidszorg o Overheid/ Sociale zekerheid o Welzijnswerk • Wat is er gebeurd? • Waar is het gebeurd? • Wie is de veroorzaker van het voorval? Wat is de functie van deze persoon? • Wanneer is het gebeurd? o Is het al lang gaande? Is er onlangs iets gebeurd? o Waarom wordt nu de ADV ingeschakeld, wat is de specifieke aanleiding? • Waarom is er volgens u sprake van discriminatie? • Zijn er getuigen van het voorval? Gezondheidszorg • Gaat de melding over de huisarts, ziekenhuis, thuiszorg of andere instelling? • Hoe lang is melder al patiënt van de instelling? • Is melder aangesloten bij een patiëntenvereniging? • Is de huisarts of ziekenhuis aangesloten bij een klachtenregeling en zo ja, heeft melder hier al gebruik van gemaakt?

Overheid/Sociale zekerheid •

Gaat het om een bejegening door een ambtenaar of om een bestuurlijke beslissing? 32

•

•

Wanneer het om een ambtenaar gaat: o Is er een interne klachtenprocedure en zo ja, heeft melder hier al gebruik van gemaakt? o Is er een gedragscode van toepassing en biedt deze aanknopingspunten? Wanneer het om een bestuurlijke beslissing gaat: o Wie heeft de beslissing genomen; rijksoverheid, provincie of gemeente o Is er al een bezwaar ingediend tegen de beslissing? (Let op termijnen!)

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.7 Commerciële dienstverlening Een melding wordt geregistreerd als discriminatie bij commerciële dienstverlening als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot commerciële voorzieningen of bij de dienstverlening door commerciële dienstverleners. 9.7.1 Subcategorieën Financiële dienstverlening (banken en verzekeringen), detailhandel, verhuur en overig. ► Meldingen over het openbaar vervoer worden als commerciële dienstverlening geregistreerd. Het dient dan wel te gaan om het handelen of nalaten van openbaar vervoerders. Wanneer het openbaar vervoer alleen de locatie is waar het voorval heeft plaatsgevonden, maar hier geen relatie mee heeft, wordt de melding geregistreerd als openbare ruimte. 9.7.2 Aandachtspuntenlijst Commerciële Dienstverlening Personalia melder • In welke sector is het gebeurd? o Openbaar vervoer o Consumentenzaken o Particuliere verzekeringen • Wat is er gebeurd? Wat is er gezegd of gedaan? Is hier ook bewijs van, schriftelijk? • Waar is het gebeurd? Geef uitleg over welke locatie je neemt wanneer melder onderweg was en het incident ook onderweg plaatsvond, bijv., in een trein, rijdend tussen twee plaatsen.

• Wanneer is het gebeurd? Welke dag? • Wie is de veroorzaker? Wat is de functie van de veroorzaker binnen het bedrijf? Is het bedrijf onderdeel van een keten en/of aangesloten bij een overkoepeld orgaan? • Heeft het bedrijf een eigen klachtenregeling en is daar gebruik van gemaakt? • Is er mogelijk video opname van het voorval? • Is melder lid van de Consumentenbond? Is hier al contact mee opgenomen? 33

•

Waardoor denkt melder dat er sprake is van discriminatie? Wat is er gezegd, gedaan of niet gedaan?

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.8 Horeca Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de horeca als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot de horeca of bij de dienstverlening door horecapersoneel. 9.8.1 Subcategorieën Meldingen over het al dan niet binnenkomen of het beleid ten aanzien van de entree van een horecazaak vallen onder deurbeleid. Overige zaken, zoals de bejegening binnen of als men na de toelating alsnog het pand moet verlaten, vallen onder overig. 9.8.2 Aandachtspuntenlijst Horeca Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Waar is het gebeurd? o Welke horecagelegenheid (naam), welk adres en welke plaats o Is het een café, restaurant of discotheek? • Wanneer is het gebeurd? o Welke dag? o Welk tijdstip? • Is melder al vaker is de zaak geweest en hoe lang geleden was dit? • Met wie was melder? o Aantal mensen o Samenstelling qua afkomst o Samenstelling qua leeftijd o Samenstelling qua sekse • Met hoeveel personen tegelijkertijd probeerde melder binnen te komen? • Hoe was melder gekleed? • Wat werd er gezegd en door wie? • Als het over lidmaatschap ging; heeft melder gevraagd of hij lid kon worden? • Zijn er getuigen geweest van het voorval? Is er videomateriaal van het voorval? • Hoeveel portiers stonden er aan de deur en hoe zagen ze eruit? • Droegen ze een V-teken op hun jas en/of hadden ze een jas van een beveiligingsbedrijf aan? Kan melder een beschrijving geven van portiers;

leeftijd, afkomst, uiterlijk?

34

•

• • • •

Wat heeft melder voor de weigering en na de weigering gezien? Werden ook andere mensen geweigerd of juist doorgelaten terwijl zij geen pasje hoefden te laten zien of kleding aan hadden waardoor melder was geweigerd? Waarom is er volgens melder sprake van discriminatie? Heeft melder aangifte gedaan bij de politie? Zo ja, bij welke bureau en welke agent? Zo nee, melder vragen dit alsnog te doen? Weet melder uit eerdere ervaring of van verhalen hoe het publiek erbinnen uitziet? Welke samenstelling; leeftijd, herkomst, sekse en kleding? Is melder dit al eens eerder overkomen? Zo ja, bij dezelfde gelegenheid of een andere?

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.9 Huisvesting Een melding wordt geregistreerd als discriminatie bij huisvesting als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot huisvesting of bij de dienstverlening door instellingen werkzaam op het gebied van huisvesting. 9.9.1 Subcategorieën Inschrijving, bemiddeling, toewijzing, sociaal en technisch beheer en overig. Zaken binnen deze categorie kunnen worden ondergebracht bij inschrijving als het eisen betreft over de toelating tot het bestand. Meldingen over bemiddeling en toewijzing gaan naar de gelijknamige categorie. Wanneer de gedupeerde zich beklaagt over de inspanningen van de eigenaar ten aanzien van het woongenot of het onderhoud (denk aan reparaties) dan valt dit onder ‘sociaal en technisch beheer’. Dit geldt ook voor meldingen over bijvoorbeeld woningcorporaties die meldingen over discriminatie niet zorgvuldig behandelen. ► Het handelen of nalaten te handelen door makelaars wordt ook geregistreerd onder huisvesting (en dus niet onder commerciële dienstverlening). ► Voorvallen in de woonomgeving die geen relatie met de huisvester hebben, worden als buurt/ wijk of als openbare ruimte geregistreerd. Voorvallen in de woonomgeving waar sprake is van conflicten tussen personen in dezelfde woning (woongroepen, studentenhuizen) worden geregistreerd als privésfeer.

9.9.2 Aandachtspuntenlijst Huisvesting Personalia melder • Waar heeft de melding betrekking op: o Woningverdeling/Woningbouwvereniging/ Particuliere verhuurder • Wat is er gebeurd? 35

• •

• •

• • •

• •

Waar is het gebeurd? Wanneer is het gebeurd? o Is het conflict al lang gaande? o Is er onlangs iets gebeurd? o Is er een specifieke aanleiding waarom nu de ADV wordt gebeld? Is er correspondentie over het voorval? In geval van melding over het woningverdeelsysteem: o Hoelang staat melder al ingeschreven? o Hoe vaak reageert melder op advertenties? o Op welke plaats is melder geëindigd? o Is er contact opgenomen met de betreffende woningbouwvereniging? o Heeft melder zelf een brief gestuurd naar het woningverdeelsysteem? o Bij urgentie en inschrijving, vraag naar specifieke gegevens over woonwensen, gezinsgrootte en inkomen. o Maak kopieën van correspondentie Bij meldingen over huurprijs, huursubsidie, e.d. let op termijnen en vraag naar correspondentie. Bij meldingen over onderhoud woningen, welke stappen heeft melder zelf al gezet? Bij melding over medewerker woningbouwvereniging o Wat is er gezegd of gedaan? o Om welke medewerker gaat het, naam en functie vragen. o Waren er getuigen bij het voorval? Waardoor denkt melder dat er sprake is van discriminatie? Heeft melder zelf al een melding ingediend bij verhuurder? Indien correspondentie aanwezig is, hier kopieën van maken.

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.10 Media en reclame Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de media als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot de media of bij de wijze van berichtgeving door de media. Het gaat om: als discriminerend ervaren cartoons/ strips/ columns of om meldingen over discriminerende uitlatingen in tv-programma’s, bladen, et cetera, die het medium worden aangerekend. 9.10.1 Subcategorieën In de categorie reclame vallen meldingen over reclame-uitingen die als discriminerend ervaren worden. ➢ De melding dient nadrukkelijk betrekking te hebben op het handelen van het medium in kwestie en niet op de uitingen die door het medium doorgegeven worden. Bijvoorbeeld een melding over een televisieprogramma waarin een politicus 36

bepaalde uitspraken doet, wordt geregistreerd als publieke en politieke opinie als de melding zich richt op de uitingen van de politicus. Als de melding zich richt op het programma, omdat dit de politicus een podium verschaft, wordt de melding wel geregistreerd als media.

9.10.2 Aandachtspuntenlijst Media en Reclame Algemeen Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Wanneer is het gebeurd? • Waar is het gebeurd? Noteer de woonplaats van de melder, de plek waar de melder zich bevond toen hij/zij kennisnam van de media/reclame uiting en op welke plek de uiting is gedaan, voor zover de melder hier kennis van heeft. • Wie is de veroorzaker? Incident • Waar is het gebeurd; wijk en exact adres? • Wanneer is het gebeurd; datum en tijdstip? • Zijn er getuigen van het voorval, incident; naam persoon? • Is het een eenmalig of terugkerend incident geweest? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.11 Onderwijs Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in het onderwijs als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot onderwijs of bij het volgen van onderwijs. 9.11.1 Subcategorieën Wanneer discriminatie ervaren wordt bij de toegang tot onderwijs (denk aan bijzonder onderwijs, basisonderwijs, VMBO, Havo, Vwo, MBO, HBO, WO), wordt inschrijving gekozen. Daarnaast kan discriminatie in het onderwijs ervaren worden bij de beoordeling en bij het sanctiebeleid. Tot slot is er de restcategorie overig. ➢ Meldingen van docenten die door collega’s of leerlingen gediscrimineerd worden, worden geregistreerd als arbeidsmarkt omdat in dergelijke gevallen de docenten discriminatie ervaren op het werk. ➢ Meldingen over discriminatie bij stages worden alleen als onderwijs geregistreerd als deze betrekking hebben op het handelen of nalaten van de onderwijsinstelling. 37

In overige gevallen worden deze geregistreerd als arbeidsmarkt. Deze krijgen wel een ‘aanvinkmogelijkheid’ (zie registratieprotocol).

9.11.2 Aandachtspuntenlijst Onderwijs Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Waar is het gebeurd? Op welke locatie is het gebeurd? • Welk soort onderwijs betreft het: openbaar, rooms-katholiek, protestantschristelijk, islamitisch? • Gaat het om een basisschool of voortgezet onderwijs: MBO, MAVO, HAVO, VWO? • Wanneer is het gebeurd? o Is het al lang gaande? o Is er onlangs iets gebeurd? o Waarom neemt melder juist nu contact op? Is er iets voorgevallen? o Is er een logboek bijgehouden van eerdere voorvallen? Zo niet, melder vragen om dit alsnog te doen. • Waarom is er volgens melder sprake van discriminatie? • Hoe oud zijn de kinderen waarom het gaat en in welke groep, jaar zitten ze? • Hebben andere ouders gezien of gehoord wat er is gebeurd en is hier over gesproken? • Hebben andere klasgenoten of leerlingengezien wat er gebeurd is en is hier over gesproken? • Spelen er voor zover bekend soortgelijke incidenten op school? • Wie is de leidinggevende van de betreffende locatie en is hier al contact mee opgenomen? • Is er een vertrouwenspersoon op school aanwezig en is hier contact mee opgenomen? • Is er een klachtenreglement aanwezig op school en is hier gebruik van gemaakt? Heeft melder hier een kopie van? (Kopie maken) • Is de schoolinspectie op de hoogte van de gebeurtenis(sen)? • Wanneer de melding gaat over de aanmelding van het kind: Wat is de procedure betreffende

plaatsing en aanmelding bij de school? Staat dit op papier? (Kopie maken) Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van het ADB? • Wat verwacht het ADB van melder?

38

9.12 Politie Een melding wordt geregistreerd als ‘discriminatie door de politie’ als de discriminatie ervaren is bij de toegang tot de dienstverlening door de politie of bij het handelend optreden door de politie. 9.12.1 Subcategorieën Er zijn categorieën voor meldingen over de bejegening van politiemensen, voor het staande houden, bij het optreden of uitdelen van boetes, bij de navraag of verstrekking van vergunningen, voor het (selectief) toepassen van de plicht tot legitimatie, het beroepen op of het al dan niet handhaven van een samenscholingsverbod en het hinderen of hinderlijk volgen van de gedupeerde.

9.12.2 Aandachtspuntenlijst Politie Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Wanneer is het gebeurd? • Waar is het gebeurd? • Wat was de aanleiding van het voorval? • Gaat het om oneigenlijk gebruik van bevoegdheden (aanhouding, uitschrijven boete) of om onheuse bejegening? • Welke discriminerende opmerkingen of gedragingen hebben zich voorgedaan? • Is er fysiek geweld gebruikt? Zo ja, als melder verwondingen opgelopen heeft, is er een doktersverklaring? • Zijn er getuigen van het voorval? • Is melder meegenomen naar bureau? Zo ja, hoelang is melder vastgehouden? • Is er op het politiebureau nog iets voorgevallen? • Bij weigering aangifte: o Waar wilde melder aangifte van doen? O Waarom kon er geen aangifte worden opgenomen? o Is er een mogelijkheid geboden om op een ander moment aangifte op te laten nemen? • Heeft melder aangifte gedaan? Zo ja, kopie maken. • Waardoor denkt melder dat er sprake is van discriminatie? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

39

9.13 Publieke en politieke opinie Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de publieke en politieke opinie als de discriminatie ervaren is door uitingen van publieke en/of politieke aard. Dit kan gaan bijvoorbeeld om uitingen in interviews of om columns of cabaretvoorstellingen. 9.13.1 Subcategorieën Deze uitingen kunnen zijn waargenomen op (fora op het) internet, in de krant of andere schriftelijke media, op de radio of televisie of elders, in welk geval voor overig gekozen wordt. ➢ Meldingen over uitingen op het internet worden wel geregistreerd, maar standaard doorverwezen naar het meldpunt online discriminatie (MOD). Het dient dan wel te gaan om uitingen die geen relatie met ‘real life’ hebben. Is dit wel het geval, dan wordt de melding behandeld door de ADV, al dan niet in overleg met het MOD. Dit wordt per geval beoordeeld.

9.13.2 Aandachtspuntenlijst Publieke en politieke opinie Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Wanneer is het gebeurd? • Waar is het gebeurd? • Wie is de veroorzaker? • Bij verspreiden van een folder: o Hoe ziet de folder eruit, geef een beschrijving? Kopie opsturen. O Waardoor kreeg melder het idee om contact op te nemen met een antidiscriminatiebureau? o Wie heeft de folders verspreidt? o Hebben buurtbewoners de folder ook ontvangen? • Bij uitspraken politiek/publiek persoon: o Wie heeft de uitspraken gedaan? Wat is de functie van de veroorzaker? o Wat is er precies gezegd? Kopie uitzending of artikel opvragen. o Waar is het gezegd, openbaar of beslotenheid? o Wanneer is het gezegd, wat is de aanleiding van de uitspraken? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

40

9.13 Openbare ruimte Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de openbare ruimte als de discriminatie ervaren is in de openbare ruimte en geen relatie heeft met een specifiek maatschappelijk terrein. Dit kan bijvoorbeeld gaan om scheldpartijen op straat of om bekladdingen die niet op een specifiek doel zijn aangebracht. 9.13.1 Subcategorieën Zogenaamde ‘doelbekladdingen’ worden als buurt/ wijk geregistreerd. 9.13.2 Aandachtspuntenlijst Openbare ruimte Algemeen Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Wanneer is het gebeurd? • Waar is het gebeurd? • Wie is de veroorzaker? Incident • Waar is het gebeurd; wijk en exact adres? • Wanneer is het gebeurd; datum en tijdstip? • Zijn er getuigen van het voorval, incident; naam persoon? • Is het een eenmalig of terugkerend incident geweest?

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.14 Privésfeer Een melding wordt geregistreerd als discriminatie in de privésfeer als de discriminatie ervaren is in de persoonlijke levenssfeer. Dit betreft vrijwel zonder uitzondering discriminatie die ervaren wordt in de familie- en relatiesfeer. Deze meldingen vallen buiten de reikwijdte van zowel het strafrecht als de wetgeving gelijke behandeling. 9.14.1 Subcategorieën In de categorie familie horen zaken die betrekking hebben op acceptatieproblemen rondom interculturele of religieuze relaties in de familiesfeer of rondom de gekozen leefstijl. Onder de categorie relatie valt ervaren discriminatie door (ex-)partners. Andere zaken worden ondergebracht in de categorie overig, bijvoorbeeld discriminatie door huisgenoten (studentenhuis, woongroep).

41

9.14.2 Aandachtspuntenlijst Privésfeer Algemeen Personalia melder • Wat is er gebeurd? • Wanneer is het gebeurd? • Waar is het gebeurd? • Wie is de veroorzaker? Incident • Waar is het gebeurd; wijk en exact adres? • Wanneer is het gebeurd; datum en tijdstip? • Zijn er getuigen van het voorval, incident; naam persoon? • Is het een eenmalig of terugkerend incident geweest? Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.15 Sport en recreatie Een melding wordt geregistreerd als discriminatie bij sport en recreatie als de discriminatie ervaren is bij het sporten of recreëren en er ook een relatie bestaat tussen de ervaren discriminatie en het sporten of recreëren. 9.15.1 Subcategorieën Wanneer de discriminatie de toegang tot een sportvereniging betreft of de bejegening tijdens de uitvoering van de sport, wordt gekozen voor sportvereniging. Als een soortgelijk geval zich voordoet bij een culturele vereniging (muziek-, dans-, toneelvereniging) dan wordt deze categorie gekozen. 9.15.2 Aandachtspuntenlijst Sport en recreatie Personalia melder • Wat is er gebeurd • Waar is het gebeurd? o Bij het uitoefenen van een sport o In een clubhuis • Wanneer is het gebeurd? o Is het al lang gaande? O Is er onlangs iets gebeurd? o Is er een specifieke aanleiding waarom nu bij de ADV wordt gemeld? • Wat is er precies gezegd, gedaan of gebeurd? 42

• • • • •

• • • •

Wie is de veroorzaker van het voorval? Waren er getuigen van het voorval? Is de sportclub of instelling gesubsidieerd? Hoeveel leden heeft de club en hoeveel van hen hebben een niet-Nederlandse achtergrond? Bij plaatsing: o Welke argumenten zijn genoemd voor de weigering? o Waarom denkt melder dat deze argumenten niet kloppen? o Staan deze argumenten ook op papier? Zo ja, kopie maken. Is melder bekend met de statuten, het huishoudelijke reglement van de club? Zo ja, staan daar bepalingen in met betrekking tot discriminatie? Bij een sportclub; is de club aangesloten bij de nationale bond? Zo ja, is de melding daar kenbaar gemaakt? Is er een interne klachtenprocedure bij de instelling of club? Wie is de direct verantwoordelijke, bijvoorbeeld een buurthuiscoördinator of een clubbestuur? Heeft melder hier al contact mee opgenomen?

Verwachting melder • Wat wil melder bereiken? • Wat verwacht melder van ADV? • Wat verwacht ADV van melder?

9.16 Afsluitende opmerkingen over terreinkeuze In algemene zin is het belangrijk om er op te letten dat de ervaren discriminatie ook een relatie heeft met het maatschappelijk terrein dat gekozen wordt. Als een bepaald maatschappelijk terrein bijvoorbeeld alleen de locatie is waar een incident zich voordoet, wordt het niet als dit terrein geregistreerd. 9.16.1 Subcategorieën Als iemand bijvoorbeeld als klant in een winkel wordt uitgescholden door een andere klant, wordt de melding geregistreerd als openbare ruimte. Wordt iemand uitgescholden door personeel van de winkel, wordt de melding geregistreerd als commerciële dienstverlening. Wordt personeel uitgescholden door een klant, wordt de melding geregistreerd als arbeidsmarkt.

9.17 Aard Ook de aard van de melding wordt geregistreerd. Onderscheiden worden, in alfabetische volgorde:

43

9.17.1 Bedreiging Bedreiging heeft betrekking op bedreiging of intimidatie van personen waarbij discriminatie een rol speelt. Het kan gaan om face-to-face, schriftelijke en telefonische dreigementen bedreigingen via het internet. 9.17.2 Geweld Geweld kan gaan om pogingen tot geweld of daadwerkelijk geweld tegen personen of objecten, waarbij discriminatie een rol speelt (als motief of als bijkomend feit). Geweld kan gaan om fysiek geweld, spugen, vernieling of brandstichting. Subcategorieën hierin zijn: Mishandeling, (gewelddadige) groepsconfrontatie, vernieling van object of eigendommen en brandstichting. ➢ Let op dat bekladdingen niet als ‘geweld’ worden geregistreerd, maar als ‘vijandige bejegening’.

9.17.3 Omstreden behandeling Deze meldingen gaan bijvoorbeeld over belemmering van de toegankelijkheid tot voorzieningen, uitsluiting van instroom of doorstroom op de arbeidsmarkt of toepassing van regels die discriminatie tot gevolg heeft. Denk hierbij bijvoorbeeld aan weigering bij discotheken, afwijzingen bij sollicitaties en aanhoudingen door de politie. Dit betreft ook zaken als uitsluiting van bepaalde diensten zoals verzekeringen, hypotheken of abonnementen. Subcategorieën hierin zijn: Weigering toegang, dit gaat het over belemmeringen van de toegankelijkheid tot. Het kan ook gaan om uitsluiting als gevolg van discriminatoire handelingen en houdingen van personeel. Een andere mogelijkheid is dat de toepassing van regels bepaalde personen of groepen benadeelt. Tot slot is er de restcategorie overig als de melding niet in een van de bovenstaande categorieën past.

9.17.4 Vijandige bejegening Dit betreft het uiten van opvattingen, gedragingen en daden waarbij sprake is van (vermeend) discriminatoir onderscheid. Dit kan gaan om bijvoorbeeld beledigende, denigrerende of stigmatiserende uitspraken of pesterijen, zoals scheldpartijen op de werkvloer en pesterijen op school. Ook bekladdingen, flyers of pamfletten met een discriminatoire strekking vallen hier onder. Subcategorieën hierin zijn: Belediging, dit betreft meldingen over uitlatingen die als discriminerend ervaren worden (bijvoorbeeld scheldwoorden). Demonstraties of acties, dit betreffen collectieve uitingen van discriminatoire opvattingen tijdens demonstraties of acties en bijeenkomsten. Pesten gaat over pestgedrag waarbij sprake is van een discriminatieaspect (schriftelijk, face-to-face, telefonisch of via het internet). Pamfletten en bekladdingen spreken voor zich.

44

9.17.5 Overig Meldingen die niet in één van de andere vier categorieën ondergebracht kunnen worden, worden geregistreerd als ‘overig’. ► Slechts een zeer gering aantal meldingen wordt in deze categorie geregistreerd. Meestal gaat het daarbij om zaken waar onvoldoende informatie beschikbaar is om de precieze aard van de melding vast te kunnen stellen.

9.18 Plaats voorval Als er sprake is van een concreet voorval dat op een specifieke locatie heeft plaatsgevonden, binnen het werkgebied van de ADV, wordt gekozen voor de betreffende gemeente waar dit zich heeft voorgedaan. Eventueel kan dit nader gespecificeerd worden naar kern/wijk/stadsdeel/etc. Is dit niet het geval, zijn er de volgende opties: • ‘Buiten regio/overig Nederland’ als het wel gaat om een concreet voorval op een specifieke locatie, maar dit zich buiten het werkgebied van de ADV heeft voorgedaan • ‘Onbekend’ als het wel gaat om een concreet voorval op een specifieke locatie, maar niet bekend is waar dit zich heeft voorgedaan • ‘Landelijk’ als het niet gaat om een voorval op een specifieke locatie, maar om een landelijk incident (bijvoorbeeld uitingen in de media of wet- en regelgeving) • ‘N.v.t.’ als het niet gaat om een concreet voorval, maar om bijvoorbeeld een melding in algemene termen

9.19 Slachtoffer De volgende gegevens, die het slachtoffer betreffen, zijn vooral van belang: woonplaats, leeftijd, geslacht en herkomst. Herkomst is alleen relevant als het slachtoffer dit als zodanig benoemt. Het slachtoffer bepaalt zelf of herkomst ‘nationaliteit’ of ‘etnische herkomst’ betreft. Het registratieprotocol omschrijft nader welke gegevens in ADVnet moeten worden opgenomen en hoe deze registratie zich verhoudt tot de AVG.

9.20 Veroorzaker De volgende gegevens, die de veroorzaker betreffen, zijn vooral van belang: woonplaats, leeftijd, geslacht en herkomst.

45

De eerste drie spreken voor zichzelf. Herkomst is alleen relevant als het slachtoffer dit als zodanig benoemt. Het slachtoffer bepaalt zelf of herkomst ‘nationaliteit’ of ‘etnische herkomst’ betreft. ► Belangrijk is om op te letten wanneer de veroorzaker een organisatie is en wanneer een individu. In veel gevallen zal een individu ‘de facto’ veroorzaker zijn, maar dient de organisatie als veroorzaker geregistreerd te worden omdat deze verantwoordelijk is (bijvoorbeeld de winkel in het geval dat iemand door een medewerker van een winkel discriminerend bejegend wordt).

9.21 Informatieverzoeken ADV’s hebben naast de mogelijkheid van het melden van discriminatiemeldingen en voorvallen ook een belangrijke functie als vraagbaak voor mensen en organisaties over discriminatie en gelijke behandeling. Informatieverzoeken zijn al die externe vragen over discriminatie die geen verband houden met een concrete individuele melding. Deze verzoeken om informatie over het voorkomen en bestrijden van discriminatie kunnen in ADVnet geregistreerd worden in het tabblad ‘informatieverzoeken’. Hierbij is het van belang om de melding achter de vraag ook te herkennen en te registreren als klacht als dat het geval is.

Hoofdstuk 10: Wetten en gronden 10.1 Discriminatieartikelen in het wetboek van strafrecht3 Artikel 137c 1.Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. 2.Als het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

3

Hoofdstuk 10.1: de tekst en het overzicht komen uit de documenten Discriminatieartikelen en Stroomschema beledigend van LECD-OM

46

Artikel 137d 1.Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. 2.Als het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

Artikel 137e 1.Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke berichtgeving: 1°. een uitlating openbaar maakt die, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, voor een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap beledigend is, of aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap; 2°. een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, zulk een uitlating is vervat, aan iemand, anders dan op diens verzoek, doet toekomen, dan wel verspreidt of ter openbaarmaking van die uitlating of verspreiding in voorraad heeft; wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. 2.Als het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

Artikel 137f Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke steun verleent aan activiteiten gericht op discriminatie van mensen wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie.

47

Artikel 137g 1.Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk discrimineert wegens hun ras, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. 2.Als het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

Artikel 137h Als de schuldige een van de strafbare feiten, omschreven in de artikelen 131 tot en met 134, 137c t/m 137g en 147a, in zijn beroep begaat, kan hij van de uitoefening van dat beroep worden ontzet.4

Artikel 429quater 1.Hij die in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen discrimineert wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de derde categorie. 2.Met dezelfde straf wordt gestraft hij wiens handelen of nalaten in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf zonder redelijke grond, ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat ten aanzien van personen met een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of aangetast.

Artikel 90quater Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt tenietgedaan of aangetast.

Artikel 266 1.Elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt, hetzij in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding, hetzij iemand, in zijn

4

Inwerkingtreding per 1 april 2010.

48

tegenwoordigheid mondeling of door feitelijkheden, hetzij door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding, aangedaan, wordt, als eenvoudige belediging, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie. 2.Niet als eenvoudige belediging strafbaar zijn gedragingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen, en die er niet op zijn gericht ook in ander opzicht of zwaarder te grieven dan uit die strekking voortvloeit.

10.2 Discriminatieartikelen civiel recht Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) Op 2 maart 1994 trad deze wet in werking, met algemene regels ter bescherming tegen discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke overtuiging, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid en burgerlijke staat. De AWGB is als het ware een uitwerking van artikel 1 van de Grondwet. Artikel 1 van de Grondwet bevat immers het gelijkheidsbeginsel en discriminatieverbod. Echter wordt hierin niet aangegeven wat de mate en intensiteit is van de doorwerking van de horizontale verhoudingen. Hiermee wordt bedoeld in hoeverre deze grondrechten de burgers beschermen tegen medeburgers en rechtspersonen. Met de inwerkingtreding van de AWGB werd een einde gemaakt aan de onduidelijkheden over de horizontale doorwerking van de Grondwet. Voorts volgt een opsomming van de concrete bescherming die de AWGB biedt: •

Op het gebied van ontslagrecht wordt door artikel 8 lid 1 van de AWGB meer bescherming geboden tegen discriminatie. Op grond van dit artikel is een ontslag, in strijd met artikel 5 van de AWGB (bepaling over het terrein waar onderscheid verboden is), vernietigbaar;

•

De AWGB verbiedt zowel direct als indirect onderscheid op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke overtuiging, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid en burgerlijke staat. Met direct onderscheid heeft men tot doel om iemand ongelijk te behandelen op grond van de, in de voorgaande zin, genoemde gronden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de situatie dat een eigenaar van een café zegt: ‘Ik wil geen Marokkanen in mijn kroeg hebben’. Bij indirect onderscheid gaat het vaak om hanteren van een of meerdere criteria, wat tot gevolg heeft dat bepaalde groepen mensen worden uitgesloten. Zoals de situatie dat een sportschool een verbod oplegt tot het dragen van hoofddoeken;

•

Ook bevat de AWGB enkele uitsluitingsgronden die onderscheid in bepaalde gevallen ‘objectief rechtvaardigen’. In artikel 5 lid 2 van de AWGB staat een bepaling opgenomen die instellingen en bedrijven de vrijheid biedt om eisen te stellen ten aanzien van godsdienst, levensbeschouwelijke en/of politieke grondslag. Hierbij dient de instelling wel duidelijk in haar missie en visie op te nemen en naar buiten toe uit te dragen dat zij een bepaalde godsdienstige, levensbeschouwelijke en of politieke grondslag aanhangt. 49

De AWGB bestond al voordat de Europese protocollen 2000/43/EG en 2000/78/EG werden aangenomen. Met de implementatie van deze twee protocollen hoefden dan ook weinig aanpassingen te worden aangebracht in de AWGB. Wel ontstonden er in het kader hiervan twee nieuwe gelijke behandelingswetten, te weten de Wet gelijke behandeling leeftijd (Wgb/l) en de Wet gelijke behandeling handicap en chronisch ziekte (Wgb h/cz). Deze wetten bevatten meer specifieke bepalingen die ongelijke behandeling op specifieke gronden tegengaan. Een overzicht van deze wet- en regelgeving is te vinden op www.overheid.nl. 10.2.1 Overzicht Civiel recht Goederen en diensten Ras Nationaliteit Godsdienst Geslacht Hetero- of homoseksuele gerichtheid Burgerlijke staat Politieke overtuiging Arbeidsduur (parttime/fulltime) Vast of tijdelijk contract Leeftijd Handicap of chronische ziekte

Awgb: Woa: Wobot: Wgbl: Wgb h/cz:

Awgb Awgb Awgb Awgb Awgb Awgb Awgb WOA WOBOT Wgbl Wgb h/cz

Arbeid x x x x x x x x x x x

x x x x

Onderwijs* x x x x

x x x

x x x

x (**)

***

Algemene wet gelijke behandeling (1994) Wet onderscheid arbeidsduur (1996) Wet onderscheid bepaalde en onbepaalde tijd (2002) Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (2003) Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (2004)

* vooralsnog met uitzondering van basis- en voortgezet onderwijs. ** openbaar vervoer valt ook binnen het bereik van deze wet, maar het artikel dat hier betrekking op heeft treedt op een nader te bepalen tijdstip in werking. *** de reikwijdte van de Wgb h/cz omvat sinds 1-8-2009 wel het basis- en voortgezet onderwijs. 50

Bijlage 1. Document Afspraken Onderlinge Doorverwijzing ADV’s

Hoe gaan we om met meldingen die binnenkomen bij een ADV, maar vallen onder het werkgebied van een andere ADV? Een melding komt binnen bij ADV A. Uit postcode van de melder blijkt dat deze melding in het werkgebied van ADV B valt. Er zijn drie mogelijkheden: 1. De melding is anoniem Als de melding anoniem binnenkomt bij ADV A, wordt deze direct doorgestuurd naar ADV B ter registratie. De melding bevat geen persoonsgegevens. Het is daarom niet in strijd met de AVG om de melding door te sturen naar de juiste ADV. 2. De melding is telefonisch en melder geeft persoonsgegevens door Als de melding telefonisch binnenkomt bij ADV A, legt ADV A uit dat de melding op basis van de postcode van de melder valt in het werkgebied van ADV B. Daarna vraagt ADV A mondelinge toestemming om de melding (inclusief persoonsgegevens) door te sturen naar ADV B. Als de melder hiervoor toestemming geeft, stuurt ADV A de melding via de e-mail door naar ADV B. 3. De melding is per e-mail/social media ontvangen en melder geeft persoonsgegevens door Als de melding schriftelijk binnenkomt bij ADV A en de persoonsgegevens van de melder bevat, neemt ADV A contact op met de melder. Indien mogelijk gebeurt dit eerste contact telefonisch. Dit bevordert de snelheid waarmee de melding in behandeling kan worden genomen door ADV B. a.

De melder is telefonisch bereikbaar Als de melder telefonisch bereikbaar is, legt ADV A uit dat de melding op basis van de postcode van de melder valt in het werkgebied van ADV B. Daarna vraagt ADV A mondelinge toestemming om de melding (inclusief persoonsgegevens) door te sturen naar ADV B. Als de melder hiervoor toestemming geeft, stuurt ADV A de melding schriftelijk door naar ADV B. Als de melder geen toestemming geeft, wordt de melding zonder persoonsgegevens (dus als anonieme melding) schriftelijk doorgestuurd naar ADV B ter registratie. De melder wordt gevraagd om zelf contact op te nemen met ADV B, zodat de melding hier in behandeling kan worden genomen. b. De melder is niet telefonisch bereikbaar Als de melder niet telefonisch bereikbaar is, stuurt ADV A de volgende e-mail (of brief, als melder geen e-mailadres heeft) naar de melder:

Geachte …, beste … Bedankt voor uw melding. Wij vinden dit soort signalen erg belangrijk, zo krijgen wij een beeld van wat er zich afspeelt in de maatschappij. Wat vervelend om te lezen dat u zich gediscrimineerd voelt door […] vanwege […]. Op basis van uw postcode valt uw melding niet in ons werkgebied. Wij zijn alleen actief in [werkgebied]. Uw melding valt in het werkgebied van [ADV B]. Wij kunnen uw melding 51

doorsturen naar [ADV B]. Omdat uw melding uw persoonsgegevens bevat, hebben wij volgens de AVG hiervoor uw toestemming nodig. Graag horen wij van u of u ons toestemming geeft om uw melding door te sturen naar [ADV B]. Met vriendelijke groet, De melder krijgt een periode van vijf dagen om te reageren op deze e-mail/brief. c. De melder reageert op de e-mail In dit scenario antwoordt de melder binnen vijf dagen op de e-mail/brief van ADV A. Als de melder toestemming geeft voor het doorsturen van de melding, stuurt ADV A de melding schriftelijk door naar ADV B. Als de melder geen toestemming geeft, wordt de melding zonder persoonsgegevens (dus als anonieme melding) schriftelijk doorgestuurd naar ADV B ter registratie. De melder wordt gevraagd om zelf melding te doen bij ADV B. d. De melder reageert niet op de e-mail Als de melder niet binnen vijf dagen antwoordt op de e-mail van ADV A, belt ADV A nogmaals naar de melder. Als de melder bereikbaar is, voert ADV A stap a. uit. Als de melder niet bereikbaar is, stuurt ADV A de volgende e-mail/brief naar de melder:

Geachte …, beste … Op [datum] hebben wij u onderstaande e-mail gestuurd. [Ook hebben wij geprobeerd u telefonisch te bereiken op [datum].] Helaas hebben wij nog geen reactie van u ontvangen. Wellicht bent u er nog niet aan toe gekomen om te reageren of is het u ontschoten, vandaar deze herinnering. Graag vernemen wij alsnog uw reactie. Wilt u ons voor [datum + 5 dagen] laten weten of u ons toestemming geeft om uw melding door te sturen naar [ADV B]? Mocht u na die datum niet hebben gereageerd, zullen wij uw melding zonder persoonsgegevens doorsturen naar [ADV B]. Uw melding wordt dan door hen geregistreerd, zodat hij meetelt in de lokale en landelijke discriminatiecijfers. [ADV B] kan dan echter geen contact met u opnemen om te bespreken of er vervolgstappen kunnen worden gezet in uw situatie. Graag horen wij alsnog van u of u ons toestemming geeft om uw melding door te sturen naar [ADV B]. Met vriendelijke groet, De melder krijgt een periode van vijf dagen om te reageren op deze herinnerings-email/brief. e. De melder reageert op de herinnerings-e-mail In dit scenario antwoordt de melder binnen vijf dagen op de herinnerings-e-mail/brief van ADV A. Als de melder toestemming geeft voor het doorsturen van de melding, stuurt ADV A de melding schriftelijk door naar ADV B.

Als de melder geen toestemming geeft, wordt de melding zonder persoonsgegevens (dus als anonieme melding) schriftelijk doorgestuurd naar ADV B ter registratie. De melder wordt gevraagd om zelf melding te doen bij ADV B. f. De melder reageert niet op de herinnerings-e-mail Als de melder niet binnen vijf dagen reageert op de herinnerings-e-mail/brief, wordt de melding zonder persoonsgegevens schriftelijk doorgestuurd naar ADV B ter registratie.

52

N.B. Als de melding zonder persoonsgegevens al is doorgestuurd naar ADV B ter registratie, maar de melder alsnog contact opneemt met ADV A, vraagt ADV A opnieuw toestemming voor het doorsturen van de persoonsgegevens naar ADV B. Als de melder hiervoor toestemming geeft, neemt ADV A contact op met ADV B om de persoonsgegevens van de melder toe te voegen aan de al eerder anoniem geregistreerde melding. ADV B kan dan alsnog contact opnemen met de melder om de melding in behandeling te nemen. Op de volgende pagina worden deze stappen schematisch weergegeven. 4. Uitzonderingen en afwijken In bijzondere situaties is het mogelijk om af te wijken van deze werkwijze. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een melding óver een andere ADV of aan melders die in het buitenland wonen. Als de melder in het buitenland woont, kan de melding het beste behandeld worden door de ADV in wiens werkgebied de ‘plaats voorval’ ligt. Als er geen ‘plaats voorval’ is, kan de melding behandeld worden door de ADV waarbij de melding binnenkomt. In geval van een bijzondere situatie die niet beschreven wordt in deze werkwijze, beslist een (senior) collega of de directeur over de aanpak.

53