Programma Duurzaamheid - Beleidsdeel.docx
Tekst van het document
Programma Duurzaamheid Beleidsdeel Geldrop-Mierlo
Versie
: 2.1
Opgesteld door
: Julie Jentjens
Datum
: 1 december 2022
Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ...........................................................................................................................................2 1
INLEIDING .................................................................................................................................................4
1.1
OPBOUW VAN DIT STUK................................................................................................................................5
2
AMBITIES, OPGAVEN EN DOELEN ..............................................................................................................6
2.1
AMBITIES DUURZAAMHEID RICHTING 2040.......................................................................................................6
2.2
OPGAVEN DUURZAAMHEID ...........................................................................................................................7
2.3
DOELEN DUURZAAMHEID 2026......................................................................................................................9
2.4
DUURZAAMHEIDSAMBITIES EN -OPGAVEN IN ÉÉN OVERZICHT ...............................................................................11
3
AFBAKENING, KADER EN PROCES ............................................................................................................12
3.1
AFBAKENING BEGRIP DUURZAAMHEID ............................................................................................................12
3.2
POSITIE BINNEN GEMEENTELIJK BELEID ...........................................................................................................12
3.3
KADER....................................................................................................................................................14
3.3.1
UITGANGSPUNTEN..........................................................................................................................................14
3.3.2
BESTAAND BELEID EN REGELGEVING ...................................................................................................................16
3.3.3
TRANSPORTCAPACITEIT OP HET ELEKTRICITEITSNETWERK ........................................................................................18
3.4
PROCES ..................................................................................................................................................20
3.4.1
PARTICIPATIE .................................................................................................................................................20
3.4.2
HET DOORLOPEN PROCES .................................................................................................................................21
4
HOE STAAN WE ERVOOR .........................................................................................................................23
4.1
ENERGIE EN CO2-UITSTOOT .........................................................................................................................23
4.2
ONTWIKKELING ENERGIE EN CO2 UITSTOOT 2014 TOT 2018/2019......................................................................24
4.2.1
HUISHOUDENS ...............................................................................................................................................24
4.2.2
COMMERCIËLE EN PUBLIEKE DIENSTVERLENING.....................................................................................................24
4.2.3
INDUSTRIE EN LANDBOUW ................................................................................................................................24
4.2.4
VERKEER EN VERVOER .....................................................................................................................................24
4.3
HERNIEUWBARE OPWEKKING .......................................................................................................................25
4.4
PROJECTEN DUURZAAMHEIDSNOTA 2016-2019..............................................................................................25
5
ENERGIE ..................................................................................................................................................30
5.1
WAAR GAAT HET THEMA ENERGIE OVER?........................................................................................................30
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 2 van 53
5.1.1
ENERGIEBESPARING ........................................................................................................................................31
5.1.2
DUURZAME OPWEK ........................................................................................................................................32
5.1.3
WARMTETRANSITIE ........................................................................................................................................33
5.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................33
5.2.1
ELEKTRICITEIT ................................................................................................................................................33
5.2.2
WARMTE ......................................................................................................................................................34
5.2.3
VERKEER EN VERVOER .....................................................................................................................................35
5.2.4
ENERGIE IN 2050...........................................................................................................................................35
5.3
FOCUS 2022 – 2026.................................................................................................................................35
5.4
DOELEN 2026..........................................................................................................................................36
6
KLIMAATADAPTATIE ...............................................................................................................................37
6.1
WAAR GAAT HET THEMA KLIMAATADAPTATIE OVER? .........................................................................................37
6.1.1
EXTREME REGEN ............................................................................................................................................38
6.1.2
EXTREME HITTE ..............................................................................................................................................39
6.1.3
LANGDURIGE DROOGTE ...................................................................................................................................41
6.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................42
6.3
FOCUS 2022 – 2026.................................................................................................................................42
6.4
DOELEN 2026..........................................................................................................................................43
7
CIRCULARITEIT ........................................................................................................................................44
7.1
WAAR GAAT HET THEMA CIRCULARITEIT OVER? ................................................................................................44
7.1.1
CIRCULAIR AANBESTEDEN .................................................................................................................................45
7.1.2
AFVAL ..........................................................................................................................................................45
7.1.3
CIRCULAIR MATERIAALGEBRUIK .........................................................................................................................46
7.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................46
7.3
FOCUS 2022 – 2026.................................................................................................................................46
7.4
DOELEN 2026..........................................................................................................................................46
8
BIODIVERSITEIT .......................................................................................................................................47
8.1
WAAR GAAT HET THEMA BIODIVERSITEIT OVER? ...............................................................................................47
8.1.1
BINNEN DE KERNEN ........................................................................................................................................49
8.1.2
BUITENGEBIED ...............................................................................................................................................50
8.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................51
8.3
FOCUS 2022 – 2026.................................................................................................................................51
8.4
DOELEN 2026..........................................................................................................................................52
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 3 van 53
1
Inleiding
Voor u ligt het beleidsdeel van het Programma Duurzaamheid Geldrop-Mierlo. Het programma duurzaamheid bestaat uit twee delen; een beleidsdeel en een uitvoeringsagenda. In het beleidsdeel hebben we de duurzaamheidsambities binnen Geldrop-Mierlo op een rij gezet en verder uitgewerkt. Vervolgens hebben we de ambities naar doelen vertaald. We geven aan met welke opgaven we de komende vier jaar aan de slag gaan en wat we in 2026 bereikt willen hebben. In de uitvoeringsagenda schrijven we op wat de gemeente Geldrop-Mierlo de komende jaren concreet gaat doen om de doelen die in het beleidsdeel zijn benoemd te behalen. De laatste jaren is er veel aandacht voor duurzaamheid. In 2019 is het Nederlandse klimaatakkoord gesloten als uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). We gaan met elkaar de CO2-uitstoot sterk verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Dat doen we door anders om te gaan met energie: we gaan meer duurzame elektriciteit opwekken en stap voor stap het aardgasverbruik verminderen. Daarnaast zijn er op het gebied van circulaire economie en klimaatadaptie landelijke doelstellingen voor 2050 geformuleerd. In 2050 moet Nederland waterrobuust en klimaatbestendig zijn en een duurzame, volledig circulaire economie hebben. Al deze ontwikkelingen vragen om een actualisatie van het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid.
We gaan opnieuw bekijken hoe we willen dat Geldrop-Mierlo er op het gebied van duurzaamheid in 2050 uitziet en sluiten aan bij de landelijke doelstellingen. Daarbij richten we ons op vier thema’s: energie, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit. Als gemeente doen we al heel veel op het gebied van duurzaamheid, maar er moet nog heel veel gebeuren om onze doelen van een CO2-neutrale, circulaire, klimaatbestendige en natuurpositieve gemeente te bereiken. In 2019 wekten we net iets meer dan 5% van ons totale energieverbruik duurzaam op. En onze CO2-uitstoot is sinds 2010 met slechts 11% afgenomen. Een versnelling is dus noodzakelijk. 2050 is nog ver weg. We weten nu nog niet wat er in 2050 mogelijk zal zijn. De ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gaan snel. Tussen nu en 2050 zullen inzichten veranderen en nieuwe innovaties ontwikkeld worden. Het heeft dan ook geen zin om nu al een plan uit te werken voor de hele route tot en met 2050. Daarom pakken we dit stap voor stap aan: we schetsen wel onze globale doelen voor de verre toekomst, maar stellen concrete doelen voor kortere periodes. Daarin brengen we ook focus aan, we kunnen immers niet alles meteen aanpakken en moeten daarin keuzes maken. In dit programma duurzaamheid geven we aan waar onze focus de komende vier jaar zal liggen. Dit programma wordt daarmee onze routekaart tot en met 2026.
In de uitvoeringsagenda van het programma duurzaamheid wordt beschreven welke projecten we gaan uitvoeren om onze doelen te realiseren. Daarbij brengen we de kosten en de baten van potentiële projecten in beeld zodat we op basis daarvan slimme keuzes kunnen maken. Goede monitoring is daarnaast ook noodzakelijk om beter in beeld te krijgen hoe wat we doen bijdraagt aan onze ambities en doelen. Voor 2026 willen we daarom onze monitoring verder opzetten. Zo monitoren we of we op het juiste spoor zitten om de doelen voor 2050 te bereiken.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 4 van 53
1.1
Opbouw van dit stuk
Het beleidsdeel van het programma duurzaamheid is als volgt opgebouwd: • • • • •
In het eerste hoofdstuk wordt een korte inleiding gegeven. In het tweede hoofdstuk geven we een overzicht van de ambities, opgaven en doelen die op het gebied van duurzaamheid zijn opgenomen in de visie en strategie van de gemeente. In het derde hoofdstuk omschrijven we wat de afbakening van dit programma duurzaamheid is en wat de kaders zijn. In het vierde hoofdstuk gaan we in op de conclusies van de analyse van de beschikbare historische gegevens en de evaluatie van de vorige duurzaamheidsnota. In hoofdstukken vijf tot en met acht komen achtereenvolgens de vier verschillende thema’s aan bod: energie, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit. Daarbij gaan we per thema in op de gewenste situatie in 2050 (streefbeeld) en welke doelen we hebben voor de komende vier jaar.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 5 van 53
2
Ambities, opgaven en doelen
De ambities en opgaven op het gebied van duurzaamheid hebben we vastgelegd in de visie GeldropMierlo en de omgevingsvisie. In dit hoofdstuk geven we deze beknopt weer. We beschrijven in het kort hoe Geldrop-Mierlo er in 2040 uit ziet op het gebied van duurzaamheid en wat we de komende vijf tot tien jaar moeten doen om richting deze ambities te bewegen. Vervolgens geven we weer wat de doelen voor de komende vier jaar zijn.
2.1
Ambities duurzaamheid richting 2040
In de visie Geldrop-Mierlo 2040 en in de omgevingsvisie heeft duurzaamheid een belangrijke plek. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties leveren allemaal een bijdrage aan het verduurzamen van onze leefomgeving en een duurzamer gedrag. Dat zien we in 2040 terug in de energiebesparing die we met elkaar hebben gerealiseerd en in het recyclen van het afval; ons afval kan bijna geheel weer als grondstof worden gebruikt. Waar dat mogelijk en zinvol is hebben pandeigenaren daken vol gelegd met zonnepanelen. De buitengebieden én de wijken zijn groen en bedrijventerreinen zijn verduurzaamd. Zo wordt onze gemeente biodiverser en klimaatbestendig. Geldrop-Mierlo levert – in lijn met de mogelijkheden binnen de gemeente – een bescheiden bijdrage in de regio ten aanzien van het grootschalig opwekken van duurzame energie. Gebieden met bijzondere landschappelijke kwaliteiten zijn ongemoeid gebleven. Aan de noordoostzijde van Mierlo en in Landgoed Gulbergen zijn zonneweides in het landschap ingepast. De agrarische sector in Geldrop-Mierlo werkt natuurinclusief en extensief. De impact van landbouw op de natuur is aanvaardbaar en landbouw, natuur en water zijn met elkaar verweven. We zijn bovendien goed in staat om met hitte, droogte en hevige neerslag om te gaan.
Dat komt door de vele natuur in het landelijk gebied en het vele groen in de bebouwde kom, wat ook heeft gezorgd voor een belangrijke toename van de biodiversiteit.
Aansluiten op regionale ambities en opgaven In de regio hebben we binnen verschillende samenwerkingen op een grotere schaal ambities geformuleerd. Geldrop-Mierlo onderschrijft deze ambities: •
Geldrop-Mierlo heeft als vierde gemeente in de regio substantieel bijgedragen aan de verduurzaming van de regio, mede in het licht van de toename van verstedelijking Geldrop-Mierlo heeft een passend aandeel gehad in de afname van de uitstoot van CO2 in 2030 (tov de CO2-uitstoot in 1990) Geldrop-Mierlo heeft – gezien de beperkte agrarische sector – een bescheiden aandeel gehad in de afname van de impact van landbouw (fijnstof, ammoniak, uitspoeling nutriënten) op het milieu ten behoeve van een gezonde bodem, water- en luchtkwaliteit en biodiversiteit
• •
Verspreid over de omgevingsvisie staan verschillende ambities op het vlak van duurzaamheid genoemd. Hieronder zijn ze bij elkaar gebracht, zodat er een overzichtelijk beeld ontstaat. Ze zijn hier gecategoriseerd in de thema’s die we in dit programma duurzaamheid hanteren.
Energie • • • •
Geldrop-Mierlo draagt waar het kan bij aan de duurzame opwek van energie in de regio, ondanks de beperkte mogelijkheden in Geldrop-Mierlo voor grootschalige opwek; Onze wijken zijn CO2-neutraal. Dit doen we door minder energie te gebruiken en daar waar kan duurzame energie op te wekken; In 2030 wordt 20% van alle gebouwen (woningen, bedrijfsgebouwen en maatschappelijke gebouwen) in Geldrop-Mierlo op een duurzame manier verwarmd; In het buitengebied is er te midden van alle ruimtevragen ruimte voor duurzame opwek van energie. Dit draagt bij aan het doel om CO2-neutraal te worden;
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 6 van 53
• • • •
Fietsgebruik is de belangrijkste vervoersoptie binnen de gemeente; Het openbaar vervoer is een aantrekkelijker vervoersoptie geworden; Het gebruik van auto's met een duurzame aandrijving (elektrisch, waterstof) is gemeengoed; We maken voor een groot deel gebruik van deelvervoer waardoor het auto- en scooterbezit is afgenomen.
De ambities voor duurzaam vervoer worden nader uitgewerkt en ingevuld in het programma mobiliteit. De ambities binnen het thema energie worden vervolg praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor bedrijventerrein De Spaarpot, centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
Klimaatadaptatie De leefomgeving is zodanig aangepast dat we kunnen omgaan met klimaatveranderingen: • • •
Onze wijken en centra zijn klimaatadaptief ingericht, o.a. door een groene dooradering; Gebiedseigen water wordt zodanig vastgehouden dat in periodes met weinig regenval geen verdroging optreedt en het risico op natuurbranden niet stijgt; Het natuurlijke watersysteem is in staat om fluctuaties in neerslag op te vangen.
Deze ambities worden nader uitgewerkt en ingevuld in de programma’s ‘doorlopend groen’, ‘groene sociale wijken’ en ‘multifunctioneel landelijk gebied’. Van daaruit zijn ze praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
Biodiversiteit • • • •
De natuurgebieden in Geldrop-Mierlo maken deel uit van robuuste regionale, doorlopende groenstructuren en daarmee aan ecologische verbindingen, zodat de biodiversiteit is toegenomen; Er is een duurzame groene buffer tussen de stedelijke gebieden in het Stedelijk Gebied Eindhoven en Geldrop-Mierlo; Er is een toename van biodiversiteit in landelijke gebieden, de centra en woonwijken; Bedrijven in de landbouwsector hanteren een natuurinclusieve bedrijfsvoering.
Deze ambities worden nader uitgewerkt en ingevuld in de programma’s ‘doorlopend groen’, ‘groene sociale wijken’ en ‘multifunctioneel landelijk gebied’. Van daaruit zijn ze praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
2.2
Opgaven duurzaamheid
Om richting de ambities voor 2040 te bewegen, zijn er in de Strategie 2023-2026 opgaven benoemd. Dit zijn de zaken die we de komende vijf tot tien jaar oppakken. Globaal zien we de volgende opgaven op het gebied van duurzaamheid: • • • • • • •
Versnellen van de verduurzaming van woningen en bedrijfspanden (energiebesparing, zon op dak) Verduurzamen van welzijns-, onderwijs- en sportaccommodaties Benutten van kansen voor grootschalige energiewinning in de vorm van zonneparken Het optimaliseren van afvalscheiding om het percentage restafval tot nagenoeg 0% terug te dringen Realiseren van een passende kosten- en opbrengstenverdeling ten aanzien van respectievelijk de afvalinzameling en -verwerking en de productie en verkoop van grondstoffen Gebieden die onderdeel zijn van Natuur Netwerk Brabant omvormen naar natuur om het aandeel natuur in Geldrop-Mierlo te vergroten Opheffen van barrières in het (regionale) natuurnetwerk, zodat diersoorten zich vrijer kunnen bewegen zonder verstoring door menselijke activiteiten
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 7 van 53
•
Bij gebiedsontwikkelingen sterker onderscheiden van natuur met en zonder recreatie, versterken van de biodiversiteit en verbeteren van het vasthouden van gebiedseigen water Vergroten van hoeveelheid groen binnen de bebouwde kom ten behoeve van biodiversiteit, klimaatadaptatie en vitaal leven
•
Opgaven in de regio waar Geldrop-Mierlo in bijdraagt •
Binnen de regio bijdragen aan herstel van natuurlijke systemen en een ruimtegebruik dat daarmee in balans is, versterken van landschap en natuur en creëren van ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie Binnen de regio bijdragen aan het creëren van ruimte in het landelijk gebied voor klimaatadaptatie en de energietransitie, dit inpassen met oog voor versterking van de kwaliteit van het landschap, de bodem, landbouwkundige waarden en biodiversiteit en dit waar mogelijk combineren met andere functies Binnen de regio bijdragen aan het verminderen van de negatieve effecten van mobiliteit verminderen (bijv. de CO2-uitstoot), ondanks de toename van mobiliteit
•
•
Verspreid over de omgevingsvisie Geldrop-Mierlo zijn deze opgaven nader geduid. Deze zijn hieronder op dezelfde manier gecategoriseerd als de ambities.
Energie • • • • • • •
Oppakken van kansen rondom energietransitie door agrarische bedrijven; Goed inpassen van zonnevelden in het buitengebied en dit combineren met andere functies; Verduurzamen van bestaande woningen, herstructeren in wijken en realiseren dat nieuwe woningen duurzaam zijn; Per buurt aardgasvrij maken van Geldrop-Mierlo, te beginnen met buurten in De Coevering (Geldrop) en in Kerkakkers (Mierlo) Inrichten van de infrastructuur in Geldrop-Mierlo op langzaam verkeer, o.a. door de fiets voorop te zetten in de wijken en de centra Uitbouwen van de faciliteiten voor openbaar vervoer Voorzien in faciliteiten voor het gebruik van duurzame vervoersmiddels, zoals een laadinfrastructuur
De opgaven voor duurzaam vervoer worden nader uitgewerkt en ingevuld in het programma mobiliteit. De opgaven binnen het thema energie worden praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor bedrijventerrein De Spaarpot, centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
Klimaatadaptatie • • • •
Ruimte inbedden in het buitengebied voor waterberging, temidden van alle ruimtevragen Beter vasthouden van gebiedseigen water aan de hand van een vijftrapsstrategie (maximaal infiltreren, versterken sponswerking, uitbreiden aandeel loofbomen, creëren robuuste beekdalen, creëren kwelzones); Creëren van meer ruimte voor groen in en rond de centra voor waterbergend vermogen en beperken van hittestress (o.a. in projectgebieden met nieuwbouw minimaal 20% ruimte voor groen en water); Verkennen van ondergrondse opvang van water in de centra
Deze opgaven worden nader uitgewerkt en ingevuld in de programma’s ‘doorlopend groen’, ‘groene sociale wijken’ en ‘multifunctioneel landelijk gebied’. Van daaruit zijn ze praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
Circulariteit •
In de regio stimuleren van agrarische bedrijven om kansen rondom grondstoffenbewerking op te pakken
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 8 van 53
Deze opgave wordt nader uitgewerkt en ingevuld in het ‘multifunctioneel landelijk gebied’.
Biodiversiteit • • • • •
Opheffen van barrières in het natuurnetwerk om natuurgebieden aaneen te sluiten Versterken natuurlijke kwaliteiten van de beekdalen Versterken ecologische verbindingen via waterlopen als de Luchense Wetering, Overakkerseloop en Goorloop Beschermen en versterken van historische groenstructuren Versterken van ecologisch groenbeheer
Deze opgaven worden nader uitgewerkt en ingevuld in de programma’s ‘doorlopend groen’, ‘groene sociale wijken’ en ‘multifunctioneel landelijk gebied’. Van daaruit zijn ze praktisch vertaald in verschillende gebiedsprogramma’s (bijvoorbeeld voor centrum Geldrop, woonwijk De Coevering en landelijk gebied Gijzenrooi).
2.3
Doelen duurzaamheid 2026
In de Strategie 2023-2026 hebben we op basis van de opgaven voor de komende vijf tot tien jaar de doelen bepaald waar we de komende vier jaar op gaan inzetten. Hiervoor hebben we doelen bepaald. In de Strategie staan de hoofddoelen. In het programma duurzaamheid hebben we deze doelen verder uitgewerkt door subdoelen toe te voegen. In de uitvoeringsagenda van het programma duurzaamheid beschrijven we vervolgens concreet wat we de komende vier jaar gaan doen om deze doelen te bereiken. Zo vormen de duurzaamheidsdoelen een brug tussen het beleidsgedeelte en de uitvoeringsagenda.
Algemeen • •
We werken aan de hand van een programma duurzaamheid, waarbinnen ontwikkelingen op dit vlak in samenhang worden voorbereid en uitgevoerd (procesdoel) Inwoners waarderen de gemeentelijke inzet ten aanzien van duurzaamheid met minimaal een 7,5
Energie •
De CO2 uitstoot in Geldrop-Mierlo is met 25% ten opzichte van 2017 afgenomen; o 50% van de panden in Geldrop-Mierlo heeft energielabel A of B. o 25% van de nieuwbouw is energieneutraal. o 8% van de woningen in Geldrop-Mierlo is aardgasvrij. o 50% van het maatschappelijk vastgoed (onderwijs-, welzijns- en sportaccommodaties) is verduurzaamd o 35% van de bedrijventerreinen is verduurzaamd. o 10% van de energievraag wordt duurzaam opgewekt. o 30% van alle panden heeft zonnepanelen. o Er is 20 hectare aan zonnevelden gerealiseerd. o Er zijn 500 publieke laadpunten. o De huishoudens die te maken hebben met energiearmoede hebben een hulpaanbod ontvangen.
•
Het gemeentelijke vastgoed en de openbare verlichting is verder verduurzaamd; o Er wordt in 2030 door verledding 50% energie bespaard in de openbare verlichting ten opzichte van 2013 o Er is een meerjarenplan voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en de gemeentelijke organisatie opgesteld en in uitvoering. o Op alle gemeentelijke panden met een geschikt dak liggen zonnepanelen
Klimaatadaptatie •
Geldrop-Mierlo heeft minder last van wateroverlast, hittestress is afgenomen en door meer water vast te houden gaan we verdroging tegen;
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 9 van 53
o o o o o o o
Bij 5% van de gebouwen is het hemelwater afgekoppeld van het riool. Bij nieuwbouw wordt hemelwater ter plaatse geïnfiltreerd of opgeslagen. bij extreme buien (90 mm in een uur) blijven hoofdwegen en tunnels begaanbaar voor hulpdiensten. Bij buien tot 40 mm per uur blijven alle wegen grotendeels begaanbaar. Het aantal overlastlocaties dat ontstaat bij extreme buien is beperkt (maatregelen zijn genomen op de locaties waar in 2019 en 2020 de grootste overlast was). Er is een plan opgesteld en in uitvoering voor het toevoegen van groen en schaduw om hittestress tegen te gaan. Het groenbeheer is geoptimaliseerd om schade aan het groen door droogte te beperken.
Circulariteit •
In Geldrop-Mierlo is het hergebruik van materialen toegenomen en de hoeveel restafval afgenomen; o Elke inwoner produceert jaarlijks maximaal 75 kg restafval. o Het aandeel GFT/E in restafval is maximaal 25%. o Cure voert de afvalverwerking / grondstofproductie naar tevredenheid uit. o In alle relevante gemeentelijke aanbestedingen wordt circulariteit meegenomen als gunningscriterium of eis. o In de regels voor nieuwbouw zijn richtlijnen op het gebied van circulariteit opgenomen.
Biodiversiteit •
Er is in Geldrop-Mierlo een toename van biodiversiteit / ecologische waarde; o Gazon is daar waar mogelijk omgevormd naar extensief beheerd gras. o De hoeveelheid groen binnen de bebouwde kom is toegenomen. o De kwaliteit van het bomenareaal blijft in ieder geval behouden en wordt daar waar mogelijk versterkt. o De groenstructuren in en tussen wijken zijn versterkt. o Er zijn 50 geveltuintjes en 100 boomtuintjes aangelegd. o Er zijn flora- en faunapassages en groene verbindingen tussen natuurgebieden gerealiseerd, zodat de natuurgebieden deel uitmaken van het regionale natuurnetwerk. o Er is 20 ha extra natuur aangelegd om bij te dragen aan het Natuurnetwerk Brabant. o 40% van de landbouw is (op weg naar) natuurinclusief / extensief. o Het aantal tuinvogels is gelijk gebleven of toegenomen. o Het aantal kleine ijsvogelvlinders is gelijk gebleven of toegenomen. o Nieuwbouw wordt natuurinclusief gebouwd conform nog op te stellen richtlijnen.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 10 van 53
Deze infographic is op A3-formaat te raadplegen in bijlage 1
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 11 van 53
2.4
Duurzaamheidsambities en -opgaven in één overzicht
Thema Energie
Klimaatadaptatie
Biodiversiteit
Ambities − Bijdrage aan duurzame opwek energie in de regio − Wijken CO2-neutraal − 20% van alle gebouwen In 2030 duurzaam verwarmd (aardgasvrij) − Buitengebied 2050 energieneutraal door duurzame opwek (zonneparken) − Fietsgebruik belangrijkste vervoersoptie − Openbaar vervoer aantrekkelijke vervoersoptie − Gebruik auto’s met duurzame aandrijving − Door meer deelvervoer is autobezit afgenomen − Wijken en centra klimaatadaptief ingericht − Geen verdroging en geen extra risico op natuurbranden door vasthouden gebiedseigen water − Natuurlijke watersysteem in staat om fluctuaties in neerslag op te vangen
Opgaven − Oppakken kansen agrarische bedrijven − Inpassen zonnevelden in buitengebied − Verduurzamen bestaande woningen, herstructureren in wijken en realiseren dat nieuwe woningen duurzaam zijn − Per buurt aardgasvrij maken, te beginnen in De Coevering en Kerkakkers − Inrichten infrastructuur op langzaam verkeer (fiets voorop in wijken en centra) − Uitbouwen faciliteiten OV − Voorzien in faciliteiten duurzame vervoersmiddelen − Ruimte inbedden in buitengebied voor waterberging − Beter vasthouden gebiedseigen water − Meer ruimte creeren voor groen in en rond de centra − Verkennen ondergrondse wateropvang centra
Doelen − De CO2 uitstoot in GeldropMierlo is met 25% ten opzichte van 2017 afgenomen; − Het gemeentelijke vastgoed en de openbare verlichting is verder verduurzaamd;
Gebiedsprogramma’s − Programma groene sociale wijken − Programma multifunctioneel buitengebied − Programma mobiliteit − Gebiedsprogramma’s o.a.: Woonwijk De Coevering, Landelijk gebied Mierlo-Oost, Bedrijventerrein De Spaarpot
−
− − −
−
−
−
− − −
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Natuurgebieden maken deel uit van robuuste regionale doorlopende groenstructuren Duurzame buffer tussen stedelijke gebieden SGE en Geldrop-Mierlo Toename biodiversiteit Bedrijven landbouwsector natuurinclusieve bedrijfsvoering
− − − −
Opheffen barrières natuurnetwerk Versterken natuurlijke kwaliteit beekdalen Versterken ecologische verbindingen via waterlopen Beschermen en versterken historische groenstructuren Versterken ecologisch groenbeheer
Het gemeentelijke vastgoed en de openbare verlichting is verder verduurzaamd;
−
Er is in Geldrop-Mierlo een toename van biodiversiteit / ecologische waarde;
− − − −
Pagina 12 van 53
Programma doorlopend groen Programma groene sociale wijken Programma multifunctioneel buitengebied Gebiedsprogramma’s o,a,: Woonwijk De Coevering, Centrum Geldrop, Centrum Mierlo, Landelijk gebied Gijzenrooi, Landelijk gebied Molenheide, Landelijk gebied Mierlo-Oost, Landgoed Gulbergen Programma doorlopend groen Programma groene sociale wijken Programma multifunctioneel buitengebied Gebiedsprogramma’s: o.a. Landelijk gebied Gijzenrooi, Landelijk gebied Molenheide, Landelijk gebied Mierlo-Oost, Landgoed Gulbergen, Woonwijk De Coevering
3
Afbakening, kader en proces
3.1
Afbakening begrip duurzaamheid
Duurzaamheid is een breed begrip. In dit programma duurzaamheid nemen we de definitie van duurzaamheid zoals die in 1987 is geïntroduceerd door de VN-commissie Brundtland als startpunt: “Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, in gevaar te brengen.” Daarbij hanteren we de methodiek van ‘The Natural Step’. Dat is een raamwerk met een stapsgewijze aanpak die bestaat uit vier duurzaamheidsprincipes: 1. Niet meer en sneller stoffen uit de aardkorst in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken. Hier bedoelen wij ook het niet meer water uit de bodem halen dan dat er op natuurlijke wijze bijkomt. 2. Niet meer en sneller natuurvreemde stoffen in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken. 3. De natuur niet sneller afbreken dan de tijd die nodig is om te herstellen. 4. Geen dingen doen waardoor we mensen beperken in het vervullen van hun fundamentele behoeften. Wij bakenen deze definitie van duurzaamheid verder af door de focus te leggen op de huidige klimaatproblematiek, het voorkomen van verdere klimaatverandering en het aanpassen aan klimaatveranderingen die onomkeerbaar zijn. Dit doen we aan de hand van vier thema’s: • • • •
3.2
Energie (opwekking, warmte en besparing) Circulariteit Klimaatadaptatie Biodiversiteit
Positie binnen gemeentelijk beleid
Duurzaamheid is een thema dat op veel plekken in het gemeentelijk beleid aan bod komt. Dat gebeurt zowel in hoofdlijnen in de visie en strategie van de gemeente als in detailuitwerkingen: • •
• •
•
In de Visie Geldrop-Mierlo 2040 en de Omgevingsvisie staan de gemeentelijke speerpunten en ambities op hoofdlijnen voor 2040. Duurzaamheid komt daar prominent in terug. In de strategie 2023-2026 zijn de ambities voor 2040 vertaald naar opgaven in Geldrop-Mierlo voor de komende vijf tot tien jaar en vervolgens naar doelen in de richting van 2026. De doelen uit de strategie op het gebied van duurzaamheid zijn afgestemd met de doelen uit het programma duurzaamheid Het programma duurzaamheid brengt in beeld wat we in tot nu bereikt hebben, waar we nu staan, verdiept onze lange termijn ambities op het gebied van duurzaamheid en vertaald dit naar doelen voor 2023 – 2026. Het programma duurzaamheid is verweven in de andere programma’s van de gemeente Geldrop-Mierlo. Zo komt duurzaamheid terug in de verschillende programma’s voor speerpunten zoals het programma doorlopend groen en groene sociale wijken. Verder komt duurzaamheid ook terug en de gebiedsprogramma’s zoals Centrum Geldrop, bedrijventerrein de Spaarpot en woonwijk de Coevering. Zo kunnen we binnen een gebied goed de samenhang borgen tussen duurzaamheid en ontwikkelingen op andere vlakken zoals sociale cohesie, bestaanszekerheid, zorg, wonen, bedrijvigheid, natuur, wegen.
Verschillende deelthema’s op duurzaamheidsgebied zijn verder uitgewerkt in aparte stukken, zoals de transitievisie warmte, de beleidsvisie zonneparken en windmolens en de visie laadinfrastructuur. Deze stukken zijn opgesteld voordat we binnen de nieuwe structuur gingen werken. Zij staan dus officieel nog buiten de structuur van raamwerk en programma. Vandaar dat zij ook nog vaak visie of beleid heten. Deze stukken behouden totdat zij geactualiseerd worden deze status. Na actualisatie zullen zij als deeluitwerking vallen onder de paraplu van het
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 13 van 53
programma duurzaamheid en hierin geïntegreerd worden. Inhoudelijk hebben ze nu al deze rol. In deze stukken wordt een deelonderwerp op het gebied van duurzaamheid verder uitwerkt in de vorm van regels, werkwijze en/of uitvoeringsagenda. Hieronder vindt u een korte toelichting per detailuitwerking.
Beleidsvisie zon en wind In de beleidsvisie zon en wind staat waar en onder welke voorwaarden zonneparken (en windmolens) in Geldrop-Mierlo mogelijk zijn.
Transitievisie warmte (TVW) In de TVW legt de gemeenteraad een realistisch tijdspad vast, waarop Geldrop-Mierlo aardgasvrij wordt. De reikwijdte is de gehele gemeente. In de TVW staat: • • •
In welke volgorde en globaal wanneer wijken waarschijnlijk van het aardgas af gaan. Voor de wijken waarvan de transitie voor 2030 gepland is, wordt bepaald welke potentiële alternatieve energie infrastructuur (all electric, (type) warmtenet etc.) toegepast gaat worden. De TVW wordt in eerste instantie elke vijf jaar geactualiseerd.
Nadat in de TVW mogelijke alternatieven in beeld gebracht zijn, wordt in het Wijk Uitvoerings Plan (WUP) de uitvoering op wijkniveau en de alternatieve energie infrastructuur van een wijk uitgewerkt en bepaald.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 14 van 53
Klimaatadaptatieplan en Uitvoeringsagenda De beleidsuitwerking op het gebied van klimaatadaptatie is geïntegreerd in dit programma duurzaamheid. De uitvoeringsagenda bestaat uit de volgende onderdelen: • • •
Klimaatstresstesten: hiermee wordt gekeken waar bij extreem weer risico’s ontstaan binnen Geldrop-Mierlo op het gebied van extreme regenval, hitte, droogte en overstroming. Risicodialogen: met behulp van de klimaatstresstesten gaan we in gesprek met stakeholders. Hierdoor vergroten we het bewustzijn en bekijken we mogelijke maatregelen om risico’s te beperken. Uitvoeringsagenda: hierin staan onder andere afspraken over wie wat gaat doen.
Notitie biodiversiteit Deze notitie geeft aan wat er in Geldrop-Mierlo gebeurt of staat te gebeuren met betrekking tot het behouden en daar waar mogelijk bevorderen van biodiversiteit.
Beleidsvisie laadinfrastructuur Deze visie geeft richting aan de ontwikkeling van openbare laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen.
Afval- en Grondstoffenplan 2022-2025 In dit plan zijn de volgende doelstellingen vastgesteld voor huishoudelijk afval: • • •
Korte termijn: maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar in het jaar 2023; Middellange termijn (2023-2030): verdere stappen zetten naar 30kg restafval per inwoner; Lange termijn (na 2030): Streven naar maximaal 5 % restafval per inwoner.
Daarnaast is er ook ander beleid waarin aspecten van duurzaamheid zijn opgenomen en dat zo bijdraagt aan het realiseren van duurzaamheidsdoelen, zoals de natuurvisie, centrumvisie, groenbeleid en economisch beleid.
3.3
Kader
Ook de context van dit programma duurzaamheid is van belang. Zo is er bestaande wetgeving en beleid over duurzaamheid op internationaal, landelijk en regionaal waarop dit programma moet aansluiten. Daarnaast moeten we rekening houden met technische (on)mogelijkheden, bijvoorbeeld de beperkingen die de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk met zich meebrengt. Voorop staat dat dit programma moet aansluiten bij wat leeft bij onze inwoners. Wij hebben daarom een aantal uitgangspunten geformuleerd die leidend zijn bij het opstellen van dit programma en straks bij het uitvoeren hiervan.
3.3.1
Uitgangspunten
Bij het maken van de keuzes voor wat we de komende vier jaar gaan doen, zijn we uitgegaan van de hieronder beschreven uitgangspunten. Projecten moeten direct of indirect bijdragen aan onze duurzaamheidsdoelen en bijdragen aan één of meerdere van deze punten: Het vergroten van de betrokkenheid van inwoners en bedrijven Klimaatverandering is een probleem dat niet goed zichtbaar of tastbaar is en zich langzaam voltrekt. Daarom is het voor veel mensen lastig om de urgentie hiervan te voelen. Daarnaast is de individuele impact op het probleem klein. Hierdoor hebben veel mensen het idee dat wat ze doen weinig zin heeft. Het is daarom belangrijk dat we als gemeentelijke organisatie blijven vertellen waarom we toch moeten verduurzamen en dat heel veel kleine stappen tot een grote verandering kunnen leiden. Hierbij moeten we ook naar jongeren luisteren en hun betrekken. De impact van klimaatverandering zal namelijk het grootst zijn op hun toekomst.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 15 van 53
Goede communicatie en participatie Een belangrijke taak van de gemeentelijke organisatie is om de bewustwording over duurzaamheid te vergroten. Dit doen we door te communiceren over het nut en de noodzaak van verduurzaming, wat onze verduurzamingsdoelen zijn en wat we al bereikt hebben. We werken aan ons imago als een groene gemeente waar we duurzaam leven, wonen en werken. We richten een duurzaamheidsdashboard in waarop iedereen kan zien hoe we er voor staan. We laten zien wat we als gemeentelijke organisatie doen, maar ook wat onze inwoners en bedrijven al bereikt hebben. We laten ook zien welke stappen inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen nog kunnen zetten en hoe we ze daarbij kunnen helpen. Het is belangrijk dat onze communicatie aansluit bij de beleefwereld van onze inwoners. We maken daarom een publieksversie van dit programma en nemen in de uitvoeringsagenda als een van de projecten het uitwerken van een communicatiestrategie op. Hierin onderzoeken we op welke verschillende manieren we het beste over duurzaamheid kunnen communiceren. We vragen onze inwoners wat er bij hun leeft en waar wij ze als gemeentelijke organisatie mee kunnen helpen. Dit doen we via de gebruikelijke kanalen, maar we kijken daarnaast hoe we onze inwoners nog meer kunnen bereiken. Hierbij proberen we nieuwe methoden uit. Want alleen met de gebruikelijke kanalen komen we er niet.
Verduurzamen doen we samen Als gemeentelijke organisatie kunnen wij de noodzakelijke verduurzaming van Geldrop-Mierlo niet alleen realiseren. Hiervoor is een samenwerking nodig met inwoners, andere partijen in GeldropMierlo en regionaal. Zo is een samenwerking met de woningcorporaties belangrijk om de verduurzaming van de huurwoningen in Geldrop-Mierlo te realiseren, samenwerking met ondernemersverenigingen belangrijk om verduurzaming bij bedrijven te stimuleren en samenwerking met bewonersinitiatieven en organisaties zoals IVN, Milieudefensie, Morgen Groene Energie, Buurteams en de vrijwillige energiecoaches van Energiehuis Slim Wonen om inwoners te betrekken en te helpen in de verduurzamingsslag die wij moeten maken. Verleiden in plaats van verplichten Samenwerken staat dus voorop. Hierbij richten we ons op het verleiden van inwoners en bedrijven om mee te helpen met het verduurzamen van onze gemeente. Verleiden gaat dus voor verplichten. Door allemaal ons steentje bij te dragen zorgen we er voor dat ook in de toekomst Geldrop-Mierlo een mooie, groene, welvarende gemeente is waar je heerlijk kunt wonen. Verduurzamen doen we dus niet alleen voor het milieu maar ook voor ons zelf. Zo maken we verduurzamen voor onze inwoners aantrekkelijk.
Faciliteren van inwoners, verenigingen, stichtingen en bedrijven De noodzakelijke verduurzaming vraagt veel van onze inwoners, onze verenigingen en stichtingen en onze bedrijven. Verduurzamen vraagt niet alleen financiële middelen maar ook om kennis en het investeren van tijd. Niet iedereen heeft hierover beschikking. Wij proberen dan ook onze inwoners en ondernemers daar waar mogelijk te faciliteren bij hun verduurzamingsopgave. Betaalbaar voor iedereen Om bestaande woningen aardgasvrij en energieneutraal te maken zijn grote investeringen nodig. In recent onderzoek geeft Urgenda aan dat het energieneutraal maken van een woning gemiddeld circa 35.000 euro1 kost. Niet iedereen kan dit soort investeringen doen. We willen dat alle inwoners mee kunnen doen in de energietransitie en moeten hier dan ook extra aandacht voor hebben. Daarbij hebben we ook oog voor het tegengaan van energiearmoede. We moeten voorkomen dat inwoners schulden opbouwen doordat zij bijvoorbeeld in een slecht geïsoleerde woning wonen.
Ruimte geven aan innovatie Het gaat voor Geldrop-Mierlo heel lastig worden om met de op dit moment beschikbare middelen en
1 Ons huis energieneutraal; Praktijkvoorbeelden van bestaande woningen – Urgenda en ThuisBaas
(www.urgenda.nl/wp-content/uploads/Urgenda-energieneutrale-huizen-deel3-lr1.pdf) Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 16 van 53
technieken CO2-neutraal te worden (zie ook paragraaf 5.2). Voor Geldrop-Mierlo is het dus belangrijk dat er nieuwe middelen en technieken komen om nog meer energie te besparen en/of op andere manieren duurzame energie op te wekken. Dat kan innovatie op allerlei vlak zijn, zoals technisch, maar ook sociaal, economisch, etc. Innovatie is ook noodzakelijk om volledig circulair te worden en kan bijdragen aan onze opgaven om klimaatbestendig te worden en de biodiversiteit te vergroten. Wij proberen dan ook daar waar mogelijk innovatie te faciliteren. Wij houden in de gaten welke nieuwe ontwikkelingen er op het gebied van innovatie zijn. Daar waar innovatie kansen biedt voor onze gemeente, grijpen wij deze aan. Wij brengen eventuele kansen in beeld bij de jaarlijkse evaluatie van het programma duurzaamheid en nemen deze mee bij de actualisatie van het programma. Het goede voorbeeld geven als gemeentelijke organisatie Om te verduurzamen is het belangrijk dat iedereen zijn steentje bijdraagt. Als gemeentelijke organisatie kunnen wij hierin niet achterblijven. Wij moeten juist het goede voorbeeld geven. Wij kunnen niet onze inwoners vragen te verduurzamen als wij zelf achterblijven. Wij gaan dus voortvarend aan de slag met het verduurzamen van ons eigen vastgoed, onze organisatie en de openbare ruimte.
3.3.2
Bestaand beleid en regelgeving
Zoals beschreven gebeurt er veel op het gebied van duurzaamheid. Op verschillende niveaus worden afspraken, beleidsstukken en wetten gemaakt met betrekking tot duurzaamheid. Ons programma duurzaamheid kan hier niet los van gezien worden. In deze paragraaf beschrijven we wat er speelde op het moment dat we dit programma maakten en waar we bij het opstellen rekening mee gehouden hebben.
Europees beleid Europa heeft met de Europese klimaatwet de volgende doelen gesteld op het gebied van energie: 2030:
Een bindende doelstelling dat de netto-emissies van broeikasgassen in 2030 ten minste 55 procent lager moeten zijn dan in 1990.
2040:
De Europese Commissie zal (indien nodig) een tussentijdse klimaatdoelstelling voor 2040 vaststellen. De Commissie dient deze klimaatdoelstelling uiterlijk 6 maanden na de eerste algemene inventarisatie van het Klimaatakkoord van Parijs vast te stellen. De eerste algemene inventarisatie van het Klimaatakkoord van Parijs zal in 2023 plaatsvinden.
2050:
Broeikasgasemissie tot in 2050 tot nul terug brengen in Europa
Landelijk beleid In Nederland is er in 2019 een klimaatakkoord en klimaatwet vastgesteld. Daarin zijn op de verschillende thema’s de volgende doelen vastgelegd. Energie 2030:
55% minder broeikasgassen uitstoten vergeleken met 1990. Het streven is zelfs 60% vermindering. 100% van de nieuwe verkochte personenauto’s en alle bussen in het OV zijn emissieloos. 1,5 miljoen woningen en andere gebouwen zijn verduurzaamd.
2050:
Nederland klimaatneutraal. Dat wil zeggen dat de uitstoot van broeikasgas in 2050 niet hoger is dan wat er vastgelegd wordt, netto is de uitstoot dus nul. Bijna 7 miljoen woningen en 1 miljoen andere gebouwen zijn aardgasvrij (= alle gebouwen aardgasvrij).
Klimaatadaptatie (Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie) Nederland is een dichtbevolkt en laaggelegen land. Hierdoor zijn we extra kwetsbaar voor de gevolgen van extreem weer en klimaatverandering: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Het risico op schade in bebouwd en landelijk gebied wordt steeds groter. Gemeenten, waterschappen, Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 17 van 53
provincies en het Rijk gaan er samen voor zorgen dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt. Ze houden rekening met klimaatverandering bij zaken als de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en wegonderhoud. 2020:
Vanaf 2020 is klimaatbestendigheid en waterrobuustheid een vast onderdeel in al het beleid en handelen van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk.
2050:
Nederland is waterrobuust en klimaatbestendig ingericht.
Circulariteit (Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050) 2030:
50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel).
2050: Een economie zonder afval. Biodiversiteit (Nederland Natuurpositief en Programma Versterken Biodiversiteit) 2030:
Afname van de bijensterfte en geen daling meer van alle andere insecten die een belangrijke rol spelen bij de bestuiving van bloemen en planten.
2050:
100% doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn in Nederland. Halvering van de ecologische voetafdruk. Voltooien van een biodivers Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Nederland gaat voor Natuurpositief.
Dit betekent dat het herstel van de natuur en haar biodiversiteit niet alleen plaatsvindt binnen het Natuurnetwerk, maar overal: in de steden, op het platteland buiten de natuurgebieden en in de grote wateren. Daarbij zetten we ook een beweging in gang waarbij we ons, naast onze inzet op bijzondere, kwetsbare natuur, richten op herstel van de meer algemene en functionele soorten en landschapstypen. Door ons meer te richten op het verbeteren van de algemene condities voor deze noodzakelijke biodiversiteit, zal het ook beter gaan met de kwetsbare natuur.
Gevolgen landelijk beleid voor Geldrop-Mierlo Dit betekent niet automatisch dat elke gemeente in Nederland ook afzonderlijke deze doelen moet bereiken. De gemeente Geldrop-Mierlo wil echter haar steentje bijdragen aan het behalen van deze doelen. Dit betekent dat wij de landelijke doelen ook op gemeentelijk niveau willen bereiken: aardgasvrij, CO2-neutraal, klimaatbestendig en waterrobuust, circulair en natuurpositief. Dit willen we in ieder geval in 2050 bereikt hebben. Maar we zetten ons in om daar waar dat mogelijk is dit al eerder te realiseren. Daar waar landelijke deadlines vervroegd worden sluiten we daar bij aan. Mocht dus bijvoorbeeld besloten worden dat Nederland al eerder CO2 neutraal wil zijn, dan wordt dat ook de ambitie van onze gemeente.
Regionaal beleid In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het Rijk aan alle dertig regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35 Terawattuur (TWh). Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie (RES) op. Deze RES moet elke twee jaar geactualiseerd worden. De gemeente Geldrop-Mierlo is onderdeel van de Metropoolregio Eindhoven (MRE). In de MRE is eind 2021 de eerste RES vastgesteld: de RES-MRE 1.0. In deze RES staan de volgende ambities: • • • •
De MRE wil voorop lopen in de energietransitie, met als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap als regio uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen we wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Voor 2030 draagt de regio 2 TWh bij aan de landelijke opgave van 35 TWh.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 18 van 53
•
De regio onderzoekt de mogelijkheden om zon-op-dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie.
Gevolgen regionaal beleid voor Geldrop-Mierlo Nu de RES-MRE 1.0 is vastgesteld, wordt gestart met de uitvoering. Voor Geldrop-Mierlo betekent dat het volgende: •
• • •
We zetten in op het stimuleren van energiebesparing. Vanuit de RES zullen hiervoor verschillende regionale projecten gestart worden. Dit gebeurt in de vorm van een ‘coalition of the willing’ met vrijwillige deelname. Geldrop-Mierlo maakt prioriteit van energiebesparing en wil aan verschillende projecten deelnemen. Als vanwege budget of capaciteit keuzes gemaakt moeten worden, zullen wij deelnemen aan die projecten die het beste aansluiten bij de doelen die in dit programma duurzaamheid vastgesteld zijn. Wij zetten in op het stimuleren van zon op dak bij zowel woningen als utiliteitsgebouwen. Dat betekent ook dat wij de intentie hebben om aan te sluiten bij een RES project om zon op dak te stimuleren. Langs de A67 ligt een zoekgebied voor grootschalige zon. Dit betekent dat Geldrop-Mierlo gevraagd wordt om lokaal te onderzoeken of hier zon op land mogelijk is. Dit kan langs het talud van de snelweg, maar mogelijk ook in de aangrenzende akkers. We hebben geen zoekgebied voor wind; dit betekent dat de verwachting is dat er in GeldropMierlo geen windmolens voor 2030 gerealiseerd kunnen worden. Wind krijgt in dit programma duurzaamheid daarom beperkte prioriteit. Na 2026 zal het verkennen van de mogelijkheden voor wind in Geldrop-Mierlo meer prioriteit krijgen.
Daarnaast wordt regionaal samengewerkt op de thema’s transitie landelijk gebied en mobiliteit. Hier liggen koppelkansen voor duurzaamheid. Zo is bij beide thema’s aandacht voor energie, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit belangrijk.
3.3.3
Transportcapaciteit op het elektriciteitsnetwerk
De Brainport regio is de afgelopen jaren economisch enorm gegroeid. Ook liggen er voor het stedelijk gebied nog flinke opgaven in aantal te bouwen nieuwbouwwoningen en worden extra arbeidsplaatsen voorzien. In de energietransitie naar 2050 gaan woningen en bedrijven van het aardgas af en vindt een verschuiving plaats in het verbruik van warmte en brandstof naar een groter verbruik van elektriciteit. Dat vraagt om flinke aanpassingen van het elektriciteitsnetwerk om aan de toenemende vraag, maar ook het terugleveren op het net door lokaal opgewekte duurzame stroom te kunnen voldoen. De capaciteit en de stroom van energie die nodig is op het elektriciteitsnetwerk in Geldrop-Mierlo takt aan via twee hoofdstations van Enexis Netbeheer, namelijk Eindhoven-Oost en Helmond-Zuid. In onderstaande afbeelding is het verzorgingsgebied voor Geldrop en Mierlo weergegeven. Enexis en TenneT maken iedere twee jaar een investeringsplan met een zichttermijn van tien jaar. Het plan van Enexis Netbeheer beschrijft de uitbreidings- en vervangingsinvesteringen voor de elektriciteits- en gasnetten. Ook investeert TenneT in projecten die geïdentificeerde knelpunten in het landelijk hoogspanningsnet oplossen. De industrie gaat over van gas op elektra, het aantal laadpalen neemt toe en steeds meer woningen worden elektrisch verwarmd.
Door deze sterke groei ontstaan “piekmomenten” die knelpunten in het elektriciteitsnet veroorzaken. Wanneer een knelpunt ontstaat door een terugleverpiek, bij duurzame opwek, dan spreekt men van schaarste op teruglevering. Bij station Helmond-Zuid is er nu al een knelpunt voor het aansluiten van duurzame opwek voor het terugleveren van elektriciteit. Voor Geldrop-Mierlo betekent dat dat grootschalige zon op dak of zonnevelden niet of nog maar beperkt aangesloten kunnen worden. Momenteel is er op station Eindhoven-Oost nog beperkte ruimte voor teruglevering van duurzame energie.
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 19 van 53
De situatie op het netwerk kan snel veranderen. De verwachting is dat dit zeker zal gebeuren gedurende de looptijd van dit programma duurzaamheid. De actuele situatie is terug te vinden op de website van Enexis: Beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet voor terugleveren.
Naast schaarste voor teruglevering kan er ook sprake zijn van afnameschaarste. Daarmee wordt bedoeld dat er een grotere vraag is naar stroom dan via het net geleverd kan worden. De afnamepiek van elektriciteit is dan groter dan de beschikbare netcapaciteit. Wanneer afnameschaarste zich voor zou doen in de regio, dan heeft dit gevolgen voor het vestigingsklimaat en de economische en maatschappelijke ontwikkelingen. In april 2022 is de eerste fase van ‘beperkte afnameschaarste’ (fase 1) afgekondigd door Enexis Netbeheer. Dit geldt voor de stations Eindhoven-West en Hapert. In juni 2022 is het elektriciteitsnet in de provincies Noord-Brabant en Limburg door TenneT op slot gezet. Daardoor was het voor grootverbruikers, zoals bedrijventerreinen en grote opwekinitiatieven (bv. velden met zonnepanelen), niet meer mogelijk om een aansluiting op het net te krijgen. In het concept Investeringsplan 2022 van Enexis ging men er nog vanuit dat de knelpunten in de Metropoolregio Eindhoven zich pas later zouden aandienen (+/- 2026). Het blijkt dus zeer lastig om het moment wanneer afnameschaarste gaat spelen nauwkeurig te bepalen. Dit komt doordat de snelheid van de elektrificatie heel moeilijk te voorspellen is. Ook voor Geldrop-Mierlo is daarom niet uit te sluiten dat in de nabije toekomst afnameschaarste kan ontstaan.
De actuele situatie is terug te vinden op de website van Enexis: Beperkte transportcapaciteit voor afname op het elektriciteitsnet. Om ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te laten blijven, is er noodzaak tot sturing en keuzes binnen de verwachte schaarste. De huidige wet en regelgeving geeft zeer beperkte sturingsmogelijkheden aan de netbeheerder. Zo is er nog geen gelegitimeerd afwegingskader om de volgorde van de netuitbreidingen beter te kunnen bepalen. In de huidige wetgeving kunnen gemeenten vooral sturen door keuzes te maken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Daarom willen gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven (MRE) met elkaar een afweging maken om gezamenlijk sturing te geven aan welke ruimtelijke ontwikkelingen prioriteit krijgen en de belangen van het MRE borgen in de programmeringsdiscussie van het elektriciteitsnetwerk op hogere schaalniveaus (zoals bij investeringen in het netwerk). Voor het duurzaamheidsbeleid van onze gemeente betekent dit dat wij, zolang er krapte is op het netwerk of totdat er een (sub)regionale prioritering is, geen nieuwe grootschalige zon op land en windprojecten toelaten in Geldrop-Mierlo. Wij willen hiermee voorrang geven aan de ontwikkeling van
Afgedrukt 5 januari 2023 Documentversie 2.1
Pagina 20 van 53
zon op dak. Het mag niet zo zijn dat door het realiseren van nieuwe zonneparken het vol leggen van grote daken wordt belemmerd, omdat er beperkte aansluitmogelijkheden zijn. Concreet houdt dat in dat we pas een nieuwe tranche openzetten in het kader van onze beleidsvisie zonneparken en windmolens als er voldoende capaciteit wordt voorzien op het netwerk om zowel zon op dak als zon op land in Geldrop-Mierlo te realiseren. Dit betekent dat we voor plannen die op het station Helmond-Zuid willen aansluiten waarschijnlijk moeten wachten tot dit station verzwaard gaat worden. Daarnaast zijn er kansen voor systeemefficiëntie. Door als gemeentelijke organisatie en Enexis vroegtijdig oplossingsrichtingen bij de ontwikkeling van duurzame opwek en grootschalige afname te onderzoeken kan transportcapaciteit efficiënt worden gebruiken. Het verder onderzoeken en uitwerken van systeemefficiëntie nemen we op in onze uitvoeringsagenda. Concluderend; De energietransitie verandert onze elektriciteits- en gasnetten ingrijpend. Een veilig, betrouwbaar en duurzaam transport van elektriciteit en gas voor en door Nederland, tegen de laagst maatschappelijke kosten met inachtneming van het milieu, is en blijft de doelstelling.
De ambities van de gemeente Geldrop-Mierlo, rondom onder meer duurzame opwek, woningbouw, verduurzaming bedrijventerreinen, laadinfrastructuur hebben grote impact op de energie infrastructuur. Daarom is vroegtijdige afstemming en samenwerking met de netbeheerders zeer belangrijk. Zij hebben namelijk een wettelijk opgedragen taak in dit proces. De bestaande infrastructuur zal waarschijnlijk verzwaard en/of uitgebreid moet worden. Hiervoor is ruimte in en boven de grond nodig. De mate van impact op de energie infrastructuur zal gezamenlijk, integraal in beeld gebracht moeten worden. Op dit moment is nog niet duidelijk wanneer en waar verzwaring nodig zal zijn. Als er meer duidelijkheid is zal een integrale afweging gemaakt worden. Dit principe wordt meegenomen in de omgevingsvisie. De integrale afweging zelf zal plaatsvinden in de gebiedsprogramma’s. De volgende bouwstenen zijn hierbij van belang: 1. Het behouden en creëren van ruimte voor het elektriciteits- en gasnet voor activiteiten van de landelijke en regionale netbeheerders, nu en in de toekomst. 2. Het beschermen van het elektriciteits- en gasnet tegen activiteiten in de nabijheid van die netten en die daar een bedreiging voor (kunnen) vormen. 3. Het waarborgen van de omgevingskwaliteit in de nabijheid van het elektriciteits- en gasnet.