Duurzaamheidsnota 2022-2025 Geldrop-Mierlo.docx
Tekst van het document
Duurzaamheidsnota 2022-2025 Geldrop-Mierlo
Versie
: 1.1
Opgesteld door
: Julie Jentjens
Datum
: 26 april 2022
Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ...........................................................................................................................................2 1
INLEIDING .................................................................................................................................................5
1.1
OPBOUW VAN DE NOTA................................................................................................................................6
2
SAMENGEVAT: AMBITIES, FOCUS EN DOELEN ...........................................................................................7
2.1
AMBITIES: DUURZAAMHEID GELDROP-MIERLO IN 2050.......................................................................................7
2.2
FOCUS 2022-2025.....................................................................................................................................8
2.3
DOELEN VOOR 2025 ...................................................................................................................................8
3
OPGAVE, KADER EN PROCES ...................................................................................................................10
3.1
OPGAVE .................................................................................................................................................10
3.2
KADER....................................................................................................................................................10
3.2.1
UITGANGSPUNTEN..........................................................................................................................................10
3.2.2
BESTAAND BELEID EN REGELGEVING ...................................................................................................................12
3.2.3
TRANSPORTCAPACITEIT OP HET ELEKTRICITEITSNETWERK ........................................................................................16
3.3
PROCES ..................................................................................................................................................18
3.3.1
PARTICIPATIE .................................................................................................................................................18
3.3.2
HET DOORLOPEN PROCES .................................................................................................................................19
4
HOE STAAN WE ERVOOR .........................................................................................................................21
4.1
ENERGIE EN CO2-UITSTOOT .........................................................................................................................21
4.2
ONTWIKKELING ENERGIE EN CO2 UITSTOOT 2014 TOT 2018/2019.....................................................................22
4.2.1
HUISHOUDENS ...............................................................................................................................................22
4.2.2
COMMERCIËLE EN PUBLIEKE DIENSTVERLENING.....................................................................................................22
4.2.3
INDUSTRIE EN LANDBOUW ................................................................................................................................22
4.2.4
VERKEER EN VERVOER .....................................................................................................................................22
4.2.5
HERNIEUWBARE OPWEKKING ............................................................................................................................23
4.3
PROJECTEN DUURZAAMHEIDSNOTA 2016-2019..............................................................................................24
5
ENERGIE ..................................................................................................................................................28
5.1
WAAR GAAT HET THEMA ENERGIE OVER?........................................................................................................28
5.1.1
ENERGIEBESPARING ........................................................................................................................................29
5.1.2
DUURZAME OPWEK ........................................................................................................................................30
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 2 van 47
5.1.3
WARMTETRANSITIE ........................................................................................................................................31
5.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................31
5.2.1
ELEKTRICITEIT ................................................................................................................................................32
5.2.2
WARMTE ......................................................................................................................................................33
5.2.3
VERKEER EN VERVOER .....................................................................................................................................33
5.2.4
AMBITIES VOOR 2050.....................................................................................................................................34
5.3
FOCUS 2022 – 2025.................................................................................................................................34
5.4
DOELEN 2025..........................................................................................................................................35
6
KLIMAATADAPTATIE ...............................................................................................................................36
6.1
WAAR GAAT HET THEMA KLIMAATADAPTATIE OVER? .........................................................................................36
6.1.1
EXTREME REGEN ............................................................................................................................................37
6.1.2
EXTREME HITTE ..............................................................................................................................................38
6.1.3
LANGDURIGE DROOGTE ...................................................................................................................................40
6.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................41
6.3
FOCUS 2022 – 2025.................................................................................................................................42
6.4
DOELEN 2025..........................................................................................................................................42
7
CIRCULAIRE ECONOMIE...........................................................................................................................43
7.1
WAAR GAAT HET THEMA CIRCULAIRE ECONOMIE OVER? .....................................................................................43
7.1.1
CIRCULAIR AANBESTEDEN .................................................................................................................................44
7.1.2
AFVAL ..........................................................................................................................................................45
7.1.3
CIRCULAIR MATERIAALGEBRUIK .........................................................................................................................45
7.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................45
7.3
FOCUS 2022 – 2025.................................................................................................................................45
7.4
DOELEN 2025..........................................................................................................................................46
8
BIODIVERSITEIT .......................................................................................................................................47
8.1
WAAR GAAT HET THEMA BIODIVERSITEIT OVER? ...............................................................................................47
8.1.1
BINNEN DE KERNEN ........................................................................................................................................50
8.1.2
BUITENGEBIED ...............................................................................................................................................50
8.2
GELDROP-MIERLO IN 2050.........................................................................................................................51
8.3
FOCUS 2022 – 2025.................................................................................................................................52
8.4
DOELEN 2025..........................................................................................................................................52
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 3 van 47
1
Inleiding
Voor u ligt de duurzaamheidsnota Geldrop-Mierlo 2022-2025. In deze nota kijken we terug op wat er de afgelopen jaren op het gebied van duurzaamheid is gebeurd in Geldrop-Mierlo en wat we op dit vlak in 2025 bereikt willen hebben. We geven ook een doorkijk naar 2050. De laatste jaren is er veel aandacht voor duurzaamheid. In 2019 is het Nederlandse klimaatakkoord gesloten als uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). We gaan met elkaar de CO2-uitstoot sterk verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Dat doen we door anders om te gaan met energie: we gaan meer duurzame elektriciteit opwekken en stap voor stap het aardgasverbruik verminderen. Daarnaast zijn er op het gebied van circulaire economie en klimaatadaptie landelijke doelstellingen voor 2050 geformuleerd. In 2050 moet Nederland waterrobuust en klimaatbestendig zijn en een duurzame, volledig circulaire economie hebben. Al deze ontwikkelingen vragen om een actualisatie van het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid. We gaan opnieuw bekijken hoe we willen dat Geldrop-Mierlo er op het gebied van duurzaamheid in 2050 uitziet en sluiten aan bij de landelijke doelstellingen. Daarbij richten we ons op vier thema’s: energie, klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit.
Als gemeente doen we al heel veel op het gebied van duurzaamheid, maar er moet nog heel veel gebeuren om onze doelen voor 2050 van een CO2-neutrale, circulaire, klimaatbestendige en natuurpositieve gemeente te bereiken. In 2019 wekten we net iets meer dan 5% van ons totale energieverbruik duurzaam op. En onze CO2-uitstoot is sinds 2010 met slechts 11% afgenomen. Een versnelling is dus noodzakelijk. 2050 is nog ver weg. We weten nu nog niet wat er in 2050 mogelijk zal zijn. De ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gaan snel. Tussen nu en 2050 zullen inzichten veranderen en nieuwe innovaties ontwikkeld worden. Het heeft dan ook geen zin om nu al een plan uit te werken voor de hele route tot en met 2050. Daarom pakken we dit stap voor stap aan: we schetsen wel onze globale doelen voor de verre toekomst, maar stellen concrete doelen voor kortere periodes. Daarin brengen we ook focus aan, we kunnen immers niet alles meteen aanpakken en moeten daarin keuzes maken. In deze nota geven we aan waar onze focus de komende vier jaar zal liggen. Deze nota wordt daarmee onze routekaart tot en met 2025. Vervolgens werken we in een apart uitvoeringsprogramma opgavegericht uit welke projecten we gaan uitvoeren om onze doelen te realiseren. Daarbij brengen we de kosten en de baten van potentiële projecten in beeld zodat we op basis daarvan slimme keuzes kunnen maken.
Goede monitoring is daarnaast ook noodzakelijk om beter in beeld te krijgen hoe wat we doen bijdraagt aan onze ambities en doelen. Voor 2025 willen we daarom onze monitoring verder opzetten. Zo monitoren we of we op het juiste spoor zitten om de doelen voor 2050 te bereiken.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 4 van 47
1.1
Opbouw van de nota
Deze nota is als volgt opgebouwd: • • • • •
In het eerste hoofdstuk wordt een korte inleiding gegeven. In het tweede hoofdstuk vatten we deze nota samen. Hier staan in het kort de ambities voor 2050, de focus van onze gemeente op het gebied van duurzaamheid en onze doelen voor de komende vier jaar. In het derde hoofdstuk omschrijven we wat de opgave is en wat de kaders zijn. In het vierde hoofdstuk gaan we in op de conclusies van de analyse van de beschikbare historische gegevens en de evaluatie van de vorige duurzaamheidsnota. In hoofdstukken vijf tot en met acht komen achtereenvolgens de vier verschillende thema’s aan bod: energie, biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulaire economie Daarbij gaan we per thema in op de gewenste situatie in 2050 en welke doelen we hebben voor de komende vier jaar.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 5 van 47
2
Samengevat: ambities, focus en doelen
Hier vindt u een samenvatting van deze nota. We beschrijven in het kort hoe Geldrop-Mierlo er in 2050 uit ziet op het gebied van duurzaamheid, waar onze focus de komende vier jaar op ligt en welke doelen we hiermee willen bereiken.
2.1
Ambities: duurzaamheid Geldrop-Mierlo in 2050
In de visie Geldrop-Mierlo 2040 en in de omgevingsvisie heeft duurzaamheid een belangrijke plek. Zo zijn vervoer verduurzamen, ecologische verbindingen en de biodiversiteit versterken, inspelen op veranderingen in het klimaat en zo periodes van droogte en van hevige regenval opvangen en het woningaanbod vernieuwen en verduurzamen belangrijke doelen uit deze visies. In deze nota werken we verder uit wat deze duurzaamheidsambities betekenen. In 2050 ziet duurzaamheid in Geldrop-Mierlo er als volgt uit: Energie • Geldrop-Mierlo is CO2-neutraal. • Geldrop-Mierlo is aardgasvrij. • We gebruiken minimaal 30% minder energie ten opzichte van 2017. • Op alle geschikte daken liggen zonnepanelen. • We gebruiken geen fossiele brandstoffen meer voor ons vervoer • We wekken daar waar dit landschappelijk past, grootschalig energie op. Klimaatadaptatie • Geldrop-Mierlo is klimaatbestendig. • Bij extreme regen staan onze hoofdwegen niet onder water en komt er geen water in gebouwen. • De gevoelstemperatuur loopt niet zo hoog op dat er gezondheidsrisico’s ontstaan en er zijn voldoende koelteplekken waar men kan afkoelen. • We infiltreren zoveel mogelijk water om zo negatieven effecten van droogte op planten en dieren te beperken. Circulaire economie • De economie in Geldrop-Mierlo is volledig circulair. • Nieuwe producten worden gemaakt van gerecyclede, recyclebare en/of hernieuwbare materialen.
• We hebben geen restafval meer, wat we niet meer nodig hebben recyclen we. Biodiversiteit • De biodiversiteit in Geldrop-Mierlo is aan het herstellen. • De (beschermde) natuur in Geldrop-Mierlo is toegenomen. • Er is meer biodivers stedelijk groen in Geldrop-Mierlo zowel in tuinen als in de openbare ruimte.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 6 van 47
2.2
Focus 2022-2025
Om deze ambities voor 2050 te bereiken moet er nog veel gebeuren. De weg die we gaan afleggen om dit alles te bereiken, delen we op in stappen van vier à vijf jaar. Zo maken we keuzes in waar we meteen mee aan de slag gaan en wat we in een latere fase gaan doen. De komende vier jaar ligt de focus van onze gemeente op de volgende onderwerpen: Algemeen 1. Opzetten monitoring op de vier thema’s. 2. Vergroten bewustwording duurzaamheid door in te zetten op communicatie en participatie Energie 3. Het stimuleren van energiebesparing bij woningen en bedrijven. 4. Het tegengaan van energiearmoede. 5. Samen met bewoners uit de kansrijke buurten De Coevering en Kerkakkers onderzoeken hoe zij aardgasvrij kunnen worden. 6. Het stimuleren van duurzaam opgewekte energie op daken. 7. Het stimuleren van verduurzaming op bedrijventerreinen Klimaatadaptatie 8. Het tegengaan van wateroverlast. Circulaire economie 9. Het verminderen van restafval. Biodiversiteit 10. Het versterken van de groenstructuren en natuur
2.3
Doelen voor 2025
Uiterlijk in 2025 willen we hiermee de volgende doelen bereikt hebben: Energie • 8% CO2-reductie ten opzichte van 2017. • 10% van de energievraag wordt duurzaam opgewekt. • 30% van de panden in Geldrop-Mierlo heeft het Energielabel A of B. • 7% van de woningen in Geldrop-Mierlo is aardgasvrij. • 25% van alle panden heeft zonnepanelen. Dat percentage is 100% voor de gemeentelijke panden met een hiervoor geschikt dak. • Er is 20 hectare aan zonnevelden. • 25% van de huishoudens die in energiearmoede leven, zijn bereikt en hebben een concreet hulpaanbod ontvangen. • Er is een meerjarenplan voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed opgesteld en in uitvoering. Klimaatadaptatie • Er zijn klimaatstresstesten en risicodialogen uitgevoerd en er is een uitvoeringsprogramma voor klimaatadaptatie opgesteld. • Bij nieuwbouw wordt hemelwater ter plaatse geïnfiltreerd of opgeslagen. • Bij 5% van de gebouwen is het hemelwater afgekoppeld van het riool.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 7 van 47
Circulaire economie • In alle relevante gemeentelijke aanbestedingen wordt circulariteit meegenomen als gunningscriterium of eis. • Elke inwoner produceert jaarlijks maximaal 100 kilo restafval in 2023. In 2025 hebben we verdere stappen gezet naar maximaal 30 kg restafval per jaar per inwoner. Biodiversiteit • Er is 20 hectare extra natuur in het Natuurnetwerk Brabant aangelegd. • Het huidige areaal bomen in het stedelijk gebied blijft in stand. • De eikenprocessierups wordt op een meer natuurlijke wijze beheerst. • Het aantal tuinvogels is gelijk gebleven of toegenomen. • Het aantal kleine ijsvogelvlinders is gelijk gebleven of toegenomen. • Daar waar mogelijk is gazon omgevormd naar extensief beheerd gras.
Deze infographic is op A3-formaat te raadplegen in bijlage 1
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 8 van 47
3
Opgave, kader en proces
3.1
Opgave
Duurzaamheid is een breed begrip. In deze nota gaan we uit van duurzaamheid zoals die in 1987 is geïntroduceerd door de VN-commissie Brundtland en die in principe geldt voor al het gemeentelijk beleid: “Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, in gevaar te brengen.” Daarbij hanteren we de methodiek van ‘The Natural Step’. Dat is een raamwerk met een stapsgewijze aanpak die bestaat uit vier duurzaamheidsprincipes: 1. Niet meer en sneller stoffen uit de aardkorst in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken. Hier bedoelen wij ook het niet meer water uit de bodem halen dan dat er op natuurlijke wijze bijkomt 2. Niet meer en sneller natuurvreemde stoffen in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken. 3. De natuur niet sneller afbreken dan de tijd die nodig is om te herstellen. 4. Geen dingen doen waardoor we mensen beperken in het vervullen van hun fundamentele behoeften. Wij bakenen deze definitie van duurzaamheid verder af door de focus te leggen op de huidige klimaatproblematiek, het voorkomen van verdere klimaatverandering en het aanpassen aan klimaatveranderingen die onomkeerbaar zijn. Dit doen we aan de hand van vier thema’s: • • • •
3.2
Energie (opwekking, warmte en besparing) Circulaire economie Klimaatadaptatie Biodiversiteit
Kader
Ook de context van deze duurzaamheidsnota is van belang. Zo is er bestaande wetgeving over duurzaamheid op internationaal, landelijk, regionaal en gemeentelijk niveau waarop deze nota moet aansluiten. Daarnaast moeten we rekening houden met technische (on)mogelijkheden, bijvoorbeeld de beperkingen die de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk met zich meebrengt. Voorop staat dat deze nota moet aansluiten bij wat leeft bij onze inwoners. Wij hebben daarom een aantal uitgangspunten geformuleerd die leidend zijn bij het opstellen van dit beleid en straks bij het uitvoeren hiervan.
3.2.1
Uitgangspunten
Bij het maken van de keuzes voor wat we de komende vier jaar gaan doen, zijn we uitgegaan van de hieronder beschreven uitgangspunten. Projecten moeten direct of indirect bijdragen aan onze duurzaamheidsdoelen en bijdragen aan één of meerdere van deze punten: Het vergroten van de betrokkenheid van inwoners en bedrijven Klimaatverandering is een probleem dat niet goed zichtbaar of tastbaar is en zich langzaam voltrekt. Daarom is het voor veel mensen lastig om de urgentie hiervan te voelen. Daarnaast is de individuele impact op het probleem klein. Hierdoor hebben veel mensen het idee dat wat ze doen weinig zin heeft. Het is daarom belangrijk dat we als gemeentelijke organisatie blijven vertellen waarom we toch moeten verduurzamen en dat heel veel kleine stappen tot een grote verandering kunnen leiden. Hierbij moeten we ook naar jongeren luisteren en hun betrekken. De impact van klimaatverandering zal namelijk het grootst zijn op hun toekomst. Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 9 van 47
Goede communicatie en participatie Een belangrijke taak van de gemeentelijke organisatie is om de bewustwording over duurzaamheid te vergroten. Dit doen we door te communiceren over het nut en de noodzaak van verduurzaming, wat onze verduurzamingsdoelen zijn en wat we al bereikt hebben. We laten zien wat we als gemeentelijke organisatie doen, maar ook welke stappen inwoners, ondernemers en verenigingen zelf kunnen zetten en hoe we ze daarbij kunnen helpen. Het is belangrijk dat onze communicatie aansluit bij de beleefwereld van onze inwoners. We maken daarom een publieksversie van deze nota en nemen in een opgavegericht uitvoeringsprogramma als een van de projecten het uitwerken van een communicatiestrategie op. Hierin onderzoeken we op welke verschillende manieren we het beste over duurzaamheid kunnen communiceren. We vragen onze inwoners wat er bij hun leeft en waar wij ze als gemeentelijke organisatie mee kunnen helpen. Dit doen we via de gebruikelijke kanalen, maar we kijken daarnaast hoe we onze inwoners nog meer kunnen bereiken. Hierbij proberen we nieuwe methoden uit. Want alleen met de gebruikelijke kanalen komen we er niet. Samenwerking met stakeholders Als gemeentelijke organisatie kunnen wij de noodzakelijke verduurzaming van Geldrop-Mierlo niet alleen realiseren. Hiervoor is een samenwerking nodig met andere partijen in Geldrop-Mierlo en regionaal.
Zo is een samenwerking met de woningcorporaties belangrijk om de verduurzaming van de huurwoningen in Geldrop-Mierlo te realiseren, samenwerking met ondernemersverenigingen belangrijk om verduurzaming bij bedrijven te stimuleren en samenwerking met bewonersinitiatieven en organisaties zoals IVN, Milieudefensie, Morgen Groene Energie, Buurteams en de vrijwillige energiecoaches van Energiehuis Slim Wonen om inwoners te betrekken en te helpen in de verduurzamingsslag die wij moeten maken. Faciliteren van inwoners, verenigingen en bedrijven De noodzakelijke verduurzaming vraagt veel van onze inwoners, onze verenigingen en onze bedrijven. Verduurzamen vraagt niet alleen financiële middelen maar ook om kennis en het investeren van tijd. Niet iedereen heeft hierover beschikking. Wij proberen dan ook onze inwoners en ondernemers daar waar mogelijk te faciliteren bij hun verduurzamingsopgave. Betaalbaar voor iedereen Om bestaande woningen aardgasvrij en energieneutraal te maken zijn grote investeringen nodig. In recent onderzoek geeft Urgenda aan dat het energieneutraal maken van een woning gemiddeld circa 35.000 euro1 kost. Niet iedereen kan dit soort investeringen doen. We willen dat alle inwoners mee kunnen doen in de energietransitie en moeten hier dan ook extra aandacht voor hebben. Daarbij hebben we ook oog voor het tegengaan van energiearmoede.
We moeten voorkomen dat inwoners schulden opbouwen doordat zij bijvoorbeeld in een slecht geïsoleerde woning wonen. Ruimte geven aan innovatie Het gaat voor Geldrop-Mierlo heel lastig worden om met de op dit moment beschikbare middelen en technieken CO2-neutraal te worden (zie ook paragraaf 5.2). Voor Geldrop-Mierlo is het dus belangrijk dat er nieuwe middelen en technieken komen om nog meer energie te besparen en/of op andere manieren duurzame energie op te wekken. Dat kan innovatie op allerlei vlak zijn, zoals technisch, maar ook sociaal, economisch, etc. Innovatie is ook noodzakelijk om volledig circulair te worden en kan bijdragen aan onze opgaven om klimaatbestendig te worden en de biodiversiteit te vergroten. Wij proberen dan ook daar waar mogelijk innovatie te faciliteren. Het goede voorbeeld geven als gemeentelijke organisatie Om te verduurzamen is het belangrijk dat iedereen zijn steentje bijdraagt. Als gemeentelijke organisatie kunnen wij hierin niet achterblijven. Wij moeten juist het goede voorbeeld geven. Wij kunnen niet onze inwoners vragen te verduurzamen als wij zelf achterblijven. Wij gaan dus
1 Ons huis energieneutraal; Praktijkvoorbeelden van bestaande woningen – Urgenda en ThuisBaas
(www.urgenda.nl/wp-content/uploads/Urgenda-energieneutrale-huizen-deel3-lr1.pdf) Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 10 van 47
voortvarend aan de slag met het verduurzamen van ons eigen vastgoed, onze organisatie en de openbare ruimte.
3.2.2
Bestaand beleid en regelgeving
Zoals beschreven gebeurt er veel op het gebied van duurzaamheid. Op verschillende niveaus worden afspraken, beleidsstukken en wetten gemaakt met betrekking tot duurzaamheid. Onze nota kan hier niet los van gezien worden. In deze paragraaf beschrijven we wat er speelde op het moment dat we deze nota maakten en waar we bij het opstellen van deze nota rekening mee gehouden hebben.
Europees beleid Europa heeft met de Europese klimaatwet de volgende doelen gesteld op het gebied van energie: 2030:
Een bindende doelstelling dat de netto-emissies van broeikasgassen in 2030 ten minste 55 procent lager moeten zijn dan in 1990.
2040:
De Europese Commissie zal (indien nodig) een tussentijdse klimaatdoelstelling voor 2040 vaststellen. De Commissie dient deze klimaatdoelstelling uiterlijk 6 maanden na de eerste algemene inventarisatie van het Klimaatakkoord van Parijs vast te stellen. De eerste algemene inventarisatie van het Klimaatakkoord van Parijs zal in 2023 plaatsvinden.
2050:
Broeikasgasemissie tot in 2050 tot nul terug brengen in Europa
Landelijk beleid In Nederland is er 2019 een klimaatakkoord en klimaatwet vastgesteld. Daarin zijn op de verschillende thema’s de volgende doelen vastgelegd. Energie 2030:
49% CO2-reductie ten opzichte van 1990. 100% van de nieuwe verkochte personenauto’s en alle bussen in het OV zijn emissieloos. 1,5 miljoen woningen en andere gebouwen zijn verduurzaamd.
2050:
95% CO2-reductie ten opzichte van 1990. Bijna 7 miljoen woningen en 1 miljoen andere gebouwen zijn aardgasvrij (= alle gebouwen aardgasvrij).
Klimaatadaptatie (Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie) Nederland is een dichtbevolkt en laaggelegen land. Hierdoor zijn we extra kwetsbaar voor de gevolgen van extreem weer en klimaatverandering: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Het risico op schade in bebouwd en landelijk gebied wordt steeds groter. Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk gaan er samen voor zorgen dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt. Ze houden rekening met klimaatverandering bij zaken als de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en wegonderhoud. 2020:
Vanaf 2020 is klimaatbestendigheid en waterrobuustheid een vast onderdeel in al het beleid en handelen van Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk.
2050:
Nederland is waterrobuust en klimaatbestendig ingericht.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 11 van 47
Circulaire economie (Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050) 2030:
50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel).
2050: Een economie zonder afval. Biodiversiteit (Nederland Natuurpositief en Programma Versterken Biodiversiteit) 2030:
Afname van de bijensterfte en geen daling meer van alle andere insecten die een belangrijke rol spelen bij de bestuiving van bloemen en planten.
2050:
100% doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn in Nederland. Halvering van de ecologische voetafdruk. Voltooien van een biodivers Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Nederland gaat voor Natuurpositief.
Dit betekent dat het herstel van de natuur en haar biodiversiteit niet alleen plaatsvindt binnen het Natuurnetwerk, maar overal: in de steden, op het platteland buiten de natuurgebieden en in de grote wateren. Daarbij zetten we ook een beweging in gang waarbij we ons, naast onze inzet op bijzondere, kwetsbare natuur, richten op herstel van de meer algemene en functionele soorten en landschapstypen. Door ons meer te richten op het verbeteren van de algemene condities voor deze noodzakelijke biodiversiteit, zal het ook beter gaan met de kwetsbare natuur.
Gevolgen landelijk beleid voor Geldrop-Mierlo Dit betekent niet automatisch dat elke gemeente in Nederland ook afzonderlijke deze doelen moet bereiken. De gemeente Geldrop-Mierlo wil echter haar steentje bijdragen aan het behalen van deze doelen. Dit betekent dat wij de landelijke doelen ook op gemeentelijk niveau willen bereiken: aardgasvrij, CO2-neutraal, klimaatbestendig en waterrobuust, circulair en natuurpositief. Dit willen we in ieder geval in 2050 bereikt hebben. Maar we zetten ons in om daar waar dat mogelijk is dit al eerder te realiseren. Daar waar landelijke deadlines vervroegd worden sluiten we daar bij aan. Mocht dus bijvoorbeeld besloten worden dat Nederland al eerder CO2 neutraal wil zijn, dan wordt dat ook de ambitie van onze gemeente.
Regionaal beleid In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het Rijk aan alle dertig regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35 Terawattuur (TWh). Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie (RES) op. Deze RES moet elke twee jaar geactualiseerd worden. De gemeente Geldrop-Mierlo is onderdeel van de Metropoolregio Eindhoven (MRE). In de MRE is eind 2021 de eerste RES vastgesteld: de RES-MRE 1.0. In deze RES staan de volgende ambities: • • • • •
De MRE wil voorop lopen in de energietransitie, met als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap als regio uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen we wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Voor 2030 draagt de regio 2 TWh bij aan de landelijke opgave van 35 TWh. De regio onderzoekt de mogelijkheden om zon-op-dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 12 van 47
Gevolgen regionaal beleid voor Geldrop-Mierlo Nu de RES-MRE 1.0 is vastgesteld, wordt gestart met de uitvoering. Voor Geldrop-Mierlo betekent dat het volgende: •
• • •
We zetten in op het stimuleren van energiebesparing. Vanuit de RES zullen hiervoor verschillende regionale projecten gestart worden. Dit gebeurt in de vorm van een ‘coalition of the willing’ met vrijwillige deelname. Geldrop-Mierlo maakt prioriteit van energiebesparing en wil aan verschillende projecten deelnemen. Als vanwege budget of capaciteit keuzes gemaakt moeten worden, zullen wij deelnemen aan die projecten die het beste aansluiten bij de doelen die in deze nota vastgesteld zijn. Wij zetten in op het stimuleren van zon op dak bij zowel woningen als utiliteitsgebouwen. Dat betekent ook dat wij de intentie hebben om aan te sluiten bij een RES project om zon op dak te stimuleren. Langs de A67 ligt een zoekgebied voor grootschalige zon. Dit betekent dat Geldrop-Mierlo gevraagd wordt om lokaal te onderzoeken of hier zon op land mogelijk is. Dit kan langs het talud van de snelweg, maar mogelijk ook in de aangrenzende akkers. We hebben geen zoekgebied voor wind; dit betekent dat de verwachting is dat er in GeldropMierlo geen windmolens voor 2030 gerealiseerd kunnen worden. Wind krijgt in deze nota daarom beperkte prioriteit. Na 2025 zal het verkennen van de mogelijkheden voor wind in Geldrop-Mierlo meer prioriteit krijgen.
Daarnaast wordt regionaal samengewerkt op de thema’s transitie landelijk gebied en mobiliteit. Hier liggen koppelkansen voor duurzaamheid. Zo is bij beide thema’s aandacht voor energie, klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit belangrijk.
Gemeentelijk beleid Naast landelijk en regionaal beleid komt duurzaamheid ook terug in verschillend lokaal beleid. Duurzaamheid is namelijk een thema dat bij veel onderwerpen aan bod komt. Dat gebeurt zowel in hoofdlijnen in visiedocumenten zoals de omgevingsvisie als in detailuitwerkingen zoals in het Beleidsplan openbare verlichting. De duurzaamheidsnota is daar tussenin gepositioneerd. Het werkt de duurzaamheidsdoelen op hoofdlijnen in visiedocumenten verder uit en maakt ze concreet voor de komende vier jaar. Zo geeft de duurzaamheidsnota de doelen aan voor de komende jaren en plaatst de onderwerpen die verder uitgewerkt worden in detailuitwerkingen in hun context. Dit gebeurt op de volgende manier: • • •
In de Visie Geldrop-Mierlo 2040 en de Omgevingsvisie staan de gemeentelijke speerpunten en ambities op hoofdlijnen. Duurzaamheid is daarmee verweven. In de Duurzaamheidsnota brengt in beeld gebracht waar we nu staan, verdiept onze lange termijn ambities op het gebied van duurzaamheid en vertaald dit naar doelen voor 2022 – 2025. Verschillende deelthema’s op duurzaamheidsgebied worden daar waar nodig verder uitgewerkt in aparte detailuitwerkingen.
Omgevingsvisie De omgevingsvisie is strategisch lange termijn beleid. De omgevingsvisie geeft de speerpunten, ambities en opgaven voor Geldrop-Mierlo aan voor 2040. Duurzaamheid is daarin integraal opgenomen. Zo wordt bij speerpunt Duurzaam verbonden in het netwerk de opgave geformuleerd We stimuleren het gebruik van elektrische auto’s en deelvervoer en we werken aan een netwerk van snelle en comfortabele fietsroutes. En bij het speerpunt Naar groene sociale wijken de opgave Vernieuwen en verduurzamen van het woningaanbod. De duurzaamheidsnota zal uiteindelijk een programma onder de omgevingsvisie worden. Dit betekent dat we in de nota de kaders, samenwerkingsverbanden, projecten en activiteiten schetsen die nodig zijn om de ambities op gebied van duurzaamheid uit de visie te gaan realiseren.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 13 van 47
Regionaal
Lokaal
Beleidsvisie zon en wind
Transitievisie warmte
RES-MRE
Omgevingsvisie
Duurzaamheidsnota
Beleid klimaat adaptatie
Nota biodiversiteit
Visie laadinfrastructuur
Beleidsvisie zon en wind In de beleidsvisie zon en wind staat waar en onder welke voorwaarden zonneparken (en windmolens) in Geldrop-Mierlo mogelijk zijn.
Transitievisie warmte (TVW) In de TVW legt de gemeenteraad een realistisch tijdspad vast, waarop Geldrop-Mierlo aardgasvrij wordt. De reikwijdte is de gehele gemeente. In de TVW staat: • • •
In welke volgorde en globaal wanneer wijken waarschijnlijk van het aardgas af gaan. Voor de wijken waarvan de transitie voor 2030 gepland is, wordt bepaald welke potentiële alternatieve energie infrastructuur (all electric, (type) warmtenet etc.) toegepast gaat worden. De TVW wordt in eerste instantie elke vijf jaar geactualiseerd.
Nadat in de TVW mogelijke alternatieven in beeld gebracht zijn, wordt in het Wijk Uitvoerings Plan (WUP) de uitvoering op wijkniveau en de alternatieve energie infrastructuur van een wijk uitgewerkt en bepaald.
Beleid klimaatadaptatie Dit beleid bestaat uit de volgende onderdelen: • • •
Klimaatstresstesten: hiermee wordt gekeken waar bij extreem weer risico’s ontstaan binnen Geldrop-Mierlo op het gebied van extreme regenval, hitte, droogte en overstroming. Risicodialogen: met behulp van de klimaatstresstesten gaan we in gesprek met stakeholders. Hierdoor vergroten we het bewustzijn en bekijken we mogelijke maatregelen om risico’s te beperken. Uitvoeringsagenda: hierin staan onder andere afspraken over wie wat gaat doen.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 14 van 47
Notitie biodiversiteit Deze nota geeft aan wat er in Geldrop-Mierlo gebeurt of staat te gebeuren met betrekking tot het behouden en daar waar mogelijk bevorderen van biodiversiteit.
Beleidsvisie laadinfrastructuur Deze visie geeft richting aan de ontwikkeling van openbare laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen.
Afval- en Grondstoffenplan 2022-2025 In dit plan zijn de volgende doelstellingen vastgesteld voor huishoudelijk afval: • • •
Korte termijn: maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar in het jaar 2023; Middellange termijn (2023-2030): verdere stappen zetten naar 30kg restafval per inwoner; Lange termijn (na 2030): Streven naar maximaal 5 % restafval per inwoner.
Daarnaast is er ook ander beleid waarin aspecten van duurzaamheid zijn opgenomen en dat zo bijdraagt aan het realiseren van duurzaamheidsdoelen, zoals de natuurvisie, centrumvisie, groenbeleid en economisch beleid.
3.2.3
Transportcapaciteit op het elektriciteitsnetwerk
De Brainport regio is de afgelopen jaren economisch enorm gegroeid. Ook liggen er voor het stedelijk gebied nog flinke opgaven in aantal te bouwen nieuwbouwwoningen en worden extra arbeidsplaatsen voorzien. In de energietransitie naar 2050 gaan woningen en bedrijven van het aardgas af en vindt een verschuiving plaats in het verbruik van warmte en brandstof naar een groter verbruik van elektriciteit. Dat vraagt om flinke aanpassingen van het elektriciteitsnetwerk om aan de toenemende vraag, maar ook het terugleveren op het net door lokaal opgewekte duurzame stroom te kunnen voldoen.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 15 van 47
De capaciteit en de stroom van energie die nodig is op het elektriciteitsnetwerk in Geldrop-Mierlo takt aan via twee hoofdstations van Enexis Netbeheer, namelijk Eindhoven-Oost en Helmond-Zuid. In de afbeelding hierboven is het verzorgingsgebied voor Geldrop en Mierlo weergegeven. Enexis en TenneT maken iedere twee jaar een investeringsplan met een zichttermijn van tien jaar. Het plan van Enexis Netbeheer beschrijft de uitbreidings- en vervangingsinvesteringen voor de elektriciteits- en gasnetten. Ook investeert TenneT in projecten die geïdentificeerde knelpunten in het landelijk hoogspanningsnet oplossen. De industrie gaat over van gas op elektra, het aantal laadpalen neemt toe en steeds meer woningen worden elektrisch verwarmd. Door deze sterke groei ontstaan “piekmomenten” die knelpunten in het elektriciteitsnet veroorzaken. Wanneer een knelpunt ontstaat door een terugleverpiek, bij duurzame opwek, dan spreekt men van schaarste op teruglevering. Bij station Helmond-Zuid is er nu al een knelpunt voor het aansluiten van duurzame opwek voor het terugleveren van elektriciteit. Voor Geldrop-Mierlo betekent dat dat grootschalige zon op dak of zonnevelden niet of nog maar beperkt aangesloten kunnen worden. Momenteel is er op station Eindhoven-Oost nog beperkte ruimte voor teruglevering van duurzame energie. De situatie op het netwerk kan snel veranderen.
De verwachting is dat dit zeker zal gebeuren gedurende de looptijd van deze nota. De actuele situatie is terug te vinden op de website van Enexis: Beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet voor terugleveren. Naast schaarste voor teruglevering kan er ook sprake zijn van afnameschaarste. Daarmee wordt bedoeld dat er een grotere vraag is naar stroom dan via het net geleverd kan worden. De afnamepiek van elektriciteit is dan groter dan de beschikbare netcapaciteit. Wanneer afnameschaarste zich voor zou doen in de regio, dan heeft dit gevolgen voor het vestigingsklimaat en de economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Recent (4 April) is de eerste fase van ‘beperkte afnameschaarste’ (fase 1) afgekondigd door Enexis Netbeheer. Dit geldt voor de stations Eindhoven-West en Hapert. In het concept Investeringsplan 2022 van Enexis ging men er nog vanuit dat de knelpunten in de Metropoolregio Eindhoven zich pas later zouden aandienen (+/- 2026). Het blijkt dus zeer lastig om het moment wanneer afnameschaarste gaat spelen nauwkeurig te bepalen. Dit komt doordat de snelheid van de elektrificatie heel moeilijk te voorspellen is. Ook voor Geldrop-Mierlo is daarom niet uit te sluiten dat in de nabije toekomst afnameschaarste kan ontstaan. De actuele situatie is terug te vinden op de website van Enexis: Beperkte transportcapaciteit voor afname op het elektriciteitsnet.
Om ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te laten blijven, is er noodzaak tot sturing en keuzes binnen de verwachte schaarste. De huidige wet en regelgeving geeft zeer beperkte sturingsmogelijkheden aan de netbeheerder. Zo is er nog geen gelegitimeerd afwegingskader om de volgorde van de netuitbreidingen beter te kunnen bepalen. In de huidige wetgeving kunnen gemeenten vooral sturen door keuzes te maken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Daarom willen gemeenten uit het stedelijk gebied met elkaar een afweging maken om gezamenlijk sturing te geven aan welke ruimtelijke ontwikkelingen prioriteit krijgen en de belangen van het SGE borgen in de programmeringsdiscussie van het elektriciteitsnetwerk op hogere schaalniveaus (zoals bij investeringen in het netwerk). Voor het duurzaamheidsbeleid van onze gemeente betekent dit dat wij, totdat er een (sub)regionale prioritering is, geen nieuwe grootschalige zon op land en windprojecten toelaten in Geldrop-Mierlo. Wij willen hiermee voorrang geven aan de ontwikkeling van zon op dak. Het mag niet zo zijn dat door het realiseren van nieuwe zonneparken het vol leggen van grote daken wordt belemmerd, omdat er beperkte aansluitmogelijkheden zijn.
Concreet houdt dat in dat we pas een nieuwe tranche openzetten in het kader van onze beleidsvisie zonneparken en windmolens als er voldoende capaciteit wordt voorzien op het netwerk om zowel zon op dak als zon op land in Geldrop-Mierlo te realiseren. Dit betekent dat we voor plannen die op het station Helmond-Zuid willen aansluiten waarschijnlijk moeten wachten tot dit station verzwaard gaat worden. Daarnaast zijn er kansen voor systeemefficiëntie. Door als gemeentelijke organisatie en Enexis vroegtijdig oplossingsrichtingen bij de ontwikkeling van duurzame opwek en grootschalige afname te Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 16 van 47
onderzoeken kan transportcapaciteit efficiënt worden gebruiken. Het verder onderzoeken en uitwerken van systeemefficiëntie nemen we op in ons uitvoeringsprogramma.
3.3
Proces
Het duurzaamheidsbeleid is in verschillende stappen tot stand gekomen. Hierbij hebben we rekening gehouden met het kader zoals eerder beschreven en hebben we diverse partijen betrokken om mee te denken en te komen tot een breed gedragen nota.
3.3.1
Participatie
Belangrijke input voor deze duurzaamheidsnota zijn de gesprekken met stakeholders en inwoners geweest. Wij hebben deze gesprekken op twee momenten gevoerd: •
•
Tijdens het opstellen van de nota, zodat de input van de stakeholders meegenomen kan worden. In open gesprekken is over het volgende gesproken: o Welke opgaven en ontwikkelingen zien we voor de komende jaren op Geldrop-Mierlo afkomen? o Wat gebeurt er al? o Wat zouden de doelen moeten zijn? o Waar moet de gemeente zich de komende jaren op focussen? o Wat zou de gemeente moeten doen om verduurzaming verder te stimuleren? o Welke projecten zou de gemeente prioriteit moeten geven? Na het afronden van de conceptnota, zodat deze getoetst kan worden door de stakeholders.
De volgende partijen zijn betrokken bij het opstellen van deze nota: • • • • • • • • • •
Platform Duurzaam Geldrop-Mierlo (met daarin IVN Geldrop, IVN Mierlo, Milieudefensie, Morgen Groene Energie, Stichting Klimaatgesprekken, Stichting huurdersbelangen GeldropMierlo) Ondernemersplatform (Ondernemersvereniging Mierlo, Gemini en Ondernemend GeldropMierlo) Woningcorporaties (Compaen, Woonbedrijf en Wooninc) Stichting huurdersbelangen Geldrop-Mierlo Energiehuis Slim Wonen (vanaf aansluiting medio 2021) Jongerenraad (hebben zich afgemeld) Seniorenbelangen Geldrop-Mierlo (hebben zich afgemeld voor de sessies, maar hebben input gegeven op de concept-nota) Buurkracht (na opstellen concept-nota) Enexis (na opstellen concept-nota) Waterschappen (na opstellen concept-nota)
Daarnaast hebben we een informatieavond voor inwoners georganiseerd. Deze is gepubliceerd in Middenstandsbelangen, Thuis in Mierlo en op onze website. De stakeholders gaven aan dat zij het belangrijk vinden dat de gemeente ambitieus is in haar doelstellingen, maar dat de doelstellingen wel haalbaar zijn. Daarnaast vinden de stakeholders het belangrijk dat de doelstellingen van de gemeente concreet en meetbaar zijn. Ook moet duidelijk zijn wat de gemeentelijke organisatie concreet gaat doen om deze doelstellingen te halen. Stakeholders geven aan dat er veel winst te behalen is bij het stimuleren en betrekken van inwoners en bedrijven. Ook is er behoefte aan kennis en informatie. Communicatie naar inwoners en bedrijven is dus heel belangrijk. In de sessies hebben stakeholders aangeven waar de doelen en focus van de gemeente moet liggen en welke projecten prioriteit moeten krijgen om deze doelen te behalen. In bijlage 4 en 5 is de volledige input van de stakeholders terug te lezen.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 17 van 47
3.3.2
Het doorlopen proces
Om te weten waar we naar toe willen gaan, wilden we eerst weten hoe we er nu voor staan. Vervolgens hebben we bepaald waar we in 2050 willen zijn. Op basis daarvan hebben we bepaald wat we dan de komende jaren moeten doen. We hebben de volgende stappen doorlopen: 1. Analyse van het energieverbruik en CO2-uitstoot van Geldrop-Mierlo de afgelopen jaren Op basis van de beschikbare data hebben we gekeken wat we de afgelopen jaren bereikt hebben en waar we nu staan (zie hoofdstuk 4 en bijlage 2). Helaas zijn er op dit moment alleen kwantitatieve gegevens beschikbaar voor het thema Energie. Dit betekent dat een historisch kwantitatieve analyse van de overige thema’s (klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit) helaas niet mogelijk is. 2. Evaluatie duurzaamheidsnota 2016-2019 We hebben in beeld gebracht welke projecten we de afgelopen jaren uitgevoerd hebben en wat deze opgeleverd hebben. Aan de hand daarvan hebben we bepaald wat goed werkt en wat minder werkt en op welke onderdelen meer aandacht nodig is. (zie paragraaf 4.4 en bijlage 2). 3. Houtskoolschets 2050 Hierin hebben we het te verwachten energieverbruik van Geldrop-Mierlo tot 2050 geschetst. We proberen hierbij te schetsen wat te verwachten ontwikkelingen zijn op het gebied van energie de komende 30 jaar en wat dit betekent voor de gemeentelijke ambitie om CO2 neutraal te worden.
Door het hierboven genoemde gebrek aan kwantitatieve gegevens is het helaas niet mogelijk een doorrekening van de toekomst te maken voor klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit. De houtskoolschets betreft dus alleen het thema energie (zie paragraaf 5.2 en bijlage 3). 4. Stakeholderssessies Per thema hebben we met stakeholders en inwoners gesproken over de doelen en de projecten om deze doelen te kunnen halen voor periode tot 2025. 5. Eerste beeldvormende sessie met de raad De analyse, evaluatie en houtskoolschets zijn met de raad gedeeld. Gesproken is over de lange termijn ambities. 6. Lange termijn ambities Naar aanleiding van de input van de raad is verder uitgewerkt wat er nodig is om CO2 neutraal te worden en wat er voor nodig is om dit doel te behalen in 2040 versus 2050. Voor de thema’s klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit zijn ook lange termijn ambities geformuleerd. 7. Doelen en focus Met behulp van de input van de stakeholders, inwoners en raad zijn de doelen voor 2025 geformuleerd. Ook is gekeken waar de komende vier jaar de focus van de gemeente moet liggen. 8. Overzicht mogelijke projecten Met behulp van de input van de stakeholders, inwoners en raad is een overzicht gemaakt van mogelijke projecten die gerealiseerd kunnen worden om de geformuleerde doelen te behalen. 9.
Inzicht in financiën en capaciteit Van het overzicht van mogelijke projecten is in kaart gebracht wat de verwachte benodigde capaciteit en budget zullen zijn en wat het naar verwachting zal opleveren. Hiermee zijn drie scenario’s geschetst; van behoudend tot maximaal. 10. Tweede beeldvormende sessie met de raad De mogelijkheden voor een ambitie op het gebied van CO2 neutraliteit zijn verder besproken. Daarnaast zijn de voorgestelde doelen en scenario’s aan de raad voorgelegd. Ook zijn de verwachte benodigde capaciteit en budget gedeeld. De raad is gevraagd welk scenario hun voorkeur heeft. 11. Tussentijdse sessie stakeholders Met een kleine groep stakeholders (Platform Duurzaam en ondernemers) zijn de doelen en Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 18 van 47
projecten nogmaals besproken om te toetsten of de voorstellen hiervoor aansluiten bij hun verwachtingen. 12. Toets en herijking doelen, focus en projecten Met de input van de raad en stakeholders zijn daar waar nodig de doelen, focus en projecten bijgesteld. Ook is getoetst of de voorgestelde doelen en projecten haalbaar en uitvoerbaar zijn met de beschikbare middelen en de te verwachten middelen van het Rijk. 13. Concept duurzaamheidsnota Alle informatie en input is verwerkt tot een conceptversie van deze nota. 14. Consultatie stakeholders en inwoners over concept duurzaamheidsnota De concept duurzaamheidsnota is ter inspraak voorgelegd aan de stakeholders en inwoners. 15. Verwerken input en definitieve versie De opgehaalde input is verwerkt en de definitieve versie is xxx ter besluitvorming voorgelegd aan de raad.
4
Hoe staan we ervoor
Allereerst hebben we in beeld gebracht hoe we er op dit moment voor staan. Dit hebben we gedaan door: •
•
Een analyse van het historisch energiegebruik en de CO2 uitstoot van Geldrop-Mierlo. Waar wordt de meeste energie gebruikt / CO2 uitgestoten en waar moeten we ons dus op concentreren? Hoe ontwikkelt het energieverbruik / CO2 uitstoot zich door de tijd heen en zijn dit trends die we kunnen versterken of juist moeten ombuigen? Een evaluatie van de huidige duurzaamheidsnota en projecten. Wat zijn de resultaten van de acties uit de vorige duurzaamheidsnota? Welke projecten uit het uitvoeringsprogramma zijn effectief gebleken en willen we dus in de toekomst blijven doen of zelfs opschalen? Zijn er onderwerpen of thema’s waarop we nog onvoldoende inzetten?
Op dit moment zijn er alleen voor het thema energie kwantitatieve gegevens op gemeenteniveau beschikbaar. Wij hebben hiervoor gebruik gemaakt van de klimaatmonitor van de rijksoverheid (klimaatmonitor.databank.nl) en door de gemeente zelf verzamelde gegevens. De gegevens uit de klimaatmonitor worden continu aangepast. Dit betekent dat er verschillen mogelijk zijn afhankelijk van het moment waarop de site geraadpleegd wordt. Daarnaast kan het enkele jaren duren voordat alle gegevens van een jaar compleet zijn. In deze nota moeten we daarom gebruik maken van gegevens uit 2018 en 2019. Voor de overige thema’s (klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit) zijn er helaas onvoldoende kwantitatieve gegevens beschikbaar om op deze thema’s te monitoren. Een van de projecten in deze nota is dan ook om voor 2025 te onderzoeken hoe wij voor deze andere thema’s een monitoringssysteem op kunnen zetten. Hieronder vindt u een samenvatting van onze conclusies. De volledige analyse is terug te vinden in bijlage 2.
4.1
Energie en CO2-uitstoot
Het totale energiegebruik in Geldrop-Mierlo bedroeg in 2019 volgens de landelijke klimaatmonitor 2.981 terajoule (TJ) als volgt verdeeld over verschillende energiegebruikers. Verkeer en vervoer is met 39% verantwoordelijk voor het grootste deel van het energiegebruik in Geldrop-Mierlo. Iets minder dan een kwart van het totale energiegebruik is gerelateerd aan het verkeer op de snelweg. De woningen leveren met 33% ook een behoorlijke bijdrage. Het aandeel van bedrijven is in Geldrop-Mierlo beperkter dan in veel andere gemeenten. In totaal gaat het om 26%, waarbij de industrie met 13% de belangrijkste bedrijfstak is. Onze landbouwsector is zeer klein. Het landelijk gemiddelde ligt op een aandeel van 43% door bedrijven.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 19 van 47
Energiegebruik Geldrop-Mierlo (2019) 2%
Woningen publieke dienstverlening
15% 33%
commerciële dienstverlening Industrie en aanverwante sectoren Landbouw
24%
Verkeer snelweg 5% 13% 1%
7%
Verkeer exclusief snelweg Herieuwbare energie achter de meter
De totale CO2-uitstoot in Geldrop-Mierlo die samenhangt met het energiegebruik is eveneens in beeld gebracht en bedraagt in 2019 ca. 203.100 ton. De verdeling van de CO2-uitstoot komt vrijwel overeen met de verdeling van het energiegebruik.
4.2
Ontwikkeling energie en CO2 uitstoot 2014 tot 2018/2019
4.2.1
Huishoudens
Uit de energiecijfers blijkt dat het gemiddelde gas- en elektragebruik per woning in Geldrop-Mierlo geleidelijk daalt door o.a. energiezuinige nieuwbouw, energiemaatregelen bij bestaande woningen en de vervanging van apparatuur door energiezuinige varianten. Deze daling is ook terug te zien in de CO2-uitstoot.
4.2.2
Commerciële en publieke dienstverlening
Zowel bij de commerciële dienstverlening als bij de publieke dienstverlening zien we een kleine afname van het energiegebruik, maar een sterkere afname van de CO2-uitstoot. Daarbij is het elektriciteitsgebruik gedaald en het gasverbruik toegenomen.
4.2.3
Industrie en landbouw
Het energieverbruik en de CO2-uitstoot in de industrie en de landbouw schommelen het meeste. Hier is nog geen neerwaartse trend te herkennen.
4.2.4
Verkeer en vervoer
Het energieverbruik en de CO2-uitstoot van verkeer en vervoer zijn toegenomen. In absolute zin is de CO2 uitstoot van het verkeer op de snelweg het meest toegenomen.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 20 van 47
CO2 uitstoot per sector 90000 80000
CO2 uitstoot (ton)
70000 60000
woningen
50000
dienstverlening
40000
industrie + landbouw
30000
verkeer
20000 10000 0
4.2.5
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Hernieuwbare opwekking
Circa 5,3% van het totale energiegebruik in Geldrop-Mierlo wekten we in 2019 duurzaam op. Dit komt overeen met een vermeden CO2-uitstoot van 9.840 ton.
Vermeden CO2-uitstoot 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0
2010
2011
2012
2013
2014
bekende hern. elektriciteit (excl. wind op zee)
2015
2016
2017
2018
2019
bekende hernieuwbare warmte totaal
bekende hernieuwbare energie in verkeer en vervoer
Met name de hernieuwbare elektriciteit neemt sterk toe. In 2019 werd 35 TJ hernieuwbaar opgewekt met zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven. Dit is ten opzichte van 2014 een stijging van 600%.
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 21 van 47
4.3
Projecten Duurzaamheidsnota 2016-2019
In de duurzaamheidsnota 2016-2019 zijn in de bijbehorende uitvoeringsagenda verschillende projecten aangewezen. Van deze projecten hebben we een inschatting gemaakt van het effect dat zij (gehad) hebben. Binnen het thema energie is het vaak mogelijk om de effecten van een project te kwantificeren. Wel moesten we deels uitgegaan van aannames en inschattingen (‘best guesses’ op basis van huidige inzichten). Want bijvoorbeeld het effect van een communicatiecampagne op het energieverbruik in een gemeente is niet direct te meten. De onderdelen klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit zijn (vooralsnog) niet te kwantificeren. In hoeverre projecten aan deze thema’s bijdragen geven we dan ook kwalitatief weer.
1. Verduurzamen gemeentelijk vastgoed totaal - Besparing - Opwek 2. Beleid opstellen voor investering in energiebesparing en opbrengsten 3. Gemeentelijke gebouwen voorzien van een energielabel en maatwerkadvies 4. Duurzame nieuwbouw gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed 5. Energiemanagement gemeentelijke aansluitingen 6. Verduurzamen openbare verlichting 7. Gemeentelijke mobiliteit verduurzamen 8. Duurzaam inkopen 9. Duurzaamheid integreren in gemeentelijk beleid 10. Aanleggen ecologische verbindingszone tussen natuurgebieden 11. FSC certificering houtproductie gemeentelijk bos 12. Prestatieafspraken sociale woningen 13. Stimuleren energiebesparing koopwoningen: stimuleringsregeling duurzaamheid totaal - Besparing door duurzaamheidslening - Besparing door Buurkracht
Reductie energiegebruik 2016-2020 (TJ)
Reductie uitstoot in 20162020 (ton CO2)
14,2 13,1 1,2 Geen energiebesparing
1.354 1.211 143 Geen CO2-winst
ja
Indirecte energiebesparing
Indirecte CO2winst
ja
Nog te bepalen
Nog te bepalen
ja
1,1
101
nee
4,7
590
nee
0,14
9,4
nee
0,7
64,6
ja
Is niet te berekenen
Is niet te berekenen
ja
Geen energiewinst
Geen CO2-winst2
ja
Geen energiewinst
Geen CO2-winst
nee
54,2
3.066
ja
16,7
2.561
1,3 2,0
72 116
Noodzakelijke randvoorwaarde nee
nee
Er wordt door de nieuwe beplanting wel CO2 opgenomen ofwel vastgelegd. Dit valt echter onder de zogenaamde ‘embedded’ CO2 (onderdeel van producten en grondstoffen), en valt het buiten het monitoringsprotocol (scope 3). 2
Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 22 van 47
- Opwek door duurzaamheidslening - Opwek door Groene Zone - Opwek door Buurkracht - Voucherregeling kleine maatregelen - Inkoopactie Winst uit je woning 14. Stimuleren energiebesparing woningen: informeren via media, evenementen 15. NulopdeMeter proof maken gemeente, faciliteren energetisch renoveren 16. Faciliteren verenigingen met energiebesparing 17. Faciliteren particulieren bij het opzetten van lokale (zelfleverings) Duurzame Energie productie 18. Stimuleren energiebesparing koopwoningen: faciliteren energiecoöperatie 19. Faciliteren laadinfrastructuur elektrische auto’s 20. Onderzoeken mogelijkheden voor en faciliteren realisatie grootschalige duurzame energieopwekking 21. Innovatie, pilots faciliteren 22. Faciliteren betrekken gemeenschap Geldrop-Mierlo 23. Communicatie: informeren over duurzaamheidsbeleid en activiteiten 24. Deelnemen aan landelijke en lokale bewustwordingsactiviteiten 25. Monitoring voortgang projecten 26. Duurzaamheid in ruimtelijke ontwikkelingen 27. Stimuleren duurzame nieuwbouw 28. Energiebesparing via toezicht en handhaving 29. Aanpak regenwateroverlast 30. Hergebruik huishoudelijk afval 31. Coördinatie, verslaglegging 32. Bevorderen biodiversiteit 33. Warmtetransitievisie
8,5 4,8 0,1 Is niet berekend Is niet berekend
1.066 596 11 599 100
29,0
2.595
ja
Indirecte energiebesparing
Indirecte CO2winst
ja
2,0
87
nee
Indirecte energiebesparing
Indirecte CO2winst
ja
Zie project 14
Zie project 14
nee
Geen energiebesparing
Geen CO2-winst
ja
Indirecte energiebesparing
Indirecte CO2winst
ja
Indirecte energiebesparing Indirecte energiebesparing
Indirecte CO2winst Indirecte CO2winst Zie overige projecten Zie overige projecten
Zie overige projecten Zie overige projecten Geen energiebesparing Indirecte energiebesparing Theoretische energiebesparing 64,3 Geen energiebesparing Geen energiebesparing Geen energiebesparing Geen energiebesparing Indirecte energiebesparing
Geen CO2-winst Indirecte CO2winst Theoretische CO2-winst
ja ja ja ja ja ja ja
5.729
nee
Geen CO2-winst
nee
Geen CO2-winst
Ja
Geen CO2-winst
Ja
Geen CO2-winst
Ja
Indirecte CO2winst
Ja
Wanneer het effect van alle bovengenoemde ontwikkelingen wordt opgeteld, gaat het in totaal om een besparing van ca. 187 TJ en 16.156 ton CO2 in de periode 2016-2020. Uit het resultaat zou kunnen worden afgeleid dat het effect van de uitgevoerde projecten relatief klein is ten opzichte van het totale energiegebruik (2.934 TJ/jr) en CO2-uitstoot (207.800 ton/jr). Dat is echter maar ten dele waar. Sommige projecten zijn bijvoorbeeld nodig om de randvoorwaarden te Afgedrukt 4 mei 2022 Documentversie 1.1
Pagina 23 van 47
scheppen om op langere termijn een groter effect te bereiken. Het voorbereidende werk is nodig om in een latere fase tot uitvoering te komen. Andere projecten zorgen vooral voor bewustwording, draagvlak en kennisvergroting bij de doelgroepen die uiteindelijk zelf maatregelen moeten gaan treffen die leiden tot energiebesparing en –verduurzaming. Ook zijn er projecten geformuleerd die weliswaar geen direct CO2-effect hebben, maar op een andere manier wel degelijk bijdragen aan betrokkenheid van inwoners bij hun wijk, hergebruik van materialen en grondstoffen en andere duurzaamheidsthema’s.