Concept rapport positionering sport en maatschappelijk vastgoed

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed Gemeente Geertruidenberg

1 november 2022

LVRNK.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg In opdracht van de gemeente Geertruidenberg

“Het belang van sport mag niet onderschat worden. In beweging blijven houdt ons fit, maakt ons gelukkig(er) én het versterkt onze weerstand en gezondheid.

Sport heeft ook een belangrijke maatschappelijke functie, het zorgt namelijk voor verbinding en verbroedering tussen mensen. Denk bijvoorbeeld aan een sportvereniging als ontmoetingsplek. Sociale banden tussen groepen met verschillende sociale achtergronden worden versterkt door gezamenlijk aan lichaamsbeweging te doen. Als gevolg krijgen diverse culturen binnen onze maatschappij meer begrip en respect voor elkaar wat weer leidt tot meer acceptatie in de samenleving.” blog sportspreker.be

Bas Löverink LVRNK Ronald Hordijk Dovici B.V.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

1

LVRNK.

INHOUD Hoofdstuk 1

Achtergronden .............................................................................................................................. 3

1.1.

Inleiding en aanleiding ......................................................................................................................... 3

1.2.

Centrale vraag en doel ......................................................................................................................... 4

1.3.

Leeswijzer.............................................................................................................................................. 4

Hoofdstuk 2

Huidige situatie ............................................................................................................................ 6

2.1.

Sport ...................................................................................................................................................... 6

2.2.

Vastgoed ............................................................................................................................................... 7

Hoofdstuk 3

Positionering Sport en Vastgoed ................................................................................................. 9

3.1.

Gemeente.............................................................................................................................................. 9

3.2.

Interne verzelfstandiging ...................................................................................................................... 9

3.3.

Externe verzelfstandiging ..................................................................................................................... 9

3.4.

Samenwerking met andere gemeenten ............................................................................................ 10

3.5.

Privatisering ........................................................................................................................................ 10

Hoofdstuk 4

Analyse en overwegingen .......................................................................................................... 11

4.1.

Proces.................................................................................................................................................. 11

4.2.

Resultaat analyse ............................................................................................................................... 13

4.3.

Conclusies ........................................................................................................................................... 16

Hoofdstuk 5

Advies en Aanbevelingen ........................................................................................................... 20

5.1.

Advies .................................................................................................................................................. 20

5.2.

Aandachtpunten bij externe verzelfstandiging ................................................................................. 20

5.3.

Voorstel vervolg .................................................................................................................................. 22

Bijlagen ................................................................................................................................................................. 24

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

2

LVRNK.

HOOFDSTUK 1 ACHTERGRONDEN 1.1. Inleiding en aanleiding De gemeente Geertruidenberg is eigenaar en beheerder van diverse vastgoedobjecten die gebruikt worden voor maatschappelijke doeleinden, zoals kinderboerderijen, buurthuizen en sportvoorzieningen. De gemeente wil de vastgoedportefeuille zo goed en efficiënt mogelijk beheren en exploiteren. Daarnaast wil het de sport niet alleen fysiek goed faciliteren, maar vooral ook inhoudelijk via de inzet van Buurtsportcoaches. LVRNK is gevraagd te onderzoeken op welke wijze gekomen kan worden tot een optimale en integrale aanpak voor sport en de vastgoedportefeuille. Aan deze vraag vanuit de gemeente liggen twee op zichzelf staande, maar niet geheel los van elkaar te beschouwen ontwikkelingen ten grondslag. Een motie van de gemeenteraad om een onderzoek uit te voeren naar de haalbaarheid van een Sportbedrijf Geertruidenberg en de conclusies uit de QuickScan vastgoedbeheer gemeente Geertruidenberg. 1.1.1. MOTIE ONDERZOEK NAAR SPORTBEDRIJF GEERTRUIDENBERG Bij de raadsbehandeling van de Begroting 2022 van N.V. Sportfondsen Geertruidenberg is door de raad unaniem de motie aangenomen om onderzoek uit te laten voeren naar het instellen van een eigen Sportbedrijf Geertruidenberg1.

De raad constateert in de motie dat de gemeente verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van de sportaccommodaties en de uitvoering van het sportbeleid, o.a. door de inzet van buurtsportcoaches. Geconstateerd wordt dat verenigingen te maken hebben met een terugloop van het aantal vrijwilligers en verwacht wordt dat de gemeente in toenemende mate zal inzetten op de vitaliteit van inwoners. Bewegen en (buiten) sporten zorgt ervoor dat inwoners fysiek en geestelijk gezond zijn en blijven. Sport en bewegen vormt daarmee een belangrijke en brede opgave in termen van welzijn en meedoen in de samenleving. In haar overweging om onderzoek uit te voeren naar een sportbedrijf, neemt de raad daarnaast mee dat dit de versnippering in de uitvoering van het sportbeleid en beheer- en onderhoudsvormen kan tegengaan. Het creëren van een één loket en één centrale plek waar inwoners en (sport)verenigingen terecht kunnen met hun vragen en ideeën voor sportzaken, wordt gezien als voorwaarde om de sport in de gemeente goed te faciliteren. Een sportbedrijf zou bovendien synergievoordelen kunnen opleveren voor het exploiteren van sport.

Ten slotte ziet de raad, mits uit het onderzoek de inrichting van een sportbedrijf haalbaar blijkt, haar rol in het jaarlijks controleren en toetsen of het sportbedrijf vooraf gestelde beleidsdoeleinden behaalt en subsidie doelmatig en doeltreffend wordt ingezet. De raad heeft met de motie het college gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de wenselijkheid van een Sportbedrijf Geertruidenberg en daarover de raad te informeren. De volgende vijf onderwerpen moeten volgens de motie worden onderzocht: A. B. C. D. E.

Welke beleidsdoeleinden kunnen geformuleerd worden? Wat zijn synergievoordelen? Wat is de meeste geschikt rechtsvorm? Hoe beleven organisaties, gebruikers, beheerders van sportaccommodaties en sportcoaches het concept van het instellen van een gemeentelijk sportbedrijf? Betrek inzichten en ervaringen vanuit andere gemeenten over het instellen van een eigen sportbedrijf.

1.1.2. QUICKSCAN VASTGOEDBEHEER GEMEENTE GEERTRUIDENBERG De gemeente heeft in 2021 door Metafoor Vastgoed en Software (hierna: Metafoor) een QuickScan laten uitvoeren naar het vastgoedbeheer, met als doel inzicht te krijgen in waar de gemeente staat en wat er nodig is om haar vastgoedbeheer te professionaliseren. Begin 2022 heeft Metafoor op drie onderdelen de conclusies gepresenteerd2: BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

3

LVRNK.

1. Vastgoedladder: De gemeente Geertruidenberg bevindt zich in stap 1 ‘inventariseren’ op de vastgoedladder van Metafoor3. Vastgoedinformatie, rollen en taken liggen nog sterk versnipperd in de organisatie en er is onvoldoende inzicht en overzicht. Een gebrek aan duidelijke (beleids)kaders zorgen er bovendien voor dat er veelal ad-hoc wordt gewerkt. 2. Formatie: Benodigde vastgoedrollen worden beperkt uitgevoerd. Uitbreiding van de beschikbare formatie (ureninzet) voor het technisch beheer is noodzakelijk en urgent. Rollen en taken moeten daarnaast duidelijk gescheiden gaan worden. 3. Organisatorische problemen: Er wordt niet efficiënt gewerkt door een gebrek aan samenwerking, benodigde informatie die veelal niet beschikbaar is en een gebrek aan een heldere taakverdeling. De organisatie van vastgoedtaken dient geprofessionaliseerd te worden. Aan de hand van deze constateringen doet Metafoor meerdere aanbevelingen voor de korte termijn (<1 jaar) en voor middellange termijn (2-5 jaar). Eén van de aanbevelingen is “Het centraliseren en samenvoegen van vastgoedtaken en verantwoordelijkheden van de huidige medewerkers die betrokken zijn bij het vastgoed.”3.

De gemeente Geertruidenberg heeft ervoor gekozen om de motie om een onderzoek in te stellen naar een Sportbedrijf Geertruidenberg en de resultaten van de aanbeveling van Metafoor om vastgoedtaken en verantwoordelijkheden te centraliseren, te combineren tot één onderzoeksopdracht. Aan LVRNK is de opdracht verstrekt om dit onderzoek uit te voeren. Gezien de omvang van de opdracht zal het onderzoek worden uitgevoerd door Bas Löverink (LVRNK) en Ronald Hordijk (Dovici B.V.).

1.2. Centrale vraag en doel Uit bovenstaande achtergronden is onderstaande centrale vraag voortgekomen en afgestemd met de opdrachtgever Gemeente Geertruidenberg. Het onderzoek geeft, zoals beschreven bij doel, antwoord op de centrale vraag. Centrale vraag: In hoeverre is het oprichten van een sportbedrijf, vastgoedbedrijf of een combinatie daarvan in de gemeente Geertruidenberg haalbaar en wat is het alternatief? Wat zijn daarvan de consequenties of voordelen: financieel, organisatorisch en synergievoordelen. Doel: Het doel van dit rapport is om antwoord te geven op de vraag hoe de gemeente Geertruidenberg kan komen tot een integrale aanpak voor sport en maatschappelijk vastgoed.

1.3. Leeswijzer Dit rapport is een weergave van het uitgevoerde onderzoek naar de haalbaarheid van het instellen van een sport-/vastgoedbedrijf in de gemeente Geertruidenberg. Het onderzoek is uitgevoerd door LVRNK. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergronden van het onderzoek, waarin de inleiding, aanleiding, centrale vraag en doel van dit onderzoek staan beschreven. Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie. In dat hoofdstuk wordt toegelicht hoe in de huidige situatie sport en vastgoed binnen en buiten de gemeentelijke organisatie is georganiseerd. In hoofdstuk 3 staan de verschillende wijzen waarop sport en vastgoed gepositioneerd kunnen worden beschreven. Vervolgens vindt in hoofdstuk 4 de analyse van de in het onderzoek opgehaalde kennis plaats en worden daaruit conclusies getrokken. Ten slotte staat in hoofdstuk 5 het advies aan de gemeente Geertruidenberg beschreven met daarbij enkele aanbevelingen.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

4

LVRNK.

Bronnen: 1.

SMIT. MOTIE Onderzoek naar Sportbedrijf Geertruidenberg. Gemeente Geertruidenberg. Published online January 27, 2022.

2.

Broer P, Hes N, Minks T, (Metafoor Vastgoed en Software). QuickScan Vastgoedbeheer Gemeente Geertruidenberg.; 2022.

3.

Metafoor Vastgoed en Software. Gemeentelijk Vastgoed op orde. Accessed July 23, 2022. https://www.metafoorvastgoed.nl/gemeentelijk-vastgoed-op-orde/

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

5

LVRNK.

HOOFDSTUK 2 HUIDIGE SITUATIE De gemeente Geertruidenberg kent een mooi aanbod aan maatschappelijke voorzieningen, waaronder kinderboerderijen, buurthuizen en sportvoorzieningen, zoals zwembaden, buitensportcomplexen voor voetbal, handbal en hockey, tennisparken, sporthallen, gymzalen voor bewegingsonderwijs, sportscholen en judolokalen. Daarnaast zijn er Buurtsportcoaches die sport- en beweegactiviteiten organiseren. Het beheer en de exploitatie van de sportvoorzieningen en het maatschappelijk vastgoed is verschillend georganiseerd. In dit hoofdstuk wordt nader toegelicht hoe in de huidige situatie sport en vastgoed binnen en buiten de gemeentelijke organisatie is georganiseerd. Een compleet overzicht van de locaties waar de gemeente eigenaar van is, staat in Bijlage 1.

2.1. Sport Voor veel mensen is sporten en bewegen belangrijk, ook in Geertruidenberg. De gemeente onderschrijft het belang van sport nadrukkelijk. De gemeente voorziet daarom in een gevarieerd sportaanbod voor zowel ongeorganiseerde - als georganiseerde sport. Het streven is erop gericht om zoveel als mogelijk mensen in staat te stellen deel te nemen aan sport. 2.1.1. ORGANISATIE SPORT De sporttaak binnen het gemeentehuis richt zich in hooflijnen op de volgende pijlers; algemeen sportbeleid, accommodaties voor binnen- en buitensport en sportstimulering. De gemeente ziet exploitatie en beheer van sport-gerelateerd vastgoed niet als corebusiness voor zichzelf. Zo is de exploitatie en beheer van de beide gemeentelijke openluchtzwembaden in handen van N.V. Sportfondsen Geertruidenberg. Het eigendom en de instandhouding van Sporthal Dongemond wordt gedaan door de Stichting Binnensport Geertruidenberg. Deze stichting heeft vervolgens weer een exploitatieovereenkomst met een particuliere exploitant. Over de nog te bouwen sporthal Parkzicht moet nog een keuze gemaakt worden hoe de exploitatie vorm te geven. In de gemeente zijn vier gymzalen voor bewegingsonderwijs, waarvan er twee worden beheerd en geëxploiteerd door het onderwijs. Naast bovengenoemde binnensportaccommodaties staat in de gemeente het Dongemond Soccer Center.

Deze voormalige sporthal is omgebouwd tot indoor voetbalaccommodatie, is in particuliere handen en wordt zonder gemeentelijke bemoeienis geëxploiteerd. De buitensportparken zijn in eigendom van de gemeente en worden door de gebruikers (voetbal, handbal en hockey) van de gemeente gehuurd. Eén van deze sportparken is Sportpark Hier-O, waar meerdere sporten worden aangeboden. Met de tennisparken in de kernen Geertruidenberg en Raamsdonksveer heeft de gemeente geen directe bemoeienis. Op sportpark Hier-O is een tennisclub gesitueerd, waarvoor de gemeente Geertruidenberg de huurpenningen int. Bij het cluster Beleid zit in totaal bij twee medewerkers Sport in het takenpakket; één medewerker heeft 10 uur sportbeleid beschikbaar en een andere collega 23 uren per week beschikbaar ten behoeve van sportbeleid. Onder dit cluster vallen ook de buurtsportcoaches, die sinds 2015 werkzaam zijn in de gemeente Geertruidenberg en worden ingezet om een sport- en beweegklimaat te realiseren waar iedere inwoner van de gemeente aan deel kan nemen. De buurtsportcoaches in de gemeente zijn werkzaam bij SSNB (Stichting Sportservice Noord-Brabant). Naast de werkzaamheden binnen het cluster Beleid zijn er ook werkzaamheden ten behoeve van sport-gerelateerd vastgoed, zoals beheer, onderhoud en verhuur van (buiten)sportcomplexen. 2.1.2.

GEMEENTELIJK SPORTBELEID Het gemeentelijk sportbeleid is vastgelegd in een aantal beleidsdocumenten. Er is een kadernota Sport die in 2008 is vastgesteld. Aangezien deze nota 14 jaar oud is laten we deze in deze notitie verder buiten beschouwing. Daarna zijn er nog een aantal beleidsdocumenten opgesteld die relevant zijn. De Leidraad Binnensport Geertruidenberg uit 2013, de nota Sport en beleid in Geertruidenberg; inventarisatie en BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

6

LVRNK.

evaluatie 2018 en de Toekomstvisie sportcomplexen Raamsdonksveer 2017. Meest recent zijn in 2021 de Beleidskader Sociaal Domein, waarin ook het beleid voor de zachte van de sport - zoals de inzet van de buurtsportcoaches - is meegenomen, en de Herijking buitensportaccommodatiebeleid vastgesteld. Ook is er een Sportakkoord waarin de gemeente (mede) uitvoering aan geeft en er is een Jaarplan Buurtsportcoaches (BSC). 2.1.3. ZELFWERKZAAMHEID VERENIGINGEN Met de maatschappelijke gebruikers zijn op verschillende manieren afspraken gemaakt over zelfwerkzaamheid. Met de sportverenigingen zijn op basis van een demarcatielijst afspraken gemaakt over de werkzaamheden die ze zelf uitvoeren. Per gebruiker kan het hierdoor zijn dat er verschil is tussen de zelfwerkzaamheden die belegd zijn bij de vereniging. Met het vaststellen van de Herijking buitensportaccommodatiebeleid is er door het vaststellen van een eenduidige demarcatielijst meer lijn aangebracht en zijn de verschillen grotendeels weggenomen. Vervolgstap op de herijking is het vertalen van de nieuwe demarcatielijst naar de praktijk. Dat wil zeggen dat hetgeen is vastgelegd in de demarcatielijst, daar waar het afwijkt van de huidige werkwijze, ook doorgevoerd wordt in de verdeling tussen de werkzaamheden van de gemeente en de zelfwerkzaamheid van de verenigingen. Een proces dat inmiddels in gang is gezet.

2.2. Als huurder van gemeentelijke gebouwen hebben de meeste gebruikers beperkte verantwoordelijkheid op het gebied van lichte onderhouds- en beheerstaken. Vastgoed Er zijn verschillende redenen waarom gemeenten vastgoed in bezit hebben. Maatschappelijk vastgoed is een middel om maatschappelijke doelen te bereiken en om maatschappelijke organisaties te kunnen huisvesten en faciliteren. Over het algemeen zijn er verschillende rollen binnen de gemeentelijke verantwoordelijkheid te zien: • • • • •

Het opstellen en vaststellen van (sport)beleid Portefeuillemanager Accountmanager Beheer Levensloop Vastgoedjurist

2.2.1. ORGANISATIE VASTGOED Zoals in hoofdstuk 1 staat beschreven, blijkt uit een recent door Metafoor uitgebracht onderzoek dat de vastgoedfunctie in Geertruidenberg erg versnipperd over de verschillende clusters (en binnen de clusters onder verschillende onderdelen) uitgevoerd wordt. Er is geen sprake van eenduidige aansturing en de verschillende actoren zijn niet altijd van elkaar op de hoogte wat men doet. Dit draagt niet bij aan een efficiënte en adequate invulling van de vastgoedtaak. Deze constatering brengt grote risico’s met zich mee aangezien het gemeentelijk vastgoed wel een aanzienlijke waarde, zowel maatschappelijk als financieel, vertegenwoordigt. Aanwezige functies in de gemeentelijke organisatie die zich uitvoerend of beleidsmatig bezighouden met gemeentelijk vastgoed: Cluster Buitenruimte • • • •

Medewerker gebouwenbeheerder Administratief medewerker Beheerder groen Onderhoud buitensport/fysieke buitendienst

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

7

LVRNK.

Cluster Beleid • • • • •

Beleidsmedewerker accommodatiebeleid Beleidsmedewerker sport Beleidsmedewerker onderwijs(huisvesting) Beleidsmedewerker cultuur Beleidsmedewerker welzijn

Cluster Advies • • • • •

Juridische zaken Financiën Inkoop Communicatie Personeelszaken

Cluster Ondersteuning •

Facilitair medewerker

•

Medewerker financiële administratie

Metafoor heeft vastgesteld dat er veel versnippering is, er is geen centrale registratie, er zijn weinig kaders en beleid en er is onvoldoende formatie. Het advies is voor de korte termijn meer formatie en meer professionalisering en meer samenwerking. 2.2.2. GEMEENTELIJK VASTGOED BELEID In 2016 is er voor het laatst een Nota Accommodatiebeleid vastgesteld. Deze wordt op dit moment gebruikt als kader. De nota spitst zich overigens vooral toe op wat concrete keuzes voor verschillende objecten, waardoor het kan worden beschouwd als meer een uitvoeringsdocument dan een beleidsdocument dat richting geeft aan de gewenste vastgoedpositie van de gemeente Geertruidenberg.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

8

LVRNK.

HOOFDSTUK 3 POSITIONERING SPORT EN VASTGOED In dit hoofdstuk wordt kort stilgestaan welke verschillende mogelijkheden er zijn om het beheer, onderhoud en de exploitatie van sport en vastgoed te positioneren binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Er zijn verschillende manieren waarop de uitvoering van de genoemde gemeentelijke taken kan worden georganiseerd: -

Intern georganiseerd, binnen de eigen organisatie. Interne verzelfstandiging Externe verzelfstandiging Privatisering

“Hoe simpeler hoe beter. Want hoe minder keuze je een speler laat, hoe groter de kans dat hij het juiste doet.” - Johan Cruijff

3.1. Gemeente Beheer en exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties en vastgoed wordt uitgevoerd door de gemeente zelf. De gemeente heeft de volledige regie over beheer en exploitatie van sportaccommodaties en het vastgoed. Aspecten als gebruik, openstellingstijden, tarieven en instandhouding van het sportcomplex of het vastgoedobject worden bepaald door de gemeente. De uitvoering ligt bij de uitvoerende afdelingen van de gemeente. Het bedrijfsplan, de begroting en de jaarcijfers worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

3.2. Interne verzelfstandiging De minst vergaande vorm van verzelfstandig is interne verzelfstandiging. Hierbij zijn het beheer en de exploitatie van (sport)accommodaties overgedragen aan een apart organisatieonderdeel. Het gemeentebestuur bepaalt het beleid en laat de genoemde activiteiten uitvoeren door een intern verzelfstandigd organisatieonderdeel, op basis van contractmanagement. Dit organisatieonderdeel opereert zo binnen vooraf vastgestelde kaders en met een eigen budget. De gemeente blijft eigenaar van de sportaccommodaties. Dit organisatieonderdeel zal losgekoppeld worden van de gemeentelijke lijnorganisatie en werken met een eigen begroting. Deze keuze wordt over het algemeen gemaakt vanuit financiële overwegingen. De gedachte is dat hierdoor het kostenbewustzijn en efficiency zullen verbeteren, o.a. omdat er dan een clustering plaatsvindt van medewerkers die zich met hetzelfde doel bezighouden.

3.3. Externe verzelfstandiging Een verdergaande vorm van verzelfstandiging is de externe verzelfstandiging. Er wordt dan buiten de gemeentelijke organisatie een aparte entiteit opgericht, die zelfstandig is en gemeentelijke taken uitvoert. Het beheer en exploitatie van (sport)accommodaties en/of taken op het gebied van de zogeheten zachte kant van sport (sportstimulering, sport inzetten als doel en/of als middel, de maatschappelijke waarde van sport) worden overgedragen aan een externe organisatie. In dergelijke situaties zien we dat een in te stellen rechtspersoon namens de gemeente uitvoering geeft door diezelfde gemeente geformuleerde beleidskaders. Naast de afgesproken gemeentelijke taken, met inachtneming van de gestelde kaders, heeft de verzelfstandigde organisatie de mogelijkheid om via ondernemerschap nieuwe inkomsten te genereren. Externe verzelfstandiging kent verschillende vormen, hierbij kan worden gedacht aan een stichting of een vennootschap (NV of BV). De afspraken tussen de gemeente en dit orgaan worden vastgelegd in een overeenkomst. Het resultaat hiervan is dat de gemeente, het college en de gemeenteraad, niet meer op detailniveau kan ingrijpen in de uitvoering. De zelfstandige rechtspersoon moet jaarlijks verantwoording aan de gemeente afleggen. BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

9

LVRNK.

Het verschil tussen de stichting en een vennootschap (BV of NV) is dat de stichting vanuit een sociaal of ideëel doel wordt opgericht en een vennootschap vanuit een winstoogmerk. De stichting mag alleen winst maken mits de winst aan het gestelde doel wordt besteed. De stichting heeft een bestuur, waarbij de gemeente als oprichter het recht heeft te bepalen wie er in dit bestuur komt. Een vennootschap heeft een directie als dagelijks bestuur en een raad van commissarissen als toezichthouder. De gemeente neemt als oprichter plaats in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Wat een gemeente wil overdragen is verschillend, en een keuze van de desbetreffende gemeente. We zien in het land situaties dat sportbedrijven vooral de exploitatie en het beheer van de (binnen)- en of (buiten) sportaccommodaties verzorgen. Dit wordt weleens de “harde kant van sport” genoemd. Andere sportbedrijven zijn daarnaast ook verantwoordelijk voor de beleidstaken, zoals sportstimulering, maar ook de uitvoering en het werkgeverschap van de buurtsportcoaches et cetera. Meer de “zachte kant” dus. Naast beheer en exploitatie van sportaccommodaties kan ook het beheer en exploitatie van overig gemeentelijk vastgoed en het desbetreffende beleid in een dergelijke uit de gemeente verzelfstandigde (maatschappelijke) organisatie worden ondergebracht.

3.4. Samenwerking met andere gemeenten In het land zijn niet veel voorbeelden maar het behoort ook tot de mogelijkheid om de gemeentelijke sporten vastgoedtaken onder te brengen bij een sportbedrijf van een andere gemeente. In de directe omgeving zijn diverse voorbeelden van Sportbedrijven. Dit kan op verschillende manieren worden vormgegeven. Waaronder het oprichten van een dochteronderneming onder het bestaande sportbedrijf, waar de dienstverlening aan de betreffende gemeente wordt ondergebracht.

3.5. Privatisering Privatisering houdt in dat taken worden overgeheveld naar een private organisatie. Eigenlijk zoals nu gebeurt met de exploitatie en beheer van beide zwembaden, die al een groot aantal jaren geëxploiteerd worden door de Sportfondsen organisatie. Dit kan in de vorm van het uitbesteden van taken of het afstoten van taken. Bij uitbesteding gaat de gemeente een overeenkomst aan met een private organisatie voor het leveren van een bepaalde dienst. Het uitbesteden van taken verloopt via een aanbestedingsprocedure. Dit gebeurt door het opstellen van een duidelijk bestek waar marktpartijen op in kunnen schrijven. Bij het afstoten van taken stoot de gemeente taken af aan de markt, waardoor de gemeente de verantwoordelijkheid en dus ook de regie voor het uitvoeren van die taak verliest. Bij privatisering wordt het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties overgedragen aan een private rechtspersoon. De aandelen van de rechtspersoon en het management zijn in handen van een marktpartij. Het eigendom van het sportcomplex kan ook bij privatisering worden betrokken. De marktpartij maakt in de praktijk meestal deel uit van een grotere, landelijk opererende organisatie. De private ‘moederorganisatie’ levert dan ondersteunende diensten en faciliteiten en is mede daardoor in staat om met minder personeel te volstaan dan in een solitaire situatie.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

10

LVRNK.

HOOFDSTUK 4 ANALYSE EN OVERWEGINGEN 4.1. Proces Voor het beantwoorden van de vraag of het instellen van een sport-/vastgoedbedrijf voor de gemeente Geertruidenberg haalbaar is, zijn er in dit onderzoek verschillende stappen gezet. Naast het maken van een foto van de huidige situatie in de gemeente Geertruidenberg (zie hoofdstuk 2) hebben we deskresearch gedaan. Daarbij is voornamelijk gekeken naar business cases, bedrijfsplannen en evaluaties van bestaande sport-/vastgoedbedrijven, die in de afgelopen 5 tot 10 jaar zijn opgericht. Daarnaast hebben we interne beleidsdocumenten en eerder uitgevoerde onderzoeken (zoals die van Metafoor) bestudeerd. Uit de bestudering van deze documenten zijn onderwerpen gedefinieerd waarmee we de interne en externe analyse inhoud hebben gegeven. In de interne analyse en externe analyse is de optimalisatie van vastgoed/sport enerzijds en het (meer specifiek) instellen van een sport-/vastgoedbedrijf anderzijds besproken. Daarbij kwamen de volgende onderwerpen aan bod: knelpunten in de huidige situatie, gewenste situatie, volume aan vastgoed, combineren harde/zachte kant, behoefte aan en/of meerwaarde van één loket, synergievoordelen, kansen en bedreigingen. Zowel bij de interne als externe analyse zijn we doorgegaan met informatie verzamelen, totdat er geen nieuwe informatie meer naar voren kwam.

Hieronder een overzicht van de uitgevoerde activiteiten: Interne analyse Startoverleg met alle betrokken (beleids)ambtenaren Als start van dit onderzoek is begonnen met een startoverleg met alle inhoudelijk betrokken (beleids)ambtenaren en de coördinator buurtsportcoaches (extern via SSNB) van de gemeente Geertruidenberg. Hierbij zijn beleidsambtenaren van de clusters beleid, buitenruimte en advies, die zich bezighouden met de onderwerpen sport, vastgoed, grondzaken, accommodatiebeleid, beheer en onderhoud en financiën. Bilaterale (verdiepende) gesprekken met betrokken (beleids)ambtenaren Met alle collega’s zijn één-op-één gesprekken gevoerd over de positionering van sport en vastgoed binnen de gemeente Geertruidenberg. Hiervoor is gesproken met de beleidsambtenaren van dezelfde beleidsonderwerpen als bij het startoverleg. Interactieve sessie gemeenteraad De gemeenteraad is met de raadsbreed aangenomen motie voor het onderzoek naar de haalbaarheid van een gemeentelijk sportbedrijf de (in positieve zin) initiator van dit onderzoek. Om ook input uit de raad te halen, is er een interactieve sessie georganiseerd om op te halen met welk doel de gemeenteraad een sport-/vastgoedbedrijf zou willen inrichten.

Gesprek met de portefeuillehouder Sport en Maatschappelijk Vastgoed De portefeuillehouder Sport en Maatschappelijk Vastgoed is namens het college de bestuurlijk opdrachtgever voor het onderzoek naar de toekomstige positionering van Sport en Maatschappelijk Vastgoed. Met de portefeuillehouder is in een één-op-één gesprek gesproken over zijn kijk op de positionering binnen dan wel buiten de gemeentelijke organisatie. Daarbij is ook gesproken over de scope van wat daaronder valt en waaraan de organisatie (maatschappelijk) moet bijdragen. Externe analyse Gesprekken met verschillende sport-/vastgoedbedrijven Om een goed beeld te krijgen van hoe sport-/vastgoedbedrijven in andere gemeenten zijn georganiseerd, zijn er gesprekken gevoerd met afgevaardigden van andere sport-/vastgoedbedrijven in Nederland. Daarbij is getracht een selectie te maken van sport-/vastgoedbedrijven met een grote variëteit; relatief nieuw, al langere tijd (meer dan 15 jaar in bedrijf), volledig zelfstandig, commercieel en intern verzelfstandigd. Er is BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

11

LVRNK.

gesproken met gemeente Waalwijk, gemeente/sportbedrijf Zutphen, Accres Apeldoorn B.V., ATARO B.V., Sportbedrijf Oosterhout, Sportbedrijf Rotterdam en Sportfondsen (ook gesproken als beheerder van de zwembaden in de gemeente Geertruidenberg). Er is gesproken met medewerkers van de organisaties of contactpersonen die in enige hoedanigheid betrokken zijn (geweest) bij de totstandkoming of evaluatie van de organisatie. Gesprek met coördinator buurtsportcoaches (SSNB) Het werkgeverschap van de buurtsportcoaches van de gemeente Geertruidenberg is extern belegd bij Sportservice Noord-Brabant (SSNB). De coördinator buurtsportcoaches stuurt het lokale team van buurtsportcoaches aan. Gezien het onderzoek naar het sport-/vastgoedbedrijf ook betrekking heeft op de inzet en het werkgeverschap van de buurtsportcoaches, hebben we de coördinator buurtsportcoaches geconsulteerd. Gesprek met Stichting Binnensport Geertruidenberg Sporthal Dongemond van het Dongemond College in Raamsdonksveer is tot stand gekomen door een investering vanuit het onderwijs en de gemeente. Het eigendom van sporthal ligt bij de Stichting Binnensport Geertruidenberg (SBG). In het stichtingsbestuur is het onderwijs en de sport vertegenwoordigd. De exploitatie en het beheer wordt door een externe partij uitgevoerd.

Met een bestuurslid van de stichting is besproken welke ervaringen zij hebben met de huidige eigendoms-, beheer- en exploitatiesituatie en aan hen is voorgelegd hoe zij de sporthal binnen het gemeentelijk sportlandschap bij voorkeur gepositioneerd zouden zien. Daarbij is ook de mogelijkheid tot het instellen van een sport-/vastgoedbedrijf besproken. Interactieve sessie met sportverenigingen Sportverenigingen vormen een belangrijke kern van het sport- en beweegbeleid van een gemeente. In de gemeente Geertruidenberg is dat niet anders. Ze maken gebruik van (gemeentelijke) accommodaties en dragen bij aan het sportstimuleringsbeleid van de gemeente. Hierdoor vormen zij een belangrijke afnemer, maar ook partner. In een interactieve sessie met een afvaardiging van de sportverenigingen uit de gemeente is opgehaald hoe zij aankijken tegen het instellen van een sport-/vastgoedbedrijf. Daarbij is met name ingezoomd op succes- en faalfactoren van een dergelijke positionering van de sport.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

12

LVRNK.

4.2. Resultaat analyse Hieronder een weergave van hetgeen is opgehaald bij de interne en externe analyse. Het is een uitwerking van datgeen we halen uit de gevoerde gesprekken en de interactieve sessies. 4.2.1. INTERNE ANALYSE Coalitieakkoord In het coalitieakkoord 2022-2026 is aandacht voor goede dienstverlening voor burgers. Dit geldt ook voor maatschappelijke partners als (sport)verenigingen en gebruikers vaan gemeentelijk vastgoed. Het in het akkoord genoemde rijke verenigingsleven verdient op dat punt ook veel aandacht. Geconstateerd is dat dit op dit moment niet in alle gevallen optimaal is. Over de oorzaken komen we later in dit rapport terug. Inzet/Formatie We hebben geconstateerd dat er bij de collega’s een grote inzet en verantwoordelijkheid is om de taken zo goed als mogelijk voor elkaar te krijgen. We benoemen dit op deze manier omdat een andere gemeenschappelijke deler is dat mensen te weinig tijd ervaren om dit deel van hun werk naar behoren te doen en soms het “er een beetje bij doen”. De medewerkers ervaren dat niet altijd duidelijk is wat er van hen wordt verwacht, dat dit niet altijd omschreven is en dat er niet altijd (voldoende) uren voor beschikbaar zijn. Versnippering in organisatie Gemeente Geertruidenberg is een tamelijk kleine gemeente met bijna 22.000 inwoners. Dit betekent ook iets voor de organisatie.

Hierdoor is sprake van een versnippering van de medewerkers en de taken. De mensen die de vastgoed-/sporttaken hebben zijn niet geconcentreerd in één organisatieonderdeel, maar zijn verspreid over de verschillende cluster en teams. Ook is het accounthouderschap niet geconcentreerd in één aanspreekpunt voor zowel sport als vastgoed. Dit sluit aan op de conclusie uit het eerdergenoemde onderzoek van Metafoor. Met name voor externe partijen (maatschappelijke partners en overige huurders) geeft dit onduidelijkheid. Versnippering inhoudelijk Voor veel collega’s zijn de vastgoedtaken (naast de nodige andere taken) een onderdeel binnen hun werk. Er zijn dus relatief veel mensen binnen verschillende clusters die zich bezighouden met vastgoed. Dit geldt ook voor de sporttaak. Werkoverleg De hierboven benoemde problematiek kan deels verminderd worden door meer aandacht voor structureel werkoverleg. Op dit moment is dit onvoldoende het geval, waardoor er niet efficiënt wordt gewerkt. Er is geen sprake van een goed totaaloverzicht en heldere en eenduidige indeling van het werk. Onvoldoende kaders Voor beide beleidsvelden geldt dat er niet veel kaders en beleidsdocumenten zijn. Geconstateerd is dat in feite de beleids-en de uitvoerende taak bij dezelfde medewerkers is ondergebracht.

Dit is een logisch gevolg van het feit dat Geertruidenberg een kleine gemeente met een beperkte organisatie is. Hierdoor is er bijvoorbeeld geen Organisatieonderdeel Sport of vastgoed. Sommige onderwerpen niet goed belegd in organisatie (Hermenzeil) Zoals eerder al aangegeven zijn is er veel versnippering en is er onvoldoende formatie. Ook is vastgesteld dat een onderwerp als beheer, onderhoud en exploitatie van jachthaven Hermenzeil niet goed belegd is in de organisatie. Geconstateerd is dat hier weinig formatie voor beschikbaar is en dat dit op dit moment niet bij Vastgoed is belegd. Dit terwijl dit toch een vastgoed object is en dat er best aanleiding is om hier formatie voor beschikbaar te stellen en onder te brengen bij de vastgoed organisatie. Zoals het er nu naar uitziet zal de locatie tenminste nog enkele jaren in gemeentelijk bezit zijn. BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

13

LVRNK.

4.2.2. EXTERNE ANALYSE Sportverenigingen Er heeft op 12 oktober 2022 een bijeenkomst plaatsgevonden met de sportverenigingen. Hieruit valt te concluderen dat verenigingen vooral behoefte hebben aan één aanspreekpunt die hen zoveel mogelijk helpt ondersteunt en faciliteert. Nu wordt de versnippering binnen het gemeentehuis ervaren en als negatief bestempeld. Aangegeven is dat het als een meerwaarde gezien wordt dat er een lokale organisatie ontstaat met mensen die gevoel hebben voor sport(verenigingen), enthousiast zijn en proactief dienstverlenend werken. Verwacht wordt dat hierdoor de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening omhooggaat. De verenigingen worden graag vanaf het begin betrokken bij een dergelijke ontwikkeling. Ook verwacht men dat er ruimte komt voor een mogelijk sportbedrijf om ondernemend te gaan werken en dat er vooral gekomen wordt tot samenwerking met de lokale sportverenigingen. Bij het ondernemerschap maken de sportverenigingen de kanttekening dat zij geen commercieel sportbedrijf wensen. Dat wil zeggen een sportbedrijf met winstoogmerk dat commerciële prijzen heft en concurreert met het sport- en beweegaanbod van de bestaande sport- en beweegaanbieders. Het sportbedrijf moet het sport- en beweegveld versterken en niet beconcurreren.

Als een sportbedrijf actief is zouden de verenigingen graag op een of andere manier een “vinger aan de pols houden” bijvoorbeeld door in een bestuur of raad van toezicht of iets dergelijks te participeren. N.V. Sportfondsen Geertruidenberg Sinds een groot aantal jaren is Sportfondsen verantwoordelijk voor de exploitatie, beheer en (klein) onderhoud van de beide buitenzwembaden. Hiervoor is de NV Sportfondsen Geertruidenberg Raamsdonksveer opgericht. Deze NV heeft hiervoor een niet risicodragende overeenkomst met de gemeente Geertruidenberg. Al enkele jaren wordt gesproken over een openbare aanbesteding hiervan. Om uiteenlopende redenen heeft deze aanbesteding nog steeds niet plaatsgevonden. De gemeente staat inmiddels voor een keuze; of een openbare aanbesteding doen of beheer en exploitatie van de zwembaden onderbrengen in een andere beheer- en exploitatievorm, zoals een lokaal sportbedrijf. De lokale Sportfondsen organisatie onderschrijft nadrukkelijk het belang om te komen tot een lokaal sportbedrijf. Men suggereert daarbij dat er op dit moment een lokale NV is. Men geeft aan bereid te zien deze NV om te vormen tot het lokale Sportbedrijf. Ook geeft men daarbij aan graag in de toekomst als Sportfondsen organisatie een rol te blijven spelen in de exploitatie van gemeentelijke accommodaties.

Dongemond college De eigenaar van Sporthal Dongemond is de Stichting Binnensport Geertruidenberg (SBG). In het kader van dit onderzoek heeft ook een gesprek plaatsgevonden met de directrice van het Dongemond college, zij is ook penningmeester van de Stichting Binnensport Geertruidenberg (SBG). In het bestuur van SBG zijn naast de school de gebruikers (sportverenigingen) vertegenwoordigd. Destijds is de bouwinvestering van de sporthal gefinancierd door deze stichting en de gemeente. De stichting heeft een exploitatieovereenkomst met een particuliere exploitant. Deze exploiteert en doet klein onderhoud. Aangegeven wordt dat er zorgen zijn over de continuïteit en de kwaliteit van de exploitatie. Zo is bijvoorbeeld de horeca volgens de gebruikers onvoldoende open.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

14

LVRNK.

Het Dongemond college heeft overigens ook nog een gemeentelijk sportveld in gebruik. De kwaliteit van de velden laat te wensen over. Het lijkt erop dat hier sprake is van het gevolg van een algemeen herkend probleem; het beheer van het veld is ambtelijk niet goed belegd, er is last van de gemeentelijke versnippering en er is onvoldoende budget. De directrice zou een groot voorstander zijn van een gemeentelijke entiteit die verantwoordelijk wordt voor alle gemeentelijk vastgoed, ook de sporthal Dongemond. Dit lijkt de instandhouding en exploitatie ten goede komen. Het blijkt steeds lastiger het bestuur van de stichting aan te kunnen vullen. Ook is het maar de vraag hoelang de huidige exploitant wil blijven. De eventuele gezamenlijke exploitatie van beide sporthallen wordt als positief bestempeld. Mogelijk zou Dongemond college ook gebruik van de andere hal kunnen gaan maken. Andere sportbedrijven Er zijn inmiddels veel gemeenten die hebben gekozen voor clustering en op afstand zetten van sport en vastgoed. We zien wel verschillende vormen; interne verzelfstandiging (buurgemeenten als Waalwijk en Oosterhout) maar ook meer op afstand gezette lokale stichtingen en bv’s en nv’s. We hebben gesproken met enkele verzelfstandigde bedrijven. Over het algemeen kan gesteld worden dat de verzelfstandigde entiteiten aangeven dat voor hen de verzelfstandiging goed werkt.

Het accounthouderschap kan goed ingevuld worden, er is een duidelijk herkenbaar loket en er is sprake van een positieve vibe van gelijkgestemden (iedereen heeft iets met sport en/of vastgoed). Ook kan er efficiënter gewerkt worden en ontstaat er een optimalisering van de bezetting van de verschillende accommodaties, Belangrijk aandachtspunt is dat bij de vorming van een nieuwe organisatie de start goed moet verlopen. Om dit te kunnen bereiken is het van groot belang dat zaken zoveel als mogelijk op orde zijn bij overdracht. Buitensport Er is een contract met een aannemer die veel eigen verantwoordelijkheid heeft. Deze moet zorgen voor kwalitatief goede velden (heeft hiervoor niet een hard omschreven bestek, maar werkt met kwaliteitsnormen) en vult ook het accounthouderschap naar de verenigingen in, bijvoorbeeld bij klachten. De gemeente bemoeit zich er in de praktijk minder mee.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

15

LVRNK.

4.3. Conclusies De centrale vraag in het onderzoek is antwoord geven op de vraag hoe de gemeente sport en vastgoed optimaler kan organiseren en of er voldoende aanleiding is om te komen tot een lokaal sport– /vastgoedbedrijf. Onderstaand gaan wij hier nader op in. Clustering personeel Als er gekozen wordt voor een breed sport-/vastgoedbedrijf betekent dit dat er een clustering ontstaat van medewerkers die “iets hebben” met sport en/of maatschappelijk vastgoed. Het brede spectrum rond sport, de zogenaamde harde kant als gebouwen en velden, als ook buurtsportcoaches, wordt in de nieuwe entiteit ondergebracht. Dit leidt tot een positieve vibe van gelijkgestemden. Ook wordt het voor bijvoorbeeld buurtsportcoaches eenvoudiger om een accommodatie te gebruiken. Positief voor de te organiseren activiteiten, maar ook positief voor de bezetting (en dus exploitatie) van de accommodaties. Deze clustering zou een belangrijke bijdrage leveren in de door onderzoeksbureau Metafoor gedane aanbeveling om te komen tot clustering bij het werkveld Vastgoed. Het resultaat is dan dat er meer focus ontstaat, een gevoel van eigenaarschap en natuurlijke samenwerking. Herkenbaar loket Als de sport en vastgoed taak op afstand wordt gezet worden deze collega’s meestal buiten het gemeentehuis gehuisvest. Niet zelden in een sportvoorziening.

Dit betekent dat er een duidelijk herkenbaar loket en aanspreekpunt ontstaat voor de sporter, vereniging en gebruiker. De lijnen worden korter en meestal wordt de bereikbaarheid verruimd. De telefoontjes, mailtjes en andere correspondentie is eerder op zijn plaats en wordt naar verwachting sneller door een professional afgehandeld. Als de hele keten bij elkaar is gepositioneerd is er minder risico dat ergens iets blijft hangen. Een sport-/vastgoedbedrijf vervult in potentie een één loketfunctie voor de sport en het maatschappelijke vastgoed. Clustering exploitatie accommodaties De keuze voor een extern bedrijf biedt de kans om te komen tot clustering van exploitatie, beheer, onderhoud van alle accommodaties. Nu is er sprake van versnippering. Denk daarbij aan De Sportfondsen organisatie die de zwembaden exploiteert, De Stichting "Je mist 100% van de schoten die Binnensport Geertruidenberg die sporthal Dongemond exploiteert en de gemeente zelf die zelf een deel van de je niet neemt.” gymzalen (Elisabethstraat, Hooipolder en De Brug) Wayne Gretzky exploiteert (een aantal gymzalen worden beheerd door de bijbehorende school/scholen). Op dit moment wordt gewerkt aan de realisatie van een nieuwe sporthal op de locatie Parkzicht. Er is nog geen keuze gemaakt over de exploitatie. Het is dus een goed moment om nu te kiezen voor een nieuwe exploitatievorm.

Kwaliteitsslag en professionalisering Naar verwachting leidt de keuze om een sport-/vastgoed bedrijf op te richten tot een situatie dat duidelijker wordt welke taken door de verschillende collega’s moeten worden uitgevoerd. In de toekomstige functieomschrijvingen wordt dit helder. Hier wordt voorkomen dat mensen “het er een beetje bij doen”. Door functies samen te voegen ontstaat er meer ruimte voor kwaliteit. Efficiënter Het lijkt erop dat er gemakkelijker efficiency voordelen te behalen zijn. Denk bijvoorbeeld aan nieuwe mogelijkheden op het gebied van personeelsbeleid. Het is nu lastig om geschikt personeel voor de BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

16

LVRNK.

buitenbaden te vinden, mogelijk omdat het tijdelijk werk is. Als exploitatie en beheer van de zwembaden in dezelfde organisatie plaatsvindt die bijvoorbeeld ook de exploitatie van de sporthallen verzorgt kan dit mogelijk leiden tot aantrekkelijker voorwaarden voor toekomstig personeel. Personeel kan voor bredere taken worden ingezet, bijvoorbeeld in de zomerperiode in het zwembad en in de winterperiode in de sporthallen. Goedkoper Over het algemeen kan gesteld worden dat de CAO waar de meeste Sportbedrijven onder vallen (CAO Verzelfstandigde Maatschappelijke Organisaties; VERMO) goedkoper is dan de CAO Gemeenteambtenaren. Hierdoor zullen de benodigde kosten op termijn lager worden. Vaak zien we bij omvorming naar een BV het huidig personeel de huidige status en voorwaarden behoudt. Voordelen die binnen een entiteit behaald worden komen ook ten goede aan het budget hiervan. Duidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden Als gekozen wordt voor een op afstand gezette entiteit die Sport en vastgoed voor de gemeente gaat uitvoeren leidt dit tot duidelijkheid over de verschillende rollen verantwoordelijkheden. A. De gemeenteraad stelt de (beleidsinhoudelijke) kaders en het budget vast. B. Het college bereidt het strategische beleid voor en maakt over de uitvoering afspraken met de uitvoeringspartner en draagt verantwoordelijkheid als toezichthouder of participant in het bestuur.

C. De ambtelijke organisatie bereidt het strategische beleid richting college en raad voor en is verantwoordelijk voor het accounfthouderschap naar de BV of stichting. D. De Uitvoeringsorganisatie zorgt voor de uitvoering van beleid, het accounthouderschap naar de sportaanbieders, maakt keuzes omtrent de uitvoering (huurt men bijvoorbeeld een organisatie in voor de exploitatie). Ondernemend en innovatief Een op afstand geplaatste organisatie krijgt ruimte om ondernemend te zijn. Denk bijvoorbeeld aan het binnenhalen van evenementen en toevoegen van nieuwe activiteiten die inkomsten genereren. Over het algemeen zijn dit geen onderwerpen die goed passen binnen de scope van een ambtelijke organisatie. Optimalisering bezetting accommodaties Als er gekozen wordt voor een externe entiteit met een eigen budget zal de nieuwe entiteit getriggerd worden de bezetting van de accommodaties (uiteraard binnen de gestelde kaders) te optimaliseren. Veel meer als een organisatie zonder risicodragend budget of de gemeente zelf. Dit is positief voor het exploitatieresultaat, maar ook voor het maatschappelijk gebruik. Dit laatste is minstens zo belangrijk, immers dat is de reden dat een voorziening ooit gerealiseerd en bekostigd is. Efficiënt Meer volume in één bedrijf onderbrengen leidt ook tot volume voordelen.

Denk bijvoorbeeld aan gezamenlijke inkoop van materialen, diensten of, op dit moment heel actueel, bijvoorbeeld energiecontracten. Dit kan weer tot kostenbesparing leiden.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

17

LVRNK.

Gebruik beter spreiden Een grotere organisatie heeft optimaal zicht op beschikbare mogelijkheden. Denk aan een vraag van een kleine club om een binnensportaccommodatie te huren. Het opgerichte bedrijf kan wijzen op de beschikbare sporthallen en gymzalen. Op dit moment zijn hiervoor verschillende partijen actief en wordt dit gemist. Sterker nog, er kan ook beconcurreerd worden. Aanbesteding Vastgesteld is dat ondanks diverse discussies hierover, er de afgelopen jaren geen besluiten zijn genomen over een aanbesteding van beheer en exploitatie van de beide zwembaden. Een keuze om te komen tot een sport/-vastgoedbedrijf op afstand betekent dat een aanbesteding niet meer nodig is. Een dergelijke keuze wordt inbesteden genoemd en is onder bepaalde voorwaarden inkoop-technisch mogelijk. Een voorbeeld daarvan is een verzelfstandiging van de gemeentelijke taken in een uit de gemeente verzelfstandigde (maatschappelijke) organisatie, waarvan de gemeente enig aandeelhouder is. Positief standpunt omgeving Alle interne en externe stakeholders hebben een positieve reactie gegeven op de vraag of de vorming van een sport-/vastgoedbedrijf een goed idee is. Iedereen ziet hierin grote voordelen voor het functioneren aan de aanbodkant, maar ook de vraagkant.

Denk hierbij voornamelijk aan het kunnen bieden van kwaliteit, het tegengaan van versnippering en het kunnen fungeren als één loket voor de sport. Inzet sportbedrijf bij uitvoering gemeentelijke subsidieregelingen De gemeente heeft enkele subsidieregelingen op het gebied van sport. Onder andere om sporten voor mensen met een beperkte financiële basis bereikbaar te houden. Denk hierbij aan het Volwassenenfonds en het Jeugdfonds Sport of Cultuur en de Kindregeling. In de praktijk blijkt dat er in sommige gevallen een drempel is om aanspraak te maken op een dergelijke regeling. Om dit te voorkomen zou het te overwegen zijn om een op te richten sport-/vastgoedbedrijf de uitvoering van subsidieregelingen te laten verzorgen. De lijntjes tussen het nieuwe bedrijf en de sportverenigingen zullen idealiter korter zijn waardoor dit naar verwachting ook soepeler kan verlopen. Er dient wel onderzocht worden of dit juridisch haalbaar is. Omvang gemeente Conclusie is dus dat er veel draagvlak is om te komen tot een op afstand gezet sport-/vastgoedbedrijf. Een belangrijk vraagpunt is steeds geweest de vraag of de gemeente Geertruidenberg groot genoeg is en het volume van accommodaties voldoende is om hiervoor een apart bedrijf op te richten.

Naar onze mening leidt de koppeling tussen de sportaccommodaties en de zachte kant van sport, en de toevoeging van de Vastgoedorganisatie tot een positief antwoord op deze vraag. Er zijn dus volgens ons voldoende overwegingen die, ondanks dat Geertruidenberg een relatief kleine gemeente is, toch pleiten voor een extern gepositioneerd bedrijf: 1. Het clusteren van zowel de zachte (buurtsportcoaches) en de harde (zoveel mogelijk accommodaties) kant van sport. BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

18

LVRNK.

2. Naast het sportvastgoed ook onderhoud, beheer en instandhouding van het andere vastgoed in de nieuwe entiteit onderbrengen. 3. Een nieuwe organisatie kan leiden tot clustering van exploitatie en beheer van enkele nu divers geëxploiteerde accommodaties. 4. Externe positionering leidt tot een keuze waarin de gemeente duidelijk kan maken waar men voor staat en wat men er voor over heeft. Benodigde formatie (hoger budget) Geconstateerd is dat er onvoldoende formatie is voor de verschillende werkvelden. Dit is al langer een aandachtspunt is, gezien ook Metafoor dit in haar rapport concludeert. De hierboven genoemde keuze gaat alleen werken als de gemeente zorgt voor een goede basis. Daar hoort een grotere formatie bij dan dat nu het geval is.

BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

19

LVRNK.

HOOFDSTUK 5 ADVIES EN AANBEVELINGEN 5.1. Advies De gemeente Geertruidenberg is een relatief kleine gemeente met 22.000 inwoners. Wel heeft de gemeente een uitstekend sportaanbod, een actief sport- en beweegveld (zie bijlage 2 voor een overzicht) en vrij veel maatschappelijk vastgoed in bezit. De geconstateerde omissies binnen de organisatie (veel versnippering en te weinig beschikbare tijd) worden breed gedragen en zijn al jaren bekend. Het is daarom dat een andere organisatie rond de brede sportportefeuille en het gemeentelijk vastgoed wordt voorgesteld. Het antwoord op de vraag of er aanleiding is om te komen tot een sport-/vastgoedbedrijf is dus positief. Naar onze mening is het goed om een aparte entiteit op te richten om de bovenstaande taken uit te voeren. De beste kans om iets substantieels te veranderen is externe positionering. De geconstateerd omissies binnen de organisatie zijn t.a.v. de organisatie voor sport en (maatschappelijk) vastgoed, zoals beschreven onder de conclusies, zijn al jaren bekend. Desondanks is het niet gelukt om dit op orde te krijgen. Mede dit leidt tot ons advies om niet opnieuw de oplossing intern te zoeken en te opteren voor een rigoureuze wijziging. Wij zijn van mening dat het niet mogelijk zal blijken om de huidige problematiek binnen de gemeentelijke organisatie op te lossen. Interne verzelfstandiging wordt daarom niet voorgestaan.

Als best geschikte rechtsvorm denken wij aan een BV. Deze rechtsvorm brengt de minste risico’s met zich mee, er zijn lage opstartkosten, het is de beste mogelijkheid om gemeentelijke zeggenschap via enig aandeelhouderschap te hebben en het biedt volop mogelijkheden op het gebied van ondernemerschap en innovatief handelen. Wij stellen voor om voor dit doel een nieuwe BV op te richten die met een schone lei kan beginnen. “Sport is de belangrijkste 5.2. Aandachtpunten bij externe verzelfstandiging bijzaak in het leven” De kunst van het loslaten Kees Jansma Zoals eerder in dit rapport al gemeld betekent deze keuze dat er duidelijkheid is over ieders rol en verantwoordelijkheid. Dat geldt voor de raad (vooral sturen op hoofdlijnen via vast te stellen kaders en budget), het bestuur (gaat overeenkomst met sportbedrijf aan, vult rol als aandeelhouder in), gemeentelijke organisatie (accounthouderschap). Het is van het grootste belang dat er een situatie gecreëerd wordt waarin de nieuwe organisatie vrijelijk kan functioneren, maar waarbij de relatie met alle geledingen binnen de gemeente goed is. Relatie met de nieuwe organisatie De nieuwe organisatie heeft in de toekomst in feite twee rollen; de platte taak op het gebied van beheer, exploitatie en onderhoud van gemeentelijk vastgoed. In deze taak is het wenselijk een heldere opdrachtgever /opdrachtnemer relatie voor te staan.

Naast deze taak is er een meer Inhoudelijke taak, met name als werkgever en uitvoerder van de taken van buurtsportcoaches. Bij deze taak past beter de rol van uitvoerende partner. Gemeentelijke beleidsontwikkeling wel of niet naar sport-/vastgoedbedrijf? Genoemde ontwikkeling betekent niet dat de gemeente niets meer aan sport en vastgoed hoeft te doen. De ambtelijke organisatie moet het accounthouderschap invullen. Daarnaast zijn wij van mening dat het strategisch beleid in eerste aanleg het beste bij de gemeente kan blijven. Het operationeel beleid kan over naar het sport/vastgoedbedrijf. Daarbij moet ook mee worden genomen dat het van belang is dat het sport/vastgoedbedrijf in kan spelen op trends en ontwikkelingen. Het sport-/vastgoedbedrijf moet de gelegenheid (formatie) hebben om binnen de kaders van het strategische beleid, rekening houdende met trends en ontwikkelingen, het operationele beleid te ontwikkelen en implementeren. Zo kunnen ze nieuwe BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg

20

LVRNK.

activiteiten ontplooien, ondernemend en innoverend zijn. De gemeente kan er natuurlijk wel voor kiezen om een concrete opdracht tot strategisch beleid bij een externe organisatie (waaronder dus ook het sport/vastgoedbedrijf) neer te leggen. Samen zijn we sterk Zoals eerder aangegeven is geconstateerd dat met name de exploitatie en beheer versnipperd is vormgegeven. Deze ontwikkeling biedt ook mogelijkheden om met de huidige eigenaar en exploitant van sporthal Dongemond in gesprek te gaan of deze accommodatie in dit traject kan worden ingepast. Participatie veld Wij hebben geconstateerd dat de lokale verenigingen graag een rol spelen bij de verdere ontwikkeling over een andere positionering van sport en vastgoed. Naar onze mening is het van belang om de verenigingen actief te betrekken bij de verdere ontwikkeling en na te denken over een structurele (kader stellende en/of controlerende) rol nadat het nieuwe bedrijf is gerealiseerd. Er is meer budget nodig We hebben geconstateerd dat er op dit moment te weinig structurele formatie beschikbaar is voor ambtelijke inzet in beide werkvelden. Het is evident dat de nieuwe organisatie op een goede manier moet kunnen starten en dat daarvoor extra formatie en dus budget nodig is. Hierdoor is het ook niet mogelijk om een goede financiële indicatie te geven voor het al dan niet op te richten sport-/vastgoedbedrijf.

Het financiële plaatje is namelijk afhankelijk van de nog te maken keuzes met betrekking tot formatie, omvang en inhoud van de opdracht die een sport-/vastgoedbedrijf meekrijgt. Zaken op orde bij overdracht In de gesprekken met andere sportbedrijven is helder naar voren gekomen dat het belangrijk is dat de nieuwe organisatie kan starten met goed overgedragen informatie en producten (bijvoorbeeld huurovereenkomsten en recht van opstal). Wij stellen voor om hier in de voorbereidingsfase terdege rekening mee te houden. Financiën Om te komen tot een verdere ontwikkeling is budget nodig om het verzelfstandigingstraject zorgvuldig te kunnen doorlopen. Er wordt voorgesteld een kwartiermaker aan te stellen (zie ook 5.3. Voorstel vervolg) en een budget beschikbaar te stellen om overig advies in te kunnen winnen. Een ander punt is de vraag hoe om te gaan met positieve resultaten van de BV. De vraag is of dit binnen de BV (dus binnen de sport) mag blijven of dat er (deels) dividend aan de gemeente moet worden uitgekeerd. Voorgesteld wordt om hier in de voorbereidingsfase een standpunt over in te nemen. Overigens zij wij van mening dat in ieder geval een deel behouden zou mogen worden binnen het bedrijf en dus voor de lokale sport. Hier gaat namelijk ook een stimulerende werking vanuit gericht op de ondernemende rol van het sport-/vastgoedbedrijf.

Opbrengsten volledig terug laten vloeien naar de gemeente, werkt daarin demotiverend. Bijkomend geldt het voordeel dat er over dividend winstbelasting moet worden uitgekeerd. Een deel van het door het sport-/vastgoedbedrijf behaalde resultaat (met maatschappelijk geld) vloeit daardoor weg. Afhankelijk van de nog te maken keuzes in het vervolgproces, zou ervoor kunnen worden gekozen om aan de voorkant (deels) de exploitatievergoeding hierop te corrigeren of de winst binnen het bedrijf te houden. Het is dan wel noodzaak om aan de voorkant goede afspraken te maken op welke wijze en met welke mate BETER DOOR VERBINDING Rapport positionering sport en (maatschappelijk) vastgoed gemeente Geertruidenberg