Bijlage 1 Voorjaarsnota 2024
Tekst van het document
Voorjaarsnota 2024
1
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................................2 1. Inleiding ...............................................................................................................................4 2. Samenvatting ......................................................................................................................7 3. Tussenrapportage 2024-1 ..................................................................................................9 3.1 Inleiding ...........................................................................................................................9 3.2 Programma's ...................................................................................................................9 Programma 1 Opgave Leefbaarheid .................................................................................9 1.1 Ontwikkelingen ........................................................................................................9 1.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................16 1.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................17 1.4 Beleidsindicatoren
.................................................................................................17 1.5 Investeringen .........................................................................................................18 1.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................19 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .............................................................................20 2.1 Ontwikkelingen ......................................................................................................20 2.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................27 2.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................28 2.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................29 2.5 Investeringen .........................................................................................................30 2.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................31 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ..............................................................................31 3.1 Ontwikkelingen
......................................................................................................31 3.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................43 3.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................43 3.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................44 3.5 Investeringen .........................................................................................................46 3.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................46 Programma 4 Opgave Wonen .........................................................................................50 4.1 Ontwikkelingen ......................................................................................................50 4.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................56 4.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................57 4.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................57 4.5 Investeringen
.........................................................................................................57 4.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................58 Programma 5 Opgave Economie en Toerisme ...............................................................59 5.1 Ontwikkelingen ......................................................................................................59
2
5.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................62 5.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................62 5.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................62 5.5 Investeringen .........................................................................................................63 5.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................63 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening .........................................................63 6.1 Ontwikkelingen ......................................................................................................63 6.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................67 6.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................68 6.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................68 6.5 Investeringen .........................................................................................................69 6.6 Afwijkingen reguliere taken
....................................................................................69 Programma 7 Opgave Financiën en Organisatie ............................................................69 7.1 Ontwikkelingen ......................................................................................................69 7.2 Financiële vertaling ontwikkelingen .......................................................................71 7.3 Toelichting op de tabel ...........................................................................................71 7.4 Beleidsindicatoren .................................................................................................71 7.5 Investeringen .........................................................................................................73 7.6 Afwijkingen reguliere taken ....................................................................................73 3.3 Reserves en voorzieningen ..........................................................................................75 3.4 Recapitulatie afwijkingen programma's.........................................................................76 4.
Algemene uitkering meicirculaire 2024-2028 .................................................................78 4.1 Inleiding .........................................................................................................................78 4.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................79 4.3 Tabel .............................................................................................................................82 5. Kadernota 2025-2028 ........................................................................................................83 5.1 Inleiding .........................................................................................................................83 5.2 Ontwikkelingen Programma's .......................................................................................84 Programma 1 Opgave Leefbaarheid ...............................................................................84 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .............................................................................85 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ..............................................................................87 Programma 4 Opgave Wonen .........................................................................................89 Programma 5 Opgave Economie en
Toerisme ...............................................................90 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening .........................................................90 Programma 7 Opgave Financiën en Organisatie ............................................................91 5.3 Financiële vertaling kadernota ......................................................................................92 6. Conclusie ..........................................................................................................................93
3
1. Inleiding Inleiding In onze Planning-en-Controlcyclus (P&C-cyclus) maken we inzichtelijk in hoeverre de doelstellingen van de gemeente bereikt worden en welke (financiële) middelen daarvoor nodig zijn. De verschillende P&C-producten stellen de gemeenteraad in staat om invulling te geven aan zijn kaderstellende en controlerende taak. Voor u ligt de Voorjaarsnota 2024 van de gemeente Geertruidenberg. De Voorjaarsnota bevat drie onderdelen, namelijk: de eerste Tussenrapportage (Turap 1) 2024, de Algemene Uitkering en de Kadernota 2025. De Voorjaarsnota biedt de mogelijkheid om zowel de inhoudelijke, als (vooral ook) de financiële samenhang in één document integraal te beoordelen. De Voorjaarsnota wordt in z’n geheel ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Het onderdeel Turap 1 en Algemene Uitkering zodat de uitkomsten daarvan verwerkt kunnen worden in de meerjarenbegroting. Het onderdeel van de Kadernota wordt vastgesteld door de gemeenteraad zodat het college op basis van die kaders de begroting concreter inhoud kan gaan geven. Onderstaand worden eerst de verschillende onderdelen uit de Voorjaarsnota nader toegelicht. Daarna volgen nog een aantal ontwikkelingen die van belang zijn om te vermelden. Turap 1 Het eerste onderdeel, de Turap 1, bevat de ontwikkeling van de lopende begroting tot april 2024 met een financiële doorkijk in meerjarenperspectief.
De Turap 1 is daarmee het eerste moment van bijstellen of bijsturen van de kaders zoals vastgelegd in de meerjarenbegroting 2024-2027. Deze rapportage biedt een actueel inzicht in belangrijke financiële ontwikkelingen die zich in het huidige jaar voordoen. De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de vastgestelde meerjarenbegroting 2024-2027 worden berekend en toegelicht. Algemene uitkering In het tweede onderdeel van de Voorjaarsnota wordt de meerjarige ontwikkeling van de Algemene Uitkering, gebaseerd op de Meicirculaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, opgenomen. Zowel de inhoudelijke als de financiële vertaling van de voornemens van het Rijk worden vertaald naar de meerjarenbegroting van de gemeente. Kadernota Het laatste onderdeel van de Voorjaarsnota is de Kadernota waarin de integrale afwegingen en beleidsmatige keuzes voor het komende begrotingsjaar 2025, inclusief meerjarige doorkijk tot en met 2028, worden voorgelegd. De Kadernota bevat met name onvermijdelijke financiële ontwikkelingen en knelpunten. Hiermee geeft de Voorjaarsnota een actueel beeld van de financiële kaders voor de integrale afweging. De integrale afweging vindt op hoofdlijnen plaats en zal gezien de nog bestaande onzekerheden voor een belangrijk deel ook nog worden beïnvloed door de Septembercirculaire.
Wij verwachten daarom bij de meerjarenbegroting 2025 - 2028 een gedetailleerder financiële vertaling voor te leggen. De Kadernota is een richtinggevend document. Met de Kadernota geeft de raad aan het college de kaders mee waarbinnen de begroting moet worden opgesteld. Onze inzet is er op gericht om in de meerjarenbegroting 2025-2028 ambitie en realisme samen te brengen. Daarbij hanteren we het uitgangspunt dat de begroting reëel en structureel sluitend is en daarmee een goede basis vormt
4
voor de komende jaren. Dat betekent dat we soms ook noodzakelijke en pijnlijke keuzes moeten maken. We hebben een gezamenlijke uitdaging om Geertruidenberg een gemeente te laten zijn waar het prettig samenleven is. Iedereen kan en moet daar een bijdrage aan gaan leveren. Zelfredzaamheid is voor ons een belangrijk begrip. Dit zien we niet alleen terug in het sociaal domein, maar ook in de bijdrage die iedereen kan leveren aan onze gezamenlijke duurzaamheidsopgave. Bovendien spreken we inwoners en partners aan op hun eigen verantwoordelijkheid en stimuleren en faciliteren hun initiatieven. Binnen Powerport blijven we onverminderd inzetten om met onze partners tot een integraal en toekomstbestendig ontwikkelperspectief te komen. Dit leidt tot de versterking van de leefbaarheid en de brede welvaart in de regio. Met deze Kadernota laten we zien dat we naar de oproep van de gemeenteraad hebben geluisterd. In het sociaal domein, het programma Mens en Zorg, zetten we in op de beheersing van de kosten. Belangrijker nog, we zetten in op de beweging van maatwerkvoorzieningen naar laagdrempelige en vrij toegankelijke zorg, dichtbij in de wijk waarbij we uitgaan van de eigen kracht van onze inwoners. De aanzet hiervoor is de afgelopen jaren in gang gezet en gaat de komende jaren renderen.
Door slimme verbindingen tussen de programma’s Mens & Zorg, Wonen, Leefbaarheid en Duurzaamheid wordt het mogelijk om op meerdere strategische doelstellingen tegelijk vooruitgang te boeken en de benodigde bezuinigingen in het sociaal domein te realiseren. We zien kansen om de exploitatie en het gebruik van ons maatschappelijk vastgoed anders te organiseren. In het proces naar de begroting 2025 is dit nog een verkenningsopdracht. Wellicht is het mogelijk om in 2025 al wat zogenaamd ‘laaghangend fruit’ te plukken. In de kadernota 2026 kunnen we hiervoor in ieder geval met concretere voorstellen komen. Een andere verkenningsopdracht is om de weekmarkten en kermissen meer rendabel te maken door dit anders te faciliteren of de organisatie ervan (deels) in de samenleving te borgen. Gelet op bovenstaande ligt er ook een taak voor de organisatie om onze beperkte personele capaciteit en financiële middelen zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten. Uiteraard moet personeel, financiële middelen en onze ambitie met elkaar in balans zijn. Ook hierbij ontkomen we er niet aan dat er noodzakelijke en pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden. We staan voor grote uitdagingen Het is inmiddels algemeen bekend dat de meeste gemeenten in Nederland voor grote financiële uitdagingen staan.
Dat geldt ook voor Geertruidenberg en dat is in de afgelopen twee jaar ook met regelmaat met de gemeenteraad gedeeld en besproken. Al langere tijd was bekend dat gemeenten vanaf 2026 in verband met een andere verdeling van het gemeentefonds te maken zouden krijgen met forse financiële tekorten. Er werd in dit verband gesproken over het ravijn van 2026. De tot nu toe bekende circulaires van het Rijk wijzen daar nog steeds op en hebben de effecten zelfs iets naar voren gehaald zodat ook 2025 daardoor wordt geraakt. Dat verklaart de structurele tekorten die in de Kadernota te zien zijn. Daarnaast hebben we nog te maken met grote maatschappelijke uitdagingen. Denk aan de energiecrisis, de wooncrisis, de stikstofproblematiek, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, het Israëlisch-Palestijnse conflict en de gevolgen van de plannen van het nieuwe kabinet. Al deze ontwikkelingen hebben invloed op de gemeente Geertruidenberg, onze inwoners en onze ondernemers. Krapte op de arbeidsmarkt vraagt om het maken van realistische keuzes We verzetten veel werk ondanks het feit dat onze capaciteit, kennis en kunde niet altijd in balans zijn 5
met onze ambities en maatschappelijke uitdagingen. Daar waar het nog niet is gelukt kijken we opnieuw naar maatregelen om weer op koers te komen. Hoe dan ook remt het ons op onderdelen en zien we niet snel een verbetering in het kwantitatieve en kwalitatieve aanbod van mensen in de huidige arbeidsmarkt. Het aantrekken, binden en boeien van kundig personeel staat hoog op onze prioriteitenlijst omdat we weten dat ons succes afhankelijk is van de talenten die we aan ons kunnen binden en de mate waarin we hen kunnen inspireren en motiveren. Overheidsorganisaties en hun samenwerkingspartijen zullen als werkgevers steeds meer met elkaar in concurrentie komen om medewerkers te werven én te behouden. Hierdoor wordt de uitdaging om onze maatschappelijke opgaven uit te voeren nog groter en moeten we steeds vaker capaciteit en expertise inhuren. Tegelijkertijd ervaren we dat inhuur steeds kostbaarder wordt. Dit noodzaakt ons om realistische keuzes te maken. Duurzame Inrichting Openbare Ruimte Tot dusverre zijn financiële indicaties met betrekking tot de openbare ruimte bijna steeds ad hoc van aard. We komen weliswaar steeds iets beter aan de voorkant, maar we geraken de komende jaren pas echt in control wanneer de gemeenteraad de kaders voor de Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) heeft vastgesteld.
Er wordt op dit moment hard gewerkt aan meerdere duurzame scenario’s, waaruit de gemeenteraad een keuze kan gaan maken. Het gaat naar verwachting om forse bedragen, maar het is in deze fase nog niet mogelijk om de financiële impact van het DIOR te vertalen in de Kadernota.
6
2. Samenvatting Voorjaarsnota Zoals in de inleiding aangegeven is de Voorjaarsnota een document dat bestaat uit 3 onderdelen, te weten: a. Turap 2024-1 Enkele keren per jaar maakt het college een tussenrapportage voor de gemeenteraad. Hierin staat de stand van zaken rondom de uitvoering van de plannen en realisatie op budgetten uit de begroting. b. Meicirculaire 2024 De gemeente krijgt ongeveer 60% van haar inkomsten van het Rijk. Afhankelijk van het aantal inwoners, de oppervlakte en een aantal speciale omstandigheden krijgt elke gemeente een bijdrage uit het zogeheten Gemeentefonds: de algemene uitkering. Daarnaast ontvangt de gemeente diverse doeluitkeringen en specifieke uitkeringen. In de zogenaamde Meicirculaire van de Algemene Uitkering staan de voornemens van het Rijk. c. Kadernota 2024 In de Kadernota bepaalt de gemeenteraad de plannen en doelen voor de komende jaren. En ook hoeveel geld de gemeente daaraan uitgeeft. De raad stelt de Kadernota elk jaar vast. Bij de behandeling van de Kadernota kan de raad plannen aanvullen en nieuwe ideeën toevoegen (moties en amendementen). Uit de inventarisatie van alle financiële afwijkingen uit de Turap, de analyse van de Algemene Uitkering en de effecten van de Kadernota komen we tot de onderstaande financiële samenvatting. De samenvatting is indicatief.
Tussentijdse raadsbesluiten die op het moment van opstellen in het traject van besluitvorming zitten zijn in onderstaande tabel niet meegenomen, maar zullen worden ingebracht bij de actualisatie van de cijfers in de Najaarsnota. Onderdeel
2024 V/N
Beginstand 2024
175.000
V
2025 V/N
2026 V/N
2027 V/N
2028 V/N
503.000
V 2.215.000
N 2.202.000
N 2.202.000
N N
Turap 2024-1
2.270.000
N 1.675.000
N 1.789.000
N 1.894.000
N 1.894.000
Algemene Uitkering
365.000
V
946.000
V 2.609.000
V 2.328.000
V 2.385.000
V
Tussentelling vóór Kadernota
1.730.000
N
226.000
N 1.395.000
N 1.768.000
N 1.711.000
N
1.378.000
Kadernota Autonome / Wettelijke Ontwikkelingen
N 1.298.000
N 1.298.000
N 1.308.000
N
Kadernota Beleidsvoornemens, Nieuw beleid
842.000
V
163.000
V 2.065.000
V 3.306.000
V
Totaal
762.000
N 2.530.000
N 1.001.000
N
N
287.000
Een uitsplitsing van de tekorten in incidenteel en structureel laat de volgende cijfers zien: Incidenteel/Structureel
2024
V/N
2025
V/N
2026 110.000
V/N
2027
V
79.000
V/N
2028
V
V/N
Beginstand 2024 Incidenteel
1.914.000
N 1.647.000
N
79.000
V
Structureel
2.089.000
V 2.150.000
V 2.325.000
N 2.281.000
N 2.281.000
N
Incidenteel
611.000*
N
Structureel
1.659.000
N
N 1.789.000
N 1.894.000
N 1.894.000
N
365.000
V
V 2.609.000
V 2.328.000
V 2.385.000
V
Turap 2024-1 1.675.000
Algemene uitkering Structureel
946.000
Kadernota
7
Incidenteel
620.000
V
360.000
N
75.000
N
Structureel
1.156.000
N
775.000
N
842.000
V 1.998.000
V
N 1.027.000
N
250.000
N
4.000
N
79.000
V
V
V 2.280.000
N 1.005.000
N
208.000
V
Incidenteel
2.525.000
Structureel
795.000
265.000
* Incidenteel effect van Turap 2024-1 is indicatief.
8
3. Tussenrapportage 2024-1 3.1 Inleiding De Turap 2024-1 is het 1e onderdeel van deze Voorjaarsnota. Vanaf 2024 bevat de Turap naast het gebruikelijke financiële meerjarenperspectief ook een inhoudelijke toelichting per programma. In het inhoudelijke deel van de Turap wordt ingegaan op de voortgang van de inhoud van het programma, de financiële vertaling van de ontwikkelingen, de stand van zaken met betrekking tot de beleidsindicatoren en de investeringen van het begrotingsjaar. De voortgang wordt per programma nader toegelicht in de grijs gearceerde tekstblokken. Tevens wordt door middel van een kleurentabel de voortgang weergegeven waarbij groen staat voor "geen bijzonderheden", oranje staat voor "punt van aandacht" en rood geeft aan dat de uitkomst op dit moment nog onzeker is en mogelijk niet in dit begrotingsjaar gerealiseerd kan worden. In het onderdeel "afwijkingen reguliere taken" informeren wij u over de financiële ontwikkelingen vanaf medio november 2023 tot medio april 2024. Omdat het nog vroeg in het begrotingsjaar is, zijn er nog veel onzekerheden over hoe het jaar 2024 zich verder zal ontwikkelen. Dat is ‘normaal’ gezien al zo, omdat het jaar pas net gestart is, maar de ontwikkelingen (met een financieel effect) stapelen zich de laatste maanden heel sterk op.
Bij iedere financiële afwijking wordt zoals de afgelopen jaren gebruikelijk “kort maar krachtig” een toelichting op de afwijking opgenomen. Daar waar sprake is van significante inhoudelijke afwijkingen op de meerjarenbegroting 2024-2027 is de gemeenteraad in voorkomende gevallen tussentijds geïnformeerd via Raadsinformatiebrieven. Omdat de Turap 2024-1 wordt opgesteld in meerjarenperspectief, wordt daarmee ook een eerste opzet gepresenteerd van het financiële perspectief dat als basis kan dienen voor de Najaarsnota. Deze eerste tussenrapportage laat zien dat we voor financiële uitdagingen blijven staan. Het tekort voor 2024 en latere jaren is fors.
3.2 Programma's Programma 1 Opgave Leefbaarheid 1.1 Ontwikkelingen 1.1 Ambitie en strategie 1.1.1 Ambitie De centrale ambities van dit programma zijn verwoord in de strategische doelstellingen: verbeteren sociale cohesie, verhogen participatie en eigenaarschap, verbeteren openbare ruimte, verhogen veiligheid, verbeteren bereikbaarheid en stimuleren vergroening. Deze ambities dragen als totaal bij aan een verbeterde leefbaarheid van de fysieke leefomgeving in Geertruidenberg. Daarnaast worden vanuit de ambitie op kleinere schaal meerdere maatschappelijke effecten bereikt die de meerwaarde van het programma benadrukken. 1.1.2 Strategische doelstellingen Er zijn zes strategische doelstellingen voor dit programma. Deze worden kort toegelicht. 1. Verbeteren sociale cohesie De sociale samenhang in de wijk wordt verbeterd vanuit de focus op de openbare ruimte. Het 9
wijkgericht werken staat daarbij centraal, waarbij de gemeente aansluit op lokale behoeften met locatie specifieke oplossingen die daaraan bijdragen. 2. Verhogen participatie en eigenaarschap Inwoners, partners, organisaties en bedrijven denken mee over de woon- en werkomgeving en pakken zelf de regie om initiatieven op te pakken en te realiseren. Men draagt bij aan structurele oplossingen. De gemeente moet daarvoor als gezicht meer van de achterkant naar de voorkant komen. 3. Verbeteren openbare ruimte De beleving, de kwaliteit en de duurzaamheid van de openbare wordt verbeterd. Het ontwikkelen van een integraal programma openbare ruimte om daarmee de openbare ruimte op planmatige wijze toekomstbestending en duurzaam in te richten staat centraal voor de lange termijn. Op korte termijn wordt werk gemaakt van projecten waarin beleving, kwaliteit en duurzaamheid geborgd zijn. 4. Verhogen veiligheid Het verhogen van de veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) bij inwoners en het terugdringen van meetbare misdaadcijfers (objectieve veiligheid). De focus komt hierbij te liggen op specifieke probleemgebieden als jeugd en misdaad. 5. Verbeteren bereikbaarheid Geertruidenberg is en blijft goed en veilig bereikbaar, we investeren blijvend in onze bereikbaarheid. Dit focus ligt op auto- en fietsverkeer en het openbaar vervoer wordt verkend.
Ook bestaat aandacht voor de verlaging van het aantal ongevallen en mate van overlast door het verkeer. 6. Stimuleren vergroening Geertruidenberg creëert een groene(re) klimaat adaptieve(re) leef-, werk- en verblijfsomgeving. Toewerken naar meer kwalitatief groen door de basis op orde te krijgen en vanuit een vergroeningsagenda de groen- en klimaatadaptatie ambities te verwezenlijken. 1.1.3 Maatschappelijke effecten Per strategisch doel zijn maatschappelijke effecten geformuleerd. Maatschappelijke effecten geven de doorwerking van de inspanningen voor de buitenwereld weer van het strategisch doel. Deze effecten zijn meetbaar en zichtbaar. Ook wordt hiermee inzichtelijk dat inspanningen doelgericht moeten zijn om het gewenste positieve effect te verwezenlijken. Daarmee worden inspanningen die niet bijdragen aan een of meerdere doelstellingen irrelevant. Het begrijpen en evalueren van maatschappelijke effecten is essentieel bij het nemen van beslissingen binnen het programma. De maatschappelijke effecten (als onderdeel van de strategische doelen) zijn hieronder beschreven. 1. Verbeteren sociale cohesie a. Het aantal buurtactiviteiten in de openbare ruimte stijgt jaarlijks. Door meer sociale interactie en versterkte sociale banden dragen buurtactiviteiten die plaatsvinden in de openbare ruimte bij aan een betere sociale cohesie.
Bijvoorbeeld: buurtbarbecues, sporttoernooien, culturele optredens en workshops. b. Het aantal burgerinitiatieven voor de openbare ruimte stijgt jaarlijks. Door meer gehoor te geven aan lokale ideeën en aan te sluiten bij praktische behoeften in de openbare ruimte dragen burgerinitiatieven bij aan een betere sociale cohesie. Bijvoorbeeld: speeltuinen, plantsoenen en voorzieningen. c. De gemeente is voor de bewoners meer zichtbaar in de wijk. 10
Door als gemeente meer in contact te treden met de bewoners komen de echte verhalen naar boven en kan het beter aansluiten op de behoeften die zij hebben. Met de focus op de openbare ruimte en oog voor de andere thema’s. Bijvoorbeeld: wijktafels, beheerders en evenementen. d. Het aantal deelnemers aan bewonerscomités neemt jaarlijks toe. Doordat mensen in de buurt meer met elkaar in contact komen en het goede gesprek kunnen voeren over praktische behoeften schept dit een gezamenlijke band en is het een waardevolle manier om ideeën en behoeftes te toetsen. Bijvoorbeeld: bewoners van een straat of buurt. 2. Verhogen participatie en eigenaarschap a. Onderhoud door bewoners aan de openbare ruimte stijgt jaarlijks. Door de samenwerking op te zoeken met enthousiaste bewoners die medeverantwoordelijk willen zijn voor de staat van de openbare ruimte ontstaat een nieuwe vorm van vertrouwen en eigenaarschap. Bijvoorbeeld: uitdaagrecht, intentieverklaringen en overeenkomsten. b. Meldingen over de openbare ruimte die samen worden opgelost stijgt jaarlijks. Door de meldingen voor de openbare ruimte beter te stroomlijnen ontstaat het perspectief om meldingen als een gratis advies te beschouwen. Om daarmee participatief na te denken over oplossingen met gedeeld eigenaarschap. Bijvoorbeeld: oriënterende gesprekken, samenwerken, vraag achter de vraag herleiden. c.
Over projecten en/of herinrichting van de openbare ruimte denken inwoners aan de voorkant structureel mee. Door participatie als standaard te beschouwen bij projecten en/of herinrichtingen van de openbare ruimte sluit de oplossing beter aan op lokale behoeften en ontstaat vervolgens meer eigenaarschap over het eindresultaat. Bijvoorbeeld: participatiebeleid, uitbreiden van participatievormen, strakke participatieprocessen. 3. Verbeteren fysieke aspecten openbare ruimte a. De beleving van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks. Met een verbeterde beleving zullen mensen meer begrip hebben voor de (beleidsmatige) ruimtelijke keuzes en de doorwerking daarvan. Ook wanneer de kwaliteit hetzelfde blijft kan de beleving verbeteren. Bijvoorbeeld: communiceren over beleid, aansluiten op lokale beleving, maatwerk. b. De kwaliteit van de werkzaamheden in de openbare ruimte verbetert jaarlijks. Door te werken vanuit een meerjarig uitvoeringsprogramma is het beter mogelijk om de werkzaamheden in de openbare ruimte op elkaar af te stemmen en met toenemende mate eenduidig kwaliteitsniveau te creëren. Bijvoorbeeld: hogere kwaliteitseisen wegen, variatie tussen fysieke aspecten, leidraad openbare ruimte. c. De duurzame inrichting van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks.
Door duurzaamheid altijd te koppelen aan werkzaamheden in de openbare ruimte ontstaat stap voor stap een duurzame inrichting van de fysieke aspecten in de openbare ruimte. Bijvoorbeeld: groene straat van de toekomst, klimaatadaptieve parkeerplekken, circulaire materialen. 4. Verhogen van veilige woon- en werkomgeving a. De veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) in de openbare ruimte verhoogt jaarlijks Door zicht hebben op de mate waarin mensen zich veilig of onveilig weten én voelen wordt het mogelijk om dit te verbeteren. De beleving is persoonlijk en kan zich op verschillende manieren uiten via het ‘denken-voelen-doen' of 'veraf-dichtbij’. Mogelijke maatregelen zijn bijvoorbeeld: voorlichting en educatie.
11
b. Criminaliteit (objectieve veiligheid) in de openbare ruimte daalt jaarlijks Het aantal strafbare incidenten in de openbare ruimte moet verminderen. De meest urgente misdaadcijfers vormen de aanleiding om hier actief op te sturen en prioriteren. Bijvoorbeeld: interveniëren bij terugkerende gevaren, vandalisme, samenwerking. c. Jeugdproblematiek in de openbare ruimte daalt jaarlijks De jeugd is een kwetsbare doelgroep. Het is wenselijk om hen meer perspectief te bieden en tegelijkertijd de overlast te verminderen. Daarmee worden voorwaarden gecreëerd om hier jaarlijks stappen in te maken. Dit kan bijvoorbeeld door: hangplekken, handhaving, voorzieningen. d. De fysieke veiligheid verbetert door een betere ruimtelijke inrichting Door het centraal stellen van fysieke veiligheid in de openbare ruimte wordt nagedacht hoe de ruimtelijke inrichting kan bijdragen aan meer veiligheid en minder overlast. Daarmee kan worden voorkomen dat vernielingen, verloedering, bedreigingen en ongelukken optreden. Bijvoorbeeld: multifunctioneel ontmoetingspunt, verlichting en open pleinen. 5. Verbeteren bereikbaarheid a. Het aantal verkeersongelukken verlaagt jaarlijks Door vanuit de mobiliteitsvisie fysieke en sociale maatregelen uit te voeren wordt een directe bijdrage geleverd aan het verminderen van verkeersongelukken. Bijvoorbeeld: inrichting kruispunten, stoplichten, oversteekpunten. b.
De mate van verkeersoverlast verlaagt jaarlijks Door vanuit de mobiliteitsvisie fysieke en sociale maatregelen uit te voeren die een directe bijdrage leveren aan het verminderen van de verkeersoverlast. Bijvoorbeeld: drempels, bebording, flitspalen. c. De bereikbaarheid in, van en naar de gemeente verbetert jaarlijks Door vanuit de mobiliteitsvisie fysieke en sociale maatregelen uit te voeren die een directe bijdrage leveren aan het verbeteren van de bereikbaarheid. Bijvoorbeeld: sluiproutes, fietsroutes, aansluiting snelwegen. 6. Stimuleren vergroening a. Elke straat van de toekomst wordt 10% groener Door bij elk project en/of herinrichting in de openbare ruimte vergroening als uitgangspunt te nemen ontstaan de groene straten van de toekomst. Groen staat altijd centraal. Bijvoorbeeld: klimaatadaptieve maatregelen, groen in ontwerpen en innovaties. b. Het areaal groen breidt jaarlijks uit Door meer groen toe te voegen ontstaat een groter groenareaal en daarmee een klimaatadaptieve en biodiverse gemeente. We denken hierbij aan o.a. de ontwikkeling van een ecopark. Andere voorbeelden zijn: nieuwe bomen planten en groene erfafscheidingen in het buitengebied. c. Verhogen van welzijn door groen stijgt jaarlijks Door de nadruk op welzijn te leggen wordt het inzichtelijk dat groen niet alleen fysieke bijdragen levert, maar dat het ook de mentale gezondheid van de inwoners verbetert.
Ook nodigt het uit te om te bewegen en ontspannen. Bijvoorbeeld: groencampagne, groenroutes, kwaliteit van bestaand groen. d. Meer bewustzijn over meerwaarde groen en biodiversiteit Door het bewustzijn van de inwoners te vergroten gaan ze de waarde van groen inzien. Door
12
veranderend groenbeleid vraagt het nadrukkelijk de aandacht om de bewoners mee te nemen in het beleid. Bijvoorbeeld: groensafari’s, communiceren over het beleid, brochures biodiversiteit 1.2 Aanpak 1.2.1 Programmalijnen Voor alle inspanningen vanuit het programma geldt dat sprake is van een (door)ontwikkeling die leidt tot maatschappelijk effect. Per jaar wordt daarbij de beoogde verzameling van inspanningen met de bijbehorende effecten geëvalueerd. De programmalijnen worden gevormd door het samenspel tussen de 6 strategische doelen en de 6 veranderprocessen. Dit leidt tot onderstaande samenvatting van inspanningen resultaten. 1. Integraal wijkgericht samenwerken -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 De focus in dit veranderproces ligt op het anders organiseren van het Wijkgericht SAMENwerken. De bevinding is dat dit een succesvol initiatief is, maar dat het in essentie een vrij smalle insteek heeft (initiatieven in de openbare ruimte), terwijl op de wijktafels een breed scala aan onderwerpen langskomen. Het is waardevol om ook de andere wijkgerichte initiatieven te verbinden aan Wijkgericht SAMENwerken om zo nog beter aan te sluiten op de leefwereld van de inwoners. Waardevolle toevoegingen daarbij zijn het datagericht werken en het inzoomen op buurtniveau.
Met datagericht werken worden analyses rijker doordat objectieve cijfers worden gekoppeld aan bestaande lokale informatie. Door in te zoomen op buurtniveau kan beter worden aangesloten op bestaande variaties in de openbare ruimte. Nr.
Inspanningen
Resultaat
1a
Datagericht werken
Objectieve informatie als basis voor wijkgericht werken.
1b
Verbreden van wijkgericht samenwerken
Verschillende initiatieven komen samen onder één vlag.
1c
De wijken én de buurten centraal stellen
Vanuit de wijken nader inzoomen op de differentiatie in de buurten.
1d
Als één gemeente communiceren
Duidelijkheid voor bewoners op alle onderwerpen in de openbare ruimte.
1e
Kracht van bestaande initiatieven gebruiken
Continuïteit bij initiatieven die goed lopen.
Realisatie voortgang
Realisatie financiën
In de gemeente zijn we op allerlei vlakken actief in wijken en buurten. We krijgen steeds een beter beeld bij de meerwaarde daarvan voor ons eigen werk. Dat vraagt een andere manier van denken en bepaalde afdelingen zijn hierin al verder dan anderen. Wel duidelijk is dat het vrijwel altijd waardevol is om na te denken over het perspectief van de inwoners en hoe hier vanuit een bepaald beleidsveld op aangesloten kan worden. Helpend hierbij zijn de eerste stappen in meer datagerichte wijk- en buurt analyses van wat lokaal opvalt en nodig is. Aandachtspunt is om nog meer integraliteit te borgen tussen het wijkgericht werken in het sociaal domein en het buurtgericht werken bij leefbaarheid. 2. De buurt in -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 Aan de voorkant in contact komen met buurtbewoners biedt allerlei voordelen voor zowel de inwoners als de gemeente. Door te buurten in de buurt ontstaat wederzijds begrip voor behoeftes en keuzes. Op verschillende vlakken zijn wij als gemeente al structureel aanwezig in de buurten, maar de inwoners ontgaat dit vaak. Door hier een actieplan voor op te stellen en eenduidig te communiceren over de buurtagenda gaat een structurele samenwerking tussen de inwoners en de gemeente ontstaan.
De gemeente heeft 4 wijken en 17 buurten, door elke buurt 2x per jaar 1 week in het zonnetje te zetten kan hier vanuit alle wijkgerichte opgaven in de gemeente op worden
13
aangehaakt. Vanuit de beheerders en wijkvoormannen wordt al gewerkt met onderhoudscycli in deze buurten, hier wordt op aangehaakt. Tegelijkertijd biedt dit een haakje om de Geertruidenberg App opnieuw te positioneren als enige ingang voor officiële meldingen. Nr.
Inspanningen
Resultaat
2a
Datagericht werken
Objectieve informatie als basis in elke buurt.
2b
Buurtagenda voor ‘Buurten in de buurt’
Heel het jaar zichtbaar in de buurt vanuit verschillende thema’s tegelijk.
2c
Op alle onderwerpen van de openbare ruimte in contact met bewoners
Wederzijdse toename van kennis over en vertrouwen in de openbare ruimte.
2d
Één ingang meldingen openbare ruimte
Duidelijkheid voor bewoners. Lagere werkdruk gemeente.
2e
Werkwijze integreren in bestaande werkprocessen
Eigenaarschap bij betrokken medewerkers in openbare ruimte.
Realisatie voortgang
Realisatie financiën
In 2024 zijn we gestart met de pilot 'Samen sterk in uw buurt'. Daarmee hebben we inmiddels de eerste 17 buurten (en alle wijken) doorlopen op een drietal onderwerpen: afval, civiel onderhoud en Wijkgericht SAMENwerken. De drijvende kracht is de doorontwikkeling van Wijkgericht SAMENwerken, waarbij meerdere disciplines zijn betrokken die meerwaarde ondervinden van het lokaler werken in buurten. Dit bevalt tot nu toe goed en het is waarschijnlijk dat deze pilot alleen maar verder wordt uitgebreid. De benadering is bewust nu nog relatief smal, daarom zijn nog stappen te zetten in het in contact treden met inwoners op alle relevante onderwerpen. Hier is in het kader van de pilot bewust voor gekozen en te leren door te doen. Op dit onderwerp bestaat veel enthousiasme in de eigen organisatie. Ook zijn stappen gemaakt in het gebruik van de Geertruidenberg App. Inwoners weten het steeds beter te vinden als meest voorname ingang voor meldingen en klachten, dit zorgt voor eenduidige werkwijze. 3. Meerjarige duurzame inrichting openbare ruimte -> Strategisch doel 3, 5, 6 Het is een lang gekoesterde wens om meer in controle te zijn voor de lange termijn inrichting van de openbare ruimte.
Landelijk gezien wordt dit geborgd door de volgende producten: DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte), LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) en DUOR (Duurzaam Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte). In het programma wordt hier de komende periode veel inzet op gepleegd. Waarbij DIOR en LIOR de voorlopers zijn van het UIOR. Eerst moet immers keuzes gemaakt worden over de gewenste inrichting van de openbare ruimte voordat dit invulling krijgt in een uitvoeringsprogramma. Uiteindelijk leidt dit tot heldere beleidsmatige keuzes, een leidraad o.b.v. het beleid voor werkzaamheden door aannemers en een meerjarig uitvoeringsprogramma voor interne werkzaamheden voor de komende decennia. Nr.
Inspanningen
Resultaat
3a
Opstellen en vaststellen van DIOR
Integraal beleidskader voor duurzame inrichting van de openbare ruimte.
3b
Opstellen en vaststellen van LIOR
Inrichtingseisen aan de openbare ruimte aan de hand van een leidraad.
3c
Opstellen en vaststellen van DUOR
Meerjarig uitvoeringsprogramma voor de openbare ruimte.
Realisatie voortgang
Realisatie financiën
-
-
Het proces van de Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) en Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) zijn na de zomer van 2023 gestart. Hier is gekozen voor een stevig en degelijk proces, om dit onderwerp de aandacht te geven die het verdient. In de eerste fase zijn analyses gemaakt van alle civiele assets binnen de gemeente. Dit heeft o.a. betrekking op areaal, beeldkwaliteit en technische kwaliteit. Op basis van deze informatie worden vervolgens scenario's
14
opgesteld om te bepalen hoe wij als gemeente willen hoe de openbare ruimte van de toekomst eruit ziet. Dit zal in het najaar van 2024 zijn afgerond. Op basis van de gekozen scenario's wordt het mogelijk om te komen tot een meerjarig uitvoeringsprogramma (DUOR). 4. Duurzame koppelkansen projecten -> Strategisch doel 2, 3, 5, 6 Met de duurzame inrichting van de openbare ruimte is de (integrale) inhoud van de projecten in de openbare ruimte geborgd. Tot die tijd is aandacht gevraagd voor de projecten op de kortere termijn. De behoefte bestaat om meer in control te komen verschillende doelstellingen meer in samenhang te benaderen. Dit krijgt vorm door vanuit een uniform format te werken waarin de werkvoorraad van projecten is weergegeven, inclusief bijbehorende koppelkansen. Om dit in de praktijk goed te laten verlopen is een professionalisering nodig van het projectmatig werken en zijn vernieuwde (integrale) werkprocessen nodig. Nr.
Inspanningen
Resultaat
4a
Format voor de werkvoorraad van projecten
Eenduidig overzicht waarin de status van alle civiele projecten zijn weergegeven.
4b
Koppelkansen (duurzame en regulier) benutten in projecten
Structureel borgen van koppelkansen bij nieuwe projecten.
4c
Werkproces civiele projecten en gebiedsontwikkelingen
Eenduidige werkwijze bij projecten en voor de afstemming tussen clusters.
Realisatie voortgang
Realisatie financiën
Voor alle projecten die in de openbare ruimte plaatsvinden liggen voor de totstandkoming van het DIOR en DUOR al kansen op het gebied van structuur en duurzame koppelkansen. Inmiddels zijn voor de desbetreffende jaren de projecten in beeld gebracht. De bijbehorende koppelkansen zijn in de meeste gevallen geïdentificeerd, maar het blijkt in praktijk nog niet altijd makkelijk om die te waarborgen. Inmiddels zijn wel al een paar projecten onder uitvoering met klimaatadaptieve oplossingen. Ook komt het voor dat een koppelkans tot vertraging of hogere kosten ledit, waardoor de meerwaarde niet altijd evident is. De aanpak is vooral gestoeld op het inzichtelijk hebben van de werkvoorraad, vervolgens koppelkansen te signaleren en daar vervolgens een goede afweging voor te maken. 5. Veiligheid in de openbare ruimte -> Strategisch doel 3, 4 De focus van het programma Leefbaarheid ligt op buiten; de openbare ruimte. Dit geldt ook voor veiligheid. Daarbij zijn enkele aspecten die voor veiligheid in de gemeente het meest in het oog springen. Hier wordt de focus op gelegd, om daarmee ruimte te scheppen aan verbetering op deze aspecten naast de vele operationele werkzaamheden die van toepassing zijn voor het borgen van veiligheid. Het betreft beleving, jeugdproblematiek en fysieke inrichting. Allemaal in relatie tot de openbare ruimte. Nr.
Inspanningen
Resultaat
5a
Datagedreven werken
Inzicht in de objectieve en subjectieve veiligheidsbeleving van inwoners.
5b
Interne samenwerking voor jeugdoverlast- en criminaliteit
Elkaars energie en inzet benutten door verschillende perspectieven aan elkaar te koppelen.
5c
Aansluiten bij het Buurten in de buurt
Veiligheidsissues in de buurt komen stelselmatig boven water.
5d
Veiligheid in de openbare ruimte in kaart
Informatie over de meest voorname knelpunten op het gebied van veiligheid in de openbare ruimte.
Realisatie voortgang
Realisatie financiën
15
In de afgelopen periode zijn geen grote stappen gezet op het gebied van veiligheid in de openbare ruimte. De meeste werkzaamheden worden verricht in de lijn en zijn incident gedreven. Mede vanwege personele ontwikkelingen is het nog niet goed gelukt om boven het dagelijkse uit te stijgen en tot inzichten te komen rondom objectieve en subjectieve veiligheidsbeleving of veiligheidsknelpunten in de openbare ruimte. De financiële consequenties zijn minimaal, omdat hier geen bijbehorende budgetten aan gekoppeld waren. Wel is meer capaciteit vrijgemaakt voor de boa's, hetgeen een positieve invloed heeft op het aspect veiligheid. 6. Datagredeven werken -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 De wens om meer datagedreven te werken komt terug in alle strategische doelstellingen, programmalijnen en maatschappelijke effecten. Met het datagedreven werken ontstaat, naast de praktische inspanningen, een objectiever beeld van de effecten die worden nagestreefd. Aan de voorkant helpt het om de behoeften beter te kunnen duiden, maar het is ook helpend in de analyses van specifieke inspanningen. Daarmee worden inspanningen doelmatiger en is de ruggengraat van de monitoring van het programma. Het datagedreven werken heeft tot nu toe vooral vorm gekregen in het analytischer werken.
In de wijken en buurten wordt gekeken naar inwonersprofielen, de database van meldingen en historische wijkinitiatieven. Wel kan aan de datakant nog stappen gezet worden wat betreft standaardisatie.
1.2 Financiële vertaling ontwikkelingen In onderstaande tabel staan de ontwikkelingen/veranderingen t.o.v. voorgaande begrotingen/de kadernota. Pr.
Programmalijn
Omschrijving Programmalijn
Begroting 2024
V/N
Toelichting
P1
1.2
Gebiedsvisie amoveringslocaties 150 Kv
0
n.v.t.
n.v.t.
P1
1.3
Beschoeiing watergangen**
60.000
Geen afwijking
Inventarisatie wordt op dit moment opgestart.
P1
1.5-1
Projectleider A27**
110.000
Geen afwijking
Loopt
P1
1.5-2
Parkeerbeleid actualiseren**
55.000
N=6.000
Parkeerbeleid is boven budget gegund
P1
1.5-3
Bebording waterwegen**
47.000
Geen afwijking
Volgt later
P1
1.6-1
Beheercapaciteit*
80.000
Geen afwijking
Is structureel toegevoegd aan formatie, vacature is ingevuld
P1
1.6-2
Actualisatie beheergegevens en databeheer openbare ruimte**
180.000
Geen afwijking
Opdracht is uitgezet en loopt , eindafrekening volgt later.
P1
Totaal
532.000
* Structurele uitgaven t.b.v. extra capaciteit ** Dekking uit Vrije Algemene Reserve Voor het programma Leefbaarheid zijn zeven ontwikkelingen voorzien. Het merendeel van de ontwikkelingen zijn eenmalige uitgaven voor 2024 dat grotendeels wordt gedekt uit de Vrije Algemene Reserve . De programmalijnen voor Leefbaarheid zijn sociale cohesie (1.1), participatie en
16
eigenaarschap (1.2), openbare ruimte (1.3), veiligheid (1.4), mobiliteit (1.5) en vergroening (1.6). De meeste ontwikkelingen zijn van toepassing voor mobiliteit en vergroening.
1.3 Toelichting op de tabel P1.2 Gebiedsvisie amoveringslocaties 150 Kv Inrichtingsplan voor vrijkomende locaties nabij hoogspanningsmasten van de 150 kV lijn binnen Geertruidenberg en Raamsdonksveer. Met als doel de ruimtelijke kwaliteit van deze gebieden te waarborgen of te verbeteren. Dit project krijgt invulling in 2025. P1.3 Beschoeiing watergangen: Inventariseren van status gemeentelijke beschoeiingen langs watergangen, met bijbehorend handelingsperspectief. De inventarisatie is opgestart en later dit jaar worden de resultaten verwacht. P1.5-1 Projectleider A27: Externe capaciteit voor het project van de A27. Projectleider is ingehuurd en voert de werkzaamheden uit voor dit project. P1.5-2 Parkeren: Opvolging van motie waarbij door de Raad is besloten dat het parkeerbeleid in 2024 geactualiseerd wordt. De opdracht voor het parkeerbeleid is aanbesteed en gegund. De werkzaamheden liggen op schema. Bij de Turap 2 zal het actuele noodzakelijke budget worden aangepast. P1.5-3 Bebording waterwegen: Eenmalig op orde brengen van de vaarwegbebording langs de Donge. Nog niet mee gestart, werkzaamheden volgen later. P1.6-1 Beheercapaciteit: Om de ambities meer houvast te geven is structureel extra beheercapaciteit nodig. Door het verzamelen, organiseren en openen van data en daarmee productiviteit, efficiëntie en besluitvorming te verbeteren van alles in de openbare ruimte.
Is structureel toegevoegd aan formatie, vacature is ingevuld. P1.6-2 Beheergegevens en databeheer: Van de openbare ruimte zijn nog niet alle beheergegevens op orde in Geertruidenberg en Raamsdonksveer, na een geslaagde pilot in 2022/2023 is dit wel het geval in Raamsdonk. Continuering van de pilot en afronding van het totale areaal. De opdracht is uitgezet en wordt momenteel uitgevoerd. Prognose is dat we ruimschoots onder de 180 k blijven. Bij de opstelling van de Turap 2 zal de raming worden geactualiseerd.
1.4 Beleidsindicatoren Onderstaande tabel is geactualiseerd op basis van de begrotingswijziging van het collegeakkoord. De wijzigingen hebben relatie met de aangescherpte maatschappelijke effecten bij de strategische doelen. Voor de meeste beleidsindicatoren is het streven de het cijfer, het aantal of het % stijgt. Voor een enkele is daling het gewenste effect op de langere termijn.
17
Meest Beoogd Aanpassing recente 2024 TR meting
Strategisch doel
Beleidsindicatoren
1. Verbeteren van de sociale cohesie
-
% tevredenheid over thuis voelen in de gemeente
79,8%
80%
-
% tevredenheid in klaar staan voor elkaar
58,9%
60%
-
Aantal wijkbudgetten aangevraagd (t.b.v. buurtactiviteiten)
9
20
10 (2023)
-
Aantal burgerinitiatieven
22
70
55 (2023)
-
Aantal acties vanuit de wijktafels
39
50
-
Aantal bewonerscomités
33
50
Cijfer betrekken en samenwerken
5.9
6.0
-
Aantal onderhoudsovereenkomsten met inwoners
15
25
-
Aantal meldingen ideeën wijk & buurt
12
20
-
Cijfer zorg voor woon- en leefomgeving
6.6
6.8
-
% tevredenheid in schoon en netjes
54,8%
60%
-
Aantal meldingen afval
381
300
-
% tevredenheid over geen dingen kapot in openbare ruimte
69,1%
70%
Aantal meldingen civiel openbare ruimte (wegen, riolering, groen, verlichting, voorzieningen)
2779
2500
*
10
2.
Verhogen inzet en eigenaarschap -
3. Verbeteren fysieke aspecten openbare ruimte
4.
5.
6.
Verhogen veiligheid
Verbeteren bereikbaarheid
Stimulering vergroening
-
Aantal duurzame koppelkansen benut in openbare ruimte
-
% tevredenheid in veilig in de buurt
89%
90%
-
% tevredenheid in van overlast buurtbewoners
67%
70%
-
Aantal initiatieven voor veilige fysieke inrichting
*
5
-
Aantal meldingen handhaving en overlast (totaal)
1522
1250
-
% tevredenheid in verkeersveiligheid
72%
75%
-
Aantal aanrijdingen met letsel
20
10
-
Aantal ongevallen met materiele schade
100
50
-
Aantal meldingen verkeersveiligheid
125
62
-
Aantal meldingen parkeer- en verkeersoverlast
593
500
-
% tevredenheid in genoeg groen
66,5%
70%
-
% tevredenheid in onderhoud van groen
49,9%
55%
-
Aantal meldingen groen
1001
800
-
Aantal bomen
- Groen van het oppervlak van de gemeente (exclusief agrarisch)
13.321 13.421 26,3% (2022)
* Zaken waar data nu nog ontbreekt, maar dit nader wordt onderzocht.
1.5 Investeringen In de volgende tabel zijn de mutaties op de investeringen van programma 1 opgenomen.
18
28%
34 (2023)
17 (2023)
Begroot
Wijziging
Nieuw Krediet omschrijving begroot
Toelichting - Besluit
€ 50.000
€ 25.000
€ 75.000 24 Shovel
Marktonderzoek wijst uit dat het budget verhoogd moet worden. Besluit: Krediet met € 25.000 verhogen.
€ 99.000
- € 17.000
€ 82.000 24 Houten brug Commandeurstraat
Begroot bedrag te hoog ingeschat. Besluit: Krediet met € 17.000 verlagen.
€ 33.000
€ 17.000
€ 50.000 24 Houten brug Koningspark
Begroot bedrag te laag ingeschat. Besluit: Krediet met € 17.000 verhogen.
€ 100.000
24 Fiets en wandelroute Markt € 100.000 Geertruidenberg
Verbeteren verkeersveiligheid voor het langzaamverkeer conform extra opdracht vanuit de raad. Besluit : Nieuw krediet opnemen van € 100.000.
€0
€ 19.732
€ 1.000.000
- € 19.732
-€ 1.000.000
€ 0 20 Onderkomen zeeverkenners Mafeking.
Met het besluit van 14 maar 2024 is een nieuw krediet beschikbaar gesteld voor de nieuwbouw op een andere locatie. Het huidige (voorbereidings) krediet voor de verbouwing op van de loods aan de Statenlaan kan hiermee komen te vervallen. Besluit: Krediet met € 19.732 verlagen en krediet afsluiten.
24 Reconstructie Kruising Stationsweg Gasthuisstraat -Plantsoen
Het reeds beschikbaar gestelde krediet van €1.000.000 t.b.v. de reconstructie van de blackspot Gasthuisstraat-StationsstraatPlantsoen in te trekken. In een RIB is nadere informatie verstrekt. Besluit: Krediet in te trekken.
24 reconstructie van de blackspot MaasdijkCollegeweg
Een krediet van €1.000.000 t.b.v. de reconstructie van de blackspot MaasdijkCollegeweg beschikbaar te stellen. In een RIB is nadere informatie verstrekt. Besluit : Nieuw krediet opnemen van € 1.000.000.
€0
€ 0 € 1.000.000 € 1.000.000
1.6 Afwijkingen reguliere taken In onderstaande tabel worden de belangrijkste afwijkingen op de meerjarenbegroting 2024-2027 toegelicht. In beginsel worden afwijkingen toegelicht wanneer het bedrag groter is dan € 25.000. Indien er sprake is van afwijkingen lager dan € 25.000 maar van politiek bestuurlijke importantie worden deze afwijkingen eveneens toegelicht. Afwijkingen lager dan € 25.000, zuiver administratieve mutaties of budgettair neutrale mutaties, zijn wel opgenomen in de begrotingswijziging. Omschrijving
V/N
2024
V/N
2025
V/N
2026
V/N
2027
Plantsoenen en parken: Personeel Mid Zuid Algemene prijsindexering 9,8% per 1 januari 2024. Verhoging heeft een structureel karakter.
N
79.000
N
79.000
N
79.000
N
79.000
Plantsoenen en parken: Onderhoud Gazons Verhoging uitvoeringskosten maaien gazons en bloemrijk gras. 2024 incidentele verhoging € 50.000 en vanaf 2025 structureel verhoging € 128.000.
N
50.000
N
128.000
N
128.000
N
128.000
Saldo van de opgavemutaties > 25.000
N
129.000
N
207.000
N
207.000
N
207.000
Saldo van de opgavemutaties < 25.000
V
71.000
V
91.000
V
91.000
V
91.000
Totaal Saldo van de opgavemutaties
N
58.000
N
116.000
N
116.000
N
116.000
19
Programma 2 Opgave Duurzaamheid 2.1 Ontwikkelingen 2.1 Ambitie en strategie 2.1.1 Ambitie Onze hoofddoelstelling De centrale ambitie en hoofddoelstelling van dit programma is: een duurzaam, fossielvrij, circulair en klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder. Dit programma draagt daarmee bij aan een duurzaam en toekomstbestendig Geertruidenberg. Waar we nu én in de toekomst fijn met elkaar kunnen wonen, werken en recreëren. 2.1.2 Strategische doelstellingen Duurzaamheid is een breed begrip. Als gemeente richten wij ons op vier grote thema’s: 1. Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 of eerder We werken aan een toekomstbestendig energiesysteem in onze regio. We verminderen onze energiebehoefte door in te zetten op besparing. De energievraag die overblijft vullen we in door duurzame energie op te wekken. 2. Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam We stimuleren actieve mobiliteit (lopen en fietsen), zorgen voor aantrekkelijk openbaar- en deelvervoer en schakelen om naar elektrische voertuigen of voertuigen op hernieuwbare brandstoffen. 3. Een circulair Geertruidenberg in 2050 We gooien per inwoner veel minder weg. Het afval dat overblijft scheiden we slim, zodat we het kunnen opwaarderen en hergebruiken als grondstof. We geven het goede voorbeeld en kopen circulair in.
We experimenteren met het verbinden van reststromen in de gemeente en zetten in op bewustwording. 4. Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder We vergroenen onze gemeente; zo voorkomen we hittestress, herstellen we het ecosysteem en stimuleren we biodiversiteitsherstel. We verbeteren onze bodem- en waterkwaliteit. Ruimte voor ‘groen’ en ‘blauw’ wordt leidend in onze ruimtelijke plannen. We maken onze gemeente klaar voor meer extreme weersomstandigheden. 2.1.3 Maatschappelijke effecten Deze vier thema's zien we als de programmalijnen voor het programma duurzaamheid. Per programmalijn formuleren we een aantal maatschappelijke effecten die we willen bereiken:
20
1.
Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 a. Een toegankelijk, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem b. 33% warmtebesparing t.o.v. 2018 in 2050, 15% in 2030 c. 100% van de verbruikte energie wordt duurzaam opgewekt in 2050
2.
Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam a. Een volledig dekkende oplaadinfrastructuur b. Meer deelvervoer en daarmee minder auto’s c. Duurzame voertuigen (elektrisch en waterstof) zijn de norm d. Per fiets en te voet is zo aantrekkelijk
mogelijk 3.
Een circulair Geertruidenberg in 2050 a. 100% hergebruik primaire grondstoffen in 2050, 50% in 2030 b. Geen restafval meer in 2050, maximaal 30 kg in 2030 c. 50% minder gebruik primaire grondstoffen in 2030
4.
Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder a. Herstel ecosysteem en biodiversiteit b. Geen hittestress én wateroverlast in 2050 c. Vergroende omgeving, meer m2 groen van hoogwaardigere kwaliteit t.o.v. 2023 d. Verbeterde luchtkwaliteit t.o.v. 2023
2.1.4 Afbakening In dit programma beperken we ons tot de vier genoemde hoofdthema’s: energietransitie, duurzame mobiliteit, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Leidend voor dit programma is het overzicht op de volgende pagina (figuur 2) Er zijn andere inhoudelijke thema’s en beleidsvelden die direct te maken hebben met het thema duurzaamheid of er nauw mee verwant zijn. Projecten en inspanningen in dit programma zorgen wellicht voor effecten op andere thema’s, zoals gezondheid en leefbaarheid. En voor het behalen van doelen in dit programma zijn wij bijvoorbeeld afhankelijk van keuzes die gemaakt worden in ruimtelijke ordening en beheer. In hoofdstuk 3.4 gaan wij verder in op de relatie en overlap met andere beleidsthema’s
2.2 Aanpak De transitie naar een toekomstbestendige en duurzame gemeente kenmerkt zich door onzekerheden en is per definitie niet te vangen in een blauwdruk of vastomlijnd stappenplan. Geertruidenberg is, 21
net als andere gemeenten, volop aan het leren en experimenteren hoe zij haar duurzame doelen gaat realiseren. We gaan zo doelmatig mogelijk aan de slag, maar we weten ook dat een transitie niet lineair verloopt. Dit programma geeft aan wat er nodig is om dat iteratieve proces van een transitie aan te gaan, met de kennis van vandaag. Het houdt rekening met ontwikkelingen, onzekerheden en afhankelijkheden van andere partijen. Het gaat uit van de lokale sterktes van Geertruidenberg en focust op wat wij nu kunnen en moeten doen om de transitie naar een duurzame gemeente te versnellen. We richten ons op de maatregelen en activiteiten die de meeste impact hebben. En kijken wat we op korte termijn kunnen doen om de transitie naar een duurzame gemeente op lange termijn zo gemakkelijk mogelijk te laten verlopen. De aanpak zoals hierboven beschreven is nog steeds van kracht. Het centrale vertrekpunt voor alle maatregelen en activiteiten die we treffen zijn de onderstaande programmalijnen, waarbij dus altijd een afweging wordt gemaakt ten aanzien van de meerwaarde voor de strategische doelen en maatschappelijke effecten. 2.2.1 Programmalijnen 1. Energietransitie De energietransitie bestaat op hoofdlijnen uit twee onderdelen: de omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen en het verminderen van onze energiebehoefte.
Deze twee onderdelen zijn allebei een grote uitdaging, maar hangen wel nauw met elkaar samen. We behandelen ze daarom onder één programmalijn, maar werken wel aparte doelen en projecten uit. Naar een toekomstbestendig energiesysteem De omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen bestaat uit een aantal stappen: - Het duurzaam opwekken van energie, bijvoorbeeld met zonnepanelen; - Het aanpassen van de huidige energie infrastructuur naar een toekomstbestendige infrastructuur, waaronder de uitfasering van aardgas; - Het opslaan van energie om de ongelijktijdigheid van vraag en aanbod te kunnen regelen. Afgelopen jaren hebben we in Geertruidenberg al hard gewerkt om dit mogelijk te maken. Er liggen steeds meer zonnepanelen op onze daken en op het water en we hebben in de regio nieuwe plannen gemaakt voor de energietransitie in de RES 1.0. Komend jaar werken we toe naar de RES 2.0 waarin we alle ontwikkelingen op gebied van elektriciteit en warmte meenemen. In de uitvoering van de energietransitie lopen we tegen een aantal complexe knelpunten aan. Het belangrijkste probleem is netcongestie in de regio. De opgave om energieneutraal te worden is daardoor een stuk moeilijker geworden. Dat betekent dat we niet alleen met ambitie, maar ook met realisme moeten kijken naar de energietransitie. Grootschalige duurzame energie opwek is op dit moment moeilijk.
Geertruidenberg zet daarom in op het mogelijk maken van de elektriciteitsinfrastructuur, die door het Amerknooppunt van landelijk belang is. Daarnaast kan de gemeente het ondanks de beperkingen op het elektriciteitsnet al wel in beleid schetsen onder welke voorwaarden grootschalige opwek en opslag mogelijk is. Zo spelen we in op de situatie waarbij de knelpunten op het elektriciteitsnet opgelost zijn. Kortom: komende jaren bouwen we hard aan het energiesysteem van de toekomst en maken we de weg vrij om onze duurzame energie opwek vanaf 2027 enorm op te schalen. Energie besparen in de gebouwde omgeving De meest duurzame energie is energie die je niet gebruikt. Daarom zetten we fors in op 22