Begroting 2023 - 2026

Begroting 2023

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................................2 Inleiding ...................................................................................................................................6 Voorwoord .............................................................................................................................6 In één oogopslag ....................................................................................................................9 BIO (Begroting in een oogopslag) .........................................................................................9 Programma 1 Opgave Leefbaarheid ...................................................................................10 1.1 Openbare orde en veiligheid .........................................................................................10 1.2 Verkeer en vervoer .......................................................................................................10 1.3 Parkeren .......................................................................................................................13 1.4 Economische havens en waterwegen ..........................................................................13 1.5 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

...........................................14 1.6 Cultureel erfgoed ..........................................................................................................14 1.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie .....................................................................15 1.20 Mutaties reserves ........................................................................................................16 1.30 Wat mag het kosten? .................................................................................................17 1.40 Investeringen ..............................................................................................................17 1.50 Risico's ........................................................................................................................19 1.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................19 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .................................................................................20 2.1 Riolering ........................................................................................................................20 2.2 Afval ..............................................................................................................................21 2.3 Milieubeheer

.................................................................................................................23 2.20 Mutaties reserves ........................................................................................................27 2.30 Wat mag het kosten? ..................................................................................................27 2.40 Investeringen ..............................................................................................................28 2.50 Risico's ........................................................................................................................28 2.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................28 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ..................................................................................29 3.1 Openbaar basisonderwijs .............................................................................................30 3.2 Onderwijshuisvesting ....................................................................................................30 3.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken .............................................................................32 3.4 Sportbeleid en activering ..............................................................................................33 3.5

Sportaccommodaties ....................................................................................................34 3.6 Samenkracht en burgerparticipatie ...............................................................................36 3.7 Wijkteams .....................................................................................................................39

2

3.8 Inkomensregelingen ......................................................................................................40 3.9 Begeleide participatie ....................................................................................................41 3.10 Arbeidsparticipatie ......................................................................................................42 3.11 Maatwerkvoorzieningen (WMO) .................................................................................42 3.12 Maatwerkdienstverlening 18+ .....................................................................................43 3.13 Maatwerkdienstverlening 18- ......................................................................................44 3.14 Geëscaleerde zorg 18+...............................................................................................44 3.15 Geëscaleerde zorg 18- ...............................................................................................45 3.16 Volksgezondheid .........................................................................................................45 3.17 Begraafplaatsen en crematoria ...................................................................................46 3.20 Mutaties reserves ........................................................................................................46 3.30 Wat mag het

kosten? ..................................................................................................48 3.40 Investeringen ..............................................................................................................49 3.50 Risico's ........................................................................................................................50 3.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................50 Programma 4 Opgave Wonen ............................................................................................52 4.1 Ruimte en leefomgeving ...............................................................................................52 4.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) .....................................................................55 4.3 Wonen en Bouwen ........................................................................................................56 4.20 Mutaties reserves ........................................................................................................58 4.30 Wat mag het kosten? ..................................................................................................59 4.40 Investeringen ..............................................................................................................59 4.50

Risico's ........................................................................................................................59 4.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................60 Programma 5 Opgave Economie en Toerisme ..................................................................61 5.1 Recreatieve havens ......................................................................................................61 5.2 Economische havens en waterwegen ..........................................................................61 5.3 Economische ontwikkelingen ........................................................................................62 5.4 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen .............................................................................63 5.5 Economische promotie .................................................................................................63 5.6 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie ...........................................64 5.7 Musea ...........................................................................................................................65 5.8 Cultureel erfgoed ..........................................................................................................65 5.9 Media

............................................................................................................................65 5.10 Wonen en Bouwen ......................................................................................................66 5.20 Mutaties reserves ........................................................................................................66 5.30 Wat mag het kosten? ..................................................................................................68 5.40 Investeringen ..............................................................................................................68 5.50 Risico's ........................................................................................................................69 3

5.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................69 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening ...........................................................70 6.1 Bestuur ..........................................................................................................................70 6.2 Burgerzaken ..................................................................................................................71 6.3 Crisisbeheersing en brandweer ....................................................................................73 6.4 Openbare orde en veiligheid .........................................................................................73 6.20 Mutaties reserves ........................................................................................................74 6.30 Wat mag het kosten? ..................................................................................................75 6.40 Investeringen ..............................................................................................................75 6.50 Risico's ........................................................................................................................75 6.60 Beleidsindicatoren

.......................................................................................................77 Programma 7 Opgave Financiën .........................................................................................78 7.1 Beheer overige gebouwen en gronden .........................................................................78 7.2 Overhead ......................................................................................................................79 7.3 Treasury ........................................................................................................................89 7.4 OZB woningen ..............................................................................................................89 7.5 OZB niet-woningen .......................................................................................................90 7.6 Belastingen overig ........................................................................................................91 7.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds .........................................91 7.8 Overige baten en lasten ................................................................................................93 7.9 Economische promotie .................................................................................................94 7.20 Mutaties reserves

........................................................................................................94 7.30 Wat mag het kosten? ..................................................................................................96 7.40 Investeringen ..............................................................................................................96 7.50 Risico's ........................................................................................................................97 7.60 Beleidsindicatoren .......................................................................................................98 Paragrafen ...........................................................................................................................100 Paragraaf A - Lokale heffingen .........................................................................................100 Paragraaf B - Weerstandvermogen en risicobeheersing ..................................................109 Paragraaf C - Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................................117 Paragraaf D - Financiering ................................................................................................123 Paragraaf E - Bedrijfsvoering ............................................................................................128 Paragraaf F - Verbonden partijen

.....................................................................................132 Paragraaf G - Grondbeleid ................................................................................................135 Paragraaf H - Rechtmatigheid ..........................................................................................139 Paragraaf I - Duurzaamheid ..............................................................................................140 Paragraaf J - Donge oevers .............................................................................................141 Overzicht Programma, taakvelden -meerjarig .................................................................146 4

Overzicht Taakvelden .........................................................................................................148 Overzicht raadsprogramma's en taakvelden ...................................................................150 EMU-saldo ...........................................................................................................................154 Investeringsplan 2023-2026 ...............................................................................................156 Overzicht Reserves en voorzieningen ..............................................................................160 Incidentele baten en lasten ................................................................................................168 Balans ..................................................................................................................................171

5

Inleiding Voorwoord Voorwoord Hierbij bieden wij u de begroting 2023 en meerjarenramingen 2024 tot en met 2026 aan. Dit is de eerste begroting van het nieuwe college in deze raadsperiode. In de laatste raadsvergadering voor het zomerreces heeft uw raad het coalitieakkoord 2022 - 2026 “Eén gemeenteraad voor drie kernen” besproken. Dat vormt de basis voor de periode die voor ons ligt. In verband met het verloop tot de benoeming van het nieuwe college en het aansluitende reces is het niet haalbaar geweest om al te komen tot een collegeakkoord met een financiële onderbouwing. Zoals in het coalitieakkoord reeds is aangekondigd, is deze begroting daarom in de basis zonder nieuw beleid opgesteld. Zij is gebaseerd op de meicirculaire 2022, de Turap 2022-2 en de gegevens uit de septembercirculaire 2022 voor zover die gegevens daaruit ten tijde van de opstelling eenduidig konden worden opgemaakt. De wereld staat op zijn kop. Naast coronacrisis hebben de effecten van de oorlog in Oekraïne veel invloed op ons dagelijks leven. Die oorlog zorgde dit jaar voor een enorme stroom van vluchtelingen. Geertruidenberg heeft hierin doortastend gehandeld door eerst opvang in de Schattelijn te organiseren en later in het Hoge Veer. Hierin is niet alleen vanuit de gemeentelijke organisatie veel tijd en energie gestoken; ook hebben wij veel hulp en ondersteuning ontvangen vanuit de samenleving.

In combinatie met de stijgende vraag naar huisvesting voor spoedzoekers, asielzoekers, vluchtelingen en statushouders is de opgave wonen een zeer urgente geworden die ook de komende jaren nadrukkelijk onze aandacht vraagt. Al deze ontwikkelingen hebben financiële en sociale impact op onze inwoners en ondernemers. Wij sluiten onze ogen daar niet voor. De toekomst is onzeker en de hoge inflatie en enorm gestegen energietarieven en kosten voor levensonderhoud raken hen diep. Daarnaast zien wij grote opgaven op ons afkomen. Denk hierbij onder meer aan de vergrijzing, de krapte op de arbeidsmarkt, de stijgende kosten van bouwen en onderhoud en de verduurzaming. Hiermee zijn de komende jaren forse investeringen gemoeid. Dit alles bij elkaar vraagt om continue focus en behoedzaam afgewogen keuzes. Uitwerking maatschappelijke opgaven Inmiddels heeft het college een aanvang gemaakt met het uitwerken van het collegeprogramma. Naast onze wettelijke taken vormen de maatschappelijke opgaven waarvoor wij staan hiervoor de basis. Deze opgaven zijn benoemd in het coalitieakkoord. Gelet op de hierboven bedoelde ontwikkelingen zijn wij genoodzaakt om bij de uitwerking scherpe keuzes te maken. De onderbouwing van strategische doelstellingen met gewenste maatschappelijke effecten en concrete acties geeft ons focus en biedt houvast in de komende jaren.

Dat is waar onze inwoners en ondernemers recht op hebben in deze onzekere tijden en dit vraagt van ons om dit proces zorgvuldig te doorlopen. De inzichten en resultaten bespreken wij met uw raad om vervolgens het gehele collegeprogramma door te rekenen. Uiteindelijk zal dit resulteren in een begrotingswijziging die in januari 2023 aan uw raad zal worden voorgelegd. Hiermee benadrukken wij dat er voor de begrotingssaldi, zoals u die hierna kunt lezen, een nadere invulling komt in die begrotingswijziging. Vooruitlopend daarop hebben we in deze begroting per opgave alvast kort de hoofdlijnen benoemd die nader worden uitgewerkt in maatschappelijke effecten en concrete acties.

6

Focus Door het werken vanuit de maatschappelijke opgaven brengen we meer focus aan op de zaken die er toe doen voor onze inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Om deze manier van werken verder vorm te geven is het belangrijk om te investeren in de verbinding tussen uw raad, het college en de ambtelijke organisatie. Om de doelstellingen te behalen die het college en uw raad voor de komende jaren vastleggen is een goed functionerende ambtelijke organisatie van groot belang. Mede door de toename van het aantal taken bij gemeenten zien we landelijk een stijging van het aantal medewerkers. Ook in onze directe omgeving zien we gemeenten investeren in capaciteit om de taken en ambities het hoofd te kunnen bieden. Hier gaat een concurrerende werking vanuit. Als kleine gemeente en gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt zullen wij de komende jaren op verschillende manieren moeten investeren in aantrekkelijk werkgeverschap; niet alleen met goede arbeidsvoorwaarden, maar bijvoorbeeld ook door te kijken naar onze huisvesting en beschikbare middelen en budgetten voor scholing en inhuur. Bij het collegeprogramma en de daarmee samenhangende begrotingswijziging komen we daarop terug.

Verloop begrotingssaldo 2023-2026 De meerjarenbegroting 2023-2026 is opgesteld na de Turap 2022-2 en bevat naast de gebruikelijke ontwikkelingen op het terrein van personeel, gerealiseerde en nieuwe investeringen, mutaties in gemeentelijke belastingen en heffingen, autonome, administratieve en overige budgetontwikkelingen, de berekening van de algemene uitkering 2023-2026. In onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen het financieel perspectief geschetst. Meer gedetailleerde informatie over de mutaties staan in de opgavebeschrijvingen en de paragrafen. (N=nadeel, V=voordeel) (bedragen x € 1.000) Begroting 2023-2026 na Turap 2022-2

2023

2024

2025

2026

1.466 V

2.287 V

2.841 V

269 V

Personele ontwikkelingen CAO

373 N

368 N

368 N

368 N

Gerealiseerde investeringen

136 N

173 N

166 N

73 V

Investeringsplan 2023 – 2026

191 N

330 N

220 N

423 N

Solvabiliteitsstorting

162 V

418 N

273 N

627 V

Algemene uitkering, Uitvoering jeugdwet

36 V

468 V

693 V

210 V

Algemene uitkering, Meicirculaire 2022

965 V

1.137 V

1.260 V

1.150 V

Gemeentelijke belastingen en heffingen

448 V

547 V

550 V

652 V

Onroerende zaak belastingen 3% beleidsruimte

210 V

210 V

210 V

210 V

Mutaties bestaand beleid

1.504 N

2.157 N

2.376 N

2.128 N

Saldo meerjarenbegroting 2023-2026

1.082 V

1.202 V

2.150 V

272 V

Uit deze tabel kunt u opmaken dat de meerjarenbegroting 2023-2026 sluit met positieve saldi. Hierbij moet opgemerkt worden dat er in de basis geen nieuw beleid is geraamd en de algemene uitkering is gebaseerd op de meicirculaire 2022. De septembercirculaire 2022 is op het moment van opstellen van deze begroting al wel ontvangen, maar in de circulaire zitten rekenfouten. Deze rekenfouten zijn inmiddels door het ministerie ook erkend, maar een update met de juiste cijfers is nog niet gegeven. De voorzichtige inschatting is dat de uitkering over de gehele linie hoger zal uitvallen, maar hoeveel valt op dit moment nog niet met zekerheid te zeggen. Verwacht wordt dat vóór de vaststelling van de begroting 2023-2026 door uw raad, de update is ontvangen en ambtelijk doorgerekend.

7

Vandaar dat het college er, vanwege de onzekerheden in de septembercirculaire, vooralsnog voor gekozen heeft om de ramingen van de algemene uitkering te baseren op de meicirculaire 2022, aangevuld met de inmiddels bekende mutaties als gevolg van de uitvoering van de Jeugdwet. Bij de verwerking van de meicirculaire 2022 is in eerste aanleg een risicomarge van 20% van de toename aangehouden, zijnde ongeveer € 1 miljoen. Argument hierbij was dat de onverwacht hoge toename in de meicirculaire 2022 te rooskleurig zou kunnen zijn. Uit de septembercirculaire 2022 valt te concluderen dat het aanhouden van deze marge niet langer nodig is. In de septembercirculaire 2022 is opgenomen dat het Rijk een deel van de uitvoering van de jeugdwet voor haar rekening gaat nemen. Hiertoe wordt de algemene uitkering vanaf 2024 met € 100 miljoen verlaagd, oplopend naar € 500 miljoen vanaf 2025. Voorgeschreven is dat de gemeente hiervoor zowel aan de lasten als de batenkant van de begroting een stelpost moet opnemen. Vooralsnog is het financieel meerjarenperspectief zoals in bovenstaande tabel opgenomen. Wanneer de septembercirculaire 2022 definitief wordt, zullen we de positieve of negatieve effecten in de begrotingswijziging, die is voorzien voor de raad van januari 2023, voorleggen.

Omdat het effect van de septembercirculaire nog niet bekend is, is op voorhand een extra stijging van de OZB-inkomsten van 3% (afgerond € 210.000) opgenomen waarmee in de begroting extra ruimte ontstaat ten behoeve van nieuw beleid gebaseerd op het collegeprogramma. Wanneer en voor zover na doorrekening van de definitieve septembercirculaire 2022 blijkt dat daaruit een voordeel ontstaat, zal deze extra stijging komen te vervallen. De begroting is structureel sluitend voor de periode 2023-2026 Het saldo van de primitieve begroting is te verdelen in:

2023

2024

2025

2026

Structureel

959.000 V

2.375.000 V

3.307.000 V

1.000 N

Incidenteel

123.000 V

1.173.000 N

1.157.000 N

273.000 V

1.082.000 V

1.202.000 V

2.150.000 V

272.000 V

Wij streven ernaar om binnen de financiële mogelijkheden de incidentele lasten te dekken door structurele baten. Uit bovenstaande tabel kan worden opgemaakt dat de begroting 2023-2026 in meerjarenperspectief een ruime structurele dekking heeft. Bestemming begrotingsaldi Het college stelt voor om het positieve begrotingssaldo van 2023 tot en met 2026 toe te voegen aan de Vrije Algemene Reserve.

8

In één oogopslag BIO (Begroting in een oogopslag) BIO (Begroting in een oogopslag) In de Begroting in een Oogopslag wordt op hoofdlijnen grafisch inzicht gegeven in de inkomstenstromen en de uitgaven per opgave van de programmabegroting.

9

Programma 1 Opgave Leefbaarheid Opgave Perspectief Leefbaarheid We willen de samenhang en de betrokkenheid van inwoners bij de directe woonomgeving vergroten. De gemeente moet bereikbaar zijn voor inwoners. Daarom breiden we het wijkgericht SAMENwerken verder uit. Bovendien is het van groot belang dat de leefomgeving (sociaal) veilig, prettig ingericht en goed bereikbaar zijn. We pakken vandalisme, criminaliteit en jeugdoverlast aan en zetten extra in op het tegengaan van ondermijning. Een groene omgeving draagt bij aan de samenhang in de buurt of wijk en biedt ruimte voor ontspanning, ontmoeting en verbinding. Daarnaast levert dit ook een belangrijke bijdrage aan de klimaatadaptatie zoals ook genoemd is in de opgave duurzaamheid. Om aan deze ambities nadere invulling te kunnen geven doen we daarvoor in de eerste begrotingswijziging een voorstel.

1.1 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Openbare orde en veiligheid Een zo veilig mogelijke gemeente door een integrale, preventieve, gebiedsgerichte aanpak in samenwerking met inwoners en partners.

Wat gaan we daarvoor doen? Leefbaarheid-stimulering wijken / buurten Het team wijkgericht SAMENwerken gaat actief de wijk in om met inwoners in gesprek te gaan. Dit met als doel om inwoners te stimuleren en enthousiasmeren voor betrokkenheid bij hun leefomgeving. Het team wijkgericht SAMENwerken zorgt voor contact tussen de inwoners, de gemeentelijke organisatie en samenwerkingspartners. Op het moment dat de inwoners een gezamenlijk initiatief hebben voor hun wijk of buurt dan ondersteund en coacht het team wijkgericht SAMENwerken deze bewonersgroep en brengt hen in contact met de medewerkers van de betrokken vakgebieden of samenwerkingspartners.

1.2 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? Verkeer en vervoer We willen de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid in onze gemeente verbeteren.

Wat gaan we daarvoor doen? Wegen, straten en pleinen In 2021 is het wegenbeheerplan 2021-2025 met het meerjarenprogramma 2021-2022 Wegbeheer vastgesteld.

10

Met dit beheerplan zijn extra budgetten beschikbaar gesteld om de kapitaalgoederen op onderkant C niveau te onderhouden. Uit de recent uitgevoerde weginspecties blijkt dat de huidige budgetten toereikend zijn om het wegenareaal op onderkant C niveau te houden.

Maaien bermen We werken in west Brabant samen met 13 gemeentes en het Waterschap en Staatsbosbeheer om de biodiversiteit te vergroten. Dit doen we door gezamenlijk ecologisch te maaien en het beheer en de monitoring op elkaar af te stemmen.

Bruggen en duikers In oktober 2022 wordt een inspectie van het areaal bruggen en duikers verricht. Het is nog onzeker of het huidige budget toereikend is, ook met de enorme prijsstijgingen die in 2022 hebben plaats gevonden. Ook is eventueel groot onderhoud aan Bergse brug in 2023-2024 noodzakelijk. Dit moet nog uit de inspectie blijken.

Straatreiniging De afgelopen jaren hebben wij een subsidie ontvangen vanuit Nedvang voor het bestrijden van zwerfafval in de openbare ruimte. Hierdoor is er een netwerk met zappers ontstaan, hebben scholen les gehad over zwerfafval en zijn er mooie initiatieven tot stand gekomen. Deze subsidie word vanaf 2023 niet meer uitgegeven. Naar verwachting komt er een nieuwe regeling tot stand waarin rekening gehouden is met statiegeld op flesjes en blikjes. Bedrijfsmiddelen Straatreiniging De gemeente Geertruidenberg beschikt over bedrijfsmiddelen (voertuigen, werkmaterieel en gereedschappen) die ingezet worden bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Op basis van de gebruiksduur van al deze middelen is het jaar van vervanging bepaald en aangegeven in het investeringsplan 2023-2026.

Gladheidsbestrijding De gemeente Geertruidenberg heeft als wegbeheerder de zorg voor de kwaliteit van de wegen op het grondgebied binnen de gemeentelijke grenzen. In ons gladheidsbestrijdingsplan is aangegeven wat voor inspanningsverplichting wij verrichten in de winterperiode. Om deze inspanningsverplichting te leveren is het gebruik van inhuur, tractie en strooimiddelen noodzakelijk. In 2023 vervangen wij de strooier welke ingezet wordt voor fietspaden en bruggen, omdat de huidige al geruime tijd is afgeschreven. In het investeringsplan is een bedrag van € 43.000 opgenomen.

Bedrijfsmiddelen Wegen Straten Pleinen De gemeente Geertruidenberg beschikt over bedrijfsmiddelen (voertuigen, werkmaterieel en gereedschappen) die ingezet worden bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Op basis van de gebruiksduur van al deze middelen is het jaar van vervanging bepaald en aangegeven in het investeringsplan 2023-2026.

11

Openbare verlichting OV masten In juni 2022 is uit OVL inspectie naar voren gekomen dat circa 1500 lichtmasten op korte termijn vervangen dienen te worden i.v.m. veiligheid. Dit houdt in dat voor de jaren 2023 t/m 2032 de totale kosten circa € 1.370.000 bedragen. In de aanvangsjaren 2023 t/m 2026 zal dit bedrag gemiddeld per jaar hoger zijn omdat de meeste masten ouder dan 50 jaar zijn. Voor de jaren 2023 t/m 2026 is jaarlijks € 200.000 opgenomen in het investeringsplan. Armaturen Alle “gewone” lampen worden uit gefaseerd omdat deze niet meer leverbaar zijn. Daarnaast zijn 1773 armaturen ouder dan 25 jaar en zijn aan het einde hun levensduur. Voor de komende jaren gaan we 500 armaturen per jaar vervangen. Voor de jaren 2023 t/m 2026 is jaarlijks € 250.000 opgenomen in het investeringsplan.

Verkeersregelingen De gemeente herstelt schades en vernielingen aan de openbare verlichting. Het verhalen van de schades is uitbesteed.

Duurzaam veilig Binnen Duurzaam Veilig worden onze mensgerichte verkeersmaatregelen uitgevoerd. Hierbij gaat het voornamelijk over verkeerseducatie op scholen volgens het Brabants Veiligheids Label en de inzet van bijvoorbeeld Veilig Verkeer Nederland met diverse projecten die zij uitvoeren. Verkeerseducatie is naast een veilige infrastructuur en handhaving een basispijler voor een duurzaam veilige verkeerssituatie.

A27 Maatregelen / Omgevingsvisie Hooipolder Vanaf 2023 wordt gestart met de verbreding van de A27. Knooppunt Hooipolder wordt gereconstrueerd, de Keizersveerbruggen vervangen, nieuwe verbindingsweg vanaf aansluiting 33 en de A27 verbreed. Deze werkzaamheden moet begeleid worden en de omgeving op worden voorbereid.

Verkeerszaken We zorgen binnen dit thema dat we randvoorwaarden voor een bereikbare, veilige en leefbare gemeente verbeteren. Dit doen we met het houden van verkeers- en parkeeronderzoeken en het actueel houden van ons beleid. Ook de samenwerking in de regio m.b.t. regionale mobiliteitsopgave en het behartigen van onze belangen daarbinnen hoort hierbij.

12

1.3 Parkeren Wat willen we bereiken? Parkeren We hebben aandacht voor de parkeersituatie op plekken met hoge parkeerdruk. Daar waar nodig en mogelijk wordt de parkeerdruk in evenwicht gebracht.

Wat gaan we daarvoor doen? Parkeerplaatsen en trottoirs De gemeente voert in samenspraak met burgers aanpassingen door aan parkeerplaatsen en trottoirs. De kosten worden verrekend met de burgers.

1.4 Economische havens en waterwegen Wat willen we bereiken? Economische havens en waterwegen Binnen de gemeente worden watergangen (sloten, rivieren en kanalen) beheert door de gemeente, het waterschap en Rijkswaterstaat. Voor gemeentelijke watergangen zijn wij veelal wettelijk verplicht deze te beheren conform de waterwet en gemeentelijke zorgplichten. Onze havens willen wij bereik- en bruikbaar houden voor beroeps- en recreatievaarders.

Wat gaan we daarvoor doen? Sloten/ waterlossingen We maaien de gemeentelijke sloten conform de Keur van het waterschap de Brabantse Delta. De Keur is een wet die aansluit op regels uit de Waterwet.

Watergemalen en fonteinen Betreft het onderhouden van de fonteinen in de Veste en de brandweerpompen binnen de gemeente.

Waterwegen/vaarwegen Uit de laatste peilingen van de Dongen die in maart 2022 zijn uitgevoerd blijkt dat de aanwas van slib in de vaargeul zeer weinig is . Hierdoor is het de verwachting dat komende jaren geen baggerwerkzaamheden noodzakelijk zijn. Voor de B watergangen is het huidige beleid toereikend. Zorg is wel dat de prijsstijgingen die in 2022 hebben plaatsgevonden financiële druk zetten op het huidige budget.

13

1.5 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Wat willen we bereiken? Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie We zetten ons in voor het behoud en de ontwikkeling van onze culturele infrastructuur.

Wat gaan we daarvoor doen? Muziek en Zangverenigingen Op grond van het subsidieprogramma behorend bij de Subsidieverordening Sociaal Domein zullen ook in 2023 diverse subsidies worden toegekend.

Openluchtpodia Vanwege het tot voor kort niet op een adequate wijze kunnen invullen van de vacature gebouwenbeheer zijn er binnen het onderhoudsprogramma achterstanden opgelopen. In de eerste helft van 2023 zullen de achterstanden zo veel als mogelijk worden opgepakt. Tevens zal beleid worden ontwikkeld hoe om te gaan met de gemeentelijke gebouwen en zal, mede op basis hiervan, worden gekomen tot een geactualiseerd meerjarenonderhoudsplan. Dit zal ter vaststelling aan uw raad worden aangeboden.

1.6 Cultureel erfgoed Wat willen we bereiken? Cultureel erfgoed We willen het lokale erfgoed verder inventariseren, waarderen, beschermen en benutten.

Wat gaan we daarvoor doen? Vestinggrachten We onderhouden de vestingwerken door natuurlijke begrazing

Torenklokken, uurwerken en speelwerken Vanwege het tot voor kort niet op een adequate wijze kunnen invullen van de vacature gebouwenbeheer zijn er binnen het onderhoudsprogramma achterstanden opgelopen. In de eerste helft van 2023 zullen de achterstanden zo veel als mogelijk worden opgepakt. Tevens zal beleid worden ontwikkeld hoe om te gaan met de gemeentelijke gebouwen en zal, mede op basis hiervan, worden gekomen tot een geactualiseerd meerjarenonderhoudsplan. Dit zal ter vaststelling aan uw raad worden aangeboden.

14

1.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Wat willen we bereiken? Openbaar groen en (openlucht) recreatie Een adequate onderhoudsniveau voor onze plantsoenen en parken. Dit gaan we vormgeven in het programma openbare ruimte.

Wat gaan we daarvoor doen? Bedrijfsmiddelen Plantsoenen en Parken De gemeente Geertruidenberg beschikt over bedrijfsmiddelen (voertuigen, werkmaterieel en gereedschappen) die ingezet worden bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Op basis van de gebruiksduur van al deze middelen is het jaar van vervanging bepaald en aangegeven in het investeringsplan 2023-2026.

Dierenparken Voortzetten van het dagelijks beheer van het hertenparkje.

Plantsoenen en parken In 2021 en 2022 hebben we een pilot uitgevoerd met lang gras in de kernen. We hebben een aantal gazons omgevormd naar lang gras. Aan de hand van de reacties van bewoners en een opgestelde evaluatie hebben we een nieuwe gazonkaart ontwikkeld waarbij duidelijk is welke stukken we lang kunnen laten en welke gazons kort beheert blijven. Uit de evaluatie blijkt dat het noodzakelijk is om (natuur)doelen in de gazons te behalen we de komende jaren het lange gras twee keer dienen te maaien, op te ruimen en af te voeren. De gazons bestaan momenteel voornamelijk uit lang gras met weinig tot geen kruiden en bloemen. Om het lange gras af te maaien, op te ruimen en af te voeren is een extra budget benodigd van € 25.000.

Speelterreinen en voorzieningen Voor de inrichting van de speelterreinen wordt nauw samen gewerkt met de inwoners, hun kinderen en speelleveranciers. Er wordt actief contact gezocht en in overleg met inwoners en de kinderen, geadviseerd door de speelleverancier een keus gemaakt voor een speeltoestel dat van meerwaarde is in dat speelterrein. Het uitgangspunt is dat alle kinderen in de gemeente Geertruidenberg leuk en veilig kunnen spelen. Elk speelterrein voorziet in alle speelwaarden en zijn geschikt voor elke leeftijd. Het aanbod van speeltoestellen is zeer divers wat kinderen en ouders uitnodigt om een wandeling langs diverse speelterreinen te maken.

15

1.20 Mutaties reserves Wat willen we bereiken? Mutaties reserves programma 1 De reserves hebben verschillende functies. Waaronder een bufferfunctie voor het opvangen van onverwachte tegenvallers en risico’s (weerstandscapaciteit). Een bestedingsfunctie voor het reserveren van middelen voor specifiek doel of activiteit. Een egalisatiefunctie voor het egaliseren van tarieven over meerdere jaren. Ook kunnen jaarlijks terugkerende en (sterk) fluctuerende lasten met een reserve daarbij worden verrekend. Daarnaast kennen de reserves een financierings- en dekkingsfunctie zoals o.a. dekking van kapitaallasten van investeringen.

Wat gaan we daarvoor doen? Reserve bomenfonds Met raadsbesluit is het "Bomenbeleidsplan Niet kappen maar koesteren" vastgesteld en een bomenvoorziening ingesteld. De besteding van de middelen uit de bomenvoorziening komen ten goede aan de kwaliteit en de verduurzaming van zowel het gemeentelijke als particuliere bomenbestand van de gemeente. De voeding geschiedt structureel met € 5.000 ten laste van de exploitatie.

Reserve afschrijving. Inv. Maatschappelijk Nut Deze reserve is ingesteld om te voldoen aan de regels van het (nieuwe) BBV en onze financiële verordening waarbij is bepaald dat ook op investeringen met maatschappelijk nut moet worden afgeschreven. De reserve is gevoed door overheveling vanuit een aantal reserves die dienden als eenmalige dekking van de investering. De reserve wordt nu belast voor de structurele afschrijvingen nadat de investering is afgerond. De looptijd bedraagt 40 jaar.

Reserve afschrijving restauratie Fort Lunet De reserve wordt gebruikt voor het dekken van de afschrijvingslasten van de restauratiekosten Fort Lunet na aftrek van de subsidie.

16

1.30 Wat mag het kosten? P1 Overzicht Baten en Lasten Begroot totaal van lasten Pr. Taakveld Taakveld omschrijving

Na wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026

P1 1.2

Openbare orde en veiligheid

P1 2.1

Verkeer en vervoer

144

146

146

146

146

5.028

3.268

3.195

3.226

3.246

P1 2.2

Parkeren

10

6

6

6

6

P1 2.4

Economische havens en waterwegen

211

257

197

197

197

P1 5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

81

38

38

38

38

P1 5.5

Cultureel erfgoed

40

40

58

58

58

P1 5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

2.116

1.876

1.875

1.875

1.875

TOTAAL

7.630

5.631

5.515

5.546

5.566

Begroot totaal van baten Pr. Taakveld Taakveld omschrijving

Na wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026

P1 1.2

Openbare orde en veiligheid

P1 2.1

Verkeer en vervoer

P1 2.2

Parkeren

9

5

5

5

5

P1 2.4

Economische havens en waterwegen

18

18

18

18

18

P1 5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

418

0

0

0

0

P1 5.5

Cultureel erfgoed

0

0

0

0

0

P1 5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

27

14

14

14

14

2.707

322

325

325

325

TOTAAL

8

8

8

8

8

2.227

277

280

280

280

Begroot totaal van bestemming Pr. Taakveld Taakveld omschrijving

Na wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026

P1 0.10

Mutaties reserves lasten

945

5

5

5

5

P1 0.10

Mutaties reserves baten

1.126

105

0

0

0

TOTAAL

-181

-100

5

5

5

TOTAAL LASTEN

7.630

5.631

5.515

5.546

5.566

TOTAAL BATEN

2.707

322

325

325

325

TOTAAL RESERVES

-181

-100

5

5

5

SALDO Programma 1

4.742

5.209

5.195

5.226

5.246

Begroot resultaat

Bedragen afgerond op veelvoud van € 1.000

1.40 Investeringen Investeringen In programma 1 zijn voor de periode 2023-2026 de onderstaande investeringen voorzien: Investeringsbudget Investeringsbudget Investeringsbudget Investeringsbudget 2023 2024 2025 2026 Opgave 1, Leefbaarheid Fietspad Groenendijk

1.600.000

17

Investeringen t.b.v. tractie wegen, straten en pleinen Vrachtwagen 67-bdj-3

270.000

Strooier

43.000

Fuso werkbus vp-156-h

60.000

Fuso werkbus vv-881-x

73.000

Fuso werkbus vv-218-x

60.000

Fuso werkbus vv-219-x

60.000

Shovel

50.000

Borstelmachine

75.000

Mercedes bus v-723-tl

75.000

Mercedes bus v-713-tf

75.000

Calamiteitenauto

45.000

Investeringen t.b.v. openbare verlichting OV: armaturen 2023

90.000

OV: lichtmasten 2023

10.000

OV: armaturen 2023 inspectie

160.000

OV: lichtmasten 2023 inspectie

190.000

OV: armaturen 2024

90.000

OV: lichtmasten 2024

10.000

OV: armaturen 2024 inspectie

160.000

OV: lichtmasten 2024 inspectie

190.000

OV: armaturen 2025

90.000

OV: lichtmasten 2025

10.000

OV: armaturen 2025 inspectie

160.000

OV: lichtmasten 2025 inspectie

190.000

OV: armaturen 2026

90.000

OV: lichtmasten 2026

10.000

OV: armaturen 2026 inspectie

160.000

OV: lichtmasten 2026 inspectie

190.000

18

1.50 Risico's Achterstallig onderhoud wegen, infrastructurele kunstwerken, vaarwegen, havens, riolering en openbare verlichting Met het vaststellen van het beheerplan is besloten om het wegenonderhoud conform het minimale kwaliteitsniveau Provincie Noord Brabant op onderkant C-niveau te handhaven. Met het vaststellen van het meerjarenprogramma 2021-2022 is begonnen met het wegwerken van achterstallig onderhoud. Een zorgpunt is dat veel wegen in de jaren 50, 60 en 70 zijn aangelegd en dus aan het einde van hun levenscyclus zijn. Ook door het intensiever gebruik van ons areaal verouderen de wegen in een hoger tempo waardoor achterstallig onderhoud constant aanwezig is. Eventueel ontstane rehabilitatie zal met het achterstallig onderhoud worden meegenomen. Daarnaast is Visie Hooipolder uitgewerkt en is in de planning voor de komende jaren meegenomen. Hierdoor worden wegen, die zijn benoemd in deze planning en eventueel achterstallig onderhoud hebben, uitgesteld. Wanneer uit de weginspectie blijkt dat er wegen vallen onder achterstallig onderhoud (kwaliteitsniveau D) worden deze wegen als eerste op de planning van het jaarlijks wegenonderhoud gezet en uitgevoerd. Geprobeerd wordt met de uit te voeren weginspecties (2 jaarlijkse cyclus) een langere doorkijk te maken om achterstallig onderhoud te voorkomen en te kijken of integrale afstemming mogelijk is.

Een deel van het onderhoud betreft wegen in het buitengebied. Door de functie van niet-prioritaire wegen in het buitengebied te veranderen kan hiermee ook een deel van het daar ontstane achterstand, achterstallig onderhoud wegen niveau D, worden weggewerkt. De functieverandering vindt plaats door bestaande asfalt- en elementenwegen bij einde levensduur om te vormen naar alternatief vormgegeven wegen met lagere onderhoudskosten.

1.60 Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren Voor programma 1 zijn geen beleidsindicatoren voorgeschreven.

19

Programma 2 Opgave Duurzaamheid Opgave Perspectief Duurzaamheid Zowel globaal, nationaal als lokaal liggen er grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid. We willen een circulaire economie, hernieuwde energiebronnen en een klimaat neutrale gemeente maar hiervoor moeten we nog flink wat stappen doorlopen. In de komende vier jaar gaan we in dit kader verder met het uitvoeren van het landelijke klimaatakkoord. Dit betekent dat we de regionale samenwerking op blijven zoeken om lokaal effecten te bereiken en zetten we lokaal de stappen die al kunnen. Zo werken we de komende jaren verder aan de Regionale Energietransitie en zijn we belangrijke gesprekspartner waar het gaat om de schaarste op het energienetwerk. Daarnaast geven we lokaal uitvoering aan de Transitievisie Warmte, het aardgasvrij worden van onze gemeente. Aanvullend zorgen de steeds heter wordende zomers en hevigere stormen een van de gevolgen van de wereldwijde opwarming van de aarde ervoor dat klimaatadaptatie steeds belangrijker wordt. Daaraan gekoppeld is het zaak om de biodiversiteit binnen de gemeente te beschermen en waar het kan uit te breiden. Om aan al deze uitdagingen en de lokale ambities invulling te kunnen geven doen we in de eerste begrotingswijziging een voorstel hiervoor.

2.1 Riolering Wat willen we bereiken? Riolering De voorziening riolering wordt gebruikt om invulling te geven aan te wettelijke zorgtaken die de gemeente heeft betreffende riolering en grondwater. Dit zodat de burger gebruik kan blijven maken van de riolering. Beleid hiervoor wordt vastgesteld via het verbreed Gemeentelijk Riolering Plan (vGRP) en naar verwachting opgenomen in het komende Programma Openbare Ruimte.

Wat gaan we daarvoor doen? Riolering algemeen Om de riolering werkend te houden gaan we in 2023 de volgende projecten voorbereiden of uitvoeren:  Peuzelaer  Oude Stadsweg  Keizersdijk, Touwslager  Ravelijn fase 2-3  Namer en omgeving Ook vindt vanwege de technische staat renovatie van diverse pompgemalen en drukriolering plaats. In 2023 stellen we het nieuwe verbreed Gemeentelijk Riolerings Plan vast waarin beleid, beheerskosten en investeringskosten opnieuw berekend worden voor de jaren vanaf 2024. Om wateroverlast door een slechte waterkwaliteit of door water op straat te voorkomen voert de gemeente verschillende maatregelen in om overlast door deze problemen te voorkomen. Zo wordt meer berging gecreëerd in het riool en wordt via klimaatadaptatie meer infiltratie in de bodem gerealiseerd.

20

Riolering: Afvalwater en hemelwater Vanuit dit budget wordt onderhoud en beheer van de gemeentelijke riolering gefinancierd. Hier valt een breed scala aan reparaties en beheerstaken onder, zoals relinen, rioolinspecties en reiniging. Vanwege de toename van relinen in plaats van het vervangen van versleten rioolbuizen is de verwachting dat de kosten in de toekomst iets zullen toenemen. Daar tegenover staat dat de investeringen voor het vervangen van rioolbuizen naar verwachting zullen afnemen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de jaarlijkse beheer- en onderhoudskosten van een rioolbuis sterk afhankelijk zijn van het jaar van aanleg en de kwaliteit van het materiaal wat destijds gebruikt is.

Riolering: Grondwater Gemeentes zijn verplicht grondwater rond een bepaald peil te houden en beleid vast te stellen hoe zij dat willen bereiken. De gemeente doet dit via het BRP en vGRP. Een van de belangrijkste maatregelen hieruit is dat de gemeente een netwerk van peilbuizen onderhoudt die lokaal de grondwaterstanden meten en deze via een systeem registreren en vastleggen. Wanneer er problemen met een lokale grondwaterstand zijn kan de gemeente deze dan door middel van dit systeem dan detecteren en hierop reageren.

Rioolaansluitingen Dit betreft de aansluiting van woningen op het gemeentelijk rioolstelsel. De kosten hiervan worden bij de aanvrager in rekening gebracht waardoor de kosten en baten tegen elkaar weg vallen.

Rioolheffing De rioolheffing is een heffing die wordt opgelegd aan burgers en bedrijven om de kosten van riolering te dekken. Er is hierbij sprake van gesloten financiering. Er wordt dus geen winst of verlies gemaakt. Eventuele verschillen worden geëgaliseerd via de egalisatievoorziening riolering. De rioolheffing wordt in 2023 verhoogd met 3% inflatiecorrectie. De begrote cijfers van de riolering maken het mogelijk om een deel van de prijscompensatie (2%) op te vangen binnen de reguliere bedrijfsvoering.

Riolering: Stedelijk water Om wateroverlast door een slechte waterkwaliteit of door water op straat te voorkomen voert de gemeente verschillende maatregelen in om overlast door deze problemen te voorkomen. Zo wordt meer berging gecreëerd in het riool en wordt via klimaatadaptatie meer infiltratie in de bodem gerealiseerd.

2.2 Afval Wat willen we bereiken? Afval De doelstellingen zijn minder restafval en een hoger percentage afvalscheiding en hergebruik. Deze doelstellingen zijn gefaseerd in de tijd.  Minder restafval:

21



o minder dan 100 kilo (per inwoner per jaar) in 2025, en o minder dan 30 kilo in 2030. Hoger percentage afvalscheiding: o meer dan 75% in 2025, en o meer dan 90% in 2030.

De gemeentelijke doelstellingen lopen in tijd niet gelijk op met de landelijke doelstellingen. Daar ligt de doelstelling van minder dan 100 kilo / meer dan 75% afvalscheiding in 2020, en minder dan 30 kilo / meer dan 90% afvalscheiding in 2025.

Wat gaan we daarvoor doen? Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Met de afvalstoffenheffing dekken we de huisvuil-inzamelingskosten. Het saldo kosten en opbrengsten van reiniging en milieustraat brengen we jaarlijks, op begrotingsbasis, in rekening bij de burgers middels de afvalstoffenheffing. Dit houdt in dat 100% van de kosten bij de burgers in rekening wordt gebracht. Een overschot of tekort wordt gestort in of onttrokken uit de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. Tarieven worden verhoogd met de inflatiecorrectie.

Afvalverwijdering container management Afvalverwijdering Containermanagement: Voor 2023 staat het volgende op de planning:  actualisatie gegevensbestanden ten behoeve van containermanagement, ledigingen/aanbiedingen en woningenbestand in de gemeente  actualisatie locatie bestanden ondergrondse containers ten behoeve van communicatie  voorbereiding op het invoeren van een financiële prikkel per 1-1-2024.

Afvalverwijdering huisvuil Voor 2023 staat het volgende op de planning:  evaluatie project "het Nieuwe Inzamelen - fase 1"  start project “het Nieuwe Inzamelen – fase 2, invoer financiële prikkel in 2024”  intensivering van communicatie, gericht op: o het Nieuwe Inzamelen o informatie en voorlichting over afvalscheiding o voorbereiding op de invoer van een financiële prikkel in 2024. De extra inzet binnen team Afval, in 2022 op projectbasis - 1 fte, maken we structureel. De meerkosten hiervan, dekken we uit de besparing op de verwerking van huishoudelijk restafval, het effect van fase 1 van “het Nieuwe Inzamelen”. Voor fase 2 van het project “het Nieuwe Inzamelen”, de invoering van een financiële prikkel in 2024, is extra capaciteit en specialistische kennis nodig. Hiervoor ramen we eenmalig een bedrag voor inhuur derden van € 100.000 in 2023.

Afvalverwijdering milieustraat Voor de milieustraat staat in 2023 het volgende op de planning:

22

 

optimalisatie huidige inzameling / dienstverlening voorbereiding op het invoeren van een financiële prikkel per 1-1-2024.

2.3 Milieubeheer Wat willen we bereiken? Milieubeheer Een gezond milieu is een grondrecht dat is vastgelegd in onze Grondwet: De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. In onze omgevingsvisie hebben wij opgenomen dat de milieukwaliteit belangrijk is om ergens gezond te kunnen leven. Het gaat om de kwaliteit van de lucht, de bodem en het water. Ook hoeveel geluid en geur ergens gemerkt wordt is van invloed op de milieukwaliteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Algemeen Milieu Uitvoering duurzaamheidsprogramma - Energie Voor 2023 staat een actualisering van het duurzaamheidsprogramma gepland. Sinds 2018 is er namelijk veel veranderd: we zijn onderdeel geworden van de Regionale Energie Strategie WestBrabant 1.0, hebben een Transitievisie Warmte om uit te voeren en een Nationaal Klimaatakkoord waardoor op gebied van duurzaamheid en energie de gemeente steeds meer taken krijgt. Tijd dus om de doelstellingen en projecten van het duurzaamheidsprogramma te herzien en het ambitieniveau voor de komende jaren opnieuw vast te leggen. In de tussentijd zitten we natuurlijk niet stil. Op het gebied van energiebesparing en -opwek in de wijken, staan er voor 2023 een viertal collectieve inkoopacties gepland voor isolatiemaatregelen, zonnepanelen, (hybride)warmtepompen en isolerend glas. Verder zetten we de al bestaande bewustwordingscampagne voort via onder andere duurzaamgeertruidenberg.nl, blijven we o.a. doorgaan met de duurzaamheidslening, de subsidie voor groene daken en het afkoppelen van regenwater en zetten we de volgende stap in de zonnevelden ambitie met een beleidskader voor zonnevelden. Regionale Energiestrategie West-Brabant (RES-WB) De gemeenteraad heeft in 2021 de RES West-Brabant 1.0 vastgesteld.

Hierin staan belangrijke uitgangspunten voor onze gemeente op het gebied van onder andere grootschalige duurzame opwek, energiebesparing en het verduurzamen van het Amer warmtenet. Voor aankomend jaar vertalen we deze uitgangspunten in een beleidskader voor zon op veld. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de RES-WB 2.0, waarin onder andere de warmtevraag wordt meegenomen en afspraken rondom hoe om te gaan met de netcongestie. Aanlanding wind op zee De Rijksoverheid heeft besloten om de productie van windenergie op zee fors te versnellen en de hoeveelheid te verhogen. Hierdoor is Geertruidenberg terug in beeld als aanlanding locatie van deze energie. We blijven daarom in gesprek met het ministerie, de netbeheerder en alle betrokken partners om onze belangen te behartigen. Transport schaarste elektriciteitsnet

23

Geertruidenberg is een belangrijk knooppunt in het hoogspanningsnetwerk en het energiesysteem van Nederland. Door de verduurzaming van o.a. de industrie en de gebouwde omgeving, stijgt de vraag naar elektriciteit, terwijl de vraag naar aardgas en andere vervuilende energiedragers daalt. Voor het klimaat natuurlijk een goede ontwikkeling, maar een uitdaging voor het elektriciteitsnet. Er wordt intensief gewerkt aan het verzwaren van het net. Met name voor het station Geertruidenberg zal dit de komende jaren gevolgen hebben. Net als bij de aanlanding wind op zee blijven we in gesprek met alle relevante partners en het ministerie om de belangen van onze gemeente te behartigen. Warmtetransitie Na verdiepende onderzoeken naar aanleiding van de door de gemeenteraad vastgestelde Transitievisie Warmte, starten we aankomend jaar met het opstellen van de eerste Wijk Uitvoeringsplannen. Hierin maken we samen met de inwoners per wijk/buurt uitvoeringsplannen voor de warmtetransitie. Uiteraard blijft het motto: warmte die we niet verbruiken, hoeven we ook niet op te wekken, dus we blijven doorgaan met de gemeente brede inzet op het isoleren van de woningen en het besparen van energie.

Uitvoering duurzaamheidsprogramma Mobiliteit Dekkende openbare oplaadinfrastructuur De gemeente participeert in de concessie van de provincie Noord-Brabant waarmee deze periode (2021 – 2024) proactief laadpalen geplaatst worden. Door onze deelname aan dit project ontstaat de komende periode een dekkend netwerk van laadpalen waarmee de groei van het duurzame, elektrisch rijden kunnen faciliteren. Momenteel zijn er 32 openbare laadpalen binnen de gemeente geplaatst en operationeel. Doel is om in 2023 verder uit breiden zodat eind 2024 in totaal 150 openbare laadpunten binnen de gemeente operationeel zijn. Bereikbaarheid met OV en fietsen verbeteren Met betrekking tot het OV is de provincie de concessieverlener en in de basis de verantwoordelijke partij. Samen met de provincie en de concessienemer wordt jaarlijks naar de lijnvoering en het dienstregeling gekeken en eventueel gefinetuned om het OV gebruik te bevorderen. In de eerstvolgende concessie wordt ook ingezet op zero-emissie bussen. In het nieuwe Mobiliteitsplan wordt verder aandacht gegeven aan het verbeteren van ons fietsnetwerk om daarmee een aantrekkelijker alternatief voor de auto te realiseren. Uitvoering duurzaamheidsprogramma / Klimaat Klimaatadaptatie In het kader van de DPRA (Deltaplan ruimtelijke Adaptatie) stelden we in 2018 een klimaatstresstest op.

Uit deze test kwamen kaarten die kwetsbare gebieden voor overstroming, wateroverlast, droogte en hittestress binnen de gemeente weergeven. Naar aanleiding daarvan stellen we samen met de gemeente Drimmelen een adaptatiestrategie op in de vorm van een uitvoeringsagenda voor een klimaat bestendige gemeente. Aan deze volgens nationale wetgeving verplichte uitvoeringsagenda zijn subsidies gekoppeld vanuit rijksoverheid en provincie Noord-Brabant. Het resterende bedrag voor de maatregelen dient bijgedragen te worden door de gemeente. Deze maatregelen zullen waarschijnlijk ook besparingen met zich meebrengen voor wegen en riolering. Wanneer de raad instemt met de uitvoeringsagenda zal deze worden opgenomen in het integrale inrichtingsplan voor de openbare ruimte in Programma Openbare Ruimte. Uitvoering duurzaamheidsprogramma / Circulaire economie

24

Duurzame ontwikkeling Dombosch Dombosch heeft de doelstelling om uit te groeien tot een duurzaam bedrijventerrein en geeft invulling aan de energietransitie-opgave door te besparen op de energievraag. De huidige energieinfrastructuur te transformeren en energie op te slaan met het oog op vraag en aanbod. Daarnaast speelt Dombosch in op een circulaire economie. Wij gaan samen met ondernemers invulling geven aan deze duurzame ontwikkeling. Duurzame Energie bedrijfsleven Wij pakken samen met ondernemers en onderwijsinstellingen projecten op voor verduurzaming van bedrijven. Er worden informatiesessies over bijvoorbeeld een collectieve aanpak en kennisdeling georganiseerd. Ook willen we in gesprek gaan met de grotere bedrijven over hun voorgenomen CO2reductiemaatregelen. Personele impact Alle extra taken die richting de gemeente zijn gekomen, bovenop het al bestaande duurzaamheidsprogramma, zorgen voor een grote druk op het personeel. In het duurzaamheidsprogramma wordt uitgegaan van een personele begroting van 3,6 fte voor de uitvoering van alle taken in 2022. Inmiddels is daar door verschillende besluiten structureel 1,6 fte van over. Voor het jaar 2022 is het team incidenteel versterkt met één extra medewerker. Deze versterking is hard nodig gebleken om alle taken uit te kunnen voeren.

Onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) deed in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur onderzoek naar de uitvoeringskosten van het klimaatakkoord voor gemeenten. Daaruit bleek dat voor de periode 2022-2030 voor kleine gemeente 8 tot 9 extra fte nodig zijn om aan alle taken te kunnen voldoen. Zij adviseren hiervoor een ingroeimodel voor het personeel, waarbij ieder jaar meer capaciteit wordt begroot. De Rijksoverheid heeft de conclusies van dit onderzoek grotendeels overgenomen en voor 2022 reeds €190.271,- vrijgemaakt voor de uitvoering van het klimaatakkoord in Geertruidenberg en het aantrekken van personeel. Voor 2023 en verder is ook reeds geld gereserveerd voor ditzelfde doel. Eind 2022 volgen de exacte hoogtes van de bedragen die wij gaan ontvangen. Het voorstel is om de genoemde bijdrage van het rijk te reserveren voor het bestemde doel: het uitvoeren van het klimaatakkoord en het aantrekken van personeel. Voor 2023 gaat het dan concreet om de tijdelijke 1 fte uit 2022, structureel te maken. Zodra meer duidelijk is over de bijdragen in 2023 en de jaren daarna, zal het ingroeimodel verder worden uitgewerkt.

Controle en handhaving Wij gaan van start met de uitvoering van het (het in begin van 2023 vast te stellen) nieuwe beleid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Wij gaan onze beschikbare capaciteit inzetten op de vastgestelde prioriteiten die zijn gebaseerd op een probleem- en risicoanalyse van de gemeente. De samenleving is verdergaand gejuridiseerd. Wij zullen de komende jaren daarom vaker een beroep moeten doen op gespecialiseerde (juridische) deskundigheid. Daarom wordt voor inhuur externe deskundigheid een extra budget gevraagd van € 15.000.

Middelen klimaatakkoord Vanuit de Rijksoverheid ontvangt de gemeente middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Tot op heden waren dit steeds incidentele middelen die moeten worden ingezet voor een specifiek doel. Denk daarbij aan de gelden specifiek voor de Transitievisie Warmte, de gelden voor de aanpak van energiearmoede in verband met de stijgende energieprijzen en middelen voor het aantrekken van personeel voor de uitvoering van het klimaatakkoord. 25

Transitievisie Warmte Zoals onder Algemeen Milieu aangegeven, starten we in 2023 met het opstellen van de Wijk Uitvoeringsplannen. Van de eerder ontvangen middelen is een deel hiervan ingezet in 2022. De komende jaren zetten we de rest van de middelen in en monitoren we of deze voldoende zijn. Gezien de doorlooptijd tot en met 2050 verwachten we dat een deel van de aangekondigde structurele middelen voor de warmtetransitie moet worden ingezet. Zodra de hoogte van deze middelen voor onze gemeente bekend zijn, komen we hiervoor met een begrotingsvoorstel. Aanpak Energiearmoede Vanwege de sterk stijgende energieprijzen, ontving de gemeente in 2022 €392.232 voor de aanpak van structurele energiearmoede. Het doel van deze gelden is het direct en structureel verlagen van de energierekening bij inwoners met beperkte middelen. De gelden mogen enkel voor dit doel worden ingezet, met een doorlooptijd tot 31 december 2023. Een deel van de middelen zetten we in in 2022. De overige middelen worden in 2023 aangewend.