20241105 Bijlage 3 Begroting 2025-2028 5 november 2024
Tekst van het document
Begroting 20252028
1
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................................3 Inleiding ...................................................................................................................................7 Voorwoord .............................................................................................................................7 In één oogopslag ..................................................................................................................12 BIO (Begroting in een oogopslag) .......................................................................................12 Programma 1 Opgave Leefbaarheid ...................................................................................13 1.1 Wat willen we bereiken? ...............................................................................................13 1.1.1 Verbeteren sociale cohesie ....................................................................................13 1.1.2 Verhogen participatie en eigenaarschap ................................................................14 1.1.3 Verbeteren (fysieke aspecten) openbare ruimte ....................................................15 1.1.4 Verhogen van veilige woon- en werkomgeving ......................................................15 1.1.5 Verbeteren
bereikbaarheid .....................................................................................16 1.1.6 Stimuleren vergroening ..........................................................................................17 1.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................17 1.2.1 Integraal wijkgericht werken ...................................................................................17 1.2.2 Samen sterk in uw buurt .........................................................................................18 1.2.3 Meerjarig duurzame inrichting van de openbare ruimte .........................................18 1.2.4 Duurzame koppelkansen bij projecten in 2025 ......................................................19 1.2.5 Veiligheid in de openbare ruimte ............................................................................19 1.2.6 Datagedreven werken ............................................................................................19 1.3 Wat mag het kosten ......................................................................................................20 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .................................................................................22 2.1 Wat willen we bereiken?
...............................................................................................22 2.1.1 Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 of eerder ...................22 2.1.2 Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam ..............................23 2.1.3 Een circulair Geertruidenberg in 2050 ....................................................................24 2.1.4 Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder ......................................24 2.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................25 2.2.1 Energietransitie ......................................................................................................25 2.2.2 Duurzame mobiliteit ................................................................................................25 2.2.3 Circulaire economie ................................................................................................26 2.2.4 Klimaatbestendigheid .............................................................................................26 2.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................27 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ..................................................................................29 3.1 Wat willen we
bereiken? ...............................................................................................29
3
3.1.1 Inwoners zijn en blijven vitaal .................................................................................29 3.1.2 Inwoners zijn (financieel) redzamer ........................................................................30 3.1.3 Meer sociale cohesie in de lokale samenleving .....................................................31 3.1.4 Eerder erbij en een gezamenlijke en integrale aanpak ..........................................32 3.1.5 Houdbare basisondersteuning ...............................................................................32 3.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................33 3.2.1 Bewust (samen)leven .............................................................................................33 3.2.2 Werken met talent ..................................................................................................33 3.2.3 Gelukkig opgroeien ................................................................................................34 3.2.4 Financieel zelfredzaam ..........................................................................................34 3.2.5 Vrije inloop ..............................................................................................................34 3.2.6 Transformatie sociaal domein
................................................................................35 3.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................35 Programma 4 Opgave Wonen .............................................................................................39 4.1 Wat willen we bereiken? ...............................................................................................39 4.1.1 Creëren woonruimte naar behoefte ........................................................................39 4.1.2 Verbeteren, bewaken en behouden van balans .....................................................40 4.1.3 Regie pakken op woningmarkt ...............................................................................41 4.1.4 Ontwikkelingen vinden plaats in samenspraak met inwoners en stakeholders ......42 4.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................42 4.2.1 Woonruimte naar behoefte .....................................................................................42 4.2.2 Verbeteren, bewaken en behouden balans ............................................................43 4.2.3 Regie op de woningmarkt .......................................................................................43 4.2.4 Ontwikkelingen in samenspraak met inwoners en
stakeholders ............................43 4.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................44 Programma 5 Opgave Economie en Toerisme ..................................................................45 5.1 Wat willen we bereiken? ...............................................................................................45 5.1.1 Het vestigingsklimaat voor ondernemers verbeteren .............................................45 5.1.2 Een circulaire, duurzame en innovatieve economie in 2050 of eerder ...................46 5.1.3 De gemeente is gastvrij naar bewoners en bezoekers ..........................................46 5.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................47 5.2.1 Verbeteren vestigingsklimaat .................................................................................47 5.2.2 Circulaire, duurzame & innovatieve economie .......................................................47 5.2.3 Gastvrij naar bezoekers .........................................................................................47 5.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................48 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening
...........................................................50 6.1 Wat willen we bereiken? ...............................................................................................50
4
6.1.1 We hebben inzicht in de toekomstscenario’s van de gemeente op zowel de korte als de lange termijn .........................................................................................................51 6.1.2 Wij zijn als college en gemeenteraad samen één overheid ...................................51 6.1.3 Wij zijn betrouwbaar, toegankelijk en werken continu aan inclusiviteit ..................52 6.1.4 Verbeteren van de kwaliteit, professionaliteit en continuïteit van de dienstverlening ........................................................................................................................................52 6.1.5 Wij zijn dichtbij en weten nog beter wat er speelt in de gemeente ........................52 6.1.6 We betrekken onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners meer dan voorheen bij zaken die hen raken ............................................................................53 6.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................53 6.2.1 Klaar voor de toekomst ..........................................................................................53 6.2.2 Betrouwbaar, toegankelijk en inclusief ...................................................................54 6.2.3 Kwaliteit, professionaliteit en continuïteit van onze dienstverlening .......................54
6.2.4 Klantgerichtheid, we zijn dichtbij en weten wat er speelt .......................................55 6.2.5 Betrekken inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners bij zaken, we doen het samen ...............................................................................................................55 6.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................56 Programma 7 Opgave Financiën en Organisatie ...............................................................57 7.1 Wat willen we bereiken? ...............................................................................................57 7.1.1 We zorgen voor een sluitende begroting met ruimte voor tegenslagen .................57 7.1.2 We hanteren vastgestelde, waaronder ook wettelijke, objectieve en meetbare criteria en ratio’s ..............................................................................................................58 7.1.3 We ontsluiten de P&C-producten voor iedereen en op een eenvoudige manier ...58 7.1.4 We streven meer inzicht in de (financiële) voortgang van alle opgaven na ...........59 7.1.5 We zorgen ervoor dat de bestedingen rechtmatig worden gedaan........................59 7.2 Wat gaan we daar voor doen? ......................................................................................59 7.2.1 Lastendruk is
in balans met de ambities die vanuit alle opgave zijn geformuleerd 59 7.2.2 Inwoners en partners hebben inzicht in de wijze waarop wij conform wet en regelgeving onze middelen besteden en de mate waarin we de doelen realiseren ........60 7.3 Wat mag het kosten? ....................................................................................................60 Paragrafen .............................................................................................................................62 Paragraaf A - Lokale heffingen ...........................................................................................62 Paragraaf B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................71 Paragraaf C - Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................80 Paragraaf D - Financiering ..................................................................................................85 Paragraaf E - Bedrijfsvoering ..............................................................................................88 Paragraaf F - Verbonden partijen .......................................................................................91 Paragraaf G - Grondbeleid ..................................................................................................94 Paragraaf H - Wet open overheid (Woo)
............................................................................95 Paragraaf I - Donge oevers .................................................................................................96
5
Financiële bijlagen ...............................................................................................................98 Overzicht Programma, taakvelden-meerjarig .....................................................................98 Overzicht Taakvelden .......................................................................................................101 EMU-saldo ........................................................................................................................103 Investeringsplan 2025-2028 ..............................................................................................104 Overzicht Reserves en voorzieningen ..............................................................................110 Incidentele baten en lasten ...............................................................................................116 Structurele mutaties in reserves .......................................................................................118 Balans ...............................................................................................................................119
6
Inleiding Voorwoord Voor u ligt de begroting 2025 inclusief de Meerjarenramingen over 2026 tot en met 2028 van de gemeente Geertruidenberg. Met de nodige maatregelen is het gelukt om voor 2025 een structureel en reëel sluitende begroting 2025 aan te bieden. We nemen u in deze begroting mee in de kansen die we pakken, de ambities die we realiseren en de maatregelen die hiervoor nodig zijn. Hoewel het een uitdaging blijft om de begrotingen voor de jaren na 2025 sluitend te krijgen, blijven we onze ambities zoveel mogelijk nastreven. Onzekerheid blijft De financiële onzekerheid blijft. De ravijnjaren staan voor de deur. Het is nog onzeker of het Rijk hier stappen in gaat zetten. We hebben onze eigen lokale uitdagingen. Denk aan de oplopende kosten in het sociaal domein en de ambitie tot vergroenen en verduurzamen in tijden van financiële krapte. De internationale dynamiek en conflicten raken ons soms ook direct. Ze zorgen er ook voor dat er nieuwe opdrachten en uitdagingen bij gemeenten worden neergelegd. Deze worden ten dele financieel gecompenseerd. Alle gemeenten hebben hier mee te maken. Dat we hier niet alleen in staan, geeft steun. We lossen er de financiële problemen van Geertruidenberg voorlopig niet mee op. In deze begroting volgen we het begrotingsadvies van de VNG.
De VNG roept op om: de begroting 2025 reëel en structureel sluitend te maken; om de benodigde bezuinigingen in het sociaal domein door te voeren; en om mogelijkheden voor bezuinigingen in andere domeinen in beeld te brengen maar nog niet in te rekenen. Moeilijke keuzes We sluiten ook aan bij de boodschap van de kadernota. We richten ons op kostenbeheersing in het sociaal domein met de intentie om de jaarlijkse groei af te vlakken. Toch waren er ook op de andere opgaven keuzes nodig om een reëel en structureel sluitende begroting 2025 aan te kunnen bieden. Dit was een intensief proces dat voor de volgende boekjaren een vervolg krijgt. Onze keuzes laten zich vangen in drie grote brokken: de sociale omgeving, de fysieke omgeving en organisatie en dienstverlening. Sociale omgeving De kostenontwikkeling in het sociaal domein gaat hard. Dit heeft vooral te maken met de loon- en prijsstijgingen waar we mee geconfronteerd worden. De sterk oplopende kosten worden onvoldoende gecompenseerd door de landelijke overheid. De krappe arbeidsmarkt en de vergrijzing maken het moeilijk om iedereen die er behoefte aan heeft de juiste zorg, hulpmiddelen en ondersteuning te bieden. In de kadernota committeerden we ons aan de opgave om de trendmatige groei van zo’n 10% per jaar af te vlakken naar 4%. Dit zou in 2025 tot een resultaat van € 500.000 moeten leiden, oplopend tot € 3,7 miljoen in 2028.
De afgelopen maanden hebben we deze opgave geconcretiseerd. We verwachten in 2025 en 2026 een versnelling aan te kunnen brengen die ons in 2025 ongeveer € 800.000 oplevert. We zetten meer in op preventie. We doen dit samen met onze samenwerkingspartners dichtbij in de wijk en vanuit de eigen kracht van onze inwoners. We denken niet vanuit middelen. We zetten in op meedoen én bijdragen naar vermogen. Zo willen we hulp haalbaar en betaalbaar houden voor wie dat echt nodig heeft. Op de langere termijn kunnen we nog niet goed inschatten wat de rendementen van bepaalde maatregelen zijn. Wel weten we dat we hier te maken hebben met 7
ingroei-effecten. Dat maakt dat we wel verwachten dat we in 2028 het voorgenomen rendement van € 3,7 miljoen kunnen realiseren. We verwerken wat we nu in concrete maatregelen kunnen vertalen. Voor 2027 en 2028 nemen we deels een taakstelling op in het sociaal domein. Om dit resultaat te bereiken, zijn enkele impulsen nodig. Zo starten we in 2025 met de pilot reablement (inzet van ergotherapeuten) en maken we afspraken met huisartsen om onze samenwerking te versterken. Veiligheid is een belangrijk thema in onze gemeente. We richten ons hierbij op het aanpakken van overlast, cybercrime en internetfraude. Ook versterken we de handhaving door de inzet van onze BOA’s. Ons Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 vormt hierbij de basis. Daarnaast werken we samen met onze partners om woonoverlast, radicalisering en verwarde personen aan te pakken. Fysieke omgeving Bij de projecten in de buitenruimte hebben we een keuze moeten maken hoe om te gaan met de ambitie tot verduurzamen en vergroenen. In het eerste kwartaal van 2025 wordt het DIOR aan uw raad aangeboden. Hierin presenteren we het plan voor duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dit is een stap naar de ‘straat van de toekomst’. We streven in projecten naar plekken met voldoende groen en voldoende schaduw en koelte waar overtollig regenwater wordt opgevangen. Kwaliteit staat daarbij voorop. Wat we doen, doen we goed.
We nemen de tijd die nodig is om ervoor te zorgen dat elk project aan onze eisen voldoet. Dit vraagt soms geduld, maar we gaan voor mooie en duurzame resultaten. We stellen een aantal projecten uit of passen ze aan. Het DIOR plan is nog niet vertaald in deze begroting. De financiële consequenties ervan zijn namelijk afhankelijk van de scenariokeuze die u nog moet maken. Deze zullen een kostenverhogend effect hebben. De fysieke omgeving is meer dan de buitenruimte. Onze ambitie voor voldoende en passende woonruimte blijft onverminderd hoog. We zetten ambtelijke capaciteit efficiënt in en vragen een realistische bijdrage van ontwikkelaars. We betrekken onze inwoners bij woningbouwprojecten. We werken 2025 door aan de lopende ontwikkelingen en de visie voor Raamsdonk. We doen onderzoek naar de kansen en mogelijkheden bij het brugklasgebouw van het Dongemond college. Samen met andere gemeenten willen we de regio aantrekkelijker maken en zorgen dat ondernemers nog meer samenwerken. Zo wordt ons toeristisch informatiepunt in 2025 ondergebracht bij het Regionaal Bureau voor Toerisme De Langstraat. We gaan aan de slag om bedrijventerrein Dombosch klaar te maken voor de toekomst. We blijven bedrijven ondersteunen om circulair te werken. Als onderdeel van ons duurzaamheidsprogramma helpen we bedrijventerreinen energieneutraal te worden.
Organisatie en dienstverlening We blijven werken aan het verder verbeteren van onze dienstverlening. We stellen duidelijke servicenormen op om de kwaliteit te verhogen en beter aan te sluiten op de wensen van onze inwoners en ondernemers. In 2025 doen we onderzoek naar de benodigde digitale infrastructuur. Goede communicatie, zodat inwoners en ondernemers meer inzicht krijgen in onze plannen en beslissingen, vinden we belangrijk. Om te kunnen blijven investeren in onze drie kernen wordt de OZB-opbrengst verhoogd met 6,5%. Dit is 3,5% inflatie, 1% voor het ingroeien in het IHP en daar bovenop 2% extra vanwege het feit dat voor 2024 gerekend is met een te lage prijsinflatiecorrectie. De inflatie in 2024 komt namelijk uit op ruim 5% terwijl in de begroting 2024-2027 rekening is gehouden met 3%. Er wordt scherp gekeken naar kostenbeheersing in de gemeentelijke organisatie. We richten ons op een samenstel van maatregelen die zowel gaan over formatie, bestaande werkwijzen en processen, als de ondersteunende systemen. We laten dit samenlopen met de plannen gericht op de ontwikkeling van de organisatie. Dit hele maatregelenpakket leidt tot een financieel voordeel van € 400.000,8
structureel. We zijn ons ervan bewust dat een dergelijke opgave ingrijpende consequenties kan hebben voor de continuïteit van dienstverlening door onze organisatie.
Verloop Begrotingsaldo 2025 - 2028 De meerjarenbegroting 2025 – 2028 is tegelijkertijd met de Najaarsnota 2024 opgesteld. De najaarsnota 2024 bevat de mutaties van de Tussenrapportage 2024-2 (Turap 2024-2) waaronder de septembercirculaire. De structurele doorwerking van de mutaties in de Turap 2024-2 is opgenomen in de begroting 2025 – 2028. In de begroting 2025 – 2028 zijn de gebruikelijke ontwikkelingen op het terrein van personeel, ontwikkeling kapitaallasten, mutaties in gemeentelijke belastingen en heffingen, autonome ontwikkelingen in het sociaal domein en overige administratieve en autonome mutaties opgenomen. Al deze financiële mutaties worden gerekend tot bestaand beleid (autonome en/ of wettelijke ontwikkelingen). Tot slot vindt de vertaling van het nieuwe beleid plaats. Dit vindt deels zijn oorsprong in de kadernota. Maar gegeven de inzichten van de afgelopen weken zijn er ook diverse keuzes opgenomen die niet in de kadernota stonden. In de onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen het financieel perspectief geschetst. Meer gedetailleerde informatie over de mutaties treft u in de programma’s of paragrafen aan. (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Begroting 2025 - 2028 na Turap 2024-1 inclusief tussentijdse raadsbesluiten
225 N
1.394 N
1.768 N
1.711 N
Personele ontwikkelingen doorwerking CAO
694 N
814 N
814 N
814 N
Ontwikkelingen kapitaallasten op basis van investeringsplan 2025 - 2028
275 V
185 N
627 N
804 N
Gemeentelijke belastingen en heffingen
345 V
193 V
265 V
238 V
Algemene uitkering op basis van septembercirculaire 2024
208 V
564 V
372 V
123 V
Autonome ontwikkelingen
Prognose sociaal domein
2.612 N
3.051 N
2.931 N
2.941 N
Verbonden partijen
634 N
681 N
681 N
681 N
Overige mutaties bestaand beleid
157 N
71 N
78 V
172 V
Totaal autonome ontwikkelingen
3.269 N
4.046 N
4.337 N
4.706 N
Kostenbeheersing in het sociaal domein
810 V
1.335 V
1.335 V
1.335 V
Impulsen benodigd voor het realiseren van de opgave kostenbeheersing
170 N
100 N
50 N
50 N
-
190 V
322 V
392 V
Onderzoek Halve Zolenpad
40 N
-
-
-
Soortenmanagement Plan Biodiversiteit
150 N
150 N
75 N
35 N
Herijking transitievisie warmte / buurtuitvoeringsplannen
70 N
-
-
-
Netcongestie: midden- en laagspanningsnet Enexis
30 N
30 N
30 N
30 N
Vergroeningsprojecten
220 N
-
-
-
Businesscase uitfaseren vastgoed
75 N
-
-
-
Verlagen uitvoeringsbudget duurzaamheid
50 V
50 V
50 V
50 V
Herontwikkeling locatie brugklasgebouw Dongemond
20 N
-
-
-
Overgang VVV naar regionaal bureau voor toerisme in de Langstraat
43 N
38 N
38 N
38 N
Aanbesteding E-hrem (nieuw systeem salarisadministratie)
335 N
-
-
-
Organisatieontwikkeling
400 V
400 V
400 V
400 V
Overige keuzes nieuw beleid
166 V
273 V
261 V
261 V
OZB 2% extra stijging i.v.m. het feit dat voor 2024 gerekend is met te laag inflatiepercentage (3% in plaats van 5%)
150 V
150 V
150 V
150 V
Storting in de Vrije Algemene Reserve terugdraaien
400 V
Keuzes nieuw beleid
Investeringsagenda: aanpassen en uitstellen projecten
9
Surplus reserve ontheemden
2.676 V
Totaal keuzes nieuw beleid
3.498 V
2.080 V
2.325 V
2.435 V
4V
3.360 N
3.780 N
3.981 N
Saldo meerjarenbegroting 2025-2028
Uit deze tabel kunt u opmaken dat de begroting 2025 positief is en de jaren 2026 tot en met 2028 een aanzienlijk tekort laten zien. De begroting is reëel en structureel sluitend in 2025. (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Het saldo van de primitieve begroting is te verdelen in: Incidenteel
114 N
15 V
156 V
132 V
Structureel
118 V
3.374 N
3.936 N
4.113 N
4V
3.360 N
3.780 N
3.981 N
Saldo begroting 2025-2028
Wij stellen voor om de meerjarenbegroting vast te stellen met een positief saldo voor 2025 van € 4.000 en voor 2026 tot en met 2028 vooralsnog de genoemde tekorten te accepteren. Zoals we u in de inleiding meldden, kunnen we op de langere termijn nog niet goed inschatten wat de rendementen van bepaalde maatregelen in het sociaal domein zijn. We verwachten wel dat we de genoemde rendementen in 2027 en 2028 kunnen behalen. De concrete maatregelen zijn verwerkt in de begroting 2025 – 2028. Voor 2027 en 2028 nemen we een taakstelling op. In onderstaande tabel ziet u het effect op het begrotingssaldo, als we ook dit deel kunnen vertalen naar concrete maatregelen. (bedragen x € 1.000) Saldo begroting 2025 - 2028
2025
2026
2027
2028
4V
3.360 N
3.780 N
3.981 N
1.165 V
2.365 V
4V
3.360 N
2.615 N
1.616 N
Aanvullende taakstelling sociaal domein (nog nader te concretiseren) Saldo begroting 2025-2028
Indien de gemeenteraad bij de behandeling van deze meerjarenbegroting per amendement besluit om een uitgave te doen die niet in de primitieve begroting is opgenomen dient de gemeenteraad, zoals afgesproken, ook aan te geven hoe in de dekking van die uitgave wordt voorzien. Tot slot Het blijft een uitdaging om de begroting voor de jaren na 2025 rond te krijgen. Niettemin blijven we optimistisch en vastberaden. We zijn ervan overtuigd dat we, door samen keuzes te maken en onze krachten te bundelen, door deze barre financiële tijden kunnen komen en een solide basis kunnen leggen voor een toekomstbestendige en veerkrachtige gemeente. Dit vergt een zorgvuldige voorbereiding die we vertalen naar een plan van aanpak. Dit plan van aanpak ronden we in 2024 nog af en zullen uw raad hierover informeren.
Leeswijzer In de programmabegroting 2024 - 2027 volgden we de structuur van de programma's. We gaven een uitgebreide toelichting op de opbouw van de programma's zoals we die ook in het collegeprogramma hebben opgenomen. In deze begroting maken we een nieuwe stap. Het adagium is "kort maar krachtig". Elk programma heeft dezelfde opbouw aan de hand van drie vragen: 1. Wat willen we bereiken?: U leest hier de ambitie bij het programma, gevolgd door de strategische doelen, indicatoren en de maatschappelijke effecten. 2. Wat gaan we daar voor doen?: In dit onderdeel presenteren we de resultaten die voor 2025 voornemens zijn te realiseren. Deze resultaten zult u in 2025 ook terugzien in de tussenrapportages. 10
3. Wat mag het kosten? We maken hier de financiële kant van het programma inzichtelijk. We maken daarbij een onderscheid tussen bestaand beleid en nieuw beleid. Bestaand beleid is in principe de voortzetting van beleid vanuit 2024. Dit bevat het totaal aan autonome ontwikkelingen. Nieuw beleid lichten we toe. In deze begroting maken we daarnaast ook een stap met de indicatoren. Ten eerste zijn de indicatoren voorzien van streefwaarden voor de komende jaren. Daarmee brengen we de beoogde trend in beeld. In het sociaal domein wordt op dit moment gewerkt aan een monitor. De nulmeting is afgerond. De resultaten laten we in programma 3 "Mens en Zorg" zien. De streefwaarden worden in de komende weken bepaald en zijn daarom nu nog niet opgenomen. Deze zijn wel beschikbaar voordat u in november over de begroting gaat besluiten. Wij zullen zorgen dat deze informatie voor u beschikbaar is, zodat u die bij de besluitvorming kunt betrekken. Bedragen in de begroting zijn in principe weergegeven in bedragen x € 1.000. Dit zorgt mogelijk voor afrondingsverschillen.
11
In één oogopslag BIO (Begroting in een oogopslag) Uitgaven 2025 gemeente Geertruidenberg € 82,17 miljoen
Inkomsten 2025 gemeente Geertruidenberg € 82,17 miljoen
12
Programma 1 Opgave Leefbaarheid De leefbaarheid van de gemeente Geertruidenberg is belangrijk voor de inwoners. We focussen daarbij op een goede inrichting van de openbare ruimte en ook op het participeren met de inwoners. Daar geven we op veel manieren invulling aan. Uit de burgerpeiling blijkt over het algemeen dat men het heel prettig wonen vindt in de gemeente, maar op onderdelen wordt extra aandacht gevraagd over de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte. Hier zetten we de komende jaren stappen in waardoor de gemeente Geertruidenberg een steeds prettigere plek wordt om in te verblijven en wonen.
1.1 Wat willen we bereiken?
1.1.1 Verbeteren sociale cohesie De sociale cohesie in de wijk wordt verbeterd vanuit de focus op de openbare ruimte. Het wijk- en buurtgericht werken staat daarbij centraal, waarbij we als één gemeente aansluiten op de lokale behoeften van inwoners met oplossingen die daaraan bijdragen.
Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
% tevredenheid over thuis voelen in de gemeente
79,8%
80%
81%
82%
% tevreden in klaar staan voor elkaar
58,9%
60%
61%
62%
Aantal wijkbudgetten aangevraagd (t.b.v. buurtactiviteiten)
9
15
18
20
Aantal burgerinitiatieven
22
30
33
35
Aantal acties vanuit wijktafels
39
45
48
50
Aantal bewonerscomités
33
35
38
40
a. Het aantal buurtactiviteiten in de openbare ruimte stijgt jaarlijks Op wekelijkse basis stimuleren we met de wijktafels op wisselende locaties in de gemeente het 13
ontplooien van buurtactiviteiten. De buurtactiviteiten (straatfeest, spellendag, schoonmaakactie, etc) worden door de inwoners gefaciliteerd en daarmee komen de mensen in de buurt met elkaar in contact. Als gemeente leveren we een kleine financiële bijdrage. b. Het aantal burgerinitiatieven voor de openbare ruimte stijgt jaarlijks Op wekelijkse basis stimuleren we met de wijktafels op wisselende locaties in de gemeente het ontplooien van burgerinitiatieven. De burgerinitiatieven (vergroenen, speelvoorzieningen, faciliteiten, etc) ontstaan vanuit de behoeftes van de inwoners en de meerwaarde is dan ook altijd evident. Als gemeente leveren we per burgerinitiatief een financiële bijdrage tot een maximaal bedrag. c. De gemeente is voor de bewoners meer zichtbaar in de wijk De wijktafels zijn geïntensiveerd naar elke week waarbij we op meer locaties in de gemeente zichtbaar zijn. Daarnaast is het aantal onderwerpen dat wij als gemeente adresseren verbreed. Naast burgerinitiatieven en buurtactiviteiten komen we ook in contact over afval en wijkonderhoud. Daar komen de komende periode nog meer onderwerpen bij. Naast de wijktafels organiseren we ook themasessies met inwoners. d. Het aantal deelnemers aan bewonerscomités neemt jaarlijks toe De initiatieven en contactmomenten die we met inwoners hebben willen we zoveel mogelijk borgen.
Goede contacten willen we onderhouden om beter en nauwer met elkaar in contact te staan. Daarvoor hebben we de wijkraden opgeheven en organiseren we dit meer op lokale schaal met bewonerscomités.
Wettelijke beleidsindicatoren Nr.
Taakveld
Naam indicator
Jaar
Waarde 2023
Begroot 2024
Eenheid
Bron
1. Veiligheid
Geweldsmisdrijven
2023
4,3
4
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Vernielingen
2023
4 ,5
4
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Diefstallen uit woning
2023
1,4
1
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Winkeldiefstal
2023
1,4
1
per 1.000 inwoners
CBS
1. Veiligheid
Verwijzingen Halt
2023
12
10
per 1.000 jongeren
CBS
1.1.2 Verhogen participatie en eigenaarschap Inwoners, partners, organisaties en bedrijven denken mee over de woon- en werkomgeving en pakken zelf de regie om initiatieven op te pakken en te realiseren. Men draagt bij aan structurele oplossingen. De gemeente treedt daarmee meer op de voorgrond en wil inwoners actief betrekken en samenwerken. Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
Cijfer betrekken en samenwerken
5,9
6,0
6,1
6,2
Aantal onderhoudsovereenkomsten met inwoners
15
20
23
25
Aantal meldingen ideeën wijk & buurt
12
20
23
25
Aantal participatieve projecten
3
10
13
15
a. Onderhoud door bewoners aan de openbare ruimte stijgt jaarlijks Met initiatiefnemers van burgerinitiatieven sluiten we waar mogelijk overeenkomsten voor het 14
onderhoud zodat zij ook verantwoordelijkheid dragen voor de instandhouding. Daarmee creëren we vertrouwen en gedeeld eigenaarschap. b. Meldingen over de openbare ruimte die samen worden opgelost, stijgt jaarlijks Meldingen worden meestal behandeld als klachten terwijl het in veel gevallen ook veel informatie geeft over lokale knelpunten. Door als gemeente constructief in gesprek te gaan over de aard van het probleem komen we samen tot oplossingen. De oplossing ligt daarbij soms bij de inwoners. c. Over projecten en/of herinrichting van de openbare ruimte denken inwoners aan de voorkant structureel mee Door participatie als standaard te beschouwen bij projecten en/of herinrichtingen van de openbare ruimte sluit de oplossing beter aan op lokale behoeften en ontstaat vervolgens meer eigenaarschap over het eindresultaat.
1.1.3 Verbeteren (fysieke aspecten) openbare ruimte De beleving, de kwaliteit en de duurzaamheid van de openbare ruimte wordt verbeterd. Het ontwikkelen van een integraal programma openbare ruimte om daarmee de openbare ruimte op planmatige wijze toekomstbestendig en duurzaam in te richten staat centraal voor de lange termijn. Op korte termijn wordt werk gemaakt van projecten waarin beleving, kwaliteit en duurzaamheid geborgd zijn. Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
6,6
6,8
7,0
7,0
54,8%
60%
61%
62%
381
350
450
350
% tevredenheid over geen dingen kapot in de openbare ruimte
69,1%
70%
71%
75%
Aantal meldingen civiel openbare ruimte (wegen, riolering, groen, verlichting, voorzieningen)
2.779
2.500
2.375
2.250
5
15
20
25
Cijfer zorg voor woon- en leefomgeving % tevredenheid in schoon en netjes Aantal meldingen afval
Aantal duurzame koppelkansen benut
a. De beleving van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks We zijn elke week aanwezig in één van 17 buurten in de gemeente. Daarmee zorgen wij dat de buurt er in die week perfect bijligt hetgeen bijdraagt aan een betere beleving. Daarnaast zijn de medewerkers van het wijkonderhoud de hele week aanspreekbaar voor inwoners van die buurt. b. De kwaliteit van de werkzaamheden in de openbare ruimte verbetert jaarlijks We zijn actief met het DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte). In dat traject komt de Raad in positie om de beeldkwaliteit van de openbare ruimte opnieuw te bepalen. Daarnaast zorgen we dat de werkprocessen op orde zijn waarmee alle assets in de openbare ruimte voldoen aan de vastgestelde kwaliteit. c. De duurzame inrichting van de fysieke aspecten in de openbare ruimte verbetert jaarlijks Het uitgangspunt is dat we alle werkzaamheden op duurzame wijze uitvoeren. Dit geldt zowel voor nieuwe projecten als de wijze waarop en met welk materiaal en materieel wij het onderhoud uitvoeren.
1.1.4 Verhogen van veilige woon- en werkomgeving
15
Het verhogen van de veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) bij inwoners en het terugdringen van meetbare misdaadcijfers (objectieve veiligheid). Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
% tevredenheid in veilig in de buurt
89%
90%
91%
91%
% tevredenheid in van overlast buurtbewoners
67%
70%
71%
72%
Aantal initiatieven voor veilige fysieke inrichting
-
4
6
8
Aantal meldingen handhaving en overlast (totaal)
1.522
1.500
1.350
1.400
a. De veiligheidsbeleving (subjectieve veiligheid) in de openbare ruimte verhoogt jaarlijks Door zicht te hebben op de mate waarin mensen zich veilig of onveilig weten én voelen wordt het mogelijk om dit te verbeteren. De beleving is persoonlijk en kan zich op verschillende manieren uiten via het ‘denken-voelen-doen’ of ‘veraf-dichtbij’. b. Criminaliteit (objectieve veiligheid) in de openbare ruimte daalt jaarlijks Het aantal strafbare incidenten in de openbare ruimte moet verminderen. De meest urgente misdaadcijfers vormen de aanleiding om hier actief op te sturen en prioriteren. c. Jeugdproblematiek in de openbare ruimte daalt jaarlijks De jeugd is een kwetsbare doelgroep. Het is wenselijk om hen meer perspectief te bieden en tegelijkertijd de overlast te verminderen. Daarmee worden voorwaarden gecreëerd om hier jaarlijks stappen in te maken. d. De fysieke veiligheid verbetert door een betere ruimtelijke inrichting Door het centraal stellen van fysieke veiligheid in de openbare ruimte wordt nagedacht hoe de ruimtelijke inrichting kan bijdragen aan meer veiligheid en minder overlast. Daarmee kan worden voorkomen dat vernielingen, verloedering, bedreigingen en ongelukken optreden.
1.1.5 Verbeteren bereikbaarheid Geertruidenberg is en blijft goed en veilig bereikbaar. We investeren blijvend in onze bereikbaarheid. De focus ligt op auto- en fietsverkeer en het openbaar vervoer wordt verkend. Ook bestaat aandacht voor de verlaging van het aantal ongevallen en mate van overlast door het verkeer. Beleidsindicator % tevredenheid in verkeersveiligheid Aantal verkeersongevallen
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
72%
74%
75%
76%
0
0
0
0
Aantal meldingen verkeersveiligheid
125
120
115
110
Aantal meldingen parkeer- en verkeersoverlast
593
550
537
525
a. Het aantal verkeersongevallen verlaagt jaarlijks Vanuit de mobiliteitsvisie werken we aan fysieke en sociale maatregelen en wordt een directe bijdrage geleverd aan het verminderen van verkeersongevallen. b. De mate van verkeersoverlast verlaagt jaarlijks Vanuit de mobiliteitsvisie werken we aan fysieke en sociale maatregelen en wordt een directe bijdrage geleverd aan het verminderen van de verkeersoverlast.
16
c. De bereikbaarheid in, van en naar de gemeente verbetert jaarlijks Door vanuit de mobiliteitsvisie fysieke en sociale maatregelen uit te voeren die een directe bijdrage leveren aan het verbeteren van de bereikbaarheid.
1.1.6 Stimuleren vergroening Geertruidenberg creëert een groene, biodiverse en klimaatadaptieve leefomgeving. Daarin werken we aan vergroening van de openbare ruimte en doen dit op een kwalitatieve manier door voor passende beplanting te kiezen. We werken bovendien aan het Omgevingsprogramma Groen en een vergroeningsagenda om de ambities te verwezenlijken. Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
% tevredenheid in genoeg groen
66,5%
68%
69%
70%
% tevredenheid in onderhoud van groen
49,9%
55%
58%
60%
Aantal meldingen groen
1.001
900
850
800
Aantal bomen
13.321
13.421
13.521
13.621
1.313.027
1.326.000
1.339.000
1.352.000
M2 aan areaal groen
a. Elke straat van de toekomst wordt 10% groener Door bij elk project en/of inrichting in de openbare ruimte vergroening als uitgangspunt te nemen ontstaan de groene straten van de toekomst. Groen is het centrale uitgangspunt. Ook kijken we naar kansen in onnodige verharding. b. Het areaal groen breidt jaarlijks uit Door meer groen toe te voegen ontstaat een groter groenareaal en daarmee een klimaatadaptieve en biodiverse gemeente. Hierbij zijn we onder andere actief met het Ecopark en kijken we naar lokale hittestress knelpunten. c. Verhogen van welzijn door groen stijgt jaarlijks Door in de communicatie naar inwoners de nadruk op welzijn te leggen wordt het inzichtelijk dat groen niet alleen fysieke bijdragen levert, maar dat het ook de mentale gezondheid van de inwoners verbetert. Ook nodigt het uit om te bewegen en te ontspannen. d. Meer bewustzijn over meerwaarde groen en biodiversiteit Door het bewustzijn van inwoners te vergroten gaan ze de waarde van groen inzien. Door veranderend groenbeleid vraagt het nadrukkelijk de aandacht om de bewoners mee te nemen in het beleid.
1.2 Wat gaan we daar voor doen? 1.2.1 Integraal wijkgericht werken De focus in dit veranderproces ligt op het anders organiseren van het Wijkgericht SAMENwerken. De bevinding is dat dit een succesvol initiatief is, maar dat we dit breder en integraler willen inrichten. Daarom hebben we de doorontwikkeling van 'Samen sterk in uw buurt' vormgegeven, waarmee we van wijk naar buurtniveau gaan om beter aan te sluiten bij de leefomgeving. Ook combineren we in deze werkwijze meerdere onderwerpen en disciplines waardoor we ook nauwer samenwerken met het wijkgericht werken van het sociaal domein.
17
Resultaten in 2025: Samenvoegen van buurtgericht werken (fysiek domein) en wijkgericht werken (sociaal domein) Periodieke wijktafels combineren met vaste buurt- en wijkvoorzieningen Alle onderwerpen/thema's van de gemeente relateren aan het perspectief van de inwoners Samen sterk in uw buurt verder professionaliseren Buurtverbinders positioneren als spin in het web in de wijken en buurten Wijk- en buurtvisie(s) opstellen
1.2.2 Samen sterk in uw buurt Aan de voorkant in contact komen met buurtbewoners biedt allerlei voordelen voor zowel de inwoners als de gemeente. Het concept 'Samen sterk in uw Buurt' is in 2024 opgezet en wordt verder uitgebreid. Daarmee ontstaat wederzijds begrip voor behoeftes en keuzes. Op verschillende vlakken zijn wij als gemeente al structureel aanwezig in de buurten maar de inwoners ontgaat dit deels. Door hier een actieplan voor op te stellen en eenduidig te communiceren over de buurtagenda gaat een structurele samenwerking tussen de inwoners en de gemeente ontstaan. De gemeente heeft 4 wijken en 17 buurten. Hier zijn wij fysiek aanwezig op terugkerende momenten maar willen ook periodiek met elkaar in gesprek over specifieke thema's die plaatselijk relevant zijn. Wij focussen op alle wijkgerichte opgaven die in de gemeente spelen, zowel op fysiek als sociaal domein. Vanuit de beheerders en wijkvoormannen wordt al gewerkt met onderhoudscycli in deze buurten. Tegelijkertijd biedt dit een haakje om de Geertruidenberg App opnieuw te positioneren als enige ingang voor officiële meldingen.
Resultaten in 2025: Analyse naar beleidsopgave per buurt Samen met de inwoners werken aan een buurtagenda per buurt Koppelen van het sociale thema's (achter de voordeur) en fysieke thema's (openbare ruimte) Meer burgerinitiatieven die aansluiten bij beleidsthema's Het op orde hebben van het straatbeeld in de verschillende buurten Toename van gebruik Geertruidenberg App voor officiële meldingen Wederzijds vertrouwen tussen inwoner en gemeente Continueren van Wijktafels Aansluiten bij Wijkvoorzieningen Per thema aansluiten op de lokale behoeften
1.2.3 Meerjarig duurzame inrichting van de openbare ruimte Het is een lang gekoesterde wens om meer in controle te zijn voor de lange termijn inrichting van de openbare ruimte. We maken keuzes over de gewenste inrichting van de openbare ruimte in het DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte) door het gewenste kwaliteitsniveau (opnieuw) vast te stellen. Dit vertaalt zich in investeringen die nodig zijn om te voldoen aan de gewenste kwaliteit. We geven sowieso invulling aan duurzaamheid. Daarnaast geeft het LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) invulling aan de eisen en wensen die wij voor onze openbare ruimte stellen aan derden. Tot slot maken we werk van het op orde krijgen van werkprocessen, beheersystemen en
18
kwaliteitsniveaus. Resultaten in 2025:
Het DIOR is vastgesteld door de gemeenteraad Het LIOR is vastgesteld door het college Werkprocessen geoptimaliseerd Beheersystemen geüpdatet Eerst koppelkansen met Duurzaamheid en Beheer en Onderhoud worden benut in projecten buiten
1.2.4 Duurzame koppelkansen bij projecten in 2025 Met het DIOR is de (integrale) inhoud van het onderhoud en de vervangingsprojecten in de openbare ruimte geborgd. Tot die tijd is aandacht gevraagd voor de projecten op de kortere termijn. De behoefte bestaat om verschillende doelstellingen meer in samenhang te benaderen en daarbij bij elk project een afweging te maken tussen potentiele koppelkansen. Dit krijgt vorm door vanuit een uniform format te werken waarin de werkvoorraad van projecten is weergegeven inclusief de koppelkansen vanuit de verschillende thema's. Met dit overzicht worden vanzelfsprekend de beleidsambities van Duurzaamheid in de openbare ruimte geborgd. Resultaten in 2025: Koppelkansen met Duurzaamheid bij nieuwe projecten zijn structureel geborgd Er is een eenduidige werkwijze bij projecten en continue afstemming tussen clusters Projectmatig werken is geprofessionaliseerd Beleidsambities vertalen zich naar door naar de 'Straat van de toekomst'
1.2.5 Veiligheid in de openbare ruimte De focus van veiligheid bij het programma Leefbaarheid ligt op buiten; de openbare ruimte. Daarbij zijn enkele aspecten het meest relevant voor de veiligheid in de openbare ruimte van de gemeente. Hierop wordt beleidsmatig de focus gelegd, naast de vele operationele werkzaamheden die van toepassing zijn voor het borgen van veiligheid. Het betreft veiligheidsbeleving, jeugd en veilige fysieke inrichting. Resultaten in 2025: Beleidsmatige prioriteiten evalueren en uitvoeren Aansluiten bij 'Samen sterk in uw buurt' Veiligheidsknelpunten in de gemeente identificeren Kwetsbare doelgroepen identificeren
1.2.6 Datagedreven werken De wens om meer datagedreven te werken bestaat om een objectiever beeld te vormen van de voortgang van de vastgestelde doelstellingen. Daarnaast helpt het om aan de voorkant beleidsbehoeften beter te kunnen duiden en is het helpend in het monitoren van de voortgang van specifieke inspanningen. Daarmee worden inspanningen doelmatiger en beter uitlegbaar en ontstaat
19
continue evaluatie. Resultaten in 2025: Data als basis van inspanningen bij 'Samen sterk in uw buurt' Data als indicator welke onderwerpen/thema's op welke locatie het meest relevant zijn Data geeft inzicht in de herkomst en voortgang van meldingen Continue monitoring van voortgang en effecten van de programma's
1.3 Wat mag het kosten (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
7.491
6.844
7.160
7.380
Lasten Bestaand beleid Nieuw beleid Totaal lasten
-555
0
0
0
6.936
6.844
7.160
7.380
2.080
365
365
365
Baten Bestaand beleid Nieuw beleid Totaal baten
75
0
0
0
2.155
365
365
365
Reserves lasten
1.720
5
5
5
baten*
100
86
123
123
Totaal reserves
1.620
-81
-118
-118
Saldo programma 1
6.401
6.398
6.677
6.897
Toelichting nieuw beleid Lasten en baten (l=lasten / b=baten / rl=reserve lasten / rb= reserve baten)
L/B/R 2025 2026 2027 2028
Verkeerszaken Kadernota: Projectleider A27 De verbreding A27 is een majeur project tot 2029/2031 dat een grote maatschappelijke impact heeft. Binnen het project is voortdurend interne, maar ook externe, afstemming nodig op procedureel en uitvoerend vlak. Het is zodoende wenselijk om voorafgaand én tijdens de werkzaamheden de lokale belangen in dit project te herkennen. Dit gebeurt enerzijds door de omgeving voor te bereiden op wat komen gaat, als gemeente zelf maatregelen te treffen en de lokale belangen te behartigen bij de werkzaamheden die Rijkswaterstaat gaat uitvoeren. Om dit in goede banen te leiden is een projectleider nodig om de continuïteit in dit proces te borgen en die deze complexe coördinerende rol te kan vervullen.
L
120 N
Plantsoenen en parken Vorsterstraat Bij de Vorsterstraat in Raamsdonk wordt oud hekwerk verwijderd en gaan we aan bij de watergang een natuurvriendelijke oever aanleggen. Burgerparticipatie heeft hierover al plaatsgevonden. Zoutmanstraat Thuisvester gaat nieuwbouw realiseren bij de Zoutmanstraat in Geertruidenberg. Wij participeren mee voor het herinrichten van de Meistraat en de Molenstraat. Daarmee maken we het hele gebied in één keer af. Vergroenen kerkplein De groene zone van Kerkplein bij Raamsdonk wordt opnieuw ingericht. Daarbij ligt de focus op biodiversiteit, sociale cohesie en cultuurhistorie. Daarmee wordt het plein toekomstbestendig ingericht en een fijne centrale plek voor de inwoners. Dit is het resultaat van een langdurig participatieproces. Ecopark Met het Ecopark willen we een nieuw gebied inrichten ten behoeve van natuur en recreatie. Het project zit in een voorfase en de participatie is inmiddels opgestart. Met het project kan in potentie circa 30 hectare opnieuw
L
320 N
20
worden ingericht. Hier staan Rijksgelden tegenover waardoor we in 2025 kunnen werken vanuit een voorbereidingskrediet. Wegen, straten en pleinen In het kader van de toekomstige energietransitie en de daarbij noodzakelijke werkzaamheden door derde partijen is het essentieel om capaciteit te verkrijgen om deze werkzaamheden door derden van een juridisch kader te voorzien en te monitoren. Risico aan het weglaten van deze capaciteit is een ernstige degeneratie van het straatwerk met ernstige waardevermindering en forse gemeentelijke meerkosten tot gevolg. Deze inzet is overigens (achteraf) tenminste kostendekkend omdat derden contractueel gehouden zijn de gemeente in haar onkosten te compenseren.
L
75 N
Wegen, straten en pleinen Rondom het Halve Zolenpad liggen in onze organisatie verschillende ambities. Vanwege de cultuurhistorische waarde, de recreatieve mogelijkheden en de potentie als (snel)fietsroute zijn er diverse ideeën over de verdere ontwikkeling van dit pad. Dit willen we in één aanpak gaan organiseren. Zo ontstaat er de komende jaren eenduidigheid over de (her)ontwikkeling van het totale tracé van het Halve Zolenpad.
L
40 N
555 N
Totaal lasten Wegen, straten en pleinen De beoogde compensatie van de hierboven genoemde extra inzet als voordeel op te nemen. Kanttekening: de kost gaat voor de baat uit; het is denkbaar dat deze compensatie niet of slechts gedeeltelijk betrekking heeft op boekjaar 2025.
B
Totaal baten Mutaties reserves opgave 1 Leefbaarheid In de meerjarenbegroting zijn diverse budgetten beschikbaar gesteld waarvan de dekking is voorzien uit toekomstige van het rijk of provincie te ontvangen bijdragen. Het betreft hier o.a. een bijdrage uit het regiofonds netten aan zee, een bijdrage voor de investeringen A27 en voor de uitvoering van de Visie Hooipolder. In afwachting van de verschillende bijdragen worden deze voorgefinancierd uit de Vrije Algemene Reserve. *De genoemde voordelen zijn onderdeel van de tellingen in de bovenstaande tabel mutaties reserves (baten en lasten) Totaal reserves baten
75 V 75 V
RB
100 V 43 V 81 V 81 V
100 V 43 V 81 V 81 V
21
Programma 2 Opgave Duurzaamheid Met het Duurzaamheidsprogramma geven we als gemeente in de volle breedte invulling aan Duurzaamheid. Van Energie tot Circulariteit en van Duurzame Mobiliteit tot Klimaatadaptatie. Daarmee geven we invulling aan deze grote maatschappelijke opgaven zodat we als gemeente klaar zijn voor de toekomst. Daarin geven we invulling aan beleidsopgaven en zijn we actief met concrete projecten. Samen maken we de gemeente stuk voor stuk groen, biodivers en klimaatbestendig.
2.1 Wat willen we bereiken?
2.1.1 Een energieneutraal en fossielvrij Geertruidenberg in 2050 of eerder We werken aan een toekomstbestendig energiesysteem in onze regio. We verminderen onze energiebehoefte van inwoners door in te zetten op besparing. De energievraag die overblijft vullen we in door duurzame energie op te wekken. Daarnaast geven we invulling aan de landelijke en regionale energietransitie door de positie die de gemeente Geertruidenberg heeft in het zijn van een energie-hub. Tot slot zijn we actief in de warmtetransitie, om op termijn van het gas af te gaan, maar ook door een regionale rol te spelen in de energie infrastructuur. Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
% duurzaam opgewekte elektriciteit
11,3% (2021)
15%
17,5%
20%
% energiebesparing t.o.v. 2018
12,5% (2021)
15%
16%
17%
% aardgasvrije panden
10,6% (2021)
12%
12%
12%
Aantal GWh zon op dak
16,0 GWh
18 GWh
20 GWh
22 GWh
Aantal GWh zon op veld
4,0 GWh
4,0 GWh
4,0 GWh
4,0 GWh
a. Een toegankelijk, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem Wij zetten ons in voor het regionale energiesysteem. Gemeente Geertruidenberg heeft met het Amergebied en de Amercentrale een dominante positie in de energietransitie. Hier geven wij zo goed mogelijk invulling aan door de belangen van de gemeente te vertegenwoordigen en daarmee de leefbaarheid en bredere welvaart te borgen. Tegelijkertijd vervullen wij onze maatschappelijke taak om dit energiesysteem mogelijk te maken. b. 33% warmtebesparing t.o.v. 2018 in 2050, 15% in 2030 22
Wij zijn actief met de Transitievisie Warmte en de doorwerking hiervan voor de inwoners en de uitvoering. Dit is een traject van de lange adem omdat heel wat randvoorwaarden (o.a. isolatie en warmtenet) op orde moeten zijn voordat we daadwerkelijk tot warmtebesparing komen. Hierbij blijven we nauw in contact met de betrokken inwoners. c. 100% van de verbruikte energie wordt duurzaam opgewekt in 2050 Stapsgewijs maken we stappen in het opwekken van duurzame energie. Daarvoor zet de gemeente vooral in op zonnepanelen en kunnen we aansluiten op initiatieven in de regio.
Wettelijke beleidsindicatoren Nr.
Taakveld
Naam indicator
Jaar
Waarde (Jaarrekening 2022)
Begroot 2024
Eenheid
Bron
33.
7. Volksgezondheid en Milieu
Omvang huishoudelijk restafval
2024
Grof huishoudelijk restafval
107
kg/inwoner
CBS
34.
7. Volksgezondheid en Milieu
Hernieuwbare elektriciteit
2024
Aandeel hernieuwbare elektriciteit
14
%
CBS
2.1.2 Alle verplaatsingen in Geertruidenberg zijn in 2050 duurzaam We stimuleren actieve mobiliteit (lopen en fietsen), zorgen voor aantrekkelijk openbaar- en deelvervoer en schakelen om naar elektrische voertuigen of voertuigen op hernieuwbare brandstoffen. Beleidsindicator Aantal (semi)publieke laadpunten %geregistreerde elektrische en waterstofvoertuigen t.o.v. totaal
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
205 (mrt-2023)
250
275
300
3,8% (2022)
4%
5%
6%
a. Een volledig dekkende oplaadinfrastructuur De oplaadinfrastructuur wordt geïmplementeerd door externe partijen. Wij zijn op dit moment samen met de provincie actief in een nieuwe laadpalenconcessie. Waarin we afspraken maken over de oplaadinfrastructuur van de komende jaren. Dit leidt stapsgewijs tot een dekkend net. b. Meer deelvervoer en daarmee minder auto’s We onderzoeken de mogelijkheden van deelvervoer in de gemeente. Daarin focussen we op auto's, omdat dit de meest voorname transportvorm is en andere vormen voor een kleine gemeente moeilijk haalbaar/rendabel zijn. c. Duurzame voertuigen (elektrisch en waterstof) zijn de norm Meer en meer stappen we over op elektrische voertuigen. Dit stimuleren we voor inwoners met informatievoorziening en tegelijkertijd maken we er werk van om ons eigen wagenpark volledig te elektrificeren. d. Per fiets en te voet is zo aantrekkelijk mogelijk De wandel- en fietsroutes in de gemeente moeten een zo aantrekkelijk mogelijk alternatief vormen. Daarom zijn we BeweegG actief gestart om mensen zoveel mogelijk gebruik te laten maken van de bestaande wandelvoorzieningen. Daarnaast zijn we actief om meer ommetjes te creëren om prettig te kunnen wandelen. De fietsinfrastructuur wordt nader onderzocht op knelpunten en mogelijke kansen.
23
2.1.3 Een circulair Geertruidenberg in 2050 We gooien per inwoner veel minder weg. Het afval dat overblijft scheiden we slim zodat we het kunnen opwaarderen en hergebruiken als grondstof. We geven het goede voorbeeld en kopen circulair in. We experimenteren met het verbinden van reststromen in de gemeente en zetten in op bewustwording. Ook kijken we naar kleinschalige circulaire initiatieven in de gemeente die we kunnen faciliteren. Beleidsindicator
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
Huishoudelijk restafval in kg/inwoner/jaar Scheidingspercentage huishoudelijk afval Percentage gerecycled huishoudelijk afval
107 kg
110
87
77
Scheidingspercentage huishoudelijk afval
75%
74%
80%
83%
Percentage gerecycled huishoudelijk afval
67%
66%
72%
75%
a. 100% hergebruik primaire grondstoffen in 2050, 50% in 2030 We zitten in op het hergebruiken van de grondstoffen die worden ingezameld. Dit doen we in eerste instantie om een zo goed mogelijke scheiding van afval te creëren waarmee we de afvalstromen als grondstoffen kunnen gebruiken. Daarnaast zijn we nu in de regio actief om te borgen dat de afvalverwerking ook daadwerkelijk circulair plaatsvindt. b. Geen restafval meer in 2050, maximaal 30 kg in 2030 We willen het restafval stap voor stap terugdringen. Daarvoor hebben we de komende jaren veel initiatieven in de planning staan. Het invoeren van Diftar is hiervoor een grote en belangrijke stap waarmee inwoners door middel van prijsprikkels worden gestimuleerd om zo min mogelijk restafval te hebben. c. 50% minder gebruik primaire grondstoffen in 2030 In de regio maken we afspraken over het terugdringen van het gebruik van primaire grondstoffen.
2.1.4 Een klimaatbestendig Geertruidenberg in 2050 of eerder We vergroenen onze gemeente; zo voorkomen we hittestress, herstellen we het ecosysteem en stimuleren we biodiversiteitsherstel. We verbeteren onze bodem- en waterkwaliteit. Ruimte voor ‘groen’ en ‘blauw’ wordt leidend in onze ruimtelijke plannen. We maken onze gemeente klaar voor meer extreme weersomstandigheden. Beleidsindicator % Groen van het oppervlak van de gemeente (exclusief agrarisch) Blootstelling PM10 en NO2 per m3 lucht
Waarden Meest recent
2024
2025
2026
26,3% (2022)
27%
28%
29%
PM10: 17,1 (2021) NO2: 14,9 (2021)
PM10: 16,1 NO2: 13,9
PM10: 16,1 NO2: 13,9
PM10: 16,1 NO2: 13,9
a. Herstel ecosysteem en biodiversiteit Met het Omgevingsprogramma Groen creëren we beleid voor al onze vergroeningsambities. Het ecosysteem en biodiversiteit vormen hierin de rode draad. Daaraan wordt een Vergroeningsagenda gekoppeld om daarmee ook uitvoering te kunnen geven aan de beleidsdoelstellingen. Daarnaast zetten we in op kleinschalige kansen die zich voordoen in het implementeren van bio-divers groen.
24
b. Geen hittestress én wateroverlast in 2050 Met vergroening gaan we een groot deel van de hittestress tegen. Voor hittestress dat in de tussentijd plaatsvindt maken we hitteplannen zodat het risico voor de inwoners tot een minimum beperkt blijft. Voor wateroverlast geven we in vulling aan het Programma Stedelijk Water waarin allerlei inspanningen staan beschreven die wateroverlast moeten voorkomen. Denk daarbij aan voorlichting op scholen en het aanleggen van gescheiden rioleringen. c. Vergroende omgeving, meer m2 groen van hoogwaardigere kwaliteit t.o.v. 2023 Bij vervangingsprojecten in de openbare ruimte gaan we meer groen toevoegen. Daarnaast geven we invulling aan de Vergroeningsagenda die voortkomt uit het Omgevingsprogramma Groen. Ook geven we uitvoering aan de ambitie om 100 bomen per jaar te planten. Tot slot zijn we actief met een een onnodige verhardingsanalyse. Dit geeft een beeld in de locaties en omvang van locaties die vergroend kunnen worden. d. Verbeterde luchtkwaliteit t.o.v. 2023 In 2024 en 2025 gaan we de luchtkwaliteit monitoren met zowel een mobiel meetstation als een tijdelijk vast meetstation. We hebben nu onvoldoende in beeld hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit in de gemeente. Op het moment dat we zicht hebben op de staat van de luchtkwaliteit gaan we kijken wat voor acties we hieraan kunnen koppelen om dit te verbeteren.
2.2 Wat gaan we daar voor doen? 2.2.1 Energietransitie De energietransitie bestaat op hoofdlijnen uit vier onderdelen: de omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen, het verminderen van onze energiebehoefte, waar mogelijk van van het gas af gaan en het op orde krijgen van de energie infrastructuur. Dit zijn grote uitdagingen en hier zetten we stevig op in. Per onderdeel verschilt de aanpak, maar uiteindelijk willen we een robuust energiesysteem inrichten waarbij inwoners en bedrijven zoveel mogelijk worden ontlast en zelfvoorzienend zijn. Vanuit de regionale samenwerking in Powerport Moerdijk werken we samen met Moerdijk en Drimmelen aan de energie infrastructuur van de toekomst. Daarin streven we naar integrale oplossingen en maken we afspraken over financiële compensaties voor het oplossen van deze maatschappelijke opgave. Resultaten in 2025: Herijking Transitievisie Warmte Inkoopacties zonnepanelen, warmtepompen, glas en isolatie Continuering Energiecoaches voor gratis energie advies Energiefixers voor energiemaatregelen huis Verstrekken van subsidies en regelingen voor verduurzaming Stapsgewijs invulling geven aan transitie energienet en netcongestie Inpassen van energietransitie in Amergebied Inspelen op grote regionale ontwikkelingen Samenwerking met de Powerport Moerdijk gemeenten